Ticaret hızlanıyor, artışta ileri imalat öne çıkıyor
Gümrük yetkililerinin 14 Ekim’deki bilgilendirme toplantısında paylaştığı verilere göre, Çin’in mal ithalatı ve ihracatı 2026’nın ilk üç çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 18,8 artarak 39,94 trilyon yuana ulaştı. Sanayi robotları, elektronik bileşenler, bilgisayar parçaları ve elektrikli ekipmanların da aralarında bulunduğu ürünler, bu ticaretin 10 trilyon yuandan fazlasını oluşturdu ve büyümeye 11,3 yüzde puan katkı sağladı.
İçindekiler
- Ticaret hızlanıyor, artışta ileri imalat öne çıkıyor
- Eylül, çeyreği daha güçlü bir kapanışla tamamladı
- Ticaret fazlası yeni bir yıllık rekora ne kadar yakın?
- Teknoloji ticareti büyümenin büyük bölümünü oluşturuyor
- Çip ihracatının değeri, sevkiyat adedinden çok daha hızlı artıyor
- Araçlara talep güçlü, Avrupa’da kısıtlamalar sıkılaşıyor
- İthalat daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor
- Ticaret görüşmeleri yoğun bir takvim oluşturuyor
- Güçlü ihracat, iç büyüme sorununu çözmüyor
- Öne Çıkanlar
İhracat yüzde 16,4 artışla 23,2 trilyon yuana, ithalat ise daha hızlı bir yükselişle yüzde 22,3 artarak 16,74 trilyon yuana ulaştı. İhracattan ithalat çıkarıldığında, ocak-eylül döneminde 6,46 trilyon yuanlık mal ticareti fazlası elde edildi.
Ticaret yıl boyunca ivme kazandı. İlk çeyrekte yüzde 15,3, ikinci çeyrekte yüzde 18,3 ve üçüncü çeyrekte yüzde 22,3 büyüdü. Eylül ayında ticaret yüzde 27,5 artışla 5,16 trilyon yuana ulaştı; aylık büyüme böylece üst üste altıncı ayda da çift haneli kaldı.
Bu genişleme, özellikle teknoloji ürünleri ve araçlar olmak üzere Çin imalat ürünlerine yönelik güçlü dış talebe işaret ediyor. Aynı zamanda ticaret ortaklarının Pekin’e ticaret dengesizliklerini azaltması için baskı yaptığı, Çin’de tüketim, yatırım ve gayrimenkul sektöründeki zayıflığın ekonomiyi olumsuz etkilemeyi sürdürdüğü bir döneme denk geliyor.
Bazı verileri ihtiyatla değerlendirmek gerekiyor. Raporlarda dolar cinsinden ticaret dengeleri, yarı iletken büyümesi ve Uluslararası Para Fonu’nun ekonomik büyüme tahmini konusunda farklılıklar bulunuyor. Yuan cinsinden verilerle dolar cinsinden büyüme oranları da farklı para birimlerine dayanıyor. Bu seriler birbirinin yerine kullanılamaz; çelişkili dolar verileri de tek ve tutarlı bir veri setinde birleştirilemez.
Eylül, çeyreği daha güçlü bir kapanışla tamamladı
Yuan cinsinden eylül ihracatı yüzde 29,6 artışla 3,03 trilyon yuana, ithalatı ise yüzde 24,6 artışla 2,13 trilyon yuana ulaştı. Aylık mal ticareti fazlası 900 milyar yuan oldu.
Raporların çoğunda yer alan dolar cinsinden verilere göre ihracat yüzde 36,3, ithalat yüzde 31 arttı. İhracat büyümesi ağustostaki yüzde 25’ten hızlanırken, ithalat büyümesi yüzde 28,2’den yükseldi. Sırasıyla yüzde 25,5 ve yüzde 24,5’lik ekonomist tahminleriyle karşılaştırıldığında eylül sonuçları 10,8 ve 6,5 yüzde puan daha yüksek gerçekleşti.
Bir haberde eylül ihracatı 447,18 milyar dolar, ithalatı ise 313,65 milyar dolar olarak veriliyor. Aradaki 133,53 milyar dolarlık fark, çoğu haberde belirtilen yaklaşık 133,5 milyar dolarlık aylık fazlayla uyumlu. İhracat artışının, yüzde 39,6’ya ulaştığı şubat ayından bu yana en hızlı seviyeye çıktığı belirtiliyor.
Raporlama dönemleri arasında yuanın döviz kurunun değişmesi, aynı ticaret akışları için farklı para birimlerinde farklı büyüme oranlarına yol açabilir. Bu, yuan ve dolar cinsinden ölçümlerin neden ayrı belirtilmesi gerektiğini açıklar; ancak her tutarsızlığın nedenini ortaya koymaz. Çelişkili bir haberde eylül ithalat artışı yüzde 31 yerine yüzde 20,4 olarak veriliyor ve dolar cinsinden fazlalar çok daha düşük gösteriliyor.
Ticaret fazlası yeni bir yıllık rekora ne kadar yakın?
Raporların çoğu, Çin’in ocak-eylül dönemi mal ticareti fazlasını yaklaşık 938 milyar dolar olarak veriyor; bir haberde daha kesin rakam 938,11 milyar dolar. Bu tutar, bir önceki yılın tamamında kırılan 1,2 trilyon dolarlık rekorla karşılaştırılıyor.
Bu rakamlara göre fazla, dokuz ay sonunda önceki yıllık rekorun yaklaşık yüzde 78,2’sine ulaşmıştı. 1,2 trilyon doların aşılması için son çeyrekte yaklaşık 261,9 milyar doların üzerinde, yani ayda ortalama 87,3 milyar dolardan fazla fazla verilmesi gerekir. Bu bir tahmindir; öngörü değildir ve rakamların karşılaştırılabilir olduğunu varsayar.
Çelişkili haberde ise eylül fazlası 90,45 milyar dolar, ağustos fazlası 76,5 milyar dolar ve ocak-eylül dengesi 875 milyar dolar olarak veriliyor. Bu son rakam, önceki yıllık 992,1 milyar dolarlık rekorla karşılaştırılıyor. Diğer haberlerin çoğunda eylül ve ağustos dengeleri sırasıyla 133,5 milyar dolar ve 119,1 milyar dolar olarak belirtiliyor.
Her iki anlatım da fazlanın arttığına işaret etse de büyüklüğü ve aşabileceği rekor konusunda önemli ölçüde farklılaşıyor. Veriler arasında bir uzlaşma sağlanmış değil. Daha yaygın biçimde aktarılan aylık rakamlara göre fazla, ağustostan eylüle 14,4 milyar dolar, yani yaklaşık yüzde 12,1 arttı.
Teknoloji ticareti büyümenin büyük bölümünü oluşturuyor
14 Ekim’de Devlet Konseyi Basın Ofisi’nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında, ilk dokuz ayın Çin’in son beş yıldaki karşılaştırılabilir dönemler arasında en hızlı ticaret büyümesini kaydettiği belirtildi. Büyümenin ileri imalat ürünlerinde yoğunlaşması dikkat çekti.
Sanayi robotları, elektronik bileşenler, bilgisayar parçaları ve elektrikli ekipmanların toplam ithalatı ve ihracatı 10 trilyon yuanı aşarak yüzde 58,9 arttı. Bu ürün gruplarının 11,3 yüzde puanlık katkısı, toplam mal ticaretindeki yüzde 18,8’lik artışın yaklaşık yüzde 60’ına karşılık geldi. Bu ürünlerin ticaret değeri, toplam 39,94 trilyon yuanın dörtte birinden fazlasını oluşturdu.
Bunlar yalnızca ihracatı değil, ithalat ve ihracatın toplamını ölçüyor. Üreticilerin kullandığı bileşenler ve yurt dışına satılan nihai ürünler dâhil olmak üzere, teknoloji talebinin malları her iki yönde de hareket ettirdiğini gösteriyor.
Raporların çoğunda, ocak-eylül döneminde yarı iletken ihracatının değer bazında yüzde 108,1, otomatik veri işleme ekipmanı ve parçalarının yüzde 54,6, otomobil ihracatının ise yüzde 54,3 arttığı belirtiliyor. Çelişkili bir haberde bu artışlar sırasıyla yüzde 24, yüzde 23,5 ve yüzde 23,2 olarak veriliyor. Artış yönü aynı olsa da büyüklük konusundaki belirsizlik giderilmiş değil.
Çin’in kendi markaları da payını artırdı. Bu markaların ihracatı yüzde 26,7 yükselirken toplam ihracattaki payları 2 yüzde puan artarak yüzde 24,8’e çıktı. Bu, bir yıl önceki payın yüzde 22,8 olduğunu ve markalı ihracatın genel ihracattan daha hızlı büyüdüğünü gösteriyor.
Çip ihracatının değeri, sevkiyat adedinden çok daha hızlı artıyor
Eylül ayına ait yarı iletken verileri, ticaret değerindeki artışın fiziksel sevkiyatlarda benzer ölçekte bir artış anlamına gelmeyebileceğini gösteriyor. Bir haberde entegre devre kartı ihracatının değerinin yüzde 136 arttığı, ihraç edilen ürün adedindeki artışın ise yalnızca yüzde 1 olduğu belirtiliyor. Başka bir haberde entegre devre ihracatı 44,95 milyar dolar olarak veriliyor ve yine yüzde 136 artış kaydedildiği bildiriliyor.
Kategori tanımları farklı; bu nedenle aynı ürün grubunu ifade ettikleri varsayılmamalı. Yine de değer ve adet artışı arasındaki büyük fark, manşetteki yüzdeyi üretim hacminin ölçüsü olarak yorumlamamak gerektiğine işaret ediyor. Fiyatlardaki ve satılan ürünlerin bileşimindeki değişiklikler de ihracat gelirini artırabilir.
Yapay zekâ altyapısına bağlı talep, Çin’in teknoloji sevkiyatlarını destekledi. Yarı iletken fiyatlarındaki artış da ihracat değerine katkı sağladı. Ticaret verileri, artışın ne kadarının yüksek fiyatlardan, daha pahalı ürünlerden veya ek sevkiyatlardan kaynaklandığını ayrı ayrı göstermiyor.
Şirketlerle ilgili gelişmeler de bu pazara yönelen sermayeye işaret ediyor. ChangXin Memory Technologies’in (CXMT), Şanghay borsasındaki ilk işlem gününden önce en az 8,6 milyar dolar topladığı ve hisselerinin ilk işlem gününde yüzde 466 yükseldiği bildirildi. Şirketin ilk çeyrekte küresel DRAM sevkiyatlarındaki payının yaklaşık yüzde 9 olduğu belirtildi. DRAM, bilgisayar sistemleri çalışırken verileri geçici olarak tutmak için kullanılan bir bellek türüdür.
Tencent’in de Oracle’ın Güneydoğu Asya’daki veri merkezleri üzerinden yaklaşık 100 bin yapay zekâ çipine erişim kiralamak için beş yılda yaklaşık 7 milyar dolarlık bir anlaşmaya vardığı bildirildi. Bu düzenleme, yurt dışındaki bilgi işlem kapasitesiyle ilgilidir; Çin’e fiziksel olarak ithal edilen çipleri kapsamaz. Ne bu işlem ne de borsadaki ilk işlem günü doğrudan mal ihracatı olarak sayılabilir.
Araçlara talep güçlü, Avrupa’da kısıtlamalar sıkılaşıyor
Çin’in araç ihracatı eylülde yüzde 56,3 artarak 1,18 milyon araca ulaşırken ihracat değeri yüzde 62 yükseldi. Binek otomobil ihracatının ise ayrıca yüzde 64 arttığı bildirildi. Bu ölçümler farklı kategorileri kapsıyor ve birbirlerinin yerine kullanılmamalı.
İhracat değerinin araç sayısından daha hızlı artması, araç başına ortalama gelirin yükseldiğine işaret ediyor. Ancak bu veriler tek başına fiyat değişiklikleriyle daha pahalı modellere yönelişi birbirinden ayırmaya yetmiyor. Elektrikli ve hibrit araçların talep artışına katkı sağladığı belirtildi.
AB’nin ticaretten sorumlu yetkilisi Maroš Šefčovič, Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao ile yaptığı görüşmelerin ardından Pekin’le varılan anlaşmanın, Çin’den AB’ye hibrit otomobil ithalatının önümüzdeki birkaç yılda yarıya indirilmesini kapsadığını söyledi. Önlemlerin ayrıntılarının aralık ayında açıklanması bekleniyordu. Kesin takvim, uygulama kuralları ve azaltımın nasıl ölçüleceği henüz belirlenmiş değil.
Bu takvim, ihracatçıları kısıtlamalar yürürlüğe girmeden sevkiyatları öne çekmeye teşvik edebilir. Bu nedenle güçlü bir ay, yeni kısıtlamalar başladıktan sonra talebin aynı hızda sürebileceğini göstermeyebilir.
BNP Paribas Asset Management’ta kıdemli piyasa stratejisti olan Ecaterina Bigos, Avrupa ticaretini dengeleme girişimlerinin Çin’in yüksek değerli ihracatını doğrudan hedef aldığını söyledi. Güneydoğu Asya ve Latin Amerika’daki satışların artmasının Batı talebinin yerini tamamen dolduramayacağı uyarısında da bulundu. Çelişkili bir haberde benzer bir değerlendirme Pictet Asset Management’tan Catherine Gigas’a atfediliyor ve doğrudan baskı unsuru olarak ABD önlemleri gösteriliyor.
İthalat daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor
İlk dokuz ayda ithalat yuan cinsinden ihracattan daha hızlı büyüdü; ancak bu, tüm ürünlerde veya ticaret ortaklarında talebin eşit biçimde güçlendiği anlamına gelmiyor. Çin, 120’den fazla ülke ve bölgeyle hem ithalat hem ihracat artışı kaydetti. Çin’le serbest ticaret anlaşması bulunan ortakların yüzde 70’inden fazlasında her iki yöndeki ticaret de büyüdü.
Haberlere göre gümrük kayıtlarında izlenen tüm büyük ülkelere ihracat arttı; buna karşılık Malezya, Almanya ve Birleşik Krallık’tan ithalat düştü. ABD’ye eylül ihracatının yaklaşık yüzde 39,6 arttığı ve dolar cinsinden toplam ihracattan daha hızlı yükseldiği bildirildi. Ayrı bir haberde ABD’ye sevkiyatların baskı altında olduğu belirtiliyor ancak karşılaştırılabilir bir aylık rakam verilmiyor; dolayısıyla eylülde düşüş yaşandığı sonucuna varılamaz.
Enerji alımları hacim bakımından zayıfladı. Ham petrol ithalat hacmi üst üste altıncı ayda çift haneli oranda düşerken, petrolün ithalat değeri mayıs ayından bu yana ilk kez arttı. Ham petrol ve doğal gaz ithalat hacimlerinin yıl başından bu yana gerilediği bildirildi.
İlk üç çeyrekte nadir toprak elementleri ve gübre ihracat hacmi de düşerken gübre ithalatı keskin biçimde arttı. İhracat kontrolleri ve stoklama bu hareketlerin nedenleri arasında gösterildi. Bu değişimler, toplam ithalat değerindeki büyük artışın iç talepte geniş tabanlı bir toparlanma için tek başına yeterli kanıt olmadığını ortaya koyuyor.
Taşımacılık biçimleri de değişti. Kara taşımacılığının mal ticaretindeki payı 3,4 yüzde puan artarken hava kargo ticareti yüzde 37,2 yükseldi. Bilgilendirme toplantısında bu değişimler, bölgesel ticaretin yakınlaşması ve teknoloji ürünleri, değerli mallar ile taze tarım ürünlerinin sevkiyatındaki artışla ilişkilendirildi.
Ticaret görüşmeleri yoğun bir takvim oluşturuyor
Diplomatik anlaşmalar son çeyreğin koşullarını şekillendiriyor. Haberlerde, eylül ayında Washington’da Devlet Başkanı Xi Jinping ile ABD Başkanı Donald Trump arasında yapılan zirvede tarife ateşkesinin uzatıldığı ve tarafların birbirlerinden ithal edilen 30 milyar dolarlık mallara uygulanan tarifeleri düşürmeyi kabul ettiği bildiriliyor. İki tarafın toplamı 60 milyar dolar. Çelişkili bir haberde ise 30 milyar dolardan söz ediliyor, ancak bunun tek tarafı mı yoksa toplamı mı ifade ettiği açıklanmıyor.
Bildirilen gelişmelerin sıralaması şöyle:
- Eylül: Xi ve Trump, tarife ateşkesini uzatma ve seçili ürünlerde tarifeleri düşürme konusunda anlaştı.
- Ekim başı: Pekin’le yapılan Avrupa görüşmelerinin ardından Çin’in hibrit araç ihracatına ilişkin bir anlaşma duyuruldu.
- 14 Ekim: Çin, ilk üç çeyreğin mal ticareti verilerini açıkladı.
- 15 Ekim: Canton Fuarı’nın üreticiler ve yurt dışından alıcılar için açılması planlandı.
- Bir sonraki hafta: Çin’in temmuz-eylül dönemi ekonomik büyüme verilerini açıklaması bekleniyordu.
- Aralık: Avrupa’nın hibrit araç ticaretine yönelik önlemlerinin ayrıntılarının açıklanması bekleniyordu.
- Ocak: Bir haberde, daha geniş kapsamlı tarife ateşkesinin uzatılmış süresinin bu ayda sona ereceği belirtildi.
ABD ayrıca Çin ve diğer ticaret ortaklarının da dâhil olduğu aşırı sanayi kapasitesine ilişkin bir soruşturma yürütüyordu. Bu konu, üretim kapasitesinin sürdürülebilir talebi aşıp aşmadığı ve olağan dışı büyük miktarlarda malın dış pazarlara yönlendirilip yönlendirilmediğiyle ilgili.
Döviz kurları da tartışma konusu olmayı sürdürüyor. Çin Merkez Bankası, ticarette avantaj elde etmek için yuanı kasten düşük tuttuğu iddialarını reddetti. Eleştirmenler, zayıf para biriminin Çin ürünlerini yurt dışında daha ucuz hâle getirdiğini savunuyor. Ticaret toplamları, kur hareketlerinin ihracat büyümesine ne ölçüde katkı sağladığını tek başına ortaya koyamaz.
Güçlü ihracat, iç büyüme sorununu çözmüyor
Tüketim ve yatırımın durgun kaldığı, gayrimenkul sektöründeki gerilemenin sürdüğü dönemde ihracat ekonomik faaliyeti destekledi. Yurt dışından gelen güçlü siparişler fabrikaların çalışmasını sağlayabilir; ancak mal ticareti verileri hane halkı harcamalarını ölçmez ve iç talepteki zayıflığın sona erdiğini göstermez.
Raporların çoğunda Çin’in 2026 yılı ekonomik büyüme hedefi yüzde 4,5 ila 5 olarak veriliyor ve Uluslararası Para Fonu’nun tahminini 0,1 yüzde puan düşürerek yüzde 4,5’e indirdiği belirtiliyor. Çelişkili bir haberde IMF tahmini yüzde 4,8, hedef ise kendi içinde belirsiz biçimde yüzde 5 ila yüzde 5 olarak veriliyor. Bu farklılıklar giderilmiş değil ve tek bir kesinleşmiş tahmin gibi sunulmamalı.
İç talebi destekleme önlemleri arasında konut alıcılarının mortgage faiz ödemelerine yönelik sübvansiyonlar yer aldı. Yaklaşan çeyreklik ekonomik verilerin, büyümeye gümrük verilerinden daha kapsamlı bir değerlendirme sunması bekleniyordu.
The Conference Board’da Asya Pasifik başekonomisti olan Max Zenglein, yapay zekâya yönelik küresel yatırımları ihracat sektörü açısından başlıca belirsizlik kaynaklarından biri olarak gösterdi:
"Yapay zekâ yatırımlarındaki küresel döngünün yavaşlaması, Çin’in ihracat büyümesi için diğer ülkelerin uyguladığı ticaret kısıtlamalarından daha büyük bir tehdit oluşturabilir," dedi Max Zenglein.
Temel gerilim rakamlarda açıkça görülüyor: Teknoloji ürünleri toplam mal ticaretindeki artışın yaklaşık yüzde 60’ına katkı sağladı; ancak bu yoğunlaşma büyümeyi yurt dışındaki yatırım kararlarına da yakından bağlıyor. Aralık ayında araç ticaretine yönelik önlemlerin ayrıntılarının açıklanması ve yaklaşan ekonomik veriler, dış kaynaklı gücün iç ekonomik toparlanmayla birlikte sürüp sürmeyeceğinin en belirgin sınavları olacak.
Öne Çıkanlar
- Çin, 2026’nın ocak-eylül döneminde mal ticaretinin yüzde 18,8 artışla 39,94 trilyon yuana ulaştığını açıkladı.
- İhracat 23,2 trilyon yuana, ithalat 16,74 trilyon yuana ulaştı; hesaplanan fazla 6,46 trilyon yuan oldu.
- İleri imalat ürün grupları toplam ticaret büyümesine 11,3 yüzde puan katkı sağladı.
- Eylül ayı ticareti 5,16 trilyon yuana ulaştı; dolar cinsinden ihracatın yüzde 36,3 arttığı bildirildi.
- Dolar cinsinden fazlalar, yarı iletken büyümesi ve IMF tahmini konusunda haberler arasında farklılıklar bulunuyor.
- Avrupa’nın hibrit araçlara yönelik önlemlerinin ayrıntılarının aralık ayında açıklanması bekleniyordu.






