Malezya, Anneler İçin Eşit Vatandaşlık Haklarını Haziran 2026’da Uygulamaya Koymayı Hedefliyor; Yürürlük Tariğinin Kesinleşmesi Bekleniyor

9 dakikalık okuma
Malaysia Targets June 2026 for Equal Citizenship Rights for Mothers as Enforcement Date Awaits Confirmation

Haziran hedefi, uygulamaya koyma sürecine odaklanıyor

Malezya, yurt dışında doğan ve yabancı babaların yanı sıra Malezyalı annelerin de uygun koşulları taşıyan çocuklarının otomatik olarak vatandaşlık kazanmasına imkân verecek anayasa değişikliklerini 1 Haziran 2026’da yürürlüğe koymayı hedefliyor. İçişleri Bakanı Saifuddin Nasution Ismail, ocak ayında uygulamanın 2026’nın haziran ya da temmuz aylarında başlayacağının duyurulmasının ardından, şubat ayında Parlamentoda bu beklenen tarihi açıkladı.

İçindekiler
  1. Haziran hedefi, uygulamaya koyma sürecine odaklanıyor
  2. Anneler ve çocukları için ne değişecek?
  3. Uygulama takvimi nasıl şekillendi?
  4. Kraliyet onayı ile yürürlüğe giriş farklı aşamalar
  5. Formlar ve yurt dışındaki sistemler neden önemli?
  6. Aileler beklerken mevcut başvurular sürüyor
  7. Birikmiş başvuru verileri ilerleme gösteriyor, herkese onay verildiğini değil
  8. Yürürlüğe girişin gecikmesi aileler için acil riskler doğuruyor
  9. Öne Çıkanlar

Reform, Malezyalı babaların yurt dışında doğan çocuklarına vatandaşlık aktarabilmesine imkân tanıyan, ancak Malezyalı annelere aynı hakkı vermeyen uygulamadaki ayrımı sona erdirecek. Dewan Rakyat, vatandaşlıkla ilgili 2024 Anayasa Değişikliği Tasarısı’nı 17 Ekim 2024’te en az üçte iki çoğunlukla kabul etti. Ancak Parlamentodaki onay, yeni hakkı tek başına yürürlüğe sokmadı.

Saifuddin, değişikliğin uygulanması için gerekli yönetmelikleri, formları ve yurt dışındaki idari düzenlemeleri İçişleri Bakanlığının hazırladığını defalarca söyledi. Kedah eyaletinin Sungai Petani kentinde düzenlenen Madani halk buluşmasında kalan adımın, Yang di-Pertuan Agong’un, yani Malezya Kralı’nın, yürürlük tarihini belirlemesini beklemek olduğunu ifade etti.

Kamuya açık açıklamalar, bu son adım konusunda tamamen tutarlı bir tablo ortaya koymuyor. Saifuddin, 12 Eylül’de Kulim’de yaptığı açıklamada Kral’ın tarihi zaten belirlediğini, duyurunun ise idari işlemlerin tamamlanmasını beklediğini söyledi. Diğer açıklamalarda kraliyet onayının hâlâ beklendiği belirtiliyor. Bu açıklamalara dayanarak kesinleşmiş bir yürürlük tarihi saptanamıyor; 1 Haziran, değişikliğin yürürlüğe girdiğinin kanıtı değil, beklenen uygulama tarihi olmayı sürdürüyor.

Anneler ve çocukları için ne değişecek?

Değişiklik, yabancı uyruklularla evli Malezyalı annelerin Malezya dışında doğan çocuklarını kapsıyor. İlgili hükümler yürürlüğe girdiğinde, uygun koşulları taşıyan çocuklar, geçerli vatandaşlık yönergeleri ve düzenleyici gereklilikler çerçevesinde kanun gereği Malezya vatandaşlığı kazanacak.

Kanun gereği vatandaşlık, vatandaşlığın tescil başvurusunun onaylanmasına bağlı olması yerine, yasal koşulların yerine getirilmesiyle kazanılması anlamına geliyor. Bu ayrım, çocuklarının Malezya vatandaşı olup olamayacağına ilişkin karar bekleyen aileler açısından önem taşıyor.

Reklam

Saifuddin, Batu Pahat’ta düzenlenen bir istişare toplantısında içişleri bakanı sıfatıyla yaptığı konuşmada, değişikliğin uygun koşulları taşıyan ailelerin mevcut yol üzerinden vatandaşlık başvurusu yapma zorunluluğunu ortadan kaldıracağını söyledi:

Artık mahkemede mücadele etmeleri ya da çocuklarının vatandaşlık kazanması için başvuru yapmaları gerekmeyecek.

Bu açıklama, amaçlanan yasal hakkı tarif ediyor; tüm idari işlemlerin ortadan kalkacağını değil. Bakanlık, başvurular işleme alınmadan önce kullanılacak formları ve çevrim içi sistemi de geliştiriyor. Ailelerin doğumları kaydettirebilmesi ve çocuklarının yasal koşulları karşıladığını gösterebilmesi yine gerekecek. Otomatik vatandaşlık kazanılması ile bu vatandaşlığın belgelenmesi bağlantılı, ancak farklı konular.

Uygulama takvimi nasıl şekillendi?

Reform, Parlamentodaki onay, kraliyet onayı ve yayımlanma sürecinin ardından, yürürlüğe giriş hazırlıklarının devam ettiği bir aşamaya geldi. Tarihler, ailelerin yasanın kabul edilmesiyle vatandaşlık hükümlerinin uygulanabilir hâle geleceği tarihi birbirinden ayırmasının neden önemli olduğunu gösteriyor.

  • 17 Ekim 2024: Dewan Rakyat, 2024 Anayasa Değişikliği Tasarısı’nı en az üçte iki çoğunlukla kabul etti.
  • Aralık 2024’e kadar: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Ortak Eylem Grubu’nun (JAG) açıklamasına göre Parlamentonun iki kanadı da tasarıyı kabul etmişti.
  • 7 Mart ve 20 Mart 2025: JAG, değişikliğin 7 Mart’ta kraliyet onayı aldığını, 20 Mart’ta ise resmî gazetede yayımlandığını bildirdi.
  • 4 Ağustos 2025: Saifuddin Parlamentoya, uygulamanın 2026 ortasına kadar başlamasının beklendiğini; vatandaşlık kurallarında değişikliklerin ise Eylül ya da Ekim 2025 civarında yapılmasının öngörüldüğünü söyledi.
  • 13 Ekim 2025: JAG, değişikliğin henüz yürürlükte olmadığını ve uygulama tarihinin açıklanmadığını belirtti.
  • 8 Ocak 2026: Saifuddin, haziran ya da temmuz 2026 hedefini açıkladı.
  • Şubat 2026: 10 Şubat’ta yayımlanan haberlere göre Saifuddin, Parlamentodaki açıklamasında beklenen uygulama tarihi olarak 1 Haziran 2026’yı verdi.

Saifuddin, şubat ayındaki açıklamasında uygulamayı ele alırken Yasa’nın 1(2). Maddesine atıfta bulundu. Ocak ayındaki açıklamasında da kraliyet onayı ve resmî gazetede yayımlanmayı hâlâ tamamlanması gereken adımlar arasında saydı. Bu açıklamalar, mevzuat Parlamentodan geçmiş olsa da yürürlüğe giriş sürecinin takvim açısından belirleyici olduğunu gösteriyor.

Reklam

Kraliyet onayı ile yürürlüğe giriş farklı aşamalar

Çözüme kavuşmamış konulardan biri, kraliyet onayını anlatmak için kullanılan ifadeler. JAG’ın 13 Ekim tarihli açıklamasına göre kraliyet onayı 7 Mart 2025’te verilmiş, yasa 20 Mart’ta resmî gazetede yayımlanmıştı. Buna rağmen Saifuddin’in ağustos ve şubat aylarındaki açıklamalarında kraliyet onayı hâlâ tamamlanması gereken bir koşul olarak yer aldı.

Bir yasanın onaylanmasıyla yürürlük tarihinin belirlenmesi ayrı hukuki adımlar olabilir. Yasa kabul edilip yayımlandığı hâlde, hükümlerini yürürlüğe sokacak bir karar bekliyor olabilir. Bu ayrım, açıklamalardaki farklılıkların bir bölümünü açıklayabilir; ancak mevcut bilgiler, her açıklamada hangi kraliyet işlemine atıfta bulunulduğunu kesin olarak ortaya koymuyor.

12 Eylül tarihli açıklama, bir başka farklılık daha ortaya koyuyor: Saifuddin, Kral’ın yürürlük tarihini zaten belirlediğini ve bakanlığın son idari işlemler tamamlandıktan sonra tarihi duyuracağını söyledi. Haberde eylül açıklamasının yılı belirtilmediği için bu açıklamanın tarihli 2026 duyurularından önce mi sonra mı yapıldığı güvenilir biçimde saptanamıyor.

Sungai Petani’deki halk buluşmasında adı geçen 14 Ekim tarihi, yürürlük tarihi belirlendikten sonra uygulamanın nasıl başlayacağına örnek olarak verildi; 14 Ekim’in seçildiğine dair bir duyuru değildi. Yurt dışında doğum planlayan aileler açısından belirleyici bilgi, hâlâ resmî yürürlük tarihi ve o tarihten itibaren geçerli olacak uygunluk kuralları.

Formlar ve yurt dışındaki sistemler neden önemli?

Uygulamaya yönelik hazırlıklar, Malezya İçişleri Bakanlığının çalışmalarıyla sınırlı değil. Yeni süreçte dünyanın dört bir yanındaki Malezya temsilcilikleri de görev alacak. Bu nedenle uyumlu formlar, talimatlar ve çevrim içi sistemler uygulama hazırlıklarının bir parçası.

Saifuddin, Ağustos 2025’te 1964 Vatandaşlık Kuralları’ndaki 57 maddenin gözden geçirilmesi gerektiğini ve çevrim içi başvurular için formların güncellenmesinin şart olduğunu söyledi. Yurt dışındaki temsilciliklerin hâlâ eski form ve formatları kullandığını belirtti. Bakanlık, kuralların ve formların güncellenmesinin aynı yılın eylül ya da ekim aylarında tamamlanmasını bekliyordu.

Saifuddin, Ocak 2026’da Başsavcılık Dairesinin gözden geçirilen yönetmelikleri hem Malayca hem İngilizce olarak incelediğini söyledi. Belgeler, ilgili formlar ve yurt dışındaki Malezya temsilciliklerine bildirim de gerekli adımlar arasında sayıldı.

Reklam

Şubat ayında ise başvuruların işleme alınmasından önce tescil için çevrim içi sistem kurulmasına imkân verecek mevzuat değişiklikleri üzerindeki çalışmaların sürdüğünü anlattı. Kulim ve Batu Pahat’taki açıklamalar da dâhil olmak üzere diğer açıklamalarda bakanlık hazırlıklarının tamamlandığı belirtildi. Bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde hazırlıkların hukuki kurallar, belgeler, dijital işlemler ve yurt dışındaki temsilciliklerle koordinasyon gibi çeşitli alanlarda ele alındığı görülüyor. Ancak ailelerin yeni haktan şimdiden yararlanabildiğini göstermiyor.

Aileler beklerken mevcut başvurular sürüyor

Malezyalı anneler, mevcut düzenlemeler kapsamında başvuru yapmak için değişikliği beklemek zorunda değil. Saifuddin, Ağustos 2025’te Parlamentoya, yürürlük beklenirken çocuklarının vatandaşlığı için Federal Anayasa’nın 15(2). Maddesi uyarınca başvurabileceklerini söyledi.

Bakanlık, 2024 ve 2025 yıllarında mevcut hükümler kapsamında 1.980 başvuruyu onayladığını ve ayda ortalama 100 yeni başvuru aldığını belirtti. Bu onaylar tek tek ailelere yardımcı oluyor; ancak yeni anayasal hakkın yürürlüğe girmesinden farklı bir süreç.

Saifuddin, DNA testiyle ilgili soruları da yanıtladı. Bu testleri zorunlu bir koşul değil, destekleyici kanıt olarak nitelendirdi. Bu açıklama, diğer belge gerekliliklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; açıklamalarda ailelerin sunması gereken kanıtların tam bir listesi de yer almıyor.

Bakan, Kulim’de yaptığı açıklamada eski başvuruların işleme alınmaya devam ettiğini, yürürlük başladıktan sonra yapılacak yeni başvuruların ise değiştirilmiş hükümler kapsamında değerlendirileceğini söyledi. Başlangıç tarihinden önce doğan çocukların yeni hak kapsamına girip girmeyeceği de dâhil olmak üzere, mevcut başvuruların tamamının nasıl ele alınacağı açıklamalarda bütünüyle net değil. Aileler, başvurularının otomatik olarak yeni kategoriye aktarılacağını varsaymamalı.

Birikmiş başvuru verileri ilerleme gösteriyor, herkese onay verildiğini değil

Bakanlığın verileri, Malezyalı anneleri ilgilendiren başvuru birikimini daha geniş kapsamlı vatandaşlık başvurusu birikiminden ayrı tutuyor. Saifuddin, 12 Eylül tarihli açıklamasında bekleyen yaklaşık 50 bin vatandaşlık başvurusunun yaklaşık 7 bininin, Malezyalı annelerin yurt dışında doğan çocuklarıyla ilgili olduğunu söyledi. Bu, başlangıçtaki toplamın yaklaşık yüzde 14’üydü.

Bu 7 bin başvurudan yalnızca birkaç yüzünün sonuçlanmadığını belirtti. Tüm kategorilerde, başlangıçta yaklaşık 50 bin olan birikmiş başvurunun 4.121’i sonuç bekliyordu; bakanlık bu başvurular hakkında aynı yıl içinde karar vermeyi hedefliyordu. Bu rakamlara göre başlangıçtaki birikmiş başvuruların yaklaşık yüzde 8,2’si karar bekliyordu. Ancak bu azalmanın kaç başvurunun onaylandığını gösterdiği söylenemez; çünkü karar ret de olabilir.

Reklam

8 Ocak 2026 tarihli açıklamada yeni bir güncelleme paylaşıldı: Bakanlık 2025’te 20 binden fazla vatandaşlık başvurusunu karara bağlamış ve bekleyen toplam başvuru sayısını 4 binin altına indirmişti. Beş ila 15 yıldır bekleyen eski başvuruların 2026’nın ilk çeyreğine kadar sonuçlandırılması hedefleniyordu. Bu bir hedefti; tüm bu başvuruların sonuçlandırıldığının teyidi değildi.

Kulim’de, başvuruların en yoğun olduğu kategoriler Federal Anayasa’nın 15A, 15(2), 19(1) ve 30(1). Maddeleri olarak sıralandı. Bu nedenle toplam başvuru birikimine ilişkin rakamlar, yalnızca Malezyalı annelerin yurt dışında doğan çocuklarının başvuruları olarak değerlendirilmemeli.

Yürürlüğe girişin gecikmesi aileler için acil riskler doğuruyor

JAG’ın 13 Ekim tarihli açıklaması, bekleyen başvuruların işleme alınmasındaki ilerlemeyi memnuniyetle karşılarken bunun 2025 Anayasa Değişikliği Yasası’nın yürürlüğe konmasının yerini tutmadığını savundu. Açıklamaya JAG ve üye kuruluşlarının yanı sıra 19 kuruluş ya da koalisyon ile 70 kişi destek verdi.

Açıklamada, üçüncü bir ülkede yaşayan ve yabancı uyruklu eşi de vatandaşlığını çocuklarına aktaramayan, Melissa takma adıyla anılan hamile bir Malezyalı kadının durumu anlatıldı. Açıklamaya göre kadın, hamileliğinin son üç ayında doğum yapmak için masraflı bir yolculuğa çıkarak Malezya’ya gitmek ile yurt dışında doğum yapıp 15(2). Madde kapsamında vatandaşlık başvurusunda bulunmak arasında seçim yapmak zorundaydı.

Bu durumda kaygı, Malezya belgelerini beklemenin ötesine uzanıyordu. JAG, çocuğun herhangi bir ülkenin vatandaşı olmaması hâlinde ailenin yaşadığı ülkede kalması için gereken vizeleri alamayabileceğini söyledi. Bu, söz konusu aile için anlatılan belirli bir riskti; yurt dışında doğan her Malezyalı anne çocuğunun başka bir vatandaşlıktan yoksun kalacağı iddiası değildi.

Açıklamada ayrıca, yurt dışında yabancı uyruklu eşiyle yaşayan ve yürürlük tarihi konusundaki belirsizlikten dolayı aile planları etkilenen Malezyalı Tiana’nın durumu da anlatıldı. Tiana, yurt dışında doğan çocuğuna aynı idari engellerle karşılaşmadan Malezya vatandaşlığı aktarabilen erkek kardeşiyle kendi durumunu karşılaştırdı.

Bu örnekler, bekleyen başvuruların azalmasının yanı sıra kesinleşmiş bir tarihin neden önemli olduğunu gösteriyor. Kararların daha hızlı verilmesi, hâlihazırda tescil sürecinde olan ailelere yardımcı olabilir. Değişikliğin yürürlüğe girmesi ise yeni hükümler kapsamındaki çocuklar için farklı bir yasal dayanak oluşturacak. Bundan sonraki somut adımlar, yürürlük tarihinin açıklanması ve uygunluk koşulları, gerekli belgeler ve mevcut başvuruların nasıl ele alınacağına ilişkin uygulanabilir talimatların yayımlanması.

Öne Çıkanlar

  • Saifuddin, daha önce açıklanan haziran ya da temmuz hedefinin ardından, beklenen uygulama tarihi olarak 1 Haziran 2026’yı verdi.
  • Değişiklik, Malezyalı annelerin yurt dışında doğan ve yabancı babaların çocuklarının uygun koşulları taşımaları hâlinde kanun gereği vatandaşlık kazanmasına imkân verecek.
  • Kraliyet onayının hâlâ beklenip beklenmediği ya da yürürlük tarihinin zaten belirlenip belirlenmediği konusunda açıklamalar farklılık gösteriyor.
  • Hazırlıklar, 1964 Vatandaşlık Kuralları’nda değişiklikleri, formları, çevrim içi işlemleri ve yurt dışındaki Malezya temsilciliklerindeki düzenlemeleri kapsıyor.
  • Değişiklik yürürlüğe girmeyi beklerken 15(2). Madde kapsamındaki başvurular sürüyor.
  • Bakanlık, Ocak 2026’da çeşitli kategorilerde bekleyen vatandaşlık başvurusu sayısının 4 binin altına indiğini bildirdi.
  • Resmî yürürlük tarihinin ve mevcut başvuruların nasıl ele alınacağının netleştirilmesi gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir