Basına yönelik gözaltılar Delhi'deki gerilimi tırmandırıyor
Gazetecilerin aktardığına göre, 10 ve 11 Ekim'de Yeni Delhi'deki protestoları izleyen yaklaşık üç düzine gazeteci gözaltına alındı. Seçmen listelerinden 130 milyondan fazla ismin çıkarılmasına ilişkin anlaşmazlık, basın özgürlüğü, barışçıl toplanma hakkı ve polisin yetkileri üzerine bir çatışmaya dönüştü.
İçindekiler
- Basına yönelik gözaltılar Delhi'deki gerilimi tırmandırıyor
- Gazeteciler güç kullanıldığını ve cihazlarına el konulduğunu anlattı
- Seçmen listesi anlaşmazlığının konusu
- Gerilim nasıl tırmandı?
- Yüksek Mahkeme kısıtlamaları inceliyor
- Muhalefet liderleri anlaşmazlığı mahkemeye taşıdı
- CJP, liderlerinin serbest bırakılma koşullarına itiraz ediyor
- Protesto alanı neden önemli?
- Hükümet destekçileri protestolara karşı çıktı
- Öne Çıkanlar
Cockroach Janta Party (CJP) gençlik hareketinin öncülük ettiği ve muhalefet partilerinin desteklediği gösterilerde, Baş Seçim Komiseri Gyanesh Kumar'ın istifası talep ediliyor. Protestocular, seçimlerdeki revizyonun Başbakan Narendra Modi'nin Bharatiya Janata Partisi'ne (BJP) yarar sağladığını öne sürüyor. Seçim Komisyonu herhangi bir partiye ayrıcalık tanıdığı iddiasını reddediyor ve çalışmanın mükerrer ve seçmen olma koşullarını taşımayan kayıtları sildiğini belirtiyor.
Gazeteciler, yerde sürüklendiklerini, telefonlarına el konulduğunu ve bazen basın mensubu oldukları açıkça anlaşılmasına rağmen saatlerce tutulduklarını anlattı. Basın kuruluşları özür dilenmesi ve soruşturma açılması çağrısında bulundu. Polis, bazı protestocuların gazeteci gibi davranarak görevlilerin işini engellediğini söyledi ancak gözaltına alınan gazetecilerin sayısı veya gördükleri muamele hakkındaki soruları hemen yanıtlamadı.
Gerilim 12 Ekim 2026'da da sürdü. Muhalefet liderleri Yüksek Mahkeme'ye yürüyerek seçimlerde usulsüzlük yapıldığı iddialarına ilişkin dilekçe verdi. Yetkililer yürüyüş öncesinde altı metro istasyonunu kapattı; Delhi Polisi ise Jantar Mantar'ın protesto alanı statüsünü kaldırdı.
Şimdi kamuoyunun ve mahkemelerin önünde iki ayrı anlaşmazlık bulunuyor: Seçmen listelerindeki revizyonun seçmen olma hakkına sahip kişileri haksız yere dışlayıp dışlamadığı ve yetkililerin protestocuları, avukatları ve gazetecileri hukuka aykırı biçimde kısıtlayıp kısıtlamadığı. Seçmen listelerine ilişkin iddialar henüz kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla doğrulanmadı; polis uygulamalarına yönelik yargı müdahalesi de seçimlere ilişkin iddiaları tek başına çözüme kavuşturmuyor.
Gazeteciler güç kullanıldığını ve cihazlarına el konulduğunu anlattı
Gözaltına alınanlar arasında çeşitli gazete ve dijital yayın kuruluşlarında çalışan gazeteciler de vardı. Gazetecilerin anlatımları ve polis müdahalesini gösteren görüntüler, gözaltıları kaydederken basın mensuplarına sert davranıldığını ortaya koydu. Olayları izleyen bir gazeteci de kısa süreliğine gözaltına alındı.
Dijital yayın kuruluşu Newslaundry'de çalışan muhabir Anmol Pritam, 10 Ekim'de daha önce bir otobüste gözaltına alınan kişilerle röportaj yaparken kendisinin ve yapımcısının yaklaşık üç saat gözaltında tutulduğunu söyledi. Bir polisin röportajı yarıda keserek ekipmanına el koyduğunu anlattı.
Bir otobüste gözaltında tutulan bazı kişilerle röportaj yapıyordum. Bir polis üzerime gelip mikrofonumu kaptı... Sürüklenerek götürüldüm, telefonum elimden alındı ve yapımcımla birlikte zorla gözaltına alındım,
Polis, Pritam'ın durumuna ilişkin yorum talebine yanıt vermedi. Hindistan Basın Kulübü ve diğer üç basın kuruluşu, gazetecilerin polisin protestocuları gözaltında tuttuğu anları kaydederken gözaltına alındığını ve cihazlarına el konulduğunu söyledi. Kuruluşlar, resmî özür dilenmesini ve üst düzey polis yetkililerinin eylemlerine ilişkin soruşturma açılmasını istedi.
Sınır Tanımayan Gazeteciler'in Hindistan temsilcisi Ritika Jain, kısıtlamaların bir arada gazetecilik faaliyetini engellediğini söyledi. Eleştirileri gözaltılarla sınırlı kalmadı; gözetim, iletişimin kesintiye uğratılması ve gazetecilik içeriklerinin kaldırılmasına da değindi.
Gözaltı, gözetim, internet kesintileri ve gazetecilik içeriklerinin kaldırılması, bir kısıtlama zinciri oluşturuyor,
Bazı gazeteciler, gazetecilerin ve avukatların görevlerini yapmalarına izin veren 11 Ekim tarihli Yüksek Mahkeme kararından sonra da gözaltıların sürdüğünü söyledi. Bu iddia, polislerin mahkemenin talimatına uyup uymadığını değerlendirmek açısından her bir gözaltının zamanını ve koşullarını önemli hâle getiriyor.
Seçmen listesi anlaşmazlığının konusu
Protestolar, seçmen kütüklerinin, yani kimlerin oy kullanabileceğini belirleyen listelerin gözden geçirildiği Özel Yoğun Revizyon (SIR) çalışmasına odaklanıyor. Bir önceki yıl başlatılan revizyonda, hayatını kaybeden, taşınan veya kendisine ulaşılamayan kişilere ait kayıtlar da dâhil olmak üzere 130 milyondan fazla ismin silindiği bildirildi.
Bir kaydın silinmesi, oy kullanma hakkına sahip bir seçmenin mutlaka dışlandığı anlamına gelmiyor. Seçim Komisyonu, çalışmanın mükerrer ve seçmen olma koşullarını taşımayan kayıtları silmeyi amaçladığını ve yanlışlıkla listeden çıkarılan seçmenlerin yeniden kayıt yaptırabileceğini söylüyor. Eleştirmenler ise meşru seçmenlerin silindiğini ve kayıtlarını yeniden yaptırmak zorunda bırakılmalarının oy kullanmalarını engelleyebileceğini savunuyor.
Anlaşmazlık, 23 Eylül'de yayımlanan ve iki seçim komiserinin revizyon sırasında Kumar'ın aldığı kararlara itiraz ettiğini öne süren haberin ardından büyüdü. Bu kararların seçmenleri dezavantajlı duruma düşürdüğü ve yerel seçim görevlilerinin yetkisini azalttığı bildirildi. Komisyon ise eylemlerinin yasalara ve talimatlarına uygun olduğunu savunuyor.
Yerel iddialar kaygıların neler olduğunu gösteriyor ancak bunların boyutunu kanıtlamıyor. Delhi'nin Deoli seçim bölgesinden 56 yaşındaki Kongre Partisi üyesi Deshraj Ranawat, burada yaklaşık 100 bin seçmenin kaydının silindiğini ve bunların neredeyse tamamının Kongre destekçisi olduğunu öne sürdü. Protestolara ilişkin haberlerde bu iddia bağımsız biçimde doğrulanmadı.
Bu ayrım önemli: Ülke çapında silindiği bildirilen isimlerin toplamı, bunlardan kaçının oy kullanma hakkına sahip kişilere ait olduğunu, kaç kişinin yeniden başarıyla kayıt yaptırdığını veya silme işlemlerinin herhangi bir partinin destekçilerini orantısız biçimde etkileyip etkilemediğini göstermiyor. Seçimlere ilişkin itirazın temel soruları bunlar.
Gerilim nasıl tırmandı?
Ekim ayındaki gösteriler, CJP'nin daha önce Jantar Mantar'da düzenlediği eylemin ardından geldi. Haftalarca süren bir protesto, Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan'ın temmuzda istifa etmesi için baskı oluşturmuş ve seçim anlaşmazlığı büyümeden önce gençlik hareketini öne çıkarmıştı.
- 23 Eylül: Bir haberde, iki seçim komiserinin seçmen listelerinin revizyonuna ilişkin kararlara itiraz ettiği aktarıldı.
- 2 Ekim: CJP, Kumar'ın istifası talebiyle 10 Ekim'de Jantar Mantar'da gösteri düzenleyeceğini duyurdu.
- 10 Ekim: Polis planlanan protesto alanına erişimi engelledi; bildirildiğine göre binlerce gösterici gözaltına alındı. Gazeteciler ve avukatlar da tutuldu.
- 11 Ekim: CJP liderleri yaklaşık 24 saat sonra serbest bırakıldı. Yüksek Mahkeme, kısıtlamalar ve gazetecilerle avukatların çalışma imkânı konusunda müdahalede bulundu.
- 12 Ekim: Muhalefet liderleri Yüksek Mahkeme'ye yürüdü ve seçimlere ilişkin dilekçe verdi. Jantar Mantar'ın protesto alanı statüsü kaldırıldı.
- 13 Ekim: Yetkililerden ulaşım kısıtlamalarıyla ilgili yeminli beyanlar ve uyum raporu sunmaları istendi.
Hafta sonu gözaltılarının sayısına ilişkin haberler farklı ayrıntı düzeylerinde bilgi veriyor. Birçoğunda binlerce kişinin gözaltına alındığı belirtilirken, bir haberde YouTuber Dhruv Rathee de dâhil olmak üzere 7 bin kişilik bir sayı veriliyor. Polis, gazeteciler hakkındaki açıklamalarında kapsamlı bir sayı paylaşmadı.
Yüksek Mahkeme kısıtlamaları inceliyor
Hukuki süreç, muhalefetin seçim revizyonuna yönelik itirazından daha geniş bir alanı kapsıyor. Avukatlar, 11 Ekim'de gazetecilerle avukatların görevlerini yerine getirmelerine izin veren bir karar için başvurdu ve mahkeme talepleri doğrultusunda karar verdi. Gazetecilerin sonradan yaşanan gözaltılara ilişkin anlatımları, bu karara uyulup uyulmadığı konusunda tartışma yarattı.
Avukat Shailendra Mani Tripathi'nin sunduğu ayrı bir mahkemeye itaatsizlik başvurusunda, demiryolu hizmetlerinin düzenlenebileceğini ancak durdurulamayacağını belirten önceki bir talimata rağmen yetkililerin metro istasyonlarını kapatmayı ve tren seferlerini iptal etmeyi sürdürdüğü öne sürüldü. Mahkemeye itaatsizlik süreci, mahkeme kararına uyulup uyulmadığını inceler; protestoların haklı olup olmadığına ilişkin değerlendirmeden ayrıdır.
Özel bir heyetin mahkemeye itaatsizlik iddiasının incelenmesi için ilk aşamada yeterli dayanak bulunduğuna hükmettiği, İçişleri Bakanlığı Sekreteri Govind Mohan'a, Delhi Emniyet Müdürü'ne ve Delhi Metro Rail Corporation başkanına bildirim gönderdiği bildirildi. Heyet, 13 Ekim'e kadar yeminli beyanlar ve uyum raporu sunulmasını istedi.
Bu bildirimler, yetkililer hakkında verilmiş kesin bir hüküm değil. Devam eden kısıtlamalara ilişkin iddialara yanıt vermelerini gerektiriyor. Bildirilen son tarih bu süreçteki bir sonraki somut adım. Muhalefetin seçimlere ilişkin dilekçesi hakkında ise henüz kesin bir karar açıklanmadı.
Muhalefet liderleri anlaşmazlığı mahkemeye taşıdı
Protestoların art arda üçüncü günü olan 12 Ekim'de, bildirildiğine göre on binlerce muhalefet destekçisi toplandı. Kongre lideri Rahul Gandhi ve diğer liderler otobüsle Barakhamba Yolu'na gitti, ardından yaklaşık bir kilometre uzaklıktaki Yüksek Mahkeme'ye doğru yürüdü.
Katılımcılar arasında parti üyeleri, öğrenciler, avukatlar ve sivil toplum temsilcileri vardı. Haberlerde, göz yaşartıcı gaz lançerleri taşıyan personelin de bulunduğu yoğun güvenlik önlemlerinden söz edildi. Müdahale boyunca 30 binden fazla güvenlik görevlisinin konuşlandırıldığı bildirildi.
Parlamentonun alt kanadındaki muhalefetin lideri Gandhi, bu eylemi yalnızca seçimlerden sorumlu yetkilinin değiştirilmesi talebi değil, anayasal hakların savunulması olarak nitelendirdi.
Bu, Anayasa'yı koruma mücadelesi,
Dilekçeyle bağlantılı diğer liderler arasında Mallikarjun Kharge, Saugata Roy, Akhilesh Yadav ve Tejashwi Prasad Yadav yer aldı. Mahkeme idaresi, beş ila 10 liderin avukatlar eşliğinde dilekçelerini mahkemenin evrak kabul bürosuna sunmak üzere yerleşkeye girmesine izin verdi.
Bu düzenleme, Kongre Partisi'nin Yüksek Mahkeme Başkanı Surya Kant ile görüşme talebinden ayrıydı. Bildirildiğine göre Kant, seçmen listesi konusunun zaten mahkemenin önünde olması nedeniyle görüşmeyi reddetti. Dilekçe vermek, yargıdan işlem talep etmenin resmî bir yolunu sağlıyor ancak mahkemenin iddiaları veya Kumar'ın istifası talebini kabul ettiği anlamına gelmiyor.
CJP, liderlerinin serbest bırakılma koşullarına itiraz ediyor
CJP kurucu üyeleri Abhijeet Dipke, Ashutosh Ranka ve Saurav Das, Delhi'ye vardıkları uçaktan iner inmez gözaltına alındıklarını ve farklı yerlere götürüldüklerini söyledi. Serbest bırakılmalarının ardından, hukuk işlerinden sorumlu Ratna Singh'in de aralarında bulunduğu hareketin yöneticileri, talepleri karşılanana kadar gösterilere devam edeceklerini açıkladı.
Polis, serbest bırakılma işleminin bir yıl boyunca barış ve iyi hâli koruma koşulu içeren bir taahhüt karşılığında yapıldığını söyledi. CJP, liderlerinin protestoları durdurmayı kabul ettiğine ilişkin iddiaları reddetti; verilen taahhüdün barışın bozulmasına ilişkin olduğunu, barışçıl gösterilere katılmayı kapsamadığını belirtti.
Liderler ayrıca polisin usulüne uygun işlem yapmadan telefonlarına el koyduğunu öne sürdü. Cihazların kopyalanmış, kurcalanmış veya delil yerleştirmek için kullanılmış olabileceği endişesini dile getirdiler. Bu şüpheleri doğrulayan herhangi bir teknik bulgu bildirilmedi.
Polisin Jantar Mantar'ın protesto alanı statüsünü kaldırmasının ardından Ranka, yetkililere burada gösteri düzenlemek için yeni bir tarih belirlemeleri amacıyla 24 saat süre verdi; aksi hâlde CJP'nin yeni bir protesto çağrısı yapacağı uyarısında bulundu. Bu talep, gösterilerin başka alanlara yönlendirilmesi kararına doğrudan itiraz niteliğinde.
Polis dışındaki kişiler tarafından şiddet uygulandığına ilişkin iddialar da gündeme geldi. Delhi Polisi, protestoculara ve aralarında bir kadının da bulunduğu kişilere saldırdıkları iddiasıyla Hindu Raksha Dal üyeleri Raman Saini, Vivekanand, Kapil Kumar ve Ravinder Singh'i gözaltına aldı. Bu kişilerin gözaltına alınması, polisin davranışlarına ilişkin ayrı iddiaları çözüme kavuşturmuyor.
Protesto alanı neden önemli?
Delhi Polisi, Jantar Mantar'a alternatif olarak Merkez Delhi'deki Ramlila Ground, Kuzey Delhi'deki Burari Ground ve Doğu Delhi'deki CBD Ground'u gösterdi. Muhalefet grupları, değişikliği protestocuların seslerini duyurmak istedikleri kurumlardan uzaklaştırma girişimi olarak eleştirdi.
Jantar Mantar, Parlamento'ya iki kilometreden daha yakın ve haziran ayından bu yana CJP gösterilerinin odak noktasıydı. Konumu, başka bir alan önerilmesinin erişim konusundaki tartışmayı neden sona erdirmediğini açıklıyor: Kamu kurumlarına yakınlık ve görünürlük, eylem düzenleyenlerin amaçlarının bir parçası.
Rajya Sabha üyesi Rashtriya Janata Dal'lı Manoj Kumar Jha, yerleşik bir protesto alanının kaldırılmasının demokratik katılım için pratik imkânları değiştirdiğini savundu. Jha'ya göre, gösteriler karar alıcıların ve kamuoyunun daha zor fark edeceği yerlere yönlendirilirse resmen tanınan protesto hakkı etkisini yitiriyor.
Hindistan Anayasası'nın 19(1)(b) maddesi, makul kısıtlamalara tabi olmak kaydıyla barışçıl toplanma hakkını güvence altına alıyor. Polis, izinsiz toplanmaları yasaklarken ceza usulüne ilişkin Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita'nın 163. maddesini dayanak gösterdi ve planlanan protesto için izin alınmadığını söyledi.
Haberlerde ayrıca Jantar Mantar'ın dört kilometre çevresinde internet erişiminin kesildiği ve hareket kısıtlamaları getirildiği aktarıldı. Ulaşımın kapatılmasıyla birlikte bu önlemler, gösterilere erişimi ve protestolar hakkında iletişim kurma imkânını etkiledi. Belirli kısıtlamaların yasal veya orantılı olup olmadığı süren hukuki anlaşmazlığın bir parçası.
Hükümet destekçileri protestolara karşı çıktı
BJP, muhalefet partilerinin meşru seçim süreçlerini sorgulayarak anayasal kurumlara zarar verdiğini savunuyor. Bakan Shivraj Singh Chouhan, Kongre Partisi'ni bu kurumlara iftira atmakla, kargaşa ve ayaklanma çıkarmakla ve kamuoyunu yanıltmakla suçladı.
Assam Başbakanı Himanta Biswa Sarma, yürüyüşün Yüksek Mahkeme Başkanı'nın görüşmeyi reddetmesinin ardından mahkeme üzerinde siyasi baskı kurmayı amaçladığını söyledi. Sarma'ya göre anayasal kurumlar, bir partinin seçimlere ilişkin hoşnutsuzluğundan sorumlu tutulmamalı.
Eleştiriler parti liderleriyle sınırlı kalmadı. Oyuncu Ranvir Shorey, CJP destekçilerine yolları kapatmak yerine taleplerini Parlamento, seçimler veya mahkemeler aracılığıyla dile getirmeleri çağrısı yaptı. Oyuncu Kangana Ranaut ise hareketin liderlerini ülkenin istikrarını bozmayı amaçlayan güçler olarak nitelendirdi. Bu açıklamalar siyasi suçlamalardı, suç işlendiğine ilişkin saptamalar değildi.
Siyasi yorumcu ve Modi biyografisini yazan Nilanjan Mukhopadhyay farklı bir görüş dile getirerek hükümetin siyasi yanıt vermek yerine polis konuşlandırmalarına ve yürütme kararlarına dayandığını savundu. Protestocularla müzakere edilmesi çağrısı yaptı. 12 Ekim'deki yürüyüşü konu alan haberlerde Modi'nin gösteriler hakkında kamuoyuna açıklama yapmadığı belirtildi.
Basın özgürlüğüne ilişkin anlaşmazlık, bu siyasi görüş ayrılıklarından ayrı bir konu. Hindistan, Sınır Tanımayan Gazeteciler'in basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 157. sırada; bu, on yıl önceki 133. sıradan 24 basamak gerileme anlamına geliyor. Sıralama, gözaltılara yönelik kaygılara bağlam sağlıyor ancak her bir olayda ne yaşandığını kanıtlamıyor.
Hükümet, eleştirel gazeteciliği bastırmaya çalıştığı yönündeki suçlamaları defalarca reddetti. Kaç gazetecinin gözaltına alındığı, basın mensubu olduğu açık olan kişilerin neden tutulduğu, el konulan cihazlara ne olduğu ve tüm polislerin mahkeme talimatlarına uyup uymadığı soruları hâlâ yanıtsız.
Öne Çıkanlar
- Delhi'deki protestoları izleyen yaklaşık üç düzine gazetecinin gözaltına alındığı bildirildi; basın kuruluşları özür ve soruşturma talep ediyor.
- Protestocular, seçmenlerin haksız yere listelerden çıkarıldığı iddiasıyla Gyanesh Kumar'ın istifasını istiyor. Seçim Komisyonu, siyasi amaçlı manipülasyon iddiasını reddediyor.
- Muhalefet liderleri, seçmen kütüklerindeki usulsüzlüklerle ilgili dilekçelerini 12 Ekim'de Yüksek Mahkeme'ye sundu.
- Mahkeme, ulaşım kısıtlamalarıyla ilgili olarak yetkililerden ayrıca yanıt istedi; uyum raporunun 13 Ekim'e kadar sunulması gerekiyor.
- Delhi Polisi, Jantar Mantar'ın belirlenmiş protesto alanı statüsünü kaldırarak yerine üç alternatif alan gösterdi.
- CJP liderleri protestolara devam edeceklerini söylüyor ve serbest bırakılma koşullarının barışçıl gösterileri engellediği iddiasına itiraz ediyor.






