Malezya, Ali Baba Lisans Uygulamalarını Suç Sayacak Yasa İçin 2027’yi Hedefliyor

8 dakikalık okuma
Malaysia Targets 2027 for Law to Criminalise Ali Baba Licensing Practices

Lisans Satışları Yeni Bir Hukuki Sınamayla Karşı Karşıya

Malezya, rant kollama ve Ali Baba iş düzenlemelerine karşı mevzuatı 2027’de Parlamentoya sunmayı planlıyor. Böylece daha önce 2024 sonu, ardından 2025 sonu olarak belirlenen takvim ertelenmiş oluyor. Ekonomi Bakanı Akmal Nasrullah Mohd Nasir, hükümetin ya özel bir yasa çıkarmayı ya da mevcut mevzuatta değişiklik yapmayı değerlendirdiğini, hukuki yaklaşım ile cezaların henüz karara bağlanmadığını söyledi.

İçindekiler
  1. Lisans Satışları Yeni Bir Hukuki Sınamayla Karşı Karşıya
  2. Ali Baba Düzenlemeleri Neleri Kapsıyor?
  3. Mevcut Kısıtlamalar Neden Yeterli Değil?
  4. Para ve Hapis Cezaları Henüz Karara Bağlanmadı
  5. Tarafların Rızası Ekonomik Kaygıyı Ortadan Kaldırmıyor
  6. Meclisteki Sorular Düzenlemenin Kapsamını Gündeme Taşıdı
  7. İstişareler Birden Fazla Kurumu Kapsıyor
  8. Takvim Nasıl Değişti?
  9. Öne Çıkanlar

Bakanın belirttiğine göre temel sorun, lisans satmanın veya Ali Baba düzenlemeleri üzerinden faaliyet yürütmenin şu anda belirli bir suç olarak tanımlanmamış olması. Ekonomi Bakanlığının yaptığı bir araştırma, lisans devrini kısıtlayan yerel yönetim kuralları da dâhil mevcut hükümlerin kapsamının sınırlı olduğunu ve bu uygulamaları engellemekte yetersiz kaldığını ortaya koydu.

Akmal Nasrullah, 14 Ekim’de Dewan Rakyat’ta soruları yanıtlarken, önerilen mevzuatın lisansların, sözleşmelerin ve diğer imkânların tahsisini etkileyen boşlukları kapatmayı amaçladığını söyledi. Hükümete göre bu boşluklar haksız rekabete yol açabilir, yerel işletmeleri zayıflatabilir ve ulusal verimlilik artışını yavaşlatabilir.

2027 hedefi, mevzuatın Parlamentoya sunulmasına yönelik; yasalaşması veya yürürlüğe girmesi için kesinleşmiş bir tarih değil. Bakanlığın öncelikle araştırmasını tamamlaması, diğer kurumlarla eşgüdüm sağlaması ve Ulusal Planlama ve Kalkınma Komitesi ile Bakanlar Kurulunun değerlendirme ve onayını alması gerekiyor.

Ekonomi Bakanı ve Johor Bahru milletvekili Akmal Nasrullah, Mecliste verdiği yanıtta mevcut takvimi şöyle açıkladı:

Mevcut planlara göre Ekonomi Bakanlığı, rant kollamayla mücadeleye ilişkin yeni mevzuatı veya yasa değişikliklerini 2027’de Parlamentoya sunmayı amaçlıyor,

Bu açıklamada iki karar açıkta bırakılıyor: Malezya’nın ayrı bir yasaya ihtiyaç duyup duymadığı ve sorunun ne kadarının yürürlükteki hükümlerde değişiklik yapılarak ele alınabileceği. Henüz bu seçeneklerden hiçbiri kesinleşmiş değil.

Reklam

Ali Baba Düzenlemeleri Neleri Kapsıyor?

İncelenen uygulamalarda bir işletme sahibi ya da devlet izni, lisansı, sözleşmesi veya işyeri bulunan kişi, işletmenin yönetiminde çok az rol alarak ya da hiç yer almadan bu hakkı başka bir tarafın kullanmasına izin veriyor. Hak sahibi, işletmeyi yönetmek yerine lisansa veya sözleşmeye erişim karşılığında gelir elde ediyor.

Ali Baba terimi geleneksel olarak, işletmelerin kâğıt üzerinde Malaylara ait göründüğü, ancak fiilî faaliyetlerin Malay olmayanlar tarafından yürütüldüğü düzenlemeleri tanımlıyor. Mevcut politika tartışması, lisansların ve sözleşmelerin yabancılara yasa dışı şekilde devredilmesini de kapsıyor. Bu tanımlar kesişse de aynı anlama gelmiyor: Bir işletmeyi işleten üçüncü tarafın yabancı uyruklu olması şart değil.

Bu bağlamda rant kollama, hakkın desteklemesi amaçlanan üretken faaliyeti yürütmek yerine, o hakka erişimi kontrol ederek para kazanmak anlamına geliyor. Bakanlık, lisansların satılmasını veya kiralanmasını ve sözleşmelerle diğer imkânlara ilişkin benzer düzenlemeleri inceliyor.

Son hukuki tanım önem taşıyacak. Hükümet, bu açıklamalarda önerilen metni yayımlamadı. Dolayısıyla hangi işlemlerin, katılımcıların veya iş ilişkilerinin yeni bir suç kapsamına gireceğini henüz kesin olarak belirlemek mümkün değil. Bakanın soruna ilişkin açıklaması, tamamlanmış bir yasal tanım olarak değerlendirilmemeli.

Mevcut Kısıtlamalar Neden Yeterli Değil?

Ekonomi Bakanlığının araştırmasında, lisans devirlerini hâlihazırda yasaklayan yerel yönetim kuralları tespit edildi. Bu kısıtlamalar, bakanlığın lisans satışı ile Ali Baba düzenlemelerinin belirli suçlar olarak tanımlanmadığını söylemesine rağmen bazı davranışların bugün de düzenlemeye tabi olduğunu gösteriyor.

Buradaki fark, belirli bir lisansın devrine ilişkin mevcut bir kısıtlama ile rant kollama uygulamasının kendisini kapsayan daha geniş bir suç arasındaki fark. Akmal Nasrullah, mevcut yasaların sınırlı kapsamının lisanslar, sözleşmeler ve imkânlarla ilgili sorunun yeterince ele alınmasını engellediğini söyledi.

Bakan, Meclisteki yanıtında hukuki boşluğu şöyle açıkladı:

Şu anki zorluk, lisans satma veya 'Ali Baba' düzenlemeleri üzerinden faaliyet yürütme uygulamasının suç olarak tanımlanmamış olması,

Bu, ilgili her işlemin yasal olduğu veya suistimallerin mevcut yasalar uyarınca kovuşturulamayacağı anlamına gelmiyor. Akmal Nasrullah, yolsuzluk ve mevcut mevzuat kapsamındaki diğer suçların bu yasalar uyarınca ele alınmaya devam etmesi gerektiğini söyledi. Önerilen düzenlemeler, mevcut çerçevenin yeterince kapsamadığı davranışları hedef alacak.

Reklam

Para ve Hapis Cezaları Henüz Karara Bağlanmadı

Bakanlık, paydaşlarla birlikte hem hukuki hem de cezai yaklaşımları değerlendiriyor. Açıklanan hedef caydırıcılık: işletmeleri ve lisans sahiplerini bu uygulamayı sürdürmekten vazgeçirecek kadar güçlü sonuçlar belirlemek.

Hukuki yaptırımlar ile cezai suçların sonuçları farklıdır. Hukuki tedbirler genellikle mahkûmiyet kararı olmaksızın yükümlülükler veya telafi yolları getirirken, cezai tedbirler ilgili yasa uyarınca kovuşturma ve cezalandırmaya imkân verir. Bakanlık, bu yaklaşımların nasıl birleştirilebileceğini veya hangi davranışların hangi yaptırıma tabi olacağını açıklamadı.

Akmal Nasrullah, cezaların para cezası, hapis veya başka tedbirleri içerip içermeyeceğine hükümetin henüz karar vermediğini söyledi. Kararın, çerçevenin tamamlanması ve hukuki görüşlerin değerlendirilmesinin ardından alınacağını belirtti:

Dolayısıyla para cezası veya hapis gibi belirli yaptırımlar, tüm görüşleri hukuki açıdan değerlendirmek de dâhil olmak üzere bu çerçeveyi tamamladığımızda belli olacak.

Herhangi bir para cezası tutarı, hapis süresi veya yaptırımların uygulanmaya başlayacağı tarih açıklanmadı. Bu nedenle uygulamayı suç sayma hedefi, yayımlanmış bir suç ve ceza takvimi değil, bir politika yönelimi niteliğinde.

Tarafların Rızası Ekonomik Kaygıyı Ortadan Kaldırmıyor

Akmal Nasrullah, taraflar bir düzenlemeye gönüllü olarak katılıp koşullarında anlaşsa bile rant kollamanın yerel işletmeleri zayıflatabileceğini söyledi. Bakanın savı, lisans sahibi ile işletmeci arasındaki anlaşmanın, düzenlemenin lisans tahsisindeki daha geniş amaca hizmet ettiğini göstermediği yönünde.

Bakanlığın araştırması, lisansların, sözleşmelerin ve imkânların dağıtımında kayıp yaşandığına işaret ediyor. Hükümetin kaygısı, bir işletmeyi veya hak sahibini desteklemek için sunulan erişimin başkasına aktarılırken asıl hak sahibinin işletme kapasitesini geliştirmeden ödeme alabilmesi.

Bu durum, önerinin neden yolsuzluğun ötesine geçtiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Bir işlem, tarafların rızasıyla gerçekleşse de bakanın değerlendirmesine göre işletme kapasitesini zayıflatabilir veya yerel esnafın gücü hakkında yanıltıcı bir tablo ortaya çıkarabilir. Böyle bir işlemin suç sayılıp sayılmayacağı, nihai yasal metne bağlı olacak.

Akmal Nasrullah bu kaygıları hükümetin ekonomik hedefleriyle ilişkilendirdi:

Hükümet rant kollamayı ortadan kaldırmaya kararlıdır; çünkü bu uygulama piyasa verimliliğini etkileyebilir, haksız rekabet yaratabilir ve ülkenin verimlilik artışını engelleyebilir,

Açıklamalarda kayıpların miktarı hesaplanmıyor, uygulamaya kaç işletmenin dâhil olduğu tahmin edilmiyor veya devredilen lisansların ülke çapındaki sayısı verilmiyor. Bakanlığın açıkladığı ekonomik kaygılar önerinin amacını ortaya koyuyor, ancak sorunun boyutunu sayısal olarak göstermiyor.

Reklam

Meclisteki Sorular Düzenlemenin Kapsamını Gündeme Taşıdı

Pakatan Harapan’dan Bangi milletvekili Syahredzan Johan, mevzuat hazırlıklarının ilerleyişini ve düzenlemenin Parlamentoya sunulacağı takvimi sordu. Sorusu hem yeni bir yasayı hem de mevcut yasalarda değişiklik yapılmasını kapsıyordu; bakanlık da bu iki seçeneği değerlendirmeyi sürdürüyor.

Perikatan Nasional’dan Temerloh milletvekili Salamiah Mohd Nor ise rant kollama kanallarının kapatılmasına ve kamu görevlileriyle siyasetçilerin karıştığı yolsuzluklara karşı ilgili mevzuatın ne kadar etkili olduğuna ilişkin ek bir soru yöneltti. Böylece önerilen suçların mevcut yolsuzluk yasalarıyla ilişkisi de tartışmaya açıldı.

Yanıtın bir bölümünün formatına ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Birkaç kaynak 14 Ekim’deki sözlü soru-cevap oturumundan söz ederken, başka bir kaynak bakanlığın çarşamba günü Syahredzan’a yazılı yanıt verdiğini belirtiyor. Ancak temel noktalarda uzlaşıyorlar: Bir araştırma sürüyor, yeni yasa veya değişiklikler değerlendiriliyor ve mevzuatın Parlamentoya sunulması için 2027 hedefleniyor.

Bir haberde hedef, takvim yılı belirtilmeden gelecek yıl olarak aktarılıyor. Diğer haberler ise 2027’yi açıkça belirtiyor. Bu takvimi, Parlamentonun kesinleşmiş bir oturum tarihi olarak değil, hükümetin 2027 için açıkladığı hedef olarak değerlendirmek doğru olur.

İstişareler Birden Fazla Kurumu Kapsıyor

Bakanlık sektör temsilcilerinden, kolluk kuvvetlerinden, ilgili bakanlıklardan, eyalet yönetimlerinden ve diğer paydaşlardan görüş topluyor. Lisans devirlerine ilişkin mevcut kısıtlamalar yerel düzeyde uygulandığından yerel yönetimler de istişare sürecine dâhil.

Rant kollama, çeşitli bakanlık ve kurumların sorumluluk alanlarına giriyor. Bu nedenle hükümetin her lisansın, sözleşmenin veya imkânın tek bir kurum tarafından yönetildiğini varsaymak yerine, farklı kurumların görev alanlarında uygulanabilecek bir yaklaşım üzerinde uzlaşması gerekiyor.

Önerinin Parlamentoya sunulmadan önce, Malayca kaynakta JPPN olarak anılan Ulusal Planlama ve Kalkınma Komitesi ile Bakanlar Kurulunun da dâhil olduğu eşgüdüm ve onay aşamalarından geçmesi gerekiyor. Açıklamalarda bu aşamaların tamamlanması için ayrı tarihler belirtilmiyor.

Akmal Nasrullah ayrıca siyasi partiler ve hükümet kademeleri arasında iş birliği çağrısında bulundu:

Muhalefet de dâhil tüm tarafların desteğine ihtiyacımız var; çünkü eyalet yönetimleri ve yerel yönetimlerle istişare etmemiz gerekiyor. Rant kollama uygulamalarının ortadan kaldırılması hem mümkün hem de gerekli,

Reklam

Takvim Nasıl Değişti?

Girişim, Başbakan Anwar Ibrahim’in 10 Temmuz 2023’te Ulusal Ekonomik Eylem Konseyi toplantısının ardından rant kollama ve Ali Baba uygulamalarına karşı politika ve mevzuat hazırlama taahhüdüyle başladı. Akmal Nasrullah’ın selefi Rafizi Ramli, 2023 sonu ile 2024 boyunca çerçeve çalışmalarına öncülük etti.

Süreç, mevzuat hazırlık döneminin başlangıçta öngörülenden daha uzun sürdüğünü gösteriyor:

  • 10 Temmuz 2023: Anwar, rant kollama ve Ali Baba uygulamalarına karşı politika ve mevzuat planlarını açıkladı.
  • 2023 sonu ve 2024: Rafizi, Ekonomi Bakanlığının çerçeve çalışmalarına öncülük etti.
  • 2024 sonu: Mevzuatı Parlamentoya sunmak için belirlenen ilk hedef.
  • 2025 sonu: İlk takvimin ertelenmesinin ardından belirlenen yeni hedef.
  • 2027: Akmal Nasrullah’ın yeni yasa veya değişikliklerin Parlamentoya sunulması için açıkladığı mevcut hedef.

Mevcut hedef, ilk 2024 takviminden üç, yenilenen 2025 hedefinden ise iki takvim yılı daha ileriye alındı. Bakanlık, teklifin tamamlanmasından önce araştırma, hukuki inceleme, istişare ve eşgüdüm gerektiğini belirtiyor. Önceki her erteleme için ayrı bir açıklama yapılmadı.

2025 tarihli ayrı bir Kamu Alımları Yasa Tasarısı, kamu alımlarındaki benzer uygulamaları ele almak üzere kabul edildi. Tasarı, eski kamu görevlileri, emekliler, yükleniciler ve bakanlar dâhil taraflara yönelik daha ağır cezalar getirdi. Bu düzenleme kamu alımlarını kapsarken mevcut öneri lisansları ve diğer imkânları da ilgilendiriyor.

Dolayısıyla kamu alımları yasa tasarısının kabul edilmesi, Akmal Nasrullah’ın sözünü ettiği daha geniş lisans sorununu çözmüyor. Sıradaki kararlar; özel bir yasa ile mevcut yasalarda değişiklik seçenekleri arasındaki tercih, yasaklanacak davranışların tanımı ve cezalar ile uygulama düzenlemeleri. Duruşma tarihi, Parlamento oylaması veya istişare süreci için son tarih açıklanmadı.

Öne Çıkanlar

  • Malezya, rant kollama ve Ali Baba düzenlemelerine karşı mevzuatı Parlamentoya sunmak için 2027’yi hedefliyor.
  • Hükümet, özel bir yasa çıkarmayı veya mevcut hükümleri değiştirmeyi değerlendiriyor.
  • Ekonomi Bakanlığı, mevcut kısıtlamaların lisans satışları ve devirlerini yeterince ele almadığını belirtiyor.
  • Para ve hapis cezaları ile hukuki ve cezai tedbirler arasındaki denge henüz karara bağlanmadı.
  • Mevzuat Parlamentoya sunulmadan önce çeşitli kurumların katılımıyla istişare ve onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.
  • Takvim 2024 sonundan 2025 sonuna, ardından 2027’ye ertelendi.
  • 2025 tarihli Kamu Alımları Yasa Tasarısı, kamu alımlarına odaklanan ayrı bir düzenleme.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir