Eski bir penguen kalesi liderliğini kaybediyor
British Antarctic Survey (BAS) öncülüğünde yürütülen araştırmaya göre, Zavodovski Adası’ndaki dolu çene kayışlı penguen yuvalarının sayısı 2011 ile 2025 arasında %63 azaldı. Güney Sandwich Adaları’ndaki bu uzak volkanik ada, bir zamanlar dünyanın en büyük penguen kolonisi olarak kabul ediliyordu. Araştırmacıların en olası açıklama olarak denizlerin ısınması ve kuşların başlıca besini olan krilin bulunabilirliğindeki değişikliklerle ilişkilendirdiği düşüş, uzun süredir devam ediyor.
İçindekiler
- Eski bir penguen kalesi liderliğini kaybediyor
- Nüfus rakamları gerçekte neyi ölçüyor?
- Bilim insanları ulaşılması zor bir adada araştırmayı nasıl yaptı?
- Görünürdeki istikrardan hızlı düşüşe uzanan süreç
- Krillerin yer değiştirmesi çene kayışlı penguenleri neden çaresiz bırakıyor?
- Yanardağ ve yerel balıkçılık eğilimi neden açıklamıyor?
- Macaroni penguenlerindeki artış, değişen penguen topluluğunu gösteriyor
- Koruma uyarısı, nedenler ise hâlâ araştırılıyor
- Öne Çıkanlar
Ayrıntılı nüfus tahminlerinden birine göre adadaki üreyen çene kayışlı penguenlerin sayısı Ocak 2011’de yaklaşık 1,09 milyonken 2025’te 402 bine düştü; yaklaşık 688 bin kuş kaybedildi. Macaroni penguenlerinin sayısı ise aynı dönemde yaklaşık 338 binden 433 bine çıkarak ters yönde değişti. Macaroni penguenleri artık adada çene kayışlı penguenlerden daha fazla.
Current Biology dergisinde yayımlanan bulgular, koloninin küçülmesinden daha fazlasına işaret ediyor. Aynı adayı paylaşan iki tür, değişen okyanusa farklı tepkiler veriyor. Çene kayışlı penguenler büyük ölçüde krile ve belirli beslenme koşullarına bağlıyken macaroni penguenleri daha geniş bir av yelpazesiyle beslenebiliyor.
Araştırmaya öncülük eden BAS penguen ekoloğu Norman Ratcliffe, kaybın boyutunu şöyle anlattı:
Bu, adadaki üreyen bireylerin yarım milyonunun kaybedilmesine denk gelen devasa bir nüfus çöküşü.
Araştırmacılar, Antarktika’daki Ross Denizi’nde bulunan Cape Adare’nin artık en büyük koloniye ev sahipliği yaptığını ve 2018 itibarıyla burada bir milyondan fazla üreyen Adelie pengueni sayıldığını belirtiyor. Bazı kaynaklar bu değişimi daha ihtiyatlı biçimde olası olarak nitelendiriyor. Her hâlükârda Zavodovski’deki düşüş, bu izole adanın çene kayışlı penguenlere başka yerlerdeki kayıplardan korunaklı bir sığınak sunduğu yönündeki önceki görüşü sorgulatıyor.
Nüfus rakamları gerçekte neyi ölçüyor?
En tutarlı bulgu, dolu çene kayışlı penguen yuva alanlarındaki %63’lük azalma. Yuvaların doluluğu, her yaştan tüm kuşları saymak yerine üreme faaliyetini ölçüyor. Bu nedenle üreyen bireylere ve dolu yuvalara ilişkin tahminler birbirinin yerine kullanılmamalı.
Raporlarda başlangıç nüfusu ve kaybedilen kuş sayısı farklılık gösteriyor. Birkaç kaynak 2011 için 600 bin çene kayışlı ve 90 bin macaroni pengueni tahmini verirken başka bir kaynak yaklaşık 1,09 milyon üreyen çene kayışlı ve 338 bin üreyen macaroni pengueni bildiriyor. Kayıplar da yarım milyondan fazla kuş, yaklaşık yarım milyon üreyen birey ya da 680 binden fazla çene kayışlı penguen olarak ifade ediliyor. Alıntılanan bir açıklamada ise yarım milyondan fazla yuvadan söz ediliyor.
Bu farklılıklar, bildirilen her rakama %63’lük düşüş uygulanarak giderilemez. Yuvalarla bireyler arasındaki ayrım olası farklılıkların bir kısmını açıklasa da raporlar, tüm tahminlerin ortak bir temele dayandığını ortaya koymuyor. Bu nedenle yuva sayısındaki düşüş, manşetlerde kullanılabilecek en net ölçü.
Üreyen nüfusa ilişkin daha ayrıntılı rakamlar, çene kayışlı penguen kaybını adadaki tüm penguenlerin yaklaşık dörtte biri olarak tanımlamanın toplam değişimi neden olduğundan küçük gösterdiğini de ortaya koyuyor. 2011’deki 1,09 milyon çene kayışlı ve 338 bin macaroni pengueni toplandığında üreyen kuşların sayısı yaklaşık 1,428 milyona ulaşıyor. 2025 için bildirilen rakamların toplamı ise 835 bin. Macaroni penguenlerindeki artış hesaba katıldığında düşüş yaklaşık 593 bin, yani %42.
Ayrı bir tahminde, üreyen penguenlerin güncel toplamı yaklaşık 838 bin olarak veriliyor ve yine %40’ı aşan bir düşüş bildiriliyor. Bu tahmindeki macaroni pengueni sayısı yaklaşık 430 bin. Yakın dönem toplamları birbirine yakın olsa da geçmiş nüfus rakamları çok daha fazla farklılık gösteriyor.
Bilim insanları ulaşılması zor bir adada araştırmayı nasıl yaptı?
Zavodovski, Güney Sandwich Adaları’nın kuzey ucunda, Arjantin’in yaklaşık 2.500 kilometre doğusunda bulunuyor. Dik kıyıları, çalkantılı denizi ve faal yanardağı, araştırmaların tekrarlanmasını zorlaştırıyor. Aralık 2023’te yola çıkan BAS ekibi, Falkland Adaları’ndan ayrıldıktan sonra yaklaşık 15 gün denizde kalarak adaya ulaştı.
Ekip; insansız hava aracıyla yapılan araştırmaları, hava fotoğraflarını, uydu görüntülerini ve takip cihazlarını birlikte kullandı. Fotoğraf çekimine bir Kraliyet Hava Kuvvetleri nakliye uçağı yardımcı olurken uydu görüntüleri, araştırmacıların sefer dışındaki yıllarda meydana gelen değişiklikleri tahmin etmesini sağladı. Bu yöntemler birlikte, tek bir ziyaretle elde edilebilecek olandan daha uzun bir nüfus kaydı oluşturdu.
Araştırmacılar 12 çene kayışlı ve sekiz macaroni pengueni olmak üzere 20 penguene takip cihazı taktı. Bu kayıtlar, türlerin nerelerde beslendiğini ve aynı suları kullanıp kullanmadığını belirlemeye yardımcı oldu. Bu önemliydi; çünkü düşüşün açıklaması, adaya sığabilecek kuş sayısından çok açık denizdeki koşullara bağlıydı.
Arazi koşulları, kolonideki düşüşün neden gözden kaçmış olabileceğini de gösteriyor. Fırtınalar kıyıdaki çalışmaları sınırlandırdı, kuvvetli rüzgârlar çadırlara zarar verdi. Volkanik gazlar tehlikeli olabileceğinden ekip gaz ölçüm cihazları ve maskeler taşıdı. Yeni kanıt toplamak için kapsamlı bir sefer gerektiren bu yerde, koloninin istikrarlı olduğu yönündeki önceki varsayımlar sınanıyordu.
Görünürdeki istikrardan hızlı düşüşe uzanan süreç
Araştırma, on yılı aşkın bir döneme yayılan gözlemleri bir araya getiriyor. Düşüşün tek bir felaketin sonucu değil, uzun süre devam eden bir süreç olduğu sonucuna varılmasında bu kronoloji önemli rol oynuyor.
- 1997: İlk görsel araştırmalardan birinde Zavodovski’de yaklaşık iki milyon çene kayışlı penguen olduğu tahmin edildi. Uydu görüntülerini kullanan sonraki bir araştırmada bu tahmin 1,2 milyona düşürüldü.
