İade kararı verildi, ancak önemli belirsizlikler giderilmedi
Katmandu Bölge Mahkemesi, Nepal'deki sahte Bhutanlı mülteci dolandırıcılığında sekiz sanığın 59 kişiye toplam 153,797 milyon rupi ödemesine hükmetti. En yüksek yükümlülük olan 74,7 milyon rupi, Danglı Sandesh Sharma'ya verildi. Eski Başbakan Yardımcısı Top Bahadur Rayamajhi'nin, mağdurlara borçlu olunan parayı hapis cezaları ve adli para cezalarından ayrı ele alan karar uyarınca 4 milyon rupiyi iade etmesi gerekiyor.
İçindekiler
- İade kararı verildi, ancak önemli belirsizlikler giderilmedi
- Vaat edilen yolculuk sahte kimliğe dönüştü
- Parayı kim iade edecek?
- 53 şikâyetçi neden tazminat alamadı?
- Para toplayanlar da mağdur olabiliyordu
- Vaadi resmî gösteren rapor
- Sahtecilik kanıtlandı, belgeye erişim açıklığa kavuşmadı
- Mesajlar ve politika kararları diğer mahkûmiyetleri destekledi
- Dava nasıl karara bağlandı?
- Yedi beraat, sekiz bekleyen dava
- Öne Çıkanlar
Hâkim Tej Bahadur Khadka'nın tam gerekçeli kararı, bir ağın Nepal vatandaşlarını sahte Bhutanlı mülteci kimlikleriyle ABD'ye göndereceği vaadinde bulunarak nasıl para topladığını açıklıyor. Kararda değiştirilmiş resmî belgeler, uydurma kayıt işlemleri ve aracılarla üst düzey yetkililer arasındaki iletişim anlatılıyor.
Ancak karar iki önemli boşluğu gideremiyor. Polis şikâyetlerinde adı geçen 112 kişiden 53'ü için tazminata hükmedilmedi. Mahkeme ayrıca bir hükümet görev gücü raporunun sahte hâle getirildiğini belirledi, ancak rapora erişilmesi ve raporun değiştirilmesi sürecindeki sorumluluk zincirini bütünüyle ortaya koymadı.
Tazminat kararı, mağdurların paralarını aldığı anlamına gelmiyor. Karar, bölge mahkemesi düzeyinde ceza yaptırımlarının yanı sıra iade yükümlülüklerini belirliyor. Yüksek Mahkemeye itiraz yolu hâlâ açık; firari sekiz sanık hakkındaki yargılamalar ise yakalanmalarına kadar durduruldu.
Eski bakanlara, İçişleri Bakanlığının üst düzey bürokrasisine ve komşularından, tanıdıklarından para toplayan kişilere uzanan bu davada söz konusu ayrımlar önemli. Bazı sanıklar, parayı iade etmelerine hükmedilmeden mahkûm edildi. Ödeme alan bazı kişiler ise kendileri de aldatılmış olduğu gerekçesiyle beraat etti.
Vaat edilen yolculuk sahte kimliğe dönüştü
Tejina Lamsal'ın yaşadıkları, göç vaadinin nasıl peş peşe ödemelere dönüştüğünü gösteriyor. Lamsal, 5 Şubat 2021'de Dang'ın Tulsipur kentinde komşusu Gajendra Budhathoki'nin evine 500 bin rupi nakit götürdü. Budhathoki, belgeleri ayarlayıp toplam 4,5 milyon rupi karşılığında onu ABD'ye göndereceğini vaat etmişti.
Daha sonra mülakata katılması için Çitvan'daki Sauraha'ya yönlendirildi. Polis şikâyetine göre Budhathoki dışarıda beklerken içeride devlet memuru gibi giyinmiş iki kişi oturuyordu. Yakında devlet plakalı bir araç park hâlindeydi. Lamsal'ın fotoğrafı çekildi, parmak izleri alındı ve kendisinden bir form doldurması istendi.
Lamsal, Sharada Chaulagain adıyla sahte bir mülteci listesine kaydedildi. Bu aşamada, düzenlemenin kendisini yeniden yerleştirme hakkı olan bir Bhutanlı mülteci gibi göstermek amacı taşıdığını anladığını söyledi.
Buna rağmen sürecin ilerlediği ve Budhathoki'nin hükümette nüfuzlu kişileri tanıdığı yönündeki güvencelerin ardından ödeme yapmayı sürdürdü. 9 Haziran 2022'de 1 milyon rupi, aynı yıl 3 Ekim'de 2,5 milyon rupi daha ödedi. Muayene için Morang'daki Birat Tıp Fakültesi'ne gönderildikten ve burada Santosh Sharma'yla görüştükten sonra 17 Aralık'ta 500 bin rupi daha verdi.
Bu ödemeler toplam 4,5 milyon rupiye ulaşıyor. Ancak mahkeme, Sandesh Sharma'nın Lamsal'a 2 milyon rupi ödemesine hükmetti. Lamsal tanıklık etmek üzere mahkemeye çıkmadı ve karar, geri alabileceği zararı şikâyetinde kanıtlandığı kabul edilen miktarla sınırladı. Lamsal'ın durumu, talep edilen zarar ile mahkemenin kanıtlanmış saydığı miktar arasındaki farkı ortaya koyuyor.
Parayı kim iade edecek?
Kararda, mahkûm olan herkesin her başvuru için mali sorumluluk taşıdığı kabul edilmedi; iade yükümlülüğü sekiz sanığa verildi. Sharma'nın 74,7 milyon rupilik yükümlülüğü, çoğu ABD'ye ulaşma umuduyla ödeme yapan Danglı gençlerden oluşan 38 kişiyi kapsıyor.
Kararda belirtilen başlıca iade tutarları şöyle:
- Sandesh Sharma: 38 kişi için 74,7 milyon rupi.
- Sanu Bhandari: 26 milyon rupi.
- Keshav Prasad Dulal: 15,8 milyon rupi.
- Dönemin İçişleri Bakanı Ram Bahadur Thapa'nın güvenlik danışmanı Indrajit Rai: 15 milyon rupi.
- Moranglı Sagar Rai: 12,9 milyon rupi.
- Top Bahadur Rayamajhi: 4 milyon rupi.
- Kongre Partisi lideri ve eski Kurucu Meclis üyesi Angtawa Sherpa: altı kişi için 2,7 milyon rupi.
- Govinda Kumar Chaudhary: 2,5 milyon rupi.
Sharma'nın yükümlülüğü tek başına belirtilen 153,797 milyon rupilik toplamın yaklaşık yüzde 48,6'sına karşılık geliyor. Yukarıda verilen bireysel tutarlar yuvarlanmıştır ve kesin toplamı oluşturmuyor.
2,7 milyon rupilik yükümlülükle ilgili haberler birbiriyle çelişiyor. Bir haberde bu yükümlülük eski İçişleri Bakanı Bal Krishna Khand'a atfedilirken, aynı zamanda Khand'ın iade yükümlülüğü bulunmadığı belirtiliyor. Ayrıntılı anlatım ile başka bir haber, yükümlülüğü Sherpa'ya atfediyor ve Khand'ın iade borcu olmadığını söylüyor. Kendi içinde tutarsız olan haber, Khand hakkında ayrıca bir iade kararı verildiğinin teyidi olarak değerlendirilmemeli.
53 şikâyetçi neden tazminat alamadı?
Mahkeme, polis şikâyetlerinde adı geçen 112 kişiden 59'unun iade taleplerini kabul etti; bu, yaklaşık yüzde 52,7'ye karşılık geliyor. Geri kalan 53 kişinin talepleri reddedildi. Kararda bu kişilerin 43'ü için yaşananları anlatan ifade vermedikleri ve tanıklık etmek üzere mahkemeye çıkmadıkları belirtiliyor.
Diğer on başvurunun neden reddedildiği, karar hakkındaki haberlerde açıklanmıyor. Bu kişilerin kapsam dışında bırakılması, aldatılmadıklarına dair bir tespit olarak yorumlanmamalı. Bunun anlamı, bu karar kapsamında kendileri için iade edilebilir bir tutarın belirlenmemiş olması.
Budhathoki'nin şikâyeti, kabul edilen taleplerin ne ölçüde daralabildiğini gösteriyor. Ayrıntılı haberde, Budhathoki'nin kendisi dâhil 61 kişinin adını verdiği, ancak mahkemenin yalnızca 23 kişi için geri alınabilir zarar belirlediği aktarılıyor. Şikâyetteki kişi sayısına ilişkin haberler farklı: Biri Budhathoki ve 61 kişi daha diyerek toplam 62 kişi olduğunu bildirirken, diğeri Budhathoki dâhil 61 kişi olduğunu belirtiyor.
Mahkeme ayrıca hüküm giyen sanıklardan Suç Mağdurlarını Koruma Yasası kapsamında tazminat harcı alınmasına ve bu tutarın Mağdur Yardım Fonu'na yatırılmasına karar verdi. Bu yükümlülük, mağdurlara belirli miktarların iadesinden ayrı. Ne iade kararı ne de fona katkı yükümlülüğü, tahsilatın şimdiden yapıldığını gösteriyor.
Para toplayanlar da mağdur olabiliyordu
Premraj Panthi, yaklaşık 50 tanıdığından 57,8 milyon rupi toplayıp ağa teslim ettiğini mahkemeye söyledi. Bu tutarın 21,2 milyon rupisinin geri ödendiğini, geriye 36,6 milyon rupi kaldığını belirtti.
Mahkeme bu bakiyeyi üç sanık grubuna paylaştırdı: Rayamajhi'den 4 milyon rupi, Indrajit Rai'den 15 milyon rupi, Dulal ve Bhandari'den 17,6 milyon rupi. Bu paylaştırmalar, Panthi'nin talebinin nasıl ele alındığını gösteriyor; açıklanan tazminat toplamına eklenecek ayrı bir tutar değil.
Katmandu'nun Tokha bölgesinden Ram Sharan KC de 34 kişilik bir gruptan para topladı ve tutarı Bhandari'nin hesaplarına yatırdı. Mülkünü ipotek ettirerek Dulal'a 15 milyon rupiyi nakit verdi.
Mahkeme, Dulal ve Bhandari'nin KC'yi aldattığı sonucuna vararak KC'yi beraat ettirdi. KC'ye yöneltilen iade yükümlülüğünü bu iki kişiye devretti. Kararda KC'nin durumu, başkalarından para toplayıp ağa aktaran Panthi, Ram Kumar Regmi, Budhathoki ve Bhesh Raj Sharma Lamsal'ın durumlarıyla karşılaştırıldı.
Bireysel sorumluluğun değerlendirilmesinde bu ayrım belirleyici oldu. Başkasının ödemesini teslim almak, tek başına, para toplayan kişinin suç planına bilerek katıldığını kanıtlamıyordu.
Vaadi resmî gösteren rapor
Plan, görünürdeki meşruiyetini Nepal'de kalan Bhutanlı mültecilerle ilgili gerçek bir hükümet çalışmasından aldı. 2007'de başlatılan yeniden yerleştirme programı, 100 binden fazla mültecinin ABD'nin de aralarında bulunduğu sekiz ülkeye gitmesine yardımcı olmuştu. UNHCR programı Aralık 2016'da sona erdirdi; Dünya Gıda Programı da Ocak 2019'da yardımlarını durdurdu.
Jhapa ve Morang'daki kamplarda yaklaşık 6.500 mülteci kalınca Bakanlar Kurulu, İçişleri Bakanlığına bir politika ve eylem planı hazırlama talimatı verdi. Dönemin İçişleri Bakanı Ram Bahadur Thapa, 13 Haziran 2019'da Ortak Sekreter Bal Krishna Panthi'nin başkanlığında bir görev gücü kurdu. Görev gücünden, ülkede kalan mültecilerin geleceğini değerlendirmesi ve kayda giremeyen kişilerin taleplerini incelemesi istendi.
Görev gücü raporunu 18 Ekim 2019'da sundu. Raporda, UNHCR ile mülteci koordinasyon biriminin birlikte inceleyerek uygun bulduğu 429 kişinin kayda alınması önerildi. Bu kişiler, kayıt sayımını kaçırmış olanlar anlamında nüfus sayımı sırasında hazır bulunmayanlar olarak tanımlandı. Raporda, kayıt işlemini kaçırdığını öne süren başka 581 ailenin gerçekten mülteci olduğunu kanıtlayan bulguya rastlanmadığı belirtilerek yeni başvuru kabul edilmemesi önerildi.
Sahte sürüm, bu kısıtlamaların uygulamadaki etkisini tersine çevirdi. 9(a) ve 9(b) numaralı çizelgeler eklenerek, söz konusu 581 aileden 875 kişi kayıt için uygunmuş gibi gösterildi. Göç etmeyi planlayan kişilere değiştirilmiş listedeki adlarla eşleşen uydurma adlar kullanmaları söylendi ve bu kişilere sahte kimlikler verildi.
Panthi mahkemeye, özgün raporunda dokuz ek bulunduğunu, sahte sürümünde ise on ek yer aldığını söyledi. Geç kayda ilişkin önerinin sonuç bölümündeki değişiklikler dâhil yazı tipi, biçimlendirme ve ifadelerdeki farklılıkları gösterdi. Özgün rapor Bakanlar Kurulu kayıtlarında, sahte sürüm ise İçişleri Bakanlığında bulunuyordu.
Kayıt ve yeniden yerleştirme farklı konulardı. Gerçek görev gücünün çalışması, yeniden yerleştirme programı sona erdikten sonra Nepal'de kalan kişilerin durumunu ve yönetimini ele alıyordu. Nepal vatandaşları için ABD'ye yeni bir geçiş yolu oluşturmuyordu.
Sahtecilik kanıtlandı, belgeye erişim açıklığa kavuşmadı
Mahkeme, Dulal, Bhandari ve Bhutanlı mülteci lideri Teknath Rizal'ı sahtecilikten mahkûm etti. Rayamajhi, Khand, eski İçişleri Bakanlığı Müsteşarı Tek Narayan Pandey, Indrajit Rai ve diğer hükümet yetkilileri bu suçlamadan beraat etti.
Hâkim Tej Bahadur Khadka başkanlığındaki heyet, kararında sahtecilik tespitinin belgesel dayanaklarını şöyle açıkladı:
"Sahte raporun özgün raporun içeriğini değiştirdiği ve buna eklemeler yaptığı, ayrıca kişileri Bhutanlı mülteci olarak tanımlayan sahte kimlik kartlarının çıkarıldığına dair kanıtların da bulunduğu için sahtecilik suçunun işlendiği tespit edilmiştir," deniyor kararda.
Bu tespit, resmî belgenin nasıl elde edilip değiştirildiği sorusunu yanıtlamadı. Sahtecilikten mahkûm edilen üç kişinin raporu elinde bulunduran devlet kurumlarıyla doğrudan kurumsal bağlantısı yoktu. Karar, belgeye erişilmesi, değiştirilmesi ve yerine konması sürecinin tamamını ortaya koymadı.
Pandey hakkında savcılar, raporu bakanlıktan ne zaman, nerede ve nasıl çıkardığını ve sahte hâle getirdiğini kanıtlayamadı. Khand'ın telefonuna yapılan adli incelemede, onu sahtecilikle doğrudan ilişkilendiren kanıta rastlanmadı. Bu sınırlamalar sahtecilik suçlamasıyla ilgiliydi; daha geniş kapsamlı planla ilgili sorumluluklarını kapsamıyordu.
Mesajlar ve politika kararları diğer mahkûmiyetleri destekledi
Mahkeme, Pandey ile Dulal arasındaki Viber ve WhatsApp yazışmalarını temel kanıtlar arasında değerlendirdi. İçişleri Bakanlığı Müsteşarının aracıyla irtibatını sürdürdüğü, Bakanlar Kuruluna sunulan öneriler ve bir komitenin süresinin uzatılması yoluyla plana destek verdiği sonucuna vardı.
Khand'ın süreleri uzatan ve komitenin görev tanımını değiştiren önerileri onaylaması, hükümet politikası düzeyinde plana yardım ettiği tespitini destekledi. Mahkeme, Khand'ın gelirden şahsen pay aldığına dair kanıt bulmadı; ancak onu dolandırıcılık, örgütlü suç ve devlete karşı suçlara yardım etmekten mahkûm etti.
Khand iki yıl hapis ve 20 bin rupi para cezası aldı. Pandey, aynı üç suç kategorisinden dört yıl hapis ve 40 bin rupi para cezasına çarptırıldı. Rizal, sahtecilik ve diğer suçlara yardım etmekten iki yıl hapis ve 20 bin rupi para cezası aldı. Kararın ayrıntılı anlatımına göre bu üç kişinin hiçbiri mağdurlara para iade etmekle yükümlü tutulmadı.
Rayamajhi ve diğer başlıca sanıklar dört yıl hapis ve 40 bin rupi para cezasına çarptırıldı. Mahkeme, aynı olaydan kaynaklanan birden fazla suçu tek bir bütünleşik suç olarak değerlendirmek için 2074 tarihli Muluki Ceza Kanunu'nun 43. maddesini uyguladı. Karar haberlerinde anlatıldığı üzere, bu uygulama her cezayı üst üste eklemek yerine başka bir suçun cezasının yarısını en ağır cezaya eklemeyi içeriyordu.
Mahkeme, koordineli ağı sıradan bir bireysel dolandırıcılıktan ayrı tuttu. Sahte mülteci kimliklerinin kullanılmasının Nepal vatandaşlarının onuruna ve ülkenin uluslararası itibarına, UN kuruluşları ve bağışçı ülkelerle ilişkileri dâhil, zarar vermesi nedeniyle devlete karşı suçların da işlendiği sonucuna vardı.
Dava nasıl karara bağlandı?
Yargılama soruşturma, tutukluluk itirazları, suçun sabit görülmesi ve ceza aşamalarından geçti. Tarihler ve toplamlarla ilgili bazı haberler birbiriyle çeliştiği için bu aşamalar, üzerinde uzlaşılmış tek bir kronolojiye indirgenmemeli.
- Mayıs 2022: Plan kamuoyuna yansıdı ve polis soruşturmaları başladı.
- 24 Mayıs 2023: Bazı haberlerde ilk dava bu tarihe yerleştiriliyor; ancak sanık sayısı konusunda 30 ile 31 arasında farklılık var. Ayrıntılı anlatımda ise 13 Ağustos 2024'te 31 kişi hakkında aşamalı olarak dava açıldığı belirtiliyor.
- Haziran 2023: Bölge mahkemesi, tutuklanan 18 sanıktan 16'sının tutuklu yargılanmasına, ikisinin kefaletle serbest bırakılmasına karar verdi. Haberlerde karar tarihi 15 veya 16 Haziran olarak geçiyor.
- 14 Aralık 2023: Patan Yüksek Mahkemesi, Khand'ın 3 milyon rupi kefaletle serbest bırakılmasına izin verdi. Khand ertesi gün serbest bırakıldı.
- 25 Nisan 2024: Yüksek Mahkeme yargıçları Kumar Regmi ve Tek Narayan Dhungana, başvuru yapan on kişiden yedisinin tutuklu kalmasına hükmetti. Angtawa Sherpa ile Govinda Chaudhary'nin kefaletle, Shamsher Miya'nın ise mahkemeye düzenli olarak başvurması şartıyla serbest bırakılmasına izin verdi.
- Karar ve ceza: Bir haberde suçun sabit görülmesi kararı Nepal takvimiyle 2083 Asar 23'e tarihleniyor. Diğer haberlerde ceza duruşmasının 13 Temmuz'da yapılacağı belirtiliyor ve ayrıntılı anlatımda 14 Temmuz olarak verilen Asar 30'da cezaların açıklandığı aktarılıyor.
Daha önceki tutukluluk haberinde yaklaşık 290 milyon rupi ve 112 şikâyetçi bildirilirken, suçlamaların 288,17 milyon rupi ve 115 mağduru kapsadığı belirtilmişti. Bunlar farklı haberlerde verilen rakamlardır ve aynı ölçümler gibi değerlendirilmemeli. Nihai 153,797 milyon rupilik iade kararı da iddia edilen diğer tüm zararların kanıtlanamadığı anlamına gelmiyor.
Yedi beraat, sekiz bekleyen dava
Kararın ayrıntılı haberlerinde 16 sanığın mahkûm edildiği, yedi kişinin beraat ettiği ve sekiz dava dosyasının askıya alındığı belirtiliyor; bu sayılar toplam 31 sanığı kapsıyor. Başlıca sanıkların yanı sıra Shamsher Miya, Narendra KC, Hari Bhakta Maharjan ve Niranjan Kumar Kharel örgütlü dolandırıcılığa yardım etmekten mahkûm edildi. Bechan Jha ise dolandırıcılıktan hüküm giydi.
Beraat eden yedi kişi Ram Sharan KC, Tanka Kumar Gurung, Sandeep Rayamajhi, Laxmi Maharjan, Keshav Tuladhar, Ashish Budhathoki ve Pratik Thapa. Sandeep, Rayamajhi'nin; Pratik ise eski İçişleri Bakanı Ram Bahadur Thapa'nın oğlu.
Ashok Pokharel, Dhiren Rai, Deepa Humagain, Niraj Rai, Rajesh Aryal, Mohanraj Rai, Binita Sawaden Limbu ve Sunil Budhathuki hakkındaki yargılamalar askıda. Bu kişilerin yakalanmasının ardından davalarına devam edilecek. Bölge mahkemesinin kararına itiraz edilebilir; ancak kararın tamamına ilişkin haberlerde itiraz duruşması için tarih ya da son başvuru günü belirtilmiyor.
Dolayısıyla çözüme kavuşmamış meseleler somut: hükmedilen iadelerin tahsil edilmesi, firari sanıklar hakkındaki yargılamaların geleceği, olası itirazlar ve resmî rapora nasıl erişilip raporun nasıl sahte hâle getirildiğine ilişkin eksik açıklamalar. Mahkûmiyetler ve iade kararları davanın bazı yönlerini sonuçlandırsa da tüm meseleleri çözüme kavuşturmuyor.
Öne Çıkanlar
- Sekiz sanığın 59 kişiye toplam 153,797 milyon rupi ödemesine hükmedildi.
- En yüksek yükümlülük, 38 kişi için 74,7 milyon rupiyle Sandesh Sharma'ya verildi.
- 112 şikâyetçiden 53'ü için tazminata hükmedilmedi; bunların 43'ü olaylara ilişkin ifade vermemiş veya tanıklık etmemişti.
- Sahte rapora, 581 aileden 875 kişiyi mülteci kaydına uygun gösteren çizelgeler eklendi.
- Khand, Pandey ve Rizal hapis cezası ve para cezası aldı, ancak şahsen iade yükümlülüğü getirilmedi.
- Yedi sanık beraat etti; firari sekiz sanık hakkındaki yargılamalar askıda.
- Karar, mağdurlara ödeme yapıldığını göstermiyor; Yüksek Mahkemeye itiraz yolu açık.






