726 Milyar Dolarlık Tampon Artan Baskı Altında
Hindistan’ın döviz rezervleri, Hindistan Merkez Bankasının (RBI) rupiyi desteklemek için dolar satmasıyla, 9 Ekim 2026’da sona eren haftada 726,027 milyar dolara geriledi. Bu, 4 Eylül’deki rekor seviyeye göre 59,679 milyar dolarlık düşüş anlamına geliyor. Gerilemeye, şirketlerin para birimindeki daha fazla değer kaybına karşı korunma maliyetlerindeki artış eşlik etti.
İçindekiler
RBI’nin haftalık istatistik bültenine göre, son haftadaki düşüş 8,578 milyar dolar oldu. Bir önceki hafta ise 12,952 milyar dolarlık gerileme kaydedilmişti. Rezervler 785,706 milyar dolarlık zirvesinden yaklaşık yüzde 7,6 düşmüş olsa da mart sonundaki ve bir yıl önceki seviyelerinin üzerinde bulunuyor.
Yüksek ham petrol fiyatları, ABD Hazine tahvillerinin yükselen getirileri ve süregelen yabancı yatırım çıkışları dolar talebini artırdı. National Securities Depository Limited verilerine göre, yabancı portföy yatırımcıları yılbaşından bu yana Hindistan piyasalarından net 26,8 milyar dolar çekti.
Merkez bankasının müdahalesi artık piyasada dolar satmanın ötesine geçiyor. Üç kamu petrol şirketi için özel bir döviz tedarik kanalı açtı ve belirli döviz riskinden korunma işlemlerini pahalılaştırdı. Bu önlemler rupinin toparlanmasına yardımcı oldu; ancak bankalar ve şirketler daha sığ işlem hacmi, daha yüksek korunma maliyetleri ve tahvil fiyatları üzerinde baskıyla karşı karşıya.
Haneler açısından risk, ithal enerji ve diğer malların fiyatlarına yansıyor. Şirketler içinse acil soru, bugün dolar almanın ya da gelecekteki ödemeler için dolar sağlamanın ne kadara mal olacağı.
Rezerv Stokunun Hangi Kalemleri Geriledi?
Rezervlerin en büyük kalemi olan döviz varlıkları, son haftada 7,142 milyar dolar düşerek 597,605 milyar dolara indi. Bu kalem, haftalık toplam düşüşün yaklaşık yüzde 83’ünü oluşturdu ve eylül ayındaki zirvesinin 50,563 milyar dolar altında kaldı.
Altın rezervlerinin değeri 1,319 milyar dolar düşerek 105,094 milyar dolara indi. Uluslararası Para Fonu tarafından oluşturulan uluslararası rezerv varlığı Özel Çekme Hakları (SDR) ise 109 milyon dolar düşerek 18,548 milyar dolara geriledi. SDR’ler, IMF üyelerinin dahil olduğu düzenlemeler aracılığıyla kullanılabilir para birimleriyle takas edilebiliyor.
Hindistan’ın IMF’deki rezerv pozisyonu 4,780 milyar dolar olarak kaydedildi. Haftalık bültenin hareketine ilişkin hesaplar birbiriyle çelişiyor: Birkaç kaynak 10 milyon dolarlık düşüş bildirirken, başka bir kaynak 10 milyon dolarlık artış veriyor. Bildirilen kapanış bakiyesi ise aynı.
Rezervlerin değeri çeşitli nedenlerle değişiyor. Dolar satışları stoku azaltırken, altın fiyatları ve avro, sterlin ile yen gibi para birimlerindeki hareketler de rezervlerin dolar cinsinden değerini etkiliyor. Örneğin avronun zayıflaması, RBI aynı miktarda avro varlığını elinde tutsa bile bu varlıkların dolar karşılığını düşürüyor.
Son toplam, mart sonundaki 2026 seviyesinin 34,920 milyar dolar, bir yıl önceki seviyenin ise 28,244 milyar dolar üzerindeydi. Döviz varlıkları mart sonuna göre 45,323 milyar dolar artarken, altın rezervleri 10,301 milyar dolar azaldı. Dolayısıyla Hindistan, son dönemde rezervlerine eklediği miktarın önemli bir bölümünü kaybetmiş olsa da önceki bu iki karşılaştırma noktasına kıyasla daha büyük bir stoku koruyor.
Baskı Nasıl Birikti?