- 2011: Araştırmalar, Zavodovski’nin dünyanın en büyük penguen kolonisi olduğu görüşünü ve Güney Sandwich Adaları’ndaki çene kayışlı penguen nüfuslarının istikrarlı olduğu değerlendirmesini destekledi.
- 2011-2016: Dolu macaroni pengueni yuva alanları yaklaşık %28 artarken çene kayışlı penguenlerin sayısı azaldı.
- 2016: Curry Dağı’ndaki patlama, adadaki penguenlerin zarar görmüş olabileceğine dair endişe yarattı.
- Aralık 2023: BAS araştırmacıları arazi araştırmaları yaptı ve her iki türün beslenme hareketlerini izledi.
- 2025: Yeniden oluşturulan nüfus kaydı, dolu çene kayışlı penguen yuvalarının sayısının 2011’e kıyasla %63 daha az olduğunu gösterdi. Macaroni penguenlerinin sayısı, önceki artışlarının ardından genel olarak istikrarlı kaldı.
İlk tahminde çene kayışlı penguen sayısının iki milyondan 1,2 milyona indirilmesi, tek başına ölçülmüş bir nüfus çöküşü olarak yorumlanmamalı. Bu değişiklik, farklı araştırma yöntemleri kullanılarak tahminin yenilenmesinden kaynaklandı. Yeni çalışmanın temel karşılaştırması, 2011 ile 2025 arasında dolu yuvaların sayısındaki değişim.
Araştırmacılar, Zavodovski’deki çene kayışlı penguenlerin yılda yaklaşık %7 oranında azaldığını, bunun başka yerlerde bildirilen hızın kabaca iki ila üç katı olduğunu tahmin ediyor. Bu, çene kayışlı penguen nüfusunda gözlemlenen en hızlı düşüş olarak tanımlanıyor ve eski kaleyi koruma açısından özellikle kaygı verici kılıyor.
Krillerin yer değiştirmesi çene kayışlı penguenleri neden çaresiz bırakıyor?
Çene kayışlı penguenler belirli besinlere uyum sağlamış avcılardır. Deniz bitkileriyle penguen ve balina gibi büyük hayvanlar arasında önemli bir halka oluşturan küçük kabuklular, Antarktika kriliyle büyük ölçüde beslenirler. Kriller, yaşam döngülerinin önemli dönemlerinde besin ve barınak için deniz buzuna bağımlıdır.
Araştırmacılar, ısınan suların ve deniz buzundaki azalmanın krillerin bulunduğu bölgeleri değiştirmiş, dağılımlarını güneye, Weddell Denizi’ne doğru kaydırmış olabileceğinden şüpheleniyor. Takip verileri, çene kayışlı penguenlerin Zavodovski’nin kuzeybatısındaki daha soğuk sularda, macaroni penguenlerinin ise adanın kuzeydoğusundaki daha sıcak sularda beslendiğini gösterdi.
Ratcliffe, çene kayışlı penguenlerin besinlerini daha güneydeki sulara neden kolayca takip edemediğini şöyle açıkladı:
"Güneydeki deniz buzu örtüsü ve yuva yapmaya elverişli adaların bulunmaması, çene kayışlı penguenlerin besinlerini takip etmesini engelliyor," dedi.
Bu, beslenme sorununun yanı sıra coğrafi bir kısıtlama. Üreyen bir penguenin yuva yapabileceği uygun bir yere ve o koloniden erişebileceği besine ihtiyacı var. Daha güneydeki soğuk sular kendiliğinden her ikisini birden sağlamıyor. Deniz buzu koşulları erişimi kısıtlayabilirken uygun yuva adalarının bulunmaması da yeni bir koloninin oluşabileceği yerleri sınırlıyor.
Uzaktan algılama konusunda uzmanlaşan BAS araştırmacısı ve çalışmanın ortak yazarlarından Peter Fretwell, kuşların üreme alanlarına bağlılığına da dikkat çekti:
"Pek çok kişi hayvanların güneye göç ettiğini düşünüyor ama penguenler genellikle bulundukları yere bağlı kalıyor ve yerlerinde kalıyor," dedi Fretwell.
Dolayısıyla öne sürülen açıklama, ısınmanın kayıp kuşların her birini doğrudan öldürdüğü değil. Değişen okyanus koşulları avlara erişimi azalttı; beslenme seçenekleri ve üreme alanları sınırlı olan türün nüfusunu korumasını zorlaştırdı.
Yanardağ ve yerel balıkçılık eğilimi neden açıklamıyor?
2016’da Curry Dağı’nda yaşanan patlama, bariz bir şüpheliydi. Penguenler faal bir yanardağın çevresinde yuva yapıyor; kül, lav ve gazlar yaban hayatını tehdit edebiliyor. Ancak nüfus kaydı, çene kayışlı penguenlerdeki kayıpların patlamadan önce başladığını ve sonrasında da istikrarlı biçimde sürdüğünü gösterdi.
Araştırmacılar, başlıca kül birikiminin çene kayışlı penguenlerin ana yaşam alanıyla örtüşmediğini de belirledi. Patlamanın etkilerinin zamanlaması ve dağılımı, uzun süreli düşüşle örtüşmüyordu. Bu, hiçbir kuşun zarar görmediğini varsaymayı gerektirmiyor; yalnızca patlamanın nüfus eğilimini açıklamadığı anlamına geliyor.
Macaroni penguenlerinin sayısındaki artışın rekabete yol açmış olması da olasılıklardan biriydi. Adada yeterli yuva alanı vardı ve takip verileri iki türün büyük ölçüde farklı yerlerde beslendiğini gösterdi. Bu gözlemler, macaroni penguenlerinin çene kayışlı penguenleri yuvalarından uzaklaştırdığı ya da besinlerini doğrudan tükettiği iddiasını zayıflattı.
Adanın Deniz Koruma Alanı’nda yerel kril avcılığı yasak. Araştırmacılar, bölgesel kril balıkçılığının düşüşe yol açtığına dair kanıt bulmadı. Bağlantılı okyanus akıntıları boyunca daha uzakta yapılan avcılık ise doğrulanmış bir açıklama değil, araştırılması gereken bir soru olmaya devam ediyor. Koloninin yakın çevresini avcılığa kapatmak, ısınmanın çevredeki okyanusu değiştirmesini de önleyemiyor.
Ekip, kambur balinalar da dâhil olmak üzere kril tüketen diğer canlıları değerlendirdi. Balinalar büyük miktarda kril tüketse de dışkıları, krillerin beslendiği deniz bitkilerini destekleyen besin maddeleri de sağlayabiliyor. Araştırma, balinalarla rekabetin kayıplara yol açtığını ortaya koymadı.
Macaroni penguenlerindeki artış, değişen penguen topluluğunu gösteriyor
Macaroni penguenleri yararlı bir karşılaştırma sunuyor; çünkü çene kayışlı penguenlerdeki düşüşe katılmadan aynı adadaki volkanik faaliyetlere ve yuvalama koşullarına maruz kaldılar. Dolu yuva alanları 2011 ile 2016 arasında %28 arttı, ardından genel olarak istikrarlı kaldı. Bazı kaynaklarda bu artış yuvarlanarak %30 olarak veriliyor.
Ayrıntılı nüfus tahminleri, üreyen kuşların sayısının yaklaşık 338 binden 433 bine çıktığını, yani yaklaşık 95 bin arttığını gösteriyor. Bu artış, aynı tahminlerde kaybedilen yaklaşık 688 bin çene kayışlı penguenin yalnızca %14’ünü telafi ediyor. Dolayısıyla ikinci bir türün gelişmesi, koloninin toplam üreyen nüfusundaki büyük düşüşü önleyemedi.
Macaroni penguenleri, krilin yanı sıra balık ve diğer kabukluları da içeren daha geniş bir beslenme düzenine sahip. Zavodovski’nin kuzeydoğusundaki daha sıcak suları kullandıklarının takip verileriyle görülmesi, farklı avlara erişebildikleriyle örtüşüyor. Araştırmacılar, takip sonuçları kuşların yediği her şeyi ortaya koymasa da bu esnekliğin daha iyi durumda olmalarının olası bir nedeni olduğunu düşünüyor.
Ratcliffe, iki tür arasındaki karşıtlığı şöyle anlattı:
"Verilerimiz, soğuğa uyum sağlamış Antarktika türü çene kayışlı penguenlerin, Antarktika altı bölgedeki komşularının yanında artık gelişemediğini gösteriyor," dedi.
Dolayısıyla değişim, sayılardaki düşüşten ibaret değil. Ayrıntılı 2025 tahmininde macaroni penguenleri, üreyen penguenlerin yarısından biraz fazlasını oluşturuyor; 2011’de bu oran yaklaşık dörtte birdi. Adadaki penguen topluluğu, daha sıcak sulardan ve alternatif besinlerden daha iyi yararlanabilen bir türün lehine değişti.
Koruma uyarısı, nedenler ise hâlâ araştırılıyor
Raporlarda çene kayışlı penguenlerin, Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin Kırmızı Listesi’nde şu anda “Asgari Endişe” kategorisinde sınıflandırıldığı belirtiliyor. Araştırmacılar, Zavodovski’deki düşüşün başka yerlerdeki kayıplarla birlikte değerlendirilerek türün durumunun yeniden ele alınmasını, bunun tehlike altındaki kategorisine alınmayı da içerebileceğini öneriyor. Bu bir tavsiye; sınıflandırmada yapılmış bir değişiklik değil.
Koloninin önemi, bulguyu yalnızca yerel ve münferit bir sorun olarak görmeyi güçleştiriyor. Tahminlerden biri, küresel çene kayışlı penguen nüfusunun %38’ini Güney Sandwich Adaları’na atfediyor. Çalışmaya katılmayan deniz kuşları ekoloğu Lucas Krüger García, Zavodovski’nin tek başına küresel nüfusun %30’unu barındırdığını söyledi. Başka bir kaynak ise adalar grubunun payını yaklaşık üçte bir olarak veriyor. Bu tahminler coğrafya ve muhtemelen referans dönemi bakımından farklılık gösterdiğinden tek bir rakamda birleştirilmemeli.
Bu tahminlerin ortak noktası, bölgenin türün kayda değer bir bölümünü barındırdığı sonucu. Bölgedeki nüfusun istikrarlı olduğunu düşündüren önceki araştırmalar, başka yerlerdeki çene kayışlı penguen kolonileri azalırken güven veriyordu. Yeni kanıtlar bu güveni zayıflatıyor; ancak Zavodovski’de yapılan bir araştırma, adalar grubundaki her adanın güncel nüfus eğilimini ortaya koymuyor.
Farklı türlerin nüfus eğilimleri ve diğer bazı olasılıkların elenmesi, iklim açıklamasını güçlü biçimde destekliyor; ancak önemli ayrıntılar belirsizliğini koruyor. Araştırmaya katılmayan Universidad de la República’da görevli ekolojist Alvaro Soutullo şu uyarıda bulundu:
düşüşün nedenleri henüz tam olarak anlaşılmış olmaktan çok uzak.
Çalışma, krillerin yer değiştirmesinin, üreme başarısının ya da yetişkinlerin hayatta kalma oranlarındaki değişimlerin kesin katkısını ortaya koymuyor. Kırmızı Liste’deki sınıflandırmaya ilişkin bir karar tarihi de vermiyor. Şimdilik ortaya konan bulgu, büyük bir kolonideki üreme faaliyetinin belirgin biçimde çökmesi ve hâlâ daha fazla sınanması gereken, besin kaynaklarına dayalı makul bir açıklama.
Öne Çıkanlar
- Zavodovski Adası’ndaki dolu çene kayışlı penguen yuvalarının sayısı 2011 ile 2025 arasında %63 azaldı.
- Ayrıntılı tahminlerden biri, üreyen çene kayışlı penguenlerin sayısının yaklaşık 1,09 milyondan 402 bine gerilediğini gösteriyor; ancak geçmişe ait bildirilen sayımlar farklılık gösteriyor.
- Macaroni penguenleri yaklaşık %28 arttıktan sonra istikrarlı kaldı ve artık adada çene kayışlı penguenlerden daha fazla.
- Adadaki toplam üreyen penguen nüfusu %40’tan fazla düşerek yaklaşık 835 bin ila 838 bine indi.
- Araştırmacılar en olası açıklama olarak, 2016’daki patlama yerine denizlerin ısınmasını ve krile erişimin azalmasını gösteriyor.
- Artık en büyük koloni olarak Cape Adare gösteriliyor; araştırmacılar çene kayışlı penguenlerin koruma statüsünün yeniden değerlendirilmesini öneriyor.






