Nepal’de RSP, Yerel Adaylar İçin Sınav ve Üye Oylaması Getirdi; Adayların Yüzde 15’ini Belirleme Yetkisini Korudu

9 dakikalık okuma
Nepal's RSP Sets Exams and Member Voting for Local Candidates, Keeps 15% Selection Power

Üye oylaması ve liderlik istisnası

Nepal’in Rastriya Swatantra Partisi (RSP), yerel seçim adaylarının belirlenmesi için nihai puanın yüzde 40’ını iç oylamaya ayıran ve liderlik sınavını zorunlu kılan bir sistem açıkladı. Bu şartların yanı sıra parti sekreterliği, merkez komitesinin onayına tabi olmak üzere belirli pozisyonlardaki adayların yüzde 15’ine kadarını belirleme yetkisini koruyor.

İçindekiler
  1. Üye oylaması ve liderlik istisnası
  2. 100 puanlık değerlendirme nasıl işliyor
  3. Akademi zorunlu bir geçiş aşaması
  4. Üyeler tüm oy pusulasını reddedebilecek
  5. Yeni üyeler için bekleme süreleri
  6. Yüzde 15’lik yetki hangi pozisyonlarda geçerli
  7. Başvurular kırsal belediyelerle başlıyor
  8. Geçmişteki sapmalar uygulamayı gündeme taşıyor
  9. Temsil ve davranış da seçim sürecinin parçası
  10. Öne Çıkanlar

Çarşamba günü açıklanan çerçeve; başvuruları, eğitimi, değerlendirmeyi, oylamayı ve istisnaları kapsayan 30 hükümden oluşuyor. Çerçevenin temel vaadi, kişisel bağlantılar, para veya liderlerin baskısıyla alınan kararların yerine hem yeterliliği hem de halk desteğini ölçen kayıtlı bir süreç getirmek.

Olağan süreçte aday olmak isteyenlerin bir Aday Kulübü üzerinden başvurması, Liderlik Akademisi’nin eğitim ve sınavını geçmesi, örgütsel durum ve kapsayıcılık değerlendirmelerinden geçmesi ve iç seçime katılması gerekiyor. Parti üyeleri ayrıca oy pusulasındaki tüm adayları reddedebilecek.

Liderlik istisnası, onay kurallarını özellikle önemli kılıyor. Ayrı bir hüküm olan 30. madde, olağanüstü koşullar yerleşik usulün dışında aday belirlemeyi gerektirdiğinde merkez komitesinin mevcut üyelerinin tamamının en az üçte ikisinin desteğini şart koşuyor. Bu durumda bile alternatif süreçte Aday Kulübü, Liderlik Akademisi ve ön seçim düzenlemelerine yer verilmesi gerekiyor.

Uygulamadaki asıl sınav, istisna yoluyla yapılanlar da dahil olmak üzere her aday belirleme kararının nasıl alındığının başvuru sahipleri ve üyeler tarafından izlenebilmesi olacak. Parti; değerlendirmeleri, tavsiyeleri ve kararları kayıt altına almayı, süreç tamamlandıktan sonra da birleştirilmiş puan çizelgelerini yayımlamayı taahhüt etti.

100 puanlık değerlendirme nasıl işliyor

RSP’nin olağan aday belirleme modeli, nihai değerlendirmeyi dört bileşene ayırıyor. En büyük tek pay iç oylamaya ait; ancak diğer üç bileşenin toplamı yüzde 60’ı oluşturuyor.

Reklam
  • Ön seçim: Parti üyelerinin oylarına dayalı olarak yüzde 40.
  • Liderlik Akademisi: Zorunlu eğitim ve sınava dayalı olarak yüzde 25.
  • Siyasi yakınlık, örgütlenme ve popülerlik: Siyasi geçmişi, parti çalışmalarına katılımı, halkla iletişimi ve seçimlerde rekabet gücünü kapsayan yüzde 25.
  • Kapsayıcılık: Daha geniş temsili desteklemeyi amaçlayan yüzde 10.

Ön seçime verilen yüzde 40’lık ağırlık, bu aşamanın toplam 100 puanın 40’ını oluşturması anlamına geliyor. Adayın nihai sıralaması, akademi sınavına ve diğer değerlendirmelere de bağlı. Yayımlanan dağılımda, birleşik değerlendirme içindeki oylama payı yüzde 40 olarak belirlenmiş.

Siyasi yakınlık olarak tanımlanan örgütsel bileşen; başvuru sahibinin siyasi ve toplumsal bağlantılarını, parti içindeki çalışmalarını, toplumla ilişkisini ve seçimlerde rekabet etme kapasitesini değerlendiriyor. Bu bileşenin yüzde 25’lik payı, akademinin payına eşit. Dolayısıyla değerlendiricilerin bu puanları nasıl verdiği sürecin önemli unsurlarından biri.

RSP, adayların Nepal vatandaşlığı, en az 21 yaşında olma ve ilgili yerel birimin seçmen kütüğünde kayıtlı bulunma gibi yasal şartları da karşılaması gerektiğini belirtiyor. Yerel yönetim ve mahalle düzeylerinde ayrı Aday Kulüpleri kurulması öngörülüyor.

Akademi zorunlu bir geçiş aşaması

Liderlik Akademisi sınavının iki işlevi var: Başvuru sahiplerinin devam edebilmek için sınavı geçmesi gerekiyor ve aldıkları puanlar nihai seçim puanına ekleniyor. Gerekli asgari puanın altında kalan aday, değerlendirmenin diğer aşamalarında destek görme potansiyeline bakılmaksızın yarış dışı kalıyor.

Akademi, mahalle üyesinden yerel yönetim başkanına kadar farklı pozisyonlara başvuranları eğitecek. Ortak 10 ders modülü; partinin siyasi felsefesini, anayasayı ve federalizmi, Yerel Yönetim İşleyişi Yasası’nı, kamu maliyesini, dijital okuryazarlığı ve elektronik devleti, yerel ekonomik kalkınmayı, eğitim ve sağlığı, afet riskini azaltmayı, açık yönetimi ve seçim kampanyası yönetimini kapsıyor.

Eğitim programına ilişkin diğer açıklamalarda kamu ihaleleri, bütçe hazırlama, iletişim ve yapay zekâ konularında uygulamalı içerik de yer alıyor. Bu konular, adayların kamu temsilcileri olarak harcama kurallarını anlama, hizmetleri planlama ve acil durumlara yanıt verme gibi karşılaşabilecekleri görevlerle hazırlık sürecini ilişkilendiriyor.

Başvuru sahiplerine, talip oldukları göreve uygun eğitim de verilecek. Mahalle başkanları ve üyeleri nüfus kayıt işlemleri, planlama ve arabuluculuk konularını öğrenecek. Başkan ve yardımcıları ise yargı komiteleri, gelirlerle ilgili danışmanlık, bütçe hazırlama ve yürütme liderliği üzerine uygulamalı eğitim alacak.

RSP, bu şartla kamu görevine uygunluğun temel bilgi ve yeterliliğe de bağlanmasının amaçlandığını belirtiyor. Dolayısıyla akademiyi geçmek bir sonraki aşamaya geçiş sağlarken nihai değerlendirmenin dörtte birine kadarını da oluşturuyor.

Reklam

Üyeler tüm oy pusulasını reddedebilecek

Ön seçimde parti üyeleri, başvuru sahipleri arasında dijital veya çevrim dışı oy kullanarak seçim yapabilecek. Dijital oylamada seçmen doğrulaması için tek kullanımlık şifre içeren partinin resmî uygulaması kullanılacak.

Ön seçimin geçerli olması için oy kullanma hakkına sahip parti üyelerinin en az yüzde 25’inin katılması gerekiyor. Örneğin, oy kullanmaya uygun 1.000 üye varsa en az 250’sinin oy vermesi şart. Açıklanan kurala göre katılım bu eşiğin altında kalırsa ön seçim geçersiz sayılacak ve bu değerlendirme aşamasının ağırlığı sıfır olacak.

Üyelere ayrıca NOTA seçeneği sunulacak; bu seçenek “hiçbiri” anlamına geliyor. NOTA herhangi bir adaydan daha fazla oy alırsa oy pusulasındaki tüm başvuru sahiplerinin adaylığı düşecek. Parti yeni adaylar bulup yeniden oylama yapmak zorunda kalacak.

Çerçevede, geçici sonuçların oylama tamamlanana kadar gizli tutulduğu bir yöntem de tarif ediliyor. RSP, oylama verilerini korumak için blokzincir veya benzer bir teknoloji önerdi. Blokzincir, değişikliklerin denetlenebilmesini sağlayan, birbirine bağlı kayıtlar üzerinden işlem kaydetme yöntemidir.

Bu düzenleme, üyelere iki yoldan etki etme imkânı tanıyor: Üyeler puanın en büyük bileşenini belirlemeye katkı sağlıyor ve adayların tamamını topluca reddedebiliyor. Katılım şartı da ön seçim aşamasının hesaba katılmasını üyelerin sandığa gitmesine bağlıyor.

Yeni üyeler için bekleme süreleri

Siyasete ilk kez girenlerin yerel yönetim başkanı, başkan yardımcısı veya mahalle başkanı adayı olabilmek için en az 45 gündür parti üyesi olması gerekiyor. Başka bir siyasi partiden gelenler için asgari süre 90 gün.

Mahalle üyeliği için süreler daha kısa. Siyasete ilk kez katılanların üç gün, başka bir partiden gelenlerin ise yedi gün üyelik süresini doldurması gerekiyor.

Bu bekleme süreleri, partiye katıldıktan hemen sonra aday gösterilme ihtimalini sınırlamayı amaçlıyor. Ayrıca hem başvurulan pozisyona hem de adayın siyasi geçmişine göre farklı hazırlık süreleri getiriyor.

Temayüz etmiş meslek sahipleri, uzmanlar ve kamuoyunda temiz bir itibara sahip kişiler, olağan bekleme süresinden muaf tutulan özel bir yolla partiye katılabilecek. Bunun için ilgili ilçe, eyalet veya merkez parti komitesinden resmî yazılı onay alınması gerekiyor.

Bu muafiyetten yararlanan başvuru sahiplerinin de Liderlik Akademisi sınavına ve ön seçime katılması şart. İzin yalnızca üyelikte bekleme süresini kapsıyor; eğitim ve üyelerin katılımı seçim sürecinin parçası olmaya devam ediyor.

Reklam

Yüzde 15’lik yetki hangi pozisyonlarda geçerli

Sekreterliğin özel aday belirleme yetkisi; kırsal belediyeler, belediyeler ve alt büyükşehirlerde başkan, başkan yardımcısı ve mahalle başkanı adaylarını kapsıyor. Büyükşehirlerde belirtilen pozisyonlara mahalle üyeleri de ekleniyor.

Bu yetki yüzde 15 ile sınırlı ve merkez komitesinin onayını gerektiriyor. Genel Sekreter Bipin Kumar Acharya, geniş çerçevede yapılan değişikliklere rağmen partinin adayların yüzde 15’ine kadarını merkezden belirlemeye izin veren hükmünün korunduğunu söyledi.

30. madde daha kapsamlı bir istisnai durumu ele alıyor: Adayların belirlenmiş yöntem ve usullerin dışında seçilmesini gerektiren koşulları. Bu durumda onay için toplantıya katılanların değil, merkez komitesinde hâlen görev yapan üyelerin tamamının en az üçte ikisinin desteği gerekiyor.

Mevcut 150 üyeli bir komite için bu kural en az 100 olumlu oy gerektirir. Üye sayısının hesabı önem taşıyor; çünkü toplantıya katılmayan üyeler gerekli oy sayısını değiştirmiyor.

Olağanüstü süreçte ayrıca parti tüzüğüne uygun ve Aday Kulübü, Liderlik Akademisi ve ön seçim düzenlemelerini içeren alternatif bir seçim yöntemi uygulanmalı. Böylece çerçeve, olağan sistemden sapmalara hem onay hem de usule ilişkin şartlar getiriyor.

Başvurular kırsal belediyelerle başlıyor

RSP, Aday Kulübü’nün açılışında başvuru sürecini ilk olarak kırsal belediyeler için başlattı. Açıklanan kapsamda 460 kırsal belediyedeki başkan ve başkan yardımcılığı pozisyonları, 3.685 mahalle başkanlığı ve 14.740 mahalle üyeliği yer aldı.

Altı büyükşehir, 11 alt büyükşehir ve 276 belediye için başvurular sonraki aşamaya bırakıldı. Bu kentsel yönetimler Nepal’in toplam 753 yerel yönetiminin 293’ünü oluşturuyor. 460 kırsal belediye ise toplamın yaklaşık yüzde 61’ine karşılık geliyor.

Acharya, potansiyel başvuru sahiplerinin sayısının süreci eş zamanlı başlatmayı zorlaştırdığını söyledi. Partinin, yerel yönetim türüne veya eyalete göre başvuruları işlemek de dahil olmak üzere çeşitli yöntemleri değerlendirdiğini, sonunda ilk sırayı kırsal belediyelere vermeyi seçtiğini belirtti.

Hazırlık ve uygulama sürecindeki adımlar şöyleydi:

  • Shrawan 13: Merkez komitesi toplantısında Aday Kulübü aracılığıyla başvuru alınmasına karar verildi.
  • Bhadra 1: Bu karar kapsamında başvuruların açılması planlanan tarih.
  • Pazartesi günü Aday Kulübü’nün açılışı: Parti, ilk grup olarak kırsal belediyeler için başvuru sistemini açtı.
  • Çarşamba günü çerçevenin açıklanması: RSP, seçim usullerini, liderliğin takdir yetkisini ve istisnai onay kurallarını duyurdu.

Acharya, kalan yerel yönetimler için başvuruların yakında açıklanacağını söyledi. Sonraki grubun başvurularının açılacağı kesin tarih verilmedi.

Reklam

Geçmişteki sapmalar uygulamayı gündeme taşıyor

Parti Başkanı Rabi Lamichhane, Aday Kulübü’nün açılışında kişisel nüfuz, para veya gayriresmî vaatlerle adaylık sözü verilmesini reddetti. Ayrıca genel kurultay sonrasında partinin örgütsel düzenlemelerinin tamamlandığını söyledi ve parti içinde rakip hizipler bulunduğu iddialarını reddetti.

Lamichhane, seçimler ve örgütsel düzenlemelerle ilgili özel kararlar nedeniyle önceki aday belirleme sürecinde Aday Kulübü ve Liderlik Akademisi yaklaşımından sapıldığını kabul etti. Sürece uyulmamasını şöyle anlattı:

Yapmalıydık ama yapmadık.

Acharya, Nepal takvimine göre 2079’da yapılan seçimde uygulanan ön seçim sürecinin, Aday Kulübü ve Liderlik Akademisi’ne ilişkin somut bir çerçeveden önce geldiğini söyledi. Ayrıca partinin genel kurultay öncesinde hazırlanan çerçevede birçok değişiklik yaptığını belirtti.

Önceki parlamento seçimlerine yönelik aday belirleme süreçlerine katılanlar, sonuçların şeffaf biçimde yayımlanmadığından yakınmış ve adaylık kararlarında nüfuzun etkili olduğunu öne sürmüştü. Bu süreçlerde belirtilen başvuru ücretleri, nispi temsil adayları için 50.000 rupi, doğrudan seçim adayları için 25.000 rupiydi. Bu tutarlar önceki parlamento süreciyle ilgili.