Rezervlerdeki zirvenin ardından, Hint diasporasının mevduatlarına yönelik özel ve ayrıcalıklı koşullara sahip bir takas programı kapsamında önemli döviz girişleri yaşandı. Bankalar bu program aracılığıyla yaklaşık 133 milyar dolar topladı. Döviz takasında taraflar para birimlerini değiştiriyor ve belirlenen koşullara göre daha sonra bu işlemi tersine çevirmeyi kabul ediyor.
Gelişmeler, odağın yabancı para çekmekten çıkışları yönetmeye ne kadar hızlı kaydığını gösteriyor:
- 8 Haziran: Döviz girişlerini artırmaya yönelik özel önlemler yürürlüğe girdi.
- 4 Eylül: Rezervler 785,706 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştı.
- 2 Ekim: Önceki hafta yaklaşık 18,34 milyar dolarlık düşüşün ardından, 12,952 milyar dolarlık haftalık gerilemeyle rezervler 734,606 milyar dolara indi.
- 9 Ekim: Rezervler 726,027 milyar dolara geriledi.
- 10 Ekim: RBI, döviz türevlerine yönelik kuralları sıkılaştırdığını ve kamu petrol şirketleri için özel bir dolar imkânı oluşturduğunu duyurdu.
- 12 Ekim: Petrol şirketlerine yönelik kanal faaliyete geçti ve rupi, dolar karşısında yaklaşık yüzde 1 değer kazanarak 95,77 seviyesine çıktı.
Ekim ayındaki önlemler, RBI’nin yaklaşık dört yıl içindeki ilk faiz artırımının ardından geldi. Ekim ayındaki döviz kısıtlamaları, dayanak pozisyona ilişkin belge sunulmayan belirli korunma işlemlerinin eşiğini de 100 milyon dolardan 5 milyon dolara indirdi ve iptal edilen rupi cinsi döviz türev sözleşmelerinin yeniden kayda alınmasını yasakladı.
RBI Ne Kadar Kaynak Kullandı?
Banka ekonomistleri, RBI’nin 8 Haziran’dan bu yana spot dolar satışları ve dolar-rupi takasları aracılığıyla 75 ila 80 milyar dolar kullandığını tahmin ediyor. Hesaplamalarda, haftalık rezerv hareketleri varlık değerlemelerinden kaynaklanan değişiklikler çıkarılarak düzeltiliyor.
Bu tahmin, rezervlerin eylül zirvesinden 59,679 milyar dolarlık düşüşünden daha uzun bir dönemi ve daha geniş bir işlem grubunu kapsıyor. Spot işlemler, para birimlerinin hemen teslim edilmek üzere takas edilmesini içeriyor. Takas işlemleri ise bugünkü değişimi daha sonra tersine çevirme anlaşmasıyla birleştiriyor; böylece hem doların bulunabilirliğini hem de bankacılık sistemindeki rupi arzını etkiliyor.
Tahmin edilen kullanım, yılın başlarında özel önlemlerle sağlanan 140 milyar doları aşkın kaynağın yaklaşık yarısına karşılık geliyor. RBI, bu tahminle örtüşen resmî bir müdahale toplamı açıklamadı.
Gelecekteki yükümlülükler de önem taşıyor. RBI’nin net vadeli dolar yükümlülükleri eylül sonunda yaklaşık 200 milyar dolardı. Bunlar gelecekte dolar teslimine ilişkin taahhütler olduğundan, merkez bankasının hareket alanını değerlendirmek için hem mevcut varlıkları hem de ilerideki yükümlülükleri hesaba katmak gerekiyor. 2 Ekim’de 106,4 milyar dolar değer biçilen altın da hemen kullanılabilir dolar nakdinden ziyade rezerv stokunun önemli bir bölümünü oluşturuyor.
Petrol Şirketlerine Doğrudan Dolar Kanalı
Indian Oil Corporation, Bharat Petroleum Corporation ve Hindustan Petroleum Corporation artık günlük dolar ihtiyaçlarını RBI’nin özel kanalı kapsamında yetkilendirilmiş bankalardan karşılayabiliyor. Daha önce bu şirketlerin büyük ölçekli alımları, spot piyasadaki diğer taleplerle rekabet ediyordu.
Icra’da kurumsal kredi notları alanında kıdemli başkan yardımcısı ve eş grup başkanı olan Prashant Vasisht, aylık 11 ila 12 milyar dolarlık talebin bu kanal sayesinde spot piyasadan çekilebileceğini tahmin ediyor. PwC India’da petrol, gaz, yakıt ve kaynaklar alanında ortak ve lider olan Manas Majumdar, Hindistan’ın geçen yıl yaklaşık 165 milyar dolarlık ham petrol ithal ettiğini, bunun ayda yaklaşık 13 ila 14 milyar dolara denk geldiğini belirtiyor.
Bu imkân, üç şirkete dolar temin etmenin daha öngörülebilir bir yolunu sunuyor. Şirketlerin talebi hem yüksek hem de düzenli; petrol fiyatları arttıkça tedarikçilere ödeme için gereken döviz miktarı da yükseliyor. Majumdar, Hint ham petrol sepetinin eylül ayında varil başına ortalama 114,80 dolar olduğunu söyledi.
Grant Thornton Bharat’ta ortak ve finansal hizmetler risk danışmanlığı lideri olan Vivek Iyer, mevcut kanalın rezervleri nasıl kullandığını şöyle açıkladı:
"Bunlar doğrudan satışlar olduğu için her dolar doğrudan rezervlerden çıkıyor; dolayısıyla bu kanal kalıcı bir çözüm değil, bir köprü işlevi görüyor," dedi Iyer.
Petrol şirketlerine yönelik 2013 düzenlemesinde takas işlemleri kullanılmıştı; mevcut mekanizma ise doğrudan dolar satışlarına dayanıyor. Petrol ithalatı ödemeleri devam ederken, dolar tedarik etme görevinin daha büyük bir bölümünü RBI üstleniyor. Özel rafineriler ile altın, savunma ekipmanı ve diğer ithalatlar için ödeme yapan alıcılar ise dövizi piyasadan temin etmeyi sürdürüyor.
Dövizden Korunma Neden Pahalılaştı?
RBI’nin yeni kuralları, 2 milyon doları aşan belirli döviz türevi işlemlerinde kreditörlerin işlemin rupi karşılığının yüzde 20’sini ayırmasını gerektiriyor. Bu nakdi tutmanın bir maliyeti var ve bu maliyet bankaların müşterilerden talep ettiği fiyatlara yansıyabiliyor.
Şirketler, gelecekte yapılacak bir ödeme için bugünden döviz kuru belirlemek amacıyla vadeli sözleşmeler gibi türev ürünler kullanıyor. Dolar cinsinden fatura bekleyen bir ithalatçı, rupi maliyetini daha öngörülebilir kılmak için vadeli sözleşme yapabiliyor. Bu tür korunmaya riskten korunma (hedging) deniyor.
Üç aylık yurt içi dolar-rupi vadeli getiri yüzde 6,54’e ulaşarak Mayıs 2016’dan bu yana en yüksek kapanış seviyesini gördü. Bu getiri, gelecekte teslim alınacak doları güvenceye almanın maliyetiyle ilişkili bir piyasa ölçütü; tek tek sözleşmelerin maliyeti ise koşullarına ve süresine bağlı.
Mumbai’deki RBL Bank’ta hazine başkanı Anshul Chandak, piyasa etkilerini şöyle değerlendirdi:
"Korunma maliyetlerinin hızla yükselmesi ve likiditesi düşük piyasalar, istenmeyen sonuçlar," dedi Chandak.
Döviz danışmanlık şirketi IFA Global’in Üst Yöneticisi Abhishek Goenka, vadeli işlemler piyasasını "son derece dengesiz" olarak nitelendirerek müşterilerine kısa vadeli ihtiyaçları için riskten korunma tavsiyesinde bulundu. Olağan dışı fiyatlamanın, rupi borçlanıp bu tutarı dolara takas etmenin doğrudan dolar borçlanmaktan daha ucuz olmasına yol açtığını söyledi.
RBI daha sonra, kısıtlamaların bankaların müşterileri adına yaptığı döviz alım satımlarına ve piyasaların işleyişini sürdürmeye yönelik faaliyetlerine değil, döviz riskinden korunmak için kullanılan işlemlere uygulandığını açıkladı. Buna rağmen Chandak’a göre bankalar, ekim-aralık çeyreğinde müşteri döviz işlemlerinin zayıf seyretmesini ve tahvil alım satımında olası zararları bekliyor.
Rupi Güçlenirken Piyasada Maliyetler Artıyor
Önlemlerden önce 97 seviyesine yaklaşan rupi, dolar karşısında 95 civarına kadar toparlandı. Yılın başından bu yana yaşadığı önemli değer kaybına rağmen, söz konusu dönemde yaklaşık yüzde 1,8’lik haftalık yükselişle bölgenin en iyi performans gösteren para birimi oldu.
Devlet tahvili getirileri de üç yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine çıktı. Yatırımcılar, pahalı petrol ve yabancı sermaye çıkışları sürerken yeni faiz artışlarının olasılığını değerlendiriyordu. Tahvil getirileri yükseldiğinde mevcut tahvillerin piyasa fiyatları genellikle düşüyor; bu da tahvil bulunduran bankalar için olası işlem zararlarına yol açıyor.
Yabancı yatırımcılar bir başka hesabı daha yapmak zorunda: döviz hareketlerine karşı korunma maliyetini ödedikten sonra Hindistan’daki bir varlığın sağlayacağı getiri. UBS Asset Management’ta gelişmekte olan piyasalar ve Asya-Pasifik sabit getirili varlıklar alanının başkanı Shamaila Khan, artan korunma maliyetlerinin UBS’nin Hindistan varlıklarından beklediği getiriyi yükselteceğini, ancak stratejik görüşlerinin ve tahsislerinin kayda değer biçimde değişmediğini söyledi.
Khan, yatırımcılar için gerekli koşulları şöyle anlattı:
"Önemli olan, şeffaf bir çerçeveyi ve etkin riskten korunma ile işlem yapma imkânını sürdürmek," dedi Khan.
Baskı, işlem masalarının ötesine uzanıyor. IMF’nin Hindistan için yukarı yönlü revize ettiği büyüme tahmini, 2026-27 ve 2027-28 yıllarının her biri için yüzde 7 büyümeye işaret ederken, 2026-27’de tüketici enflasyonunun yüzde 5 olacağını öngörüyor. Yüksek enerji faturaları ve zayıflayan para birimi, iç tüketim ve yatırımlar büyümeyi desteklese de hane bütçelerini sıkıştırabilir.
Sonraki Dönemi Ne Belirleyecek?
Hindistan’ın dış borcu, mart sonuna göre 15,4 milyar dolar artarak Haziran 2026 sonunda 778,2 milyar dolara ulaştı. RBI verilerine göre, haziran sonu itibarıyla rezervler dış borcun yüzde 85,9’una eşitti. Bu oran mart sonunda yüzde 90,6 düzeyindeydi.
Ekonomik İşler Departmanının nisan ayındaki değerlendirmesine göre, Aralık 2025 sonunda rezervler dış borcun yüzde 94’ünü karşılıyordu. Değerlendirmede ayrıca 700,9 milyar dolarlık rezervin yaklaşık 11 aylık ithalatı karşılayabileceği tahmin ediliyordu. Mevcut ithalat tamponu, rezerv stokunun yanı sıra petrol fiyatları da dahil olmak üzere bugünkü ithalat faturasına bağlı.
Yatırımcıların para biriminin seyri konusunda farklı beklentileri var. M&G Investments’ta Asya sabit getirili varlıklar başkanı Guan Yi Low, RBI’nin kararlılığının doların 96 rupi civarında ya da altında kalmasına yardımcı olabileceğini söyledi. State Street Investment Management’ta döviz alanında kıdemli portföy yöneticisi Aaron Hurd ise yaklaşık 95 seviyesinden gelecek bir yılda 99 ila 100’e doğru hareket öngördü.
Petrol fiyatları, yabancı yatırım akışları ve dövizden korunma maliyetleri ne kadar desteğe ihtiyaç duyulacağını belirleyecek. Petrol fiyatlarının düşmesi, düzenli dolar talebini azaltırken yatırımların yeniden giriş yapması arzı artırabilir. O zamana kadar her müdahale, Hindistan’ın ithalat ödemelerini ve dış yükümlülüklerini karşılamasına da yardımcı olan kaynakları kullanıyor.
Öne Çıkanlar
- Rezervler 9 Ekim’de 726,027 milyar dolara geriledi; bu, 4 Eylül’e göre 59,679 milyar dolar ya da yaklaşık yüzde 7,6 düşüş anlamına geliyor.
- Son haftadaki rezerv düşüşünün yaklaşık yüzde 83’ü döviz varlıklarından kaynaklandı.
- Banka ekonomistleri, RBI’nin 8 Haziran’dan bu yana 75 ila 80 milyar dolarlık dolar satışı ve takas işlemi gerçekleştirdiğini tahmin ediyor.
- Özel kanal, kamu petrol şirketlerinin aylık 11 ila 12 milyar dolarlık talebini spot piyasadan çekebilir.
- Rupi toparlanırken dövizden korunma maliyetleri ve tahvil getirileri hızla yükseldi.
- Rezervler mart sonundaki ve bir yıl önceki seviyelerin üzerinde kaldı; ancak süregelen petrol talebi ve sermaye çıkışları tampon üzerindeki baskıyı artırıyor.






