Yargıçlar kendi mahkemelerinin incelenmesini istedi
Nepal Yüksek Mahkemesi yargıçları, WhatsApp mesajları, bir otel buluşması ve iddia edilen mali işlemlere ilişkin açıklamaların Baş Yargıç Manoj Kumar Sharma ile Yargıç Hari Prasad Phuyal'ı inceleme altına almasının ardından, aracı olduğu öne sürülen Inam Sapkota ile yargının üst düzey üyeleri arasındaki temaslar hakkında kurum içi soruşturma açılması çağrısında bulundu.
İçindekiler
- Yargıçlar kendi mahkemelerinin incelenmesini istedi
- Genel kurul toplantısında neler yaşandı?
- Rohit Gupta'nın gözaltına alınmasına ilişkin mesajlar
- Phuyal tehlikeyi önceden bildirdiğini söylüyor
- Havalimanında gözaltından ikinci bir mahkeme davasına
- Mali iddialar ve Sharma'nın yalanlaması
- Avukatlar güvenilir soruşturma talep ediyor
- Parlamento nasıl harekete geçebilir?
- Siyasi baskı ve mahkemedeki mevcut gerilimler
- Öne Çıkanlar
Yargıçlar cuma günü düzenlenen acil genel kurul toplantısında iddiaları incelemek üzere yargı bünyesinde bir komite kurulmasını önerdi. Sharma ve Phuyal kendi anlatımlarını sundu. Yargıçlar, konuyu daha ayrıntılı görüşmek üzere pazartesi günü yeniden toplanma kararı aldı. Toplantı, komite kurulduğuna dair açıklanmış bir karar yerine soruşturma önerisiyle sona erdi.
Tartışmanın odağında, Sapkota'nın Başbakan Balendra Shah ve nüfuz sahibi diğer isimlerle bağlantısı olduğu iddiasını kamu kurumları üzerinde etki kurmak için kullanıp kullanmadığı yer alıyor. Bildirilen WhatsApp yazışmalarından biri iş insanı Rohit Gupta'nın gözaltına alınmasıyla ilgiliydi: Sapkota'nın Phuyal'dan Gupta'nın serbest bırakılması için sunulan dilekçeyi reddetmesini istediği, Phuyal'ın ise daha sonra mahkemenin 20 milyon rupi kefaletle tahliyeye hükmettiğini söylediği öne sürülüyor.
Phuyal, Sapkota ile yazıştığını ve görüştüğünü kabul ederken usulsüz davranışta bulunduğu veya mali ilişki kurduğu iddialarını reddetti. Sharma ise Sapkota'yı tanımadığını, kendisiyle doğrudan ya da dolaylı temas kurmadığını ve iddia edilen işlemlere karışmadığını söyledi.
Yargıçlar, davaları heyetlere, yani davaları dinleyip karara bağlayan yargıç gruplarına dağıtmak üzere kura çekmeden önce bir araya geldi. Görüşmenin ardından kura çekimi ve olağan duruşmalar yapıldı. Böylece kurumsal düzeydeki acil yanıt, inceleme talebiyle mahkemenin günlük işleyişinin sürmesini bir araya getirdi.
Yargıçlar, avukatlar ve siyasi liderler Sapkota'nın kamu görevi yürüten kişilere erişimi konusunda yanıt beklerken, pazartesi günkü görüşme sıradaki planlı adım olacak.
Genel kurul toplantısında neler yaşandı?
Phuyal, toplantının başında Sapkota ile ilişkisini anlattı. Sapkota'nın başbakanın adını kullanarak yargıçlara yaklaştığını belirten Phuyal, ne kendisinin ne de diğer yargıçların Sapkota'nın istekleri doğrultusunda karar verdiğini söyledi.
Phuyal ayrıca yargıçların Sapkota hakkında başbakanlık ofisini bilgilendirdiğini ve bunun onun gözaltına alınmasına zemin hazırladığını söyledi. Hem kendi adı hem de baş yargıcın adı tartışmayla kamuoyu önünde ilişkilendirilmişken mahkeme bünyesinde tarafsız bir soruşturma yürütülmesini destekledi.
Görüş bildirenler arasında Yargıçlar Nityananda Pandey, Meghraj Pokharel, Mahesh Sharma Paudel, Shrikanta Paudel ve Sharanga Subedi de vardı. Katılımcılar, parlamentonun atabileceği adımlara ek olarak yargının iddiaları kendisinin de incelemesi gerektiğini savundu.
İlk açıklamada, kıdemli Yargıç Sapana Pradhan Malla dışında tüm yargıçların toplantıya katıldığı belirtildi; sonraki açıklamalarda ise Yargıç Abdul Aziz Musalman'ın da izinli olduğu için toplantıda bulunmadığı bildirildi. Malla yurt dışındaydı. Pazartesi günü yapılması önerilen toplantının, tüm yargıçlar hazır bulunduğunda daha kapsamlı bir görüşmeye olanak tanıması amaçlanıyordu.
Rohit Gupta'nın gözaltına alınmasına ilişkin mesajlar
Bildirilen WhatsApp yazışması, Sapkota'nın Himalayan Reinsurance'ın eski direktörü Gupta'nın da taraf olduğu bir habeas corpus dilekçesine ilişkin ekran görüntüsünü Phuyal'a göndermesiyle başladı. Dilekçede, Özel Mahkeme kararı sonrasında verilen gözaltı kararına itiraz ediliyordu.
Habeas corpus dilekçesi, bir kişinin hukuka uygun biçimde tutulup tutulmadığının mahkemece incelenmesini talep eder. Gözaltındaki kişiye veya onun adına hareket eden birine, alıkonulma kararının yargı denetimine taşınması olanağı sağlar.
Soruşturma altındaki aracı olduğu öne sürülen Sapkota'nın, Phuyal'dan dilekçeyi reddetmesini isterken başbakanın da konuyla ilgilendiğini söylediği bildiriliyor:
Lütfen bunu durdurun efendim. Başbakan da bu konuyla ilgileniyor. Lütfen dilekçeyi reddedin.
Phuyal daha sonra Sapkota'ya, kendisinin de yer aldığı heyetin Gupta'yı gözaltında tutmak için yeterli gerekçe bulunmadığına hükmettiğini ve 20 milyon rupi kefaletle serbest bırakılmasına karar verdiğini söyledi. Karar bağlantısını paylaştığı ve ertesi akşam Pulchowk'taki Hotel Himalaya'da buluşmayı önerdiği bildirildi.
Kefalet, yasal süreç devam ederken belirli koşullarla serbest bırakılmayı sağlar. Phuyal'ın beyanına göre karar, Sapkota'nın talebinden ziyade Gupta'nın davasındaki esaslar doğrultusunda verildi.
Phuyal tehlikeyi önceden bildirdiğini söylüyor
Phuyal, hem mesajları hem de Yüksek Mahkeme'ye yaklaşık iki kilometre uzaklıktaki Hotel Himalaya'da gerçekleşen buluşmayı kabul etti. Sapkota'nın başlangıçta, Sharma'nın atanmasının ardından bazı yargıçların azil süreciyle karşılaşabileceğine dair söylentiler sırasında kendisini başbakanın kaygılarını ileten biri olarak tanıttığını söyledi.
Phuyal'a göre Sapkota ile, onun akrabası olan üst düzey bir yetkili aracılığıyla tanıştı. Sapkota daha sonra, Nepali Kongresi'ndeki liderlik anlaşmazlığı ve iş insanı Deepak Bhatta'yı ilgilendiren davalar da dâhil olmak üzere görülmekte olan davalardan söz etmeye başladı.
Phuyal, kendisinin ve diğer yargıçların şüphelenmeye başladığını, Sapkota'nın davranışlarını görüştüklerini ve bilgileri ile yazışmaları başbakanlık ofisine ilettiklerini söyledi. Kaygıların polis ve ordu komutanlarına da bildirildiğini belirtti.
Önerilen soruşturmanın, görüşmelerin, mesajların ve yetkililere yapılan uyarıların zamanlaması dâhil bu temasları yeniden ortaya koyması gerekecek. Bu kronoloji önemli; çünkü Phuyal'ın açıklaması, yargıçların olası bir nüfuz girişimini tespit edip yetkilileri bilgilendirdiği iddiasına dayanıyor.
Havalimanında gözaltından ikinci bir mahkeme davasına
30 yaşındaki Sapkota, soruşturmacıların eski baş yargıç Cholendra Shumsher Rana'nın telefonunda ikisi arasında tekrarlanan aramalar bulunduğunu bildirmesinin ardından polisin incelemesine alındı. Hindistan'a gitmeye hazırlanırken 27 Eylül'de Tribhuvan Uluslararası Havalimanı'nda gözaltına alındı.
Soruşturmacılar daha sonra elektronik cihazlarını inceledi. Sapkota'nın mahkemelerden lehte karar almaya çalışan kişiler ile terfi arayan yetkililer arasında aracılık yaptığından şüpheleniliyor. Olası kara para aklama bağlantıları da inceleniyor.
Açıklamalarda aktarılan başlıca gelişmeler şu sırayla yaşandı:
- Mayıs: Anayasa Konseyi, Phuyal'ın da aralarında bulunduğu kıdemli üç yargıcı atlayınca Sharma baş yargıç oldu.
- 27 Eylül: Polis, Sapkota'yı Tribhuvan Uluslararası Havalimanı'nda gözaltına aldı.
- 9 Ekim: Phuyal ve Yargıç Sunil Pokharel'in yer aldığı heyet, Sapkota'nın eşi tarafından gözaltı kararına itiraz etmek üzere verilen dilekçeyi reddetti.
- Perşembe: WhatsApp yazışmalarının ayrıntıları kamuoyuna yansıdı.
- Cuma: Yüksek Mahkeme yargıçları, acil genel kurul toplantısında tartışmayı görüştü.
- Pazartesi: Yargıçlar, görüşmeleri sürdürmek üzere yeniden toplanma kararı aldı.
Sapkota'nın eşi Kabita Pandey, 9 Ekim'de habeas corpus dilekçesi vermişti. Phuyal'ın Sapkota ile daha önce yazıştığını kabul etmesi nedeniyle bu dilekçeye ilişkin karara katılması da incelemenin başka bir odağı hâline geldi.
Mali iddialar ve Sharma'nın yalanlaması
Sapkota'nın telefonundan çıkarıldığı ve kamuoyuna yayıldığı bildirilen belgelerde Sharma, Rastriya Swatantra Partisi milletvekili Bishwaraj Pokharel ve üst düzey Silahlı Polis Gücü yetkilisi Banshiraj Dahal ile ilişkilendirilen mali işlemlerden söz ediliyor.
Kayıtlarda, para birimi belirtilmeden üç ay boyunca toplam 198.333 tutarında para yatırıldığı ve ayrıca 7.500 dolar talep edildiği belirtiliyor. Nepal ve ABD'deki hesaplardan söz edilirken ödemelerin Sapkota'nın akrabalarına ait hesaplara yönlendirildiği bildiriliyor. İlk tutarın para birimi bilinmediğinden bu rakamları anlamlı biçimde toplamak mümkün değil.
Sharma, Sapkota'yı tanıdığını, kendisiyle doğrudan ya da dolaylı teması olduğunu veya iddia edilen işlemlere katıldığını reddetti. Ödemelerin kime ait olduğu, amacı ve alıcıları soruşturmanın konusu olmaya devam ediyor.
Dahal, Sapkota ile yaptığı görüşmeler ve eski baş yargıç polis gözetimine alındıktan sonra gece geç saatte Rana'yı ziyaret etmesi hakkında yürütülen soruşturmanın ardından görevden alındı.
Polisin ön bulgularının, temas ağını üç eski başbakanın özel kalem müdürlerine, eski üst düzey polis memurlarına ve diğer kamu görevlilerine kadar uzattığı bildiriliyor. Polis Genel Müfettişi Dan Bahadur Karki ile yapılan yazışmalar da haberlerde yer aldı. Soruşturmacılar, Sapkota'nın bu ilişkileri nasıl kullandığını inceliyor.
Avukatlar güvenilir soruşturma talep ediyor
Avukatları temsil eden ulusal kuruluş Nepal Barolar Birliği, hem kamuya hesap verilmesini hem de suçlanan kişilerin haklarının korunmasını güvence altına alan bir soruşturma çağrısında bulundu. Birliğin açıklamasında uygulanmasını istediği standart şöyle ifade edildi:
Bu nitelikteki hassas konular kanıta dayalı, tarafsız, güvenilir ve şeffaf bir süreçle soruşturulmalıdır.
Birlik, kimin hangi makamda olduğuna bakılmaksızın usulsüzlük tespit edilmesi hâlinde yasal işlem yapılmasını istedi. Ayrıca iddiaların doğrulanmadığı durumlarda kişilerin ve kurumların itibarının korunması, herkese kendi görüşünü sunma fırsatı tanınması gerektiğini belirtti.
Eski Yüksek Mahkeme yargıcı Balaram KC, soruşturmanın ya parlamento ya da mahkeme tarafından yürütülmesini istedi. Baş yargıcın kendisi hakkındaki iddiaları inceleme yetkisi de bulunacak bir komitede görevdeki yargıçların, baro temsilcilerinin, eski yargıçların ve sivil toplum üyelerinin yer almasını önerdi.
KC, yargıçların aracı olduğu anlaşılan kişilerle görüşmesini ve açıklamaların ardından kamuoyuna verdikleri yanıtları da eleştirdi. Önerisi, görevdeki yargı mensuplarının dışından kişileri soruşturmaya dâhil edecek. Cuma günkü toplantıda yargıçlar ise ağırlıklı olarak mahkeme bünyesinde kurulacak bir komiteyi görüştü.
Parlamento nasıl harekete geçebilir?
Nepal Anayasası'nın 101. maddesi, Yüksek Mahkeme yargıçlarını görevden almak için azil yolunu düzenliyor. Bu süreç, Yargı Konseyi'nin ilçe ve yüksek mahkeme yargıçları hakkındaki şikâyetlere yönelik ön inceleme ve soruşturmalarından farklı.
101(2). madde uyarınca Temsilciler Meclisi'ndeki görevdeki üyelerin en az dörtte biri azil önergesi verebilir. Gerekçeler arasında Anayasa'nın veya yasaların ağır biçimde ihlali, görevi kötüye kullanma, görev yapamayacak durumda olma ya da resmî görevleri dürüstçe yerine getirmeme bulunuyor.
Meclis üyelerinden oluşan 11 kişilik Azil Tavsiye Komitesi gerekçeleri inceler ve soruşturmanın ardından azil tavsiye edebilir. Önergenin kabulü için Meclis'teki görevdeki tüm üyelerin en az üçte ikisinin desteği gerekir. Dolayısıyla başvuru eşiği süreci başlatırken daha yüksek oy oranı görevden almayı belirliyor.
101(8). madde, azil yoluyla görevden alınmış bir kişinin görevdeyken işlediği suçlar nedeniyle hakkında yasal işlem yapılmasına da imkân tanıyor. Mahkeme bünyesinde yürütülecek soruşturmanın işlevi farklı olacak: davranışları inceleyip bulgular ortaya koyacak; bir Yüksek Mahkeme yargıcını azil yoluyla görevden alma yetkisi ise anayasaya göre parlamentoda.
Siyasi baskı ve mahkemedeki mevcut gerilimler
Başbakan Shah ile Rastriya Swatantra Partisi Başkanı Rabi Lamichhane, tartışmayı çarşamba günü Lamichhane'nin Budhanilkantha'daki konutunda yaklaşık dört saat süren bir görüşmede ele aldı. Görüşmelere yakın kişilere atfedilen açıklamalarda, harekete geçme hızı konusunda anlaşmazlık olduğu; Shah'ın hemen adım atılmasını savunduğu, Lamichhane'nin ise kişiler hakkında süreç başlatılmadan önce yeterli kanıt bulunmasını istediği belirtildi.
Parti Sözcüsü Jagdish Kharel, başbakan ile parti başkanının görüşmelerini sürdürdüğünü ve partinin gerekli reformları desteklediğini kamuoyuna açıkladı. Başbakanın politika, yönetim ve iyi yönetişim danışmanı Sudip Dhakal, hükümetin Anayasa ve yürürlükteki yasaların verdiği yetkiler doğrultusunda hareket edeceğini söyledi.
Dhakal ayrıca hükümetin yönetişim reformuna yönelik 100 maddelik gündemine işaret etti. Avukat ve Rastriya Swatantra Partisi milletvekili Yagyamani Neupane ise yargı ve diğer kurumlar hakkında tarafsız soruşturma yürütülmesini, kararların kanıta dayanmasını istedi.
Tartışma, atamalar ve idare konusunda zaten bölünmüş olan bir mahkemeye taşındı. Sharma'nın mayıstaki atamasında, açıkça belirtilmiş seçim ölçütleri olmaksızın kıdemli üç yargıç atlandı. Yargı atamaları, Anayasa Heyeti, tayinler ve terfiler konusundaki anlaşmazlıklar da ilişkileri germişti.
Rana'nın eylül ayında polis tarafından evinden götürülmesi yeni bir tartışma başlattı. Polis önce bunun bir gözaltı olduğunu açıkladı, ardından güvenliği için başka bir yere götürüldüğünü söyledi. Daha sonra genel kurul tarafından yayımlanan açıklamada keyfî yürütme müdahalesi kınanırken yargı süreçlerinde dış ve iç etkilerin önleneceği belirtildi.
Pazartesi günkü toplantıda, kurumsal gerilimler mesajlar, görüşmeler ve parayla ilgili somut iddialarla bir araya gelecek. Yargıçlar cuma günü gündeme gelen pratik soruya dönecek: Mahkemenin kendi yönetiminin davranışlarını inceleyebilecek bir soruşturma nasıl kurulabilir?
Öne Çıkanlar
- Yüksek Mahkeme yargıçları, Inam Sapkota ile temaslar hakkında kurum içi soruşturma önerdi ve pazartesi günü yeniden toplanma kararı aldı.
- Yargıç Hari Prasad Phuyal, Sapkota ile mesajlaştığını ve görüştüğünü kabul etti, usulsüz davranış iddiasını reddetti ve yargıçların yetkilileri bilgilendirdiğini söyledi.
- Bildirilen mesajlar Rohit Gupta'nın gözaltına alınmasıyla ilgiliydi; Phuyal, mahkemenin davanın esasına dayanarak 20 milyon rupi kefaletle tahliyeye hükmettiğini söyledi.
- Baş Yargıç Manoj Kumar Sharma, Sapkota'yı tanıdığını veya iddia edilen mali işlemlere karıştığını reddetti.
- Phuyal ve Yargıç Sunil Pokharel, Sapkota'nın eşinin 9 Ekim'de verdiği gözaltı kararına itiraz dilekçesini reddetti.
- Nepal Barolar Birliği tarafsız ve şeffaf bir soruşturma istiyor; Anayasa'nın 101. maddesi ise parlamentonun azil sürecini düzenliyor.






