Enerji Maliyetleri Artıp Yapay Zekâ Talebi Sıçrarken ASEAN Elektrik Şebekesi Finansman Sınavıyla Karşı Karşıya

11 dakikalık okuma
ASEAN Power Grid Faces Financing Test as Energy Costs Rise and AI Demand Surges

Endonezya’daki altı proje, onay ile uygulama arasındaki açığı gözler önüne seriyor

Singapur, Endonezya’dan temiz elektrik ithal etmek üzere altı projeye koşullu lisans verdi. Ancak bu onaylarla faaliyete geçecek enerji bağlantıları arasında temel bir finansman sorunu var: Endonezyalı ihracatçıların izinlerini her beş yılda bir yenilemesi gerekiyor. Pahalı santrallere ve iletim kablolarına finansman sağlayan bankaların, projelerin kredilerini geri ödeyecek kadar uzun süre elektrik satmayı sürdürebileceğinden emin olması gerekiyor.

İçindekiler
  1. Endonezya’daki altı proje, onay ile uygulama arasındaki açığı gözler önüne seriyor
  2. Bölgesel şebeke, bağlantı bağlantı kuruluyor
  3. Şirketlerin ilgisi güçlü, ancak güven düzeyi değişken
  4. Kredi verenler neden yalnızca elektrik lisansıyla yetinmiyor?
  5. Laos güzergâhı, transit ülkelerin önemini gösteriyor
  6. Singapur, projelerin hayata geçirilmesi için ilk sınav
  7. Malezya’daki veri merkezleri tahminleri şebeke sınavına dönüştürüyor
  8. İhracat, yerel tüketicilere de yarar sağlamalı
  9. Manila’da varılan anlaşmalar için artık finansman ve takvim gerekiyor
  10. Daha küçük anlaşmalar daha büyük bir pazarın yolunu açabilir
  11. Öne Çıkanlar

Siyasi hedeflerle güvenilir ticari kurallar arasındaki bu uçurum, bugün ASEAN Elektrik Şebekesi’ni (APG) tanımlıyor. Temmuz 2026’da ankete katılan bölgesel şirketlerdeki 514 karar vericinin yüzde 70’inden fazlası, kayda değer ilerlemenin Güneydoğu Asya’da yatırım yapma ve faaliyetlerini büyütme isteklerini artıracağını söyledi. Öte yandan enerji düşünce kuruluşu Ember, 2035 sonrasındaki her gecikme yılının bölgeye 2,6 milyar ABD dolarına mal olacağını tahmin ediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 10 Mart 2026’da yayımladığı APG finansman raporunda sorunun merkezine finansmanı koydu. Rapor, izleyen 15 yılda yatırımların önemli ölçüde artırılması gerektiğini belirtiyor ve finansman yaklaşımlarıyla iş modellerinin, giderek daha iddialı ve karmaşık hâle gelen bağlantı projelerine ayak uyduramadığını söylüyor.

Artan enerji faturaları, ABD-İran savaşıyla bağlantılı aksamalar ve yapay zekâ altyapısının genişlemesi, projeleri hayata geçirme baskısını artırdı. Hükümetlerden elektriği aynı anda daha temiz, daha uygun fiyatlı ve daha güvenli hâle getirmeleri bekleniyor. Haneler, fabrikalar ve veri merkezleri açısından asıl ölçüt, bölgesel anlaşmaların yeni bir koşullu onay turu yerine güvenilir enerji sağlayıp sağlamadığı.

Bölgesel şebeke, bağlantı bağlantı kuruluyor

ASEAN, şebeke fikrini 1997’de ASEAN Vizyonu 2020 planı kapsamında ortaya koydu. ASEAN Enerji Merkezi, girişimi şebeke genel bakış sayfasında iki ülke arasındaki bağlantılardan daha küçük ülke gruplarını kapsayan düzenlemelere evrilen bir çaba olarak tanımlıyor. Amaç, bölgesel enerji güvenliğini, dayanıklılığını ve bağlantılılığını güçlendirmek.

Reklam

Merkezin 27 Kasım 2025’te yayımlanan 2025 şebeke güncellemesi, bağlantı kapasitesini, etkileri ve elektrik ticaretindeki ilerlemeyi ele alıyor. 2025 itibarıyla öncelikli 18 bağlantı projesinden dokuzu faaliyete geçmiş ve yaklaşık 10 gigavat (GW) kapasite sağlıyordu. 2040’a kadar 13,7 GW daha kapasite planlanıyor.

Enterkonnektör, elektriğin ayrı enerji sistemleri arasında taşınmasını sağlayan bir iletim bağlantısıdır. Bir gigavat, 1.000 megavata (MW) eşittir. Sistemlerin bağlanması, fazla üretimi olan bir ülkenin daha fazla elektriğe ihtiyaç duyan komşusuna satış yapmasını sağlar. Böylece her ülkenin olası tüm açığı tek başına karşılayacak sayıda santral kurması gerekmez.

ASEAN’ın yenilenebilir enerji kaynakları bu alışverişi cazip kılıyor. Laos ve Vietnam hidroelektrik kaynaklarına, Endonezya ve Filipinler jeotermal enerjiye, Malezya ve Tayland ise güneş enerjisi potansiyeline sahip. İletim şebekeleri ve işletme kuralları enerji akışlarını yönetebildiği takdirde bu kaynakların paylaşılması, rüzgâr ve güneş ışığındaki değişimleri dengelemeye yardımcı olabilir.

Şirketlerin ilgisi güçlü, ancak güven düzeyi değişken

Kantar, temmuz ayındaki anketi Endonezya, Malezya, Filipinler, Singapur, Tayland ve Vietnam’da gerçekleştirdi. 12 Ekim’de açıklanan bulgular, yaklaşık yüzde 60’ı büyük, yüzde 40’ı küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşan 514 şirketi kapsıyordu. Katılımcılar arasında enerji veya sürdürülebilirlik stratejisinden sorumlu şirket sahipleri, üst düzey yöneticiler ve karar vericiler yer aldı.

Yatırımın sağlayacağı faydalar konusunda Endonezyalı katılımcılar en iyimser gruptu: Yüzde 84’ü APG’de kayda değer ilerlemenin yatırım yapma ve faaliyetlerini büyütme isteklerini artıracağını söyledi. Bu oran Filipinler ve Malezya’da yüzde 70’ti.

Projelerin hayata geçişine ilişkin beklentiler ise daha farklıydı. Vietnam’da katılımcıların yüzde 80’i kayda değer ilerlemenin üç ila beş yıl içinde gerçekleşmesini beklerken, Filipinler ve Malezya’da bu oran yüzde 54’tü; arada 26 yüzde puanlık fark vardı. Şirketler şebekenin güçlü bir ticari gerekçesi olduğunu görebiliyor, ancak hükümetlerin uygulamadaki sorunları ne hızla çözeceği konusunda temkinli davranıyor.

Enerji maliyetleri, konuya gösterilen ilgiyi açıklamaya yardımcı oluyor. Ankete göre katılımcıların yüzde 79’u 2026 başından bu yana enerji maliyetlerinin arttığını, en yaygın artış oranının yüzde 10 ila 29 olduğunu belirtti. Yüzde 53’ü karbonsuzlaşma planlarını ertelemiş veya önceliğini düşürmüş, yüzde 26’sı ise bu planları hızlandırmıştı. Katılımcıların yüzde 87’si APG’deki gelişmeleri takip ediyordu; yüzde 49’u bunları çok yakından izliyordu.

Reklam

Kredi verenler neden yalnızca elektrik lisansıyla yetinmiyor?

Endonezya’nın izinleri beş yılda bir yenileme şartı, yatırımcıların projelerin finansmana elverişli olması gerektiğini söylerken neyi kastettiğini gösteriyor. Finansmana elverişli bir proje, finansman çekebilmek için yeterince güvenilir izinlere, müşterilere ve gelirlere sahiptir. Bir elektrik santrali veya denizaltı kablosu onlarca yıl çalışabilir; dolayısıyla izinlerin tekrar tekrar yenilenmesine ilişkin belirsizlik, daha en başta kredi verme isteğini etkiler.