Yeni çerçeve, akademi, siyasi ve toplumsal değerlendirmeler ile kapsayıcılık puanlarının ön seçimden önce kaydedilmesini ve ardından merkezî bir sunucuda dijital olarak kilitlenmesini öngörüyor. Tüm aşamalar tamamlandığında puanların birleştirilmiş bir çizelge hâlinde yayımlanması gerekiyor. Böylece başvuru sahiplerinin nihai sonuçlarını inceleyebileceği bir kayıt oluşturuluyor.

Temsil ve davranış da seçim sürecinin parçası

RSP, çerçeve için belgeli karar alma, liderlik hazırlığı, parti içi demokrasinin güçlendirilmesi ve yerel ihtiyaçları anlayan kişilerin seçilmesi dahil 12 hedef belirledi. Dürüstlük, mali şeffaflık, kamusal davranış, hukuki güvenilirlik ve çıkar çatışmalarından uzak olmanın aday değerlendirmesinin parçası olacağını söylüyor.

Kapsayıcılık bileşeni; kadınlara, Dalitlere, yerli halklara, Madhesilere, Tharulara, Müslümanlara, azınlıklara, engellilere, gençlere ve dezavantajlı bölgelerde yaşayanlara daha fazla temsil fırsatı sağlamayı amaçlıyor. Yüzde 10’luk pay, temsili sınavlar, örgütsel değerlendirmeler ve oylamayla birlikte puanlama sistemine dahil ediyor.

RSP, ödeme, bağış, hediye veya başka menfaatlerle adaylık kararlarını etkileme girişimlerine karşı işlem yapılacağını belirtiyor. Bu tür işlemlere karışan her iki taraf da parti üyeliğini kaybedebilir. Paralel yapılar kuran, hizip toplantıları düzenleyen, rakiplerinin karakterine saldıran veya dezenformasyon yayan başvuru sahiplerinin adaylığı iptal edilebilir ve haklarında disiplin soruşturması başlatılabilir.

RSP ayrıca her seçim döneminin ardından aday belirleme sürecinin gözden geçirileceğini söylüyor. Böylece parti, olağan kuralların, özel katılım yolunun ve liderlik istisnalarının uygulamada nasıl işlediğini incelemek için belirlenmiş bir yönteme sahip olacak.

Parti, yerel seçimlere Nepal anayasası ve yürürlükteki seçim yasaları çerçevesinde katılacağını söylüyor. Önündeki örgütsel görev; yüzlerce yerel yönetimde eğitimleri tamamlamak, geçerli oy pusulaları oluşturmak, puanları yayımlamak ve aday belirleme kararlarını kayıt altına almak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • RSP’nin olağan aday belirleme puanlamasında ön seçim oylaması yüzde 40, akademi yüzde 25, örgütlenme ve popülerlik yüzde 25, kapsayıcılık ise yüzde 10 ağırlığa sahip.
  • Başvuru sahiplerinin devam edebilmek için Liderlik Akademisi sınavını geçmesi gerekiyor.
  • Ön seçimin geçerli olması için en az yüzde 25 katılım şart. NOTA’nın kazanması hâlinde yeni adaylar belirlenip yeniden oylamaya gidilecek.
  • Sekreterlik, merkez komitesi onayına tabi olmak üzere belirli pozisyonlardaki adayların yüzde 15’ine kadarını belirleme yetkisini koruyor.
  • Belirlenmiş usulden olağanüstü sapmalar için merkez komitesinin mevcut üyelerinin tamamının en az üçte ikisinin onayı gerekiyor.
  • Başvurular önce kırsal belediyeler için açıldı. Kalan yerel yönetimlerde başvuruların ne zaman açılacağı henüz açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir