Bir tecavüz temyiz başvurusu, zor kullanmanın anlamını mahkemenin genel kurulunun önüne taşıyor
Güney Kore Yüksek Mahkemesi, tecavüz davalarında direnmeyi imkânsız ya da önemli ölçüde güç hâle getirecek şiddet veya tehdidin bulunmasını şart koşan ve Şubat 1979'a dayanan hukuki ölçütün değiştirilip değiştirilmeyeceğini inceleyecek. Dava, ilk görüşmesi ayın 22'sinde yapılacak olan mahkemenin genel kuruluna sevk edildi. Kararın verileceği ay ve tarih açıklanmadı.
İçindekiler
- Bir tecavüz temyiz başvurusu, zor kullanmanın anlamını mahkemenin genel kurulunun önüne taşıyor
- Yasanın savcılardan kanıtlamasını istediği unsurlar
- Önceki kararlar eşiğin nasıl uygulandığını gösteriyor
- 2023 tarihli karar neden önemli?
- Hukuki tartışma nasıl gelişti?
- Rıza kampanyanın merkezinde kalmaya neden devam ediyor?
- Tecavüz şikâyetinin çevresindeki baskı
- Tarihsel veriler ne gösteriyor?
- Öne Çıkanlar
Yalnızca A olarak tanımlanan sanık, ilk derece mahkemesinde mahkûm edilmiş, temyiz incelemesinde ise beraat etmişti. Temyiz mahkemesi, A'nın tecavüz kastıyla hareket ettiğini ve bu eşiği karşılayacak ölçüde şiddet ya da tehdit kullandığını sonucuna varmak için yeterli gerekçe bulunmadığına hükmetti. Savcıların temyize başvurması üzerine dava, bir önceki yılın Şubat ayında Yüksek Mahkemeye taşındı.
Temel mesele, tecavüz mahkûmiyeti için savcıların ne ölçüde zor kullanıldığını veya tehditte bulunulduğunu kanıtlaması gerektiği. Mahkeme 47 yıldır, eylemin mağdurun direnmesini imkânsız ya da önemli ölçüde güç hâle getirmesi gerektiği yönündeki temel şartı koruyor; yargıçlara çevresel koşulları da dikkate almaları talimatını veriyor.
Olası bir değişiklik, istenmeyen zor kullanma veya tehdit içeren ancak bu yüksek eşiğin altında kalan cinsel ilişkilerin mahkemelerce nasıl değerlendirileceğini etkileyebilir. Ayrıca tecavüz yorumunu, Yüksek Mahkemenin Eylül 2023'te ayrı bir suç olan zor kullanarak veya tehditle cinsel dokunulmazlığı ihlal etme suçu için yaptığı değişikliğe yaklaştırabilir.
İnceleme, tecavüz hukukunda rıza yokluğunu temel unsur hâline getirmeye yönelik uzun soluklu kampanya sürerken yapılıyor. Parlamento bu yöndeki yasa tekliflerini kabul etmedi; böylece mevcut yasadaki şiddet ve tehdit şartlarının anlamını değerlendirme işi Yüksek Mahkemeye kaldı.
Yasanın savcılardan kanıtlamasını istediği unsurlar
Güney Kore Ceza Kanunu'nun 297. maddesi, şiddet veya tehditle gerçekleştirilen cinsel ilişkiyi tecavüz olarak tanımlıyor. Suç için en az üç yıl süreli hapis cezası öngörüyor.
Sungkyunkwan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Yararı Hukuku Kliniği, bu tanımı 20 Ağustos'ta Birleşmiş Milletler kadına yönelik şiddet özel raportörüne sunduğu 2020 tarihli anket yanıtında aktardı. Klinik, tanımın rıza yokluğuna değil, zor kullanma veya tehdide dayandığını belirtti.
Yasa metni ile mahkemenin yorumu farklı işlevler görüyor. 297. madde, suçun unsurları olarak şiddet ve tehdidi sayıyor. Yüksek Mahkeme içtihadı ise bu şiddet veya tehdidin ne derece ciddi olması gerektiğini yargıçlara açıklıyor.
Yerleşik yoruma göre yargıçlar, zor kullanma ya da tehdidin direnmeyi imkânsız veya önemli ölçüde güç hâle getirip getirmediğini değerlendiriyor. Eylemin niteliğini ve derecesini, nasıl ortaya çıktığını, taraflar arasındaki ilişkiyi ve cinsel ilişki sırasında ve sonrasındaki koşulları dikkate almaları gerekiyor.
Bu nedenle savcıların hem hukuki eşiği karşılaması hem de delil sunması gerekiyor. İddia edilen eylemin tecavüz tanımına girdiğini göstermeleri ve suçu makul şüphenin ötesinde kanıtlamaları şart. Başka bir deyişle, temel olgular hakkında makul bir şüphe kalmayacak biçimde yargıçları sanığın suçlu olduğuna ikna edecek deliller sunulmalı.
Önceki kararlar eşiğin nasıl uygulandığını gösteriyor
Yüksek Mahkemenin Nisan 2001 tarihli kararı (2001Do230 sayılı dava), direnme ölçütünün temyizleri nasıl şekillendirdiğini ortaya koyuyor. Mahkeme 27 Nisan 2001'de, yaralanmaya yol açan tecavüz suçundan verilen mahkûmiyeti bozarak dosyayı daha ayrıntılı inceleme yapılması için Seul Yüksek Mahkemesine gönderdi.
Yargıçlar, şiddet veya tehdidin direnmeyi imkânsız ya da önemli ölçüde güç hâle getirmesi gerektiğini yineledi. Ayrıca şikâyetçinin ifadeleri, diğer tanıkların anlatımları ve tıbbi deliller dâhil kanıtların incelenmesinde eksiklikler bulunduğunu belirtti. Alt mahkemenin, suçlamanın kanıtlanıp kanıtlanmadığına karar vermeden önce koşulları daha yakından incelemesi gerekiyordu.
Yaklaşık on yıl sonra Yüksek Mahkemenin Kasım 2010 tarihli kararı (2010Do9633 sayılı dava) da aynı ölçütü uyguladı. Mahkeme, savcıların 28 ve 29 Ekim 2009 tarihlerinde gerçekleştiği öne sürülen tecavüz suçlamalarını makul şüphenin ötesinde kanıtlayamadığına hükmederek dosyayı Seul Yüksek Mahkemesine geri gönderdi.
2010 tarihli karar, hem delillerin güvenilirliğini hem de iddia edilen şiddet veya tehditlerin ağırlığını ele aldı. Taraflar arasındaki ilişkiyi ve cinsel ilişkiyi çevreleyen koşulları değerlendirerek eylemin gerekli düzeye ulaşıp ulaşmadığını sorguladı. Kararda ayrıca alt mahkemenin ayrı saldırı ve tehdit suçlamalarına ilişkin tespitleri onandı.
2023 tarihli karar neden önemli?
Yüksek Mahkeme, zor kullanarak veya tehditle cinsel dokunulmazlığı ihlal etme suçuna ilişkin benzer bir ölçütü daha önce değiştirdi. Eylül 2023'te mahkemenin genel kurulu, yaklaşık 40 yıldır yürürlükte olan yorumu yeniledi.
Mahkeme, bu suç bakımından şiddetin başka bir kişinin bedenine hukuka aykırı biçimde fiziksel güç uygulanması şeklinde olabileceğine hükmetti. Tehdit ise korkuya yol açabilecek bir zarar tehdidinin iletilmesi olarak değerlendirilebilirdi. Yeni ölçüt, zor kullanma veya tehdidin direnmeyi önemli ölçüde güçleştirecek kadar ağır olmasını artık şart koşmuyordu.
Mevcut tecavüz temyizi, benzer bir soruyu genel kurulun önüne taşıyor: Mahkeme, cinsel dokunulmazlığı ihlal etme suçuna daha geniş bir yorum getirirken tecavüz için bu yüksek zor kullanma veya tehdit düzeyini aramayı sürdürmeli mi?
Uygulamadaki sonuç, mahkemelerin hangi eylemleri şiddet veya tehdit unsurunu karşılar sayabileceğiyle ilgili. Yüksek Mahkeme eşiği düşürürse yargıçlar tecavüz iddialarını bu kavramların daha geniş yorumuna göre değerlendirecek. Savcıların yine de yeni hukuki ölçütün gerektirdiği tüm unsurları kanıtlaması gerekecek.
Cinsel suç davalarında uzmanlaşan avukat Chae Da-eun, mevcut yasa hükümleri ve yorumunun, şiddet veya tehdidin direnmeyi fiilen imkânsız kılacak kadar ağır olduğu varsayımına dayandığı gerekçesiyle eleştirildiğini söyledi. Chae, bazı alt mahkemelerin şiddet ve tehdit kavramlarını yerleşik içtihattan daha geniş yorumladığını da belirtti.
Chae, genel kurul incelemesini bu yorum farklılıklarını giderme ve rızaya daha fazla ağırlık verilmesi yönündeki uluslararası eğilime karşılık verme fırsatı olarak gördüğünü ifade etti. Bu, mahkemenin olası yönelimine ilişkin kendi değerlendirmesi; yargıçlar henüz kararlarını açıklamadı.
Hukuki tartışma nasıl gelişti?
Uyuşmazlık, onlarca yıllık kararlar, savunuculuk çalışmaları ve yasa teklifleriyle büyüdü. Mevcut incelemenin bu tarih içindeki yerini anlamak için şu tarihler önemli:
- Şubat 1979: Yüksek Mahkeme, tecavüzde şiddet veya tehdidin direnmeyi önemli ölçüde güçleştirmesi gerektiğini ilk kez belirtti.
- 27 Nisan 2001: 2001Do230 sayılı dava, ölçütü yineledi ve mahkûmiyetin geçerli olabilmesi için delillerin daha yakından incelenmesini istedi.
- 11 Kasım 2010: 2010Do9633 sayılı dava, eşiği ve savcılığın suçu makul şüphenin ötesinde kanıtlama yükümlülüğünü yeniden teyit etti.
- Temmuz 2018: Kamuoyundaki tartışmalar, direnme şartını ve bazı şikâyetçilerin misilleme amaçlı hukuki şikâyetlerle karşı karşıya kalma baskısını gündeme taşıdı.
- 20 Ağustos 2020: Sungkyunkwan Üniversitesinin Kamu Yararı Hukuku Kliniği, Güney Kore'deki tecavüz hukuku ve şikâyette bulunmanın önündeki engellere ilişkin görüşlerini BM özel raportörüne sundu.
- Eylül 2023: Yüksek Mahkeme, zor kullanarak veya tehditle cinsel dokunulmazlığı ihlal etme suçunda gereken şiddet ve tehdit eşiğini düşürdü.
- Mevcut temyiz başvurusu: Genel kurulun tecavüz ölçütünü değiştirip değiştirmemeyi değerlendirmeye ayın 22'sinde başlaması planlanıyor.
Bu gelişmeler, hukukun uygulamada değişmesinin iki yolunu gösteriyor. Parlamento suç tanımını yeniden yazabilir; Yüksek Mahkeme ise yargıçların mevcut ifadeleri nasıl yorumladığını değiştirebilir. Bekleyen dava ikinci yolla ilgili.
Rıza kampanyanın merkezinde kalmaya neden devam ediyor?
Kadın örgütleri, tecavüzün rıza yokluğu temelinde tanımlanması çağrısını defalarca yaptı. BM insan hakları organları da Güney Kore'ye tanımını bu yönde değiştirmesi çağrısında bulundu.
Rızayı merkeze alan bir yasa, kişinin cinsel etkinliğe özgür iradesiyle onay verip vermediğini sorgular. Güney Kore'deki mevcut yaklaşım ise 297. maddede şiddet veya tehdidi merkeze koyuyor; gerekli ağırlık düzeyini mahkeme içtihadı belirliyor.
Bu ayrım, kişi cinsel ilişkiye rıza göstermediği hâlde zor kullanma veya tehdidin mevcut yorumun aradığı düzeyde kanıtlanmasının güç olduğu durumlarda önem taşıyor. Kampanyayı yürütenler, hukuki tanımın direnmeyi ne kadar güçleştirdiğine değil, doğrudan rızaya odaklanmasını istiyor.
Kamu Yararı Hukuku Kliniğinin 2020'de sunduğu görüş, bu meseleyi şikâyette bulunmanın ve soruşturma yürütülmesinin önündeki engellerden biri olarak tanımladı. Klinik ayrıca bir kadının daha önce cinsel deneyim yaşamış, faille ilişki içinde olmuş ya da daha önce aynı kişiyle cinsel ilişkiye rıza göstermiş olması hâlinde cinsel şiddetin daha az ciddi sayılabileceği yönündeki varsayımları aktardı. Kliniğe göre bu tür varsayımlar bazı durumlarda cezanın azaltılmasına katkıda bulunabiliyor.
İngiltere, Almanya, Fransa, Kanada ve ABD'deki bazı eyaletler rızaya merkezi rol veren hukuki yaklaşımlara yöneldi; ancak yasalarındaki ölçütler birbirinden farklı. Güney Koreli milletvekilleri bu yönde birkaç kez yasa teklifi sundu, ancak ilgili yasama dönemleri sona ermeden teklifler kabul edilmedi.
Yüksek Mahkeme, 297. madde kapsamındaki zor kullanma eşiğini yeniden değerlendirebilir. Bu hükmün yerine rıza yokluğu temelinde açıkça düzenlenmiş bir suç tanımı getirilmesi ise parlamento işlemi gerektirir.
Tecavüz şikâyetinin çevresindeki baskı
Direnme eşiğine ilişkin hukuki tartışmalar, 2018'de belgelenen başka bir sorunla da kesişiyor: cinsel şiddeti bildiren veya bu konuda kamuoyu önünde konuşan şikâyetçilerin kendilerinin de cezai şikâyetlerle karşılaşması.
D olarak tanımlanan bir Seul ofis çalışanı, iftira, yalan yere tanıklık ve tehdit dâhil çeşitli suçlamalarla tekrar tekrar şikâyete uğradığını anlattı. Kadının suçladığı erkek sonunda tecavüzden mahkûm edilerek iki yıl hapis cezasına çarptırıldı; kadına yöneltilen suçlamalar ise düşürüldü. Kadının anlatımına göre erkek cezaevinden çıktıktan sonra da peşini bırakmadı; 2014'te takip ve tehdit suçlarından mahkûm edilmesiyle yaşananlar sona erdi.
Koreli Kadın Avukatlar Derneğinden Seo Hye-Jin, şikâyette bulunmayı düşünen kadınlar üzerindeki etkiyi şöyle anlattı:
Bütün sistem kadınları sindiriyor,
Güney Kore'nin ceza kanunundaki iftira hükümleri, hukuki koşullara bağlı olarak, kamuya açık iddialar doğru olsa bile kişilerin şikâyet konusu olmasına yol açabiliyor. İddiayı polise bildirmekle kamuoyuna açıklamak farklı hukuki riskler taşıyor. İftira suçlamasıyla açılan soruşturmalar da cinsel şiddet davaları sırasında ek bir baskı kaynağı oluşturabiliyor.
Adalet Bakanlığı Temmuz 2018'de savcılara, şikâyetçiyi yalan suçlamada bulunmakla soruşturmaya başlamadan önce temel cinsel istismar davasının sonuçlanmasını beklemeleri talimatını verdi. Bu önlem soruşturmaların zamanlamasını ele alırken tecavüz yasasını değiştirme kampanyası doğrudan suçun tanımına odaklandı.
Tarihsel veriler ne gösteriyor?
Kore Kadın Danışma Hattı, 2018'de kendilerine ulaşan tecavüz şikâyetlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 10'unun o dönemki yasaya göre tecavüz sayıldığını bildirdi. Bu oran, mağdurlarla doğrudan iletişim kuran kuruluşun aldığı şikâyetlere ilişkindi ve bildirilen deneyimlerle hukuki eşik arasındaki farkı ortaya koyuyordu.
Adalet Enstitüsüne atfedilen verilere göre savcılar 2016'da cinsel suç davalarının yüzde 55'ini, cinayet davalarının yüzde 22'sini, hırsızlık ve soygun davalarının ise yüzde 26'sını düşürdü. Cinsel suçlara ilişkin oran, cinayetlerden 33, hırsızlık ve soygunlardan 29 puan daha yüksekti.
Bu veriler, 2016'daki kovuşturma ortamını anlatıyor. Genel kurulun mevcut incelemesi bu ortamın bir yönüyle, tecavüz davalarında şiddet ve tehdit kavramlarının hukuki anlamıyla ilgili.
A açısından acil mesele, beraat kararının savcılığın temyiz başvurusu karşısında geçerliliğini koruyup korumayacağı. Gelecekteki davalar açısından daha geniş sonuç ise yargıçların zor kullanma ve tehditleri değerlendirirken uygulayacağı hukuki ölçütün değişmesi olur. Yüksek Mahkeme, mevcut ölçütü korumaya mı yoksa değiştirmeye mi karar verecek ve gerekçesinin bu temyiz başvurusuna nasıl uygulanacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore Yüksek Mahkemesi, 1979'a dayanan zor kullanma ve tehdit ölçütünü incelemek üzere bir tecavüz davasındaki temyiz başvurusunu genel kuruluna sevk etti.
- Mevcut ölçüte göre eylem, koşullar dikkate alınarak, direnmeyi imkânsız veya önemli ölçüde güç hâle getirmeli.
- Sanık ilk derece mahkemesinde mahkûm edildi, temyiz incelemesinde beraat etti; savcılar dosyayı Yüksek Mahkemeye taşıdı.
- Eylül 2023 tarihli karar, zor kullanarak veya tehditle cinsel dokunulmazlığı ihlal etme suçunda benzer bir eşiği düşürdü.
- Kadın örgütleri ve BM insan hakları organları, tecavüz hukukunun rıza yokluğunu merkeze alması çağrısında bulundu.
- Genel kurulun ilk görüşmesinin ayın 22'sinde yapılması planlanıyor; mahkeme nihai kararını açıklamadı.