Singapur’un Endonezya’dan elektrik ithalatı projelerinde, hükümetler arasında uygulanabilir elektrik ticareti anlaşmalarının ve yenilenebilir enerji sertifikalarının sınır ötesinde tanınmasının önündeki eksiklikler de sorun yaratıyor. Bu sertifikalar, elektrik üretiminin yenilenebilir kaynaklardan sağlandığını kayda geçirerek şirketlerin satın aldıkları temiz enerjiyi raporlamasına yardımcı oluyor.

Hükümetlerin ayrıca iletim şebekelerine erişim, elektriğin taşınma ücretleri, fiyatlandırma ve tedarik kesintilerindeki sorumluluk konularında anlaşması gerekiyor. Başka bir ülkenin elektriğinin yerel şebekeden geçirilmesine genellikle “wheeling” deniyor. İhracatçıların, transit ülkelerin enerji şirketlerinin ve alıcıların bu hizmet için kimin ödeme yapacağını ve arz sıkıntısı yaşandığında ne olacağını bilmesi gerekiyor.

IEA’nın mart ayındaki raporu bu sorunlara yatırımcı perspektifinden yaklaşıyor: Enterkonnektörler uygulamada nasıl finanse ediliyor ve daha geniş bir yatırımcı kitlesini çekmek için nelerin değişmesi gerekiyor? Manila’daki 44. ASEAN Enerji Bakanları Toplantısı’nda bakanlar, projelerin finansal kapanışa, yani finansman anlaşmalarının tamamlanıp kaynakların kullanılabilir hâle geldiği aşamaya ulaşması için proje hazırlıklarının hızlandırılması ve düzenlemelerin netleştirilmesi çağrısında bulundu.

Laos güzergâhı, transit ülkelerin önemini gösteriyor

Laos-Tayland-Malezya-Singapur Elektrik Entegrasyonu Projesi, hem birden fazla ülke arasında elektrik ticaretinin mümkün olduğunu hem de bunun sürekliliğini sağlamanın zorluğunu ortaya koyuyor. Laos’ta üretilen hidroelektrik, Tayland ve Malezya şebekeleri üzerinden Singapur’a ulaşıyor; bu da iki transit ülkeye hayati bir rol veriyor.

Proje, 2014’te pilot girişim olarak başladı ve 2022’de faaliyete geçti. 2024’teki yenileme süreci, Tayland ve Malezya üzerinden iletim düzenlemelerine ilişkin anlaşmazlıklara takıldı. Bu anlaşmazlıklar Ocak 2026’da çözüme kavuştu.

Başlıca dönüm noktaları, yerleşik bir koridorun bile geliştirilmesinin ne kadar uzun sürebileceğini gösteriyor:

  • 1997: ASEAN Vizyonu 2020 kapsamında bölgesel şebeke fikri ortaya kondu.
  • 2014: Laos-Tayland-Malezya-Singapur pilot girişimi başladı.
  • 2022: Dört ülke üzerinden elektrik ticareti faaliyete geçti.
  • 2024: Yenileme sürecinde transit düzenlemelerine ilişkin anlaşmazlıklar çıktı.
  • 2025: Transfer kapasitesi 100 MW’tan 200 MW’a çıkarıldı.
  • Ocak 2026: İletim anlaşmazlıkları çözüme kavuşturuldu.

Önceki planlarda, başlangıçta 100 MW olan ticaret hacminin 300 MW’a çıkarılması öngörülüyordu; daha sonraki kapasite rakamı ise 200 MW. Koridorun deneyimi, yeni projelerin önüne somut bir görev koyuyor: Anlaşmalar, elektriğin geçtiği her şebekeyi ve yenileme koşullarını kapsamalı.

Reklam

Singapur, projelerin hayata geçirilmesi için ilk sınav

Singapur, düşük karbon salımıyla üretilen yaklaşık 6 GW elektriği 2035’e kadar ithal etmeyi hedefliyor. Önceki hedef 4 GW’tı. Sınırlı arazi ve yenilenebilir enerji kaynakları nedeniyle ithalat, elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 95’ini sağlayan doğal gaza bağımlılığı azaltmada merkezi rol oynuyor.

Proje havuzu birçok ülkeyi kapsayacak şekilde genişledi. 2023’te duyurulan koşullu anlaşmalar arasında 2.000 MW’a kadar Endonezya güneş enerjisi, 1.200 MW Vietnam açık deniz rüzgâr enerjisi ve güneş, rüzgâr ve pompaj depolamalı hidroelektrikten sağlanacak 1.000 MW Kamboçya elektriği bulunuyordu. Pompaj depolamalı hidroelektrik, elektriği suyu yokuş yukarı pompalamak için kullanır; enerji gerektiğinde su türbinlerden geçirilerek salınır.

Wood Mackenzie, koşullu onay ve lisanslara rağmen Singapur’un 6 GW hedefinin altında kalacağını öngörüyor. Finansman, üretim tesislerinin inşası, iletim altyapısı ve tedariki düzenleyen ticari kurallar hâlâ tamamlanması gereken işler arasında.

Ember, planlanan enterkonnektörlerin tamamlanmasının yenilenebilir enerjinin 2035’e kadar Singapur’un elektrik talebinin neredeyse yarısını karşılamasını sağlayabileceğini tahmin ediyor. Modellemesine göre APG olmazsa Singapur’un bu tarihe kadar doğal gazla çalışan 300 MW’lık ek üretim kapasitesine ihtiyacı olacak.

Rystad Energy’de yenilenebilir enerji ve elektrik araştırmaları analisti Nevi Cahya Winofa, Singapur’un ithalat projelerini uygulama kabiliyetini gösterme ve Brunei-Endonezya-Malezya-Filipinler Elektrik Entegrasyonu Projesi dâhil diğer koridorları destekleme açısından pratik bir fırsat olarak görüyor.

“Projelerin başarıyla hayata geçirilmesi yatırımcı güvenini artırabilir ve sınır ötesi başka projeler için bir model oluşturabilir,” dedi.

Malezya’daki veri merkezleri tahminleri şebeke sınavına dönüştürüyor

Malezya, yeni talebin elektrik planlamasını ne kadar hızlı değiştirebileceğini gösteriyor. Eylül 2025’e kadar 49 veri merkezi, Tenaga Nasional ile elektrik tedarik anlaşması imzalamıştı. Bu anlaşmalar yaklaşık 7,1 GW’lık potansiyel azami talebe karşılık geliyordu. Fiilî tüketim, 2024 sonundaki 405 MW’tan yaklaşık 710 MW’a ulaşmış, kabaca yüzde 75 artmıştı.

Malezya hükümeti, veri merkezlerinin elektrik talebinin 2030’da 12,9 GW’a, 2040’ta ise 20,9 GW’a ulaşabileceğini tahmin ediyor. Eylül 2025’te fiilen kullanılan 710 MW, tedarik anlaşmalarının kapsadığı 7,1 GW’ın yaklaşık onda biriydi. Bu da tesisler geliştikçe çok büyük olabilecek bir artış için enerji şirketlerinin plan yapmasını gerektiriyor.

Reklam

Malezya, bölgesel ticarette de elverişli bir konuma sahip. Yarımada Malezya, Tayland ve Singapur’a; Saravak ise Endonezya’nın Batı Kalimantan bölgesine bağlanıyor. APG’nin üç ana alt sisteminden ikisine yayılan tek ASEAN ekonomisi Malezya. Energy Exchange Malaysia, Singapur’a yenilenebilir elektrik satışları için bir başlangıç noktası sağlıyor.

IEA, Güneydoğu Asya genelindeki veri merkezlerinin elektrik talebinin 2024 ile 2030 arasında iki kattan fazla artacağını öngörüyor. Büyük müşteriler, uzun yıllar boyunca elektrik satın alma taahhüdünde bulunarak yeni üretim yatırımlarının finansmanına katkı sağlayabilir. Malezya’da şebekeye azami 29,99 MW elektrik verebilen bir güneş enerjisi projesi, veri merkezi işletmecisi AirTrunk ile geliştirici ib vogt arasındaki sanal elektrik alım anlaşmasının desteğiyle Temmuz 2026’da ticari faaliyete başladı. Böyle bir anlaşma, alıcıya özel fiziksel bir elektrik hattı gerektirmeden üretime finansal destek sağlıyor.

Global Wind Energy Council’in Asya Pasifik direktörü Ann Margret Francisco, yeni sanayi talebinin uygun politikalar, altyapı ve uygulanabilir elektrik fiyatlarıyla karşılanması gerektiğini söyledi.

“Yapay zekâ ve yeni sektörler ek talep yaratıyor; bu talebin yenilenebilir enerjiyle karşılanması gerekiyor. Ancak tek başına talep projeleri hayata geçiremez,” dedi Francisco.

İhracat, yerel tüketicilere de yarar sağlamalı

Laos, hidroelektrik ihracatı ile kendi halkını etkileyen sık elektrik kesintileri arasında zor bir denge kurmaya çalışıyor. Endonezya, eylül ayında şartlar her iki tarafa da yarar sağlayana kadar APG anlaşmasını bekleteceğini açıkladı. Hükümetlerin, ihracatı ticari açıdan cazip kılarken ülke içindeki arzın güvenilir ve uygun fiyatlı kalmasını sağlayacak düzenlemeler yapması gerekiyor.

Çevre standartları da bu dengenin bir parçası. Hidroelektrik nehirleri olumsuz etkileyebilir, büyük güneş enerjisi projeleri ise arazi rekabetini artırabilir. Stimson Center’da direktör yardımcısı ve araştırmacı olan Courtney Weatherby, elektrik alımlarında bu etkilerin dikkate alınması için ortak yenilenebilir enerji sertifikasyonuna ve çevre standartlarına ihtiyaç olduğunu savundu.

DNV, çok taraflı elektrik ticaretinin 2050’ye kadar ASEAN’a 800 milyar ABD doları tasarruf sağlayabileceğini ve elektrik projelerinin arazi ihtiyacını yüzde 13 azaltabileceğini tahmin ediyor. Bu tasarrufun bir kısmı, gereksiz yerel üretim ve depolama yatırımlarından kaçınılmasıyla sağlanabilir. Tahmini tasarruflar, ülkeler arasında eşgüdümlü gelişime bağlı.

Shell’in ticaret ve tedarikten sorumlu başkanı Andrew Smith, elektrifikasyon arttıkça şebekenin genişletilmesinin gerekli olduğunu söyledi; güvenilirliğin ve hükümetler arası işbirliğinin önemini vurguladı. Shell ayrıca küresel sıvılaştırılmış doğal gaz talebinin 2050’ye kadar yaklaşık yüzde 65 artmasını bekliyor. Bu nedenle hükümetler, temiz elektrik yatırımlarını yakıt ithalatına ve yedek enerji kaynaklarına yönelik süregelen taleple birlikte değerlendiriyor.

Reklam

Manila’da varılan anlaşmalar için artık finansman ve takvim gerekiyor

Manila’daki ASEAN enerji bakanları, geliştirilmiş bir APG planlama çerçevesinde ilerleme sağladı, görev güçlerinin çalışma planlarının büyük ölçüde tamamlandığını bildirdi ve şebeke finansmanı düzenlemelerinin işler hâle getirilmesine yönelik önlemleri destekledi. Asya Kalkınma Bankası ve Dünya Bankası 2025’te özel bir finansman girişimi duyurdu. Denizaltı elektrik kablolarının geliştirilmesine yönelik çerçeve hakkındaki görüşmelerin 2027’de hızlanması bekleniyor.

Yatırım ihtiyacı, uluslararası kabloların çok ötesine uzanıyor. IEA, sınır ötesi bağlantılar için 2040’a kadar 27 milyar ABD doları gerektiğini tahmin ediyor. Dokuzuncu ASEAN Enerji Görünümü, eşgüdümlü bir bölgesel enerji dönüşümü için gereken yatırımı yıllık yaklaşık 400 milyar ABD doları olarak belirtiyor. Bu tutar, çok daha geniş bir enerji altyapısı ve teknoloji yelpazesini kapsıyor.

ASEAN’ın 2030’a yaklaşırken ölçülebilir hedefleri de bulunuyor. Yenilenebilir enerji, 2024’te toplam birincil enerjinin yüzde 14,1’ini karşıladı; hedef yüzde 30. Kurulu elektrik kapasitesindeki payı ise yüzde 33,7 oldu; hedef yüzde 45. Kurulu kapasite, ekipmanın sağlayabileceği azami üretimi ölçüyor; birincil enerji ise elektriğe veya kullanılabilir başka biçimlere dönüştürülmeden önceki enerjiyi kapsıyor.

Yetkililer farklı zaman ufukları üzerinde çalışıyor. Ember’in yıllık gecikme tahmini 2035’i referans alırken, daha geniş kapsamlı şebeke planlaması 2045’i hedefliyordu. Bakanlar uygulamanın hızlandırılmasını görüştü, ancak tek bir hızlandırılmış tamamlanma tarihi açıklanmadı. Filipinler’in ev sahipliğindeki 49. ASEAN Zirvesi 16-18 Kasım 2026’da yapılacak ve liderlere taahhütleri ilerletmek için yeni bir fırsat sunacak.

Hindistan, yeni bir bağlantı olasılığını araştırıyor: Myanmar, Tayland ve Malezya üzerinden Imphal’dan Singapur’a 2.000 MW elektrik taşıması önerilen 3.000 kilometrelik bir koridor. Filipinler ile Endonezya arasında olası bir bağlantı da görüşülüyor. Önerilen her güzergâh potansiyel pazarı genişletirken, teslimat koşullarında anlaşması gereken hükümet ve şebeke sayısını da artırıyor.

Daha küçük anlaşmalar daha büyük bir pazarın yolunu açabilir

OCBC Grubu’nun sürdürülebilirlikten sorumlu yöneticisi Mike Ng, bütün üyelerin birlikte ilerlemesini beklemek yerine iki ülke arasındaki anlaşmaları bölgesel sisteme doğru atılan adımlar olarak görüyor.

“Bu süreci proje proje, koridor koridor tekrarladıkça APG’nin kendiliğinden ortaya çıkacağına inanıyorum,” dedi Ng.

Bu yaklaşım, ilk projelere izinler, transit ücretleri, sertifikalar ve tedarik kesintileri konusunda tekrar kullanılabilir kurallar oluşturma sorumluluğu yüklüyor. Daha iyi bilgiye de ihtiyaç var. Filipinler’in eski enerji düzenleyicisi Monalisa Dimalanta, yatırımcıların ve halkın talep, arz ve proje gelişimini anlamasına yardımcı olmak için ASEAN Enerji Veri Tabanı Sistemi’ni tamamlayacak ulusal veri portalları kurulması çağrısında bulundu.

Filipinler Enerji Düzenleme Komisyonu ve Ulusal Yenilenebilir Enerji Kurulu’nun eski başkanı Dimalanta, acil görevi pratik ifadelerle tanımladı.

“ASEAN Elektrik Şebekesi, haritadaki çizgilerden finanse edilip inşa edilebilen projelere dönüşmeli,” dedi.

Bölgede faal bağlantılar, elektrik satın almak isteyen şirketler ve önemli yenilenebilir enerji kaynakları zaten mevcut. Bundan sonraki ilerleme, bu unsurların kalıcı sözleşmelere ve tamamlanmış altyapıya dönüştürülmesine, aynı zamanda ülke içindeki tüketicilerin kendi ülkelerinde üretilen elektriğe güvenilir biçimde erişmesine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • Ankete katılan 514 şirketin yüzde 70’inden fazlası, APG’deki ilerlemenin yatırım yapma ve faaliyetlerini büyütme isteklerini artıracağını söyledi.
  • Endonezya’nın ihracat izinlerini beş yılda bir yenileme şartı, Singapur’un temiz elektrik ithalatı için finansman kaygısı yaratıyor.
  • Öncelikli 18 bağlantı projesinden dokuzu 2025 itibarıyla faaliyetteydi ve yaklaşık 10 GW kapasite sağlıyordu.
  • Singapur, düşük karbon salımıyla üretilen 6 GW elektrik ithalatını 2035’e kadar hedefliyor; ancak Wood Mackenzie hedefin altında kalacağını öngörüyor.
  • Ember, 2035 sonrasındaki her gecikme yılının bölgeye yıllık 2,6 milyar ABD dolarına mal olacağını tahmin ediyor.
  • Bir sonraki dönüm noktaları arasında Kasım 2026’daki ASEAN Zirvesi ve 2027’de hızlanması beklenen denizaltı kablo çerçevesi görüşmeleri bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir