AB ve Tayland, Pazar Erişimi Konusu Henüz Çözülmeden Ticaret Anlaşmasının Bölümlerinin Çoğunu Geçici Olarak Kapattı

9 dakikalık okuma
EU and Thailand Provisionally Close Most Trade Pact Chapters, With Market Access Still Unresolved

Phuket görüşmeleri anlaşmayı tamamlanmaya yaklaştırıyor

Avrupa Birliği ve Tayland, Phuket'te gerçekleştirilen onuncu müzakere turunun ardından önerilen serbest ticaret anlaşmasının bölümlerinin çoğunu geçici olarak kapatarak geriye kalan çalışmaları pazar erişimi ve hassas politika kararlarına yöneltti. Taraflar müzakereleri 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor ancak pazarın ne ölçüde açılacağı henüz karara bağlanmadı.

İçindekiler
  1. Phuket görüşmeleri anlaşmayı tamamlanmaya yaklaştırıyor
  2. Geçici olarak kapatmak ne anlama geliyor?
  3. Phuket'te hangi konularda ilerleme sağlandı?
  4. Müzakerelerin odağında pazar erişimi var
  5. Dokuzuncu tur nasıl zemin hazırladı?
  6. 2013'e uzanan müzakere süreci
  7. Müzakerelerin arka planındaki ticari ilişki
  8. Tayland fırsatları uyum maliyetleriyle birlikte değerlendiriyor
  9. İmzadan önce neler yayımlanacak?
  10. Öne Çıkanlar

Son ilerlemeler arasında sağlık ve bitki sağlığı önlemleri, hizmetler ve yatırım ile başlangıç hükümlerine ilişkin ilke anlaşmaları yer alıyor. Kamu alımları, enerji ve ham maddeler ile menşe kuralları da pazar erişimi konuları dışında geçici olarak karara bağlandı. Bu kayıtlar önemli: Ticaretin işleyişini düzenleyen kurallar üzerinde anlaşılması, işletmelerin elde edeceği her türlü ticari tavizin karara bağlandığı anlamına gelmiyor.

Phuket turunun süresine ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Avrupa Komisyonunun bulgularını aktaran bir haberde görüşmelerin 28 Eylül ile 2 Ekim arasında yapıldığı belirtiliyor. Tayland kaynakları ise tarihleri 28 Eylül-6 Ekim 2026 olarak verirken Tayland Ticaret Temsilcisi Weerapong Prapha görüşmelerin yaklaşık 10 gün sürdüğünü söyledi. Bitiş tarihlerindeki farklılığın nedeni netlik kazanmadı.

Avrupa Komisyonunun anlaşma belgeleri sayfasında onuncu tur raporu Ekim 2026 başlığı altında listeleniyor. Ancak sayfada raporun ayrıntılı bulgularına yer verilmiyor. Müzakerelerin yeni pazar erişimi, ticaret ve yatırımın artırılması ve sürdürülebilir kalkınmayı amaçladığı belirtiliyor.

Geçici olarak kapatmak ne anlama geliyor?

Bir bölümün geçici olarak kapatılması, o bölümün müzakerelerinde ilerleme sağlandığını gösterir; anlaşmanın tamamlandığı ya da yürürlüğe girdiği anlamına gelmez. Müzakerecilerin bir bölümün genel hükümlerinde uzlaşırken pazar erişimi taahhütlerini sonuçlandırmadığı durumlarda bu ayrım özellikle önem kazanıyor.

Şirketler açısından geriye kalan taahhütler, hangi ürünlere daha düşük gümrük vergisi uygulanacağını, hangi hizmetlerin sunulabileceğini ve hangi kamu ihalelerine erişilebileceğini belirleyebilir. Bu ayrıntılar karara bağlanana kadar, büyük ölçüde üzerinde anlaşılmış bir hukuki çerçeve yeni ticaret haklarının tamamı olarak değerlendirilemez.

Reklam

Açıklanan bir sonraki adım da bu değişimi yansıtıyor. Müzakerelerin tam kapsamlı turlar yerine özel formatlarda sürdürülmesi ve pazar erişimi ile çözüme kavuşmamış konulara odaklanılması bekleniyor. Son tura ilişkin haberlerde bu görüşmeler için herhangi bir tarih açıklanmadı.

Sonucun anlatıldığı bilgilerde bölümlerin toplam sayısı da açıklanmadı. Taylandlı yetkililer, dokuzuncu tur itibarıyla anlaşmanın yaklaşık üçte ikisi üzerinde uzlaşıldığını söylemişti. Onuncu turda kalan üçte birlik kısım ele alındı; ancak bölümlerin çoğunun geçici olarak kapatıldığı açıklaması, çözüme kavuşmamış tüm hükümlerin sonuçlandırıldığını göstermiyor.

Phuket'te hangi konularda ilerleme sağlandı?

İlke anlaşmasına varılan alanlar arasında sağlık ve bitki sağlığı önlemleri de bulunuyor. Genellikle SPS kısaltmasıyla anılan bu önlemler, gıda güvenliği ile hayvan ve bitki sağlığının korunmasını kapsıyor. Tarım ve gıda ürünlerinin ithalatçı pazarın koşullarını karşılaması gerektiğinden, gümrük vergileri düşürülse bile bu önlemlerin ticaret anlaşmasında nasıl ele alındığı önem taşıyor.

Tayland kaynaklarının görüşmelere ilişkin açıklamalarında, ortak zemine ulaşılan hükümler arasında tarım ürünlerinin kalite kontrolleri de öne çıkarıldı. Bu ilerleme, SPS önlemlerine ilişkin görüş ayrılıklarının sürdüğünün bildirildiği dokuzuncu turun ardından geldi.

Hizmetler ve yatırımın yanı sıra bir anlaşmanın başlangıç unsurlarını belirleyen ilk hükümler üzerinde de ilke anlaşmasına varıldı. Bu, tüm hizmet sektörlerinin veya yatırım faaliyetlerinin kısıtlama olmaksızın açılacağı anlamına gelmiyor. Taylandlı yetkililer, hizmetler ve yatırım alanlarında erişimi geriye kalan müzakerelerin bir parçası olarak ayrıca tanımladı.

Enerji ve ham maddeler, kamu alımları ve menşe kuralları için de benzer kayıtlar geçerli. Menşe kuralları, bir ürünün ortak ekonomilerden birinde üretilmiş sayılıp sayılmayacağını ve tercihli gümrük vergisi uygulamasından yararlanıp yararlanamayacağını belirliyor. Nihai koşullar, ithal parça kullanan üreticiler açısından büyük önem taşıyabilir.

Phuket'te görüşülen karmaşık konular arasında fikri mülkiyet de vardı. Ancak sonuç açıklamaları, fikri mülkiyet bölümünün tamamının kapatıldığını göstermiyor ve çözüme kavuşmamış hükümlerin hangileri olduğunu belirtmiyor.

Müzakerelerin odağında pazar erişimi var

Başbakan Yardımcısı ve Ticaret Bakanı Suphajee Suthumpun, geriye kalan konuların ağırlıklı olarak pazar erişimi ve politika meseleleriyle ilgili olduğunu söyledi. Tarafların dengeli ve karşılıklı kabul edilebilir bir sonuç aradığını belirten Suthumpun, müzakerelerin son ve kritik aşamaya girdiğini ifade etti.

Reklam

Suphajee, ekonominin hassas alanlarının dikkate alınması gerektiğini vurgularken teklif alışverişinin amacını şöyle açıkladı:

"Amaç, hassas ürünleri ve iş kollarını dikkate alırken pazarları açmak ve her iki taraf için somut ekonomik, ticari ve yatırım fırsatları yaratmak," dedi Bayan Suphajee.

Pazar erişimi, mallara uygulanan gümrük vergilerinin ötesine geçiyor. Görüşmelerin geri kalanında hizmetler, yatırım, kamu alımları ve iş yapmayla ilgili düzenlemeler ele alınıyor. Örneğin kamu alımlarında bir anlaşmanın ticari değeri, genel bir bölümde uzlaşılmış olmasına değil, hangi alıcı kurumların ve sözleşmelerin kapsam dahilinde olduğuna bağlı.

Mallar konusunda müzakerecilerin her bir ürün için uygulanacak koşulları belirlemesi gerekiyor. Müzakerelere ilişkin haberlerde değerlendirilen olası düzenlemeler arasında gümrük vergilerinin derhal düşürülmesi, kademeli indirimler, kotalar ve hassas ürünler için özel uygulamalar yer alıyor. Bunlar müzakere seçenekleri; belirli Tayland veya Avrupa ürünlerine ilişkin açıklanmış sonuçlar değil.

Weerapong, son aşamanın her tarafın pazarlarını ne ölçüde açacağına karar vermeye odaklanacağını söyledi. Dolayısıyla anlaşma metninin büyük bölümü ilerleme kaydetmiş olsa da çözümlenmemiş çalışmalar, anlaşmanın ekonomik değeri açısından belirleyici nitelikte.

Dokuzuncu tur nasıl zemin hazırladı?

22-26 Haziran tarihlerinde Brüksel'de düzenlenen dokuzuncu müzakere turunda rekabet ve sübvansiyonlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve uyuşmazlıkların çözümü bölümleri ile ticarette teknik engelleri ele alan otomotiv eki geçici olarak kapatılmıştı.

Ticarette teknik engeller; ürün standartları ve uygunluk değerlendirmeleri gibi, malların geçerli kurallara uygun olduğunu göstermeye yarayan süreçlere ilişkin koşulları kapsıyor. Otomotiv eki bu konuları araçlar için ele alabilir; ancak ekte geçici olarak uzlaşılması tek başına gümrük vergisi uygulamasını belirlemez veya araç satışlarına ilişkin tüm koşulları ortadan kaldırmaz.

Brüksel turunda hizmetler ve yatırım, fikri mülkiyet, coğrafi işaretler, kamu alımları, menşe kuralları ve gümrük vergilerinin serbestleştirilmesi konularındaki çalışmalar da ilerledi. Coğrafi işaretler, nitelikleri veya ünü belirli bir yerle bağlantılı olan ürünleri tanımlayan adlardır.

O aşamada SPS önlemleri, belirli ürünlere yönelik bazı menşe kuralları ile enerji ve ham maddeler konusunda görüş ayrılıkları sürüyordu. Phuket'te aynı konularda ilerleme sağlanması, onuncu turun önceki aşamanın ötesine geçtiği alanları gösteriyor; ancak bazı konularda pazar erişimine ilişkin çekinceler devam ediyor.

Tayland kaynaklarına göre dokuzuncu turun sonunda anlaşmanın yaklaşık üçte ikisi üzerinde uzlaşmaya varılmıştı. Bu tahmin, müzakerelerdeki ilerlemeyi anlatıyor; üzerinde anlaşılan gümrük vergisi indirimlerinin kapsadığı ikili ticaretin payını değil.

Reklam

2013'e uzanan müzakere süreci

Phuket görüşmeleri, on yılı aşkın süre önce başlayan sürecin bir parçası. Müzakereler 2013'te başladı, Tayland'daki 2014 askerî darbesinin ardından askıya alındı ve 2023'te yeniden başladı. Komisyonun yayımladığı tur listesinde Eylül 2023'ten Ekim 2026'ya kadar on tur sıralanıyor.

  • 2013: Tayland ve AB, serbest ticaret anlaşması müzakerelerine başladı.
  • 2014: Tayland'daki askerî darbenin ardından görüşmeler askıya alındı.
  • Eylül 2023: Yeniden başlayan müzakerelerin ilk turu yapıldı.
  • Ocak, Haziran ve Kasım 2024: İkinci, üçüncü ve dördüncü turlar düzenlendi.
  • Mart-Nisan, Haziran ve Ekim 2025: Beşinci, altıncı ve yedinci turlar kayda geçti.
  • Şubat 2026: Sekizinci tur yapıldı.
  • 22-26 Haziran 2026: Dokuzuncu tur Brüksel'de düzenlendi.
  • Eylül-Ekim 2026: Onuncu tur Phuket'te yapıldı; kapanış tarihine ilişkin haberler farklılık gösteriyor.
  • 2026 sonu: Taraflar müzakereleri tamamlamayı hedefliyor.

Bu sıralama, mevcut hedefle anlaşmanın hukuken yürürlüğe girmesini birbirinden ayırmaya yardımcı oluyor. Müzakerelerin aralık ayına kadar tamamlanması, anlaşmanın o tarihte kendiliğinden yürürlüğe gireceği anlamına gelmiyor. Yayımlanması, imzalanması ve onaylanması ayrı aşamalar.

Müzakerelerin arka planındaki ticari ilişki

AB, 2025'te Çin, ABD ve Japonya'nın ardından Tayland'ın dördüncü büyük ticaret ortağıydı. İkili ticaret hacmi, 2024'e göre yüzde 3,44 artışla 45 milyar dolar olarak açıklandı. Mevcut ticaret ilişkisi, önerilen anlaşmanın üzerine inşa edileceği ticari zemini oluşturuyor.

Tayland'ın AB'ye ihracatı yüzde 9,27 artışla 26,5 milyar dolara, AB'den ithalatı ise yüzde 3,86 düşüşle 18,6 milyar dolara ulaştı. Tayland'ın açıkladığı ticaret fazlası 7,86 milyar dolardı. Böylece yıl boyunca ihracat artarken ithalat geriledi.

Yayımlanan rakamlarda farklı yuvarlama düzeyleri kullanılıyor. 26,5 milyar dolarlık ihracat ile 18,6 milyar dolarlık ithalatın toplamı 45,1 milyar dolar ediyor; manşet rakam ise 45 milyar dolar. Yuvarlanmış ithalat değerinin ihracattan çıkarılması 7,9 milyar dolar veriyor; bu da açıklanan 7,86 milyar dolarlık fazlaya yakın.

Reklam

Bu yuvarlanmış değerler kullanıldığında ihracat, toplam ticaret akışının yaklaşık yüzde 59'unu oluşturuyor. Bu hesaplama mevcut ticaret dengesini tanımlıyor; anlaşmanın etkilerine ilişkin bir tahmin değil.

Tayland'ın başlıca ihracat kalemleri arasında bilgisayarlar, çevre birimleri ve bileşenleri; mücevher ve değerli taşlar; klimalar ve parçaları; kauçuk ürünleri; elektrik transformatörleri ve parçaları yer aldı. AB'den başlıca ithalat kalemleri ise makine ve parçaları, tıbbi ve ilaç ürünleri, kimyasallar, elektrikli makineler ve parçaları ile bilimsel ve tıbbi cihazlardı.

Tayland fırsatları uyum maliyetleriyle birlikte değerlendiriyor

Suphajee, yetkililerin ilgili sektörlerin hazırlık düzeyini değerlendirmesi ve özellikle hassas alanlarda olası etkileri incelemesi gerektiğini söyledi. Anlaşma, çeşitli bakanlık ve kurumların sorumluluklarını ve düzenlemelerini içerdiğinden geriye kalan politika kararları yalnızca gümrük vergisi pazarlığından ibaret değil.

Weerapong, son turdan önceki üç ay boyunca kamu kurumları, büyük şirketler, orta ve küçük ölçekli işletmeler, sivil toplum ve akademi temsilcileriyle araştırma ve istişareler yapıldığını anlattı. Tayland'ın tek tek ürün ve hizmetlerde açılımın derecesini dikkatle değerlendireceğini söyledi.

Bu istişareler, çözümlenmemiş müzakerelerle doğrudan bağlantılı. Avrupa'ya daha fazla erişim isteyen şirketler daha kapsamlı tavizleri destekleyebilirken, daha fazla ithalat rekabetiyle karşılaşacak sektörlerin uyum süresine veya farklı koşullara ihtiyacı olabilir. Müzakerecilerin bu çıkarları nasıl dengelediği, nihai takvimlerde görülecek.

Phuket'teki sonuç açıklamalarında hassas ürünlerin üzerinde uzlaşılmış listesi, gümrük vergisi indirim takvimi veya sektör bazında pazar açma taahhütleri paylaşılmadı. Bu nedenle belirli bir sektörün tanımlanmış yeni bir kazanım elde ettiğini öne sürmek, açıklanan bilgilerin ötesine geçer.

İmzadan önce neler yayımlanacak?

Komisyon, AB'nin metin önerilerini Eylül 2023, Ocak 2024 ve Temmuz 2024'te olmak üzere üç grup halinde yayımladı. Öneriler; mallar, hizmetler, yatırım, kamu alımları, fikri mülkiyet, dijital ticaret, rekabet, sürdürülebilir kalkınma, gümrükler, düzenleyici konular ve diğer başlıkları kapsıyor.

Bu belgeler müzakere önerileridir; üzerinde uzlaşılmış nihai anlaşma metni değildir. Komisyon, bunların AB'nin başlangıçtaki hukuki metin önerilerini yansıttığını ve hükümleri değiştirebileceğini, tamamlayabileceğini ya da çıkarabileceğini açıkça belirtiyor. Temmuz 2024'te yayımlanan belge motorlu taşıtlar ekine ilişkindi.

Reklam

Bu ayrım, kamuya açık bilgilerin sıkça yanlış yorumlanmasını önlüyor. AB'nin bir önerisinde yer alan bir hükmün Tayland tarafından kabul edildiği varsayılamaz; erken dönem bir öneride bulunmayan bir hükmün nihai anlaşmada da yer almayacağı sonucuna da varılamaz.

Komisyon, anlaşmanın tam metninin müzakereler tamamlandıktan sonra, imza ve onay sürecinden çok önce kamuya açıklanacağını söylüyor. Bölümlerin kapatıldığına ilişkin duyurular yerine nihai taahhütlerin değerlendirilmesine temel oluşturması beklenen belge bu olacak.

Bir sonraki esaslı aşama, çözüme kavuşmamış pazar erişimi ve politika konularında anlaşmaya varılması. 2026 sonu müzakerelerin tamamlanması için bir hedef olmaya devam ediyor; kesinleşmiş imza tarihi veya uygulama takvimi değil. Bu turun haberlerinde imza, onay veya yürürlüğe giriş için kesin bir takvim açıklanmadı.

Öne Çıkanlar

  • Phuket'teki onuncu müzakere turunun ardından bölümlerin çoğu geçici olarak kapatıldı.
  • SPS önlemleri, hizmetler ve yatırım ile başlangıç hükümlerinde ilke anlaşmasına varıldı.
  • Kamu alımları, enerji ve ham maddeler ile menşe kurallarında pazar erişimine ilişkin çekinceler sürüyor.
  • Görüşmelerin bitiş tarihi için 2 Ekim veya 6 Ekim 2026 bildirilmiş durumda.
  • Kalan müzakereler, özel formatlarda pazar erişimi ve çözümlenmemiş politika konularına odaklanacak.
  • Taraflar müzakereleri 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor.
  • 2025'te ikili ticaret hacmi 45 milyar dolar, Tayland'ın ticaret fazlası ise 7,86 milyar dolar olarak açıklandı.
  • Nihai metin, müzakereler tamamlandıktan sonra ve imza ile onay sürecinden önce yayımlanacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir