Vietnam, Bütçe ve Kamu Yatırımı Yasalarını Birleştirmeyi, Harcamaları Daha Sıkı Denetlemeyi Öneriyor

11 dakikalık okuma
Vietnam Proposes Merging Budget and Public Investment Laws, With Tighter Controls on Spending

Kamu kaynakları için tek çerçeve, sonuçlara yönelik yeni denetimler

Vietnam'ın Devlet Bütçesi Yasası ile Kamu Yatırımları Yasası'nı birleştirme önerisi; yatırım planlamasını, bütçe tahsisini ve harcamaların denetimini tek bir çerçevede toplayacak, kullanılmayan fonlara ilişkin kuralları sıkılaştıracak ve projelerin hazırlık aşamasından işletmeye alınmasına kadar değerlendirilmesini zorunlu kılacak.

İçindekiler
  1. Kamu kaynakları için tek çerçeve, sonuçlara yönelik yeni denetimler
  2. Yakın tarihli iki yasa neden birleştiriliyor?
  3. Öneri ekim ayındaki incelemeye nasıl geldi?
  4. Yatırım planları bütçenin parçası olacak
  5. Onaylar basitleşecek, proje hazırlığı sürecek
  6. Yerel özerklik, kaynaklarla desteklenmeli
  7. Projeler yalnızca harcama oranına göre değerlendirilmeyecek
  8. Acil durumlarda daha fazla hareket alanı, atıl fonlara daha az tolerans
  9. Harcama kalemleri, son tarihler ve yasal sınırlar
  10. Teknoloji finansmanı ve henüz alınmamış kararlar
  11. Öne Çıkanlar

Maliye Bakanı Ngo Van Tuan, öneriyi 12 Ekim 2026 sabahı, Ulusal Meclis Daimi Komitesi'nin yedinci oturumunda sundu. Hükümet, tasarının değerlendirilip kabul edilmesi için 2026 yasama programına alınmasını ve Ulusal Meclis'in ikinci oturumunda ele alınmasını istiyor. Görüşmelere başkanlık eden Başkan Yardımcısı Nguyen Thi Hong, Hükümet'ten sorumlulukları netleştirirken mali denetimleri koruyacak biçimde taslağı tamamlamasını istedi.

Ekim ayında sunulan metin 10 bölüm ve 103 maddeden oluşuyor; bildirildiğine göre bu sayı, mevcut iki yasanın toplamından 79 madde daha az. Bu, madde sayısının 182'den yaklaşık yüzde 43 oranında azaldığı anlamına geliyor. Ancak 15 Eylül tarihli bir Hükümet açıklamasında taslağın 10 bölüm ve 102 maddeden oluştuğu belirtiliyor. Açıklamalarda bu farkın nedeni yer almıyor.

Öneri, yasal hükümlerin sayısını azaltmanın ötesine geçiyor. Yıllık yatırım planları bütçe tahminlerine dahil edilecek, tahminlerin üzerinde tahsil edilen gelirlerin daha hızlı kullanılmasına izin verilecek, bazı kararlar il yürütme makamlarına devredilecek ve sonraki yıla aktarılabilecek fonlar sınırlandırılacak.

Milletvekilleri genel olarak birleştirme önerisini destekliyor, ancak incelemeleri temel bir gerilimi ortaya koyuyor: Proje hazırlığını zayıflatmadan, paranın tahsis edilmeden kalmasına izin vermeden veya harcama değişikliklerinin yasal yetkileri aşmasının önüne geçerek makamlara daha fazla hareket alanı sağlamak.

Yakın tarihli iki yasa neden birleştiriliyor?

Hükümetin 15 Eylül'de yayımladığı tasarıya ilişkin açıklama, iki yasa arasındaki örtüşmeleri ortaya koyuyor. 89/2025/QH15 sayılı Devlet Bütçesi Yasası, 25 Haziran 2025'te kabul edildi ve 2026 bütçe yılından itibaren yürürlüğe girdi. 58/2024/QH15 sayılı Kamu Yatırımları Yasası ise 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdi ve 25 Haziran 2025'te 90/2025/QH15 sayılı yasayla değiştirildi.

Reklam

Devlet Bütçesi Yasası; kamu yatırımı harcamaları da dahil olmak üzere bütçenin hazırlanmasını, tahsisini, uygulanmasını, denetimini, kesin hesabını, açıklanmasını ve gözetimini düzenliyor. Kamu Yatırımları Yasası ise proje önerisi ve onayından sermaye tahsisine, inşaat veya diğer çalışmaların yürütülmesine, tamamlanan projelerin devrine ve proje hesaplarının kapatılmasına kadar yatırım sürecini düzenliyor.

Dolayısıyla devlet bütçesinden finanse edilen tek bir yatırım, her iki sistemden de geçiyor. Maliye Bakanlığı; bütçe tahsisi, sermaye planlaması, ödemeler ve denetim dahil olmak üzere yetki, evrak, prosedür, takvim ve sorumlulukların örtüştüğünü belirtiyor.

Taslak, Devlet Bütçesi Yasası'nın temel yapısını koruyor. Kamu yatırımlarına ilişkin hükümler ilgili bölüm ve maddelere dahil edilecek, yatırım programlarına, görevlerine ve projelerine özgü kurallar için ayrı bir bölüm oluşturulacak. Bakanlık, yürürlükte kalacak hükümlerin sırf yasalar birleştiriliyor diye çıkarılmayacağını, korunacağını belirtiyor.

Birleştirme süreci, Maliye Bakanlığı ile Planlama ve Yatırım Bakanlığı'nın birleşmesinin ardından da gündeme geldi. Başbakan Le Minh Hung, 19 Ağustos'taki parlamento görüşmesinde yakın tarihli değişikliklerin stratejik politika yönelimlerini ve il ve belde yönetimi modelinden kaynaklanan güçlükleri ele aldığını, ancak örtüşmelerin sürdüğünü söyledi.

Öneri ekim ayındaki incelemeye nasıl geldi?

Birleştirme önerisi, parlamentoda yönüne ilişkin görüşmelerden bakanlık taslağına ve ardından ilk yasama incelemesine uzanan bir süreçten geçti. Bu kronoloji, öneriye verilen destek ile nihai yasanın onaylanmasını birbirinden ayırıyor:

  • 1 Ocak 2025: 58/2024/QH15 sayılı Kamu Yatırımları Yasası yürürlüğe girdi.
  • 25 Haziran 2025: Ulusal Meclis, 89/2025/QH15 sayılı Devlet Bütçesi Yasası'nı kabul etti ve 90/2025/QH15 sayılı yasayla Kamu Yatırımları Yasası'nı değiştirdi.
  • 2026 bütçe yılı: Yeni Devlet Bütçesi Yasası yürürlüğe girdi.
  • 19 Ağustos: Milletvekilleri, 16. Ulusal Meclis'in ilk olağanüstü oturumunda birleştirme önerisini destekledi.
  • 15 Eylül 2026: Hükümet, 102 maddeden oluşan ve kamuoyu görüşüne açılan Maliye Bakanlığı taslağına ilişkin açıklamayı yayımladı.
  • 12 Ekim 2026: Daimi Komite, 103 maddeden oluştuğu belirtilen metni inceledi.

Maliye Bakanlığı'nın eylül ayındaki duyurusunda, taslağın çevrimiçi portalında görüşe açıldığı belirtildi. Duyuruda görüş verme süresinin ne zaman sona ereceği açıklanmadı. Bir sonraki yasama hedefi, Ulusal Meclis'in ikinci oturumu; ancak görüşmelerde tasarının kabulünün kesin olduğu belirtilmiyor.

Reklam

Yatırım planları bütçenin parçası olacak

Başlıca yapısal değişiklik, beş yıllık kamu yatırım planının beş yıllık mali plana dahil edilmesi. Yatırım programları, görevleri ve projelerinin listeleri ile harcama tutarları, mevcut mali kaynakların ve mali risklerin daha geniş kapsamlı değerlendirmesinin parçası olacak.

Yıllık kamu yatırım planları da yıllık kamu yatırımı harcama tahminlerine dönüştürülecek. Yatırım sermayesi ve bütçe için paralel planlama süreçleri yürütmek yerine, makamlar hazırlık, tahsis, uygulama, kesin hesap, açıklama ve denetim için ortak bir süreç kullanacak.

Maliye Bakanlığı, beş yıllık mali planı değişen koşullara rağmen sabit kalan bir plan değil, güncellenebilir bir çerçeve olarak tanımlıyor. Ekonomik gelişmelere, kaynak dengesine veya uygulama ihtiyaçlarına göre revize edilebilecek; kamu yatırımları içinse özel uyarlama kuralları korunacak.

Önerilen mekanizmalardan biri, projelerin uygulamaya hazır olmaması veya yıllık ödeneklerini harcayamaması durumunda yatırım listelerinde ve harcama tutarlarında değişiklik yapılması için bakanlığın Başbakan'a rapor sunmasına imkan verecek. Gerekli prosedürleri tamamlamış ve fonları kullanabilecek projeler listeye eklenebilecek. Amaç, harcama yapamayan projelerin sermayeyi elde tutmasını önlemek.

Ulusal Meclis Başkanı Tran Thanh Man, ağustos ayında yıllık bütçelerin mali ve yatırım planlamasıyla daha sıkı ilişkilendirilmesi çağrısında bulundu. Tahsislerin yalnızca girdi belgelerine değil, temel performans göstergelerine (KPI) ve somut çıktılara dayanmasını savundu.

Planlama çerçevesine ilişkin görüşünü açıklayan Man şöyle dedi:

Parçalı ve uygulanamaz bütçe planlamasını sınırlamak için beş yıllık mali plan ile orta vadeli kamu yatırım planını yıllık bütçe tahminlerine bağlayarak orta vadeli harcama çerçevesini tamamlamak gerekiyor,

Onaylar basitleşecek, proje hazırlığı sürecek

Taslak, projelerin A, B ve C gruplarına ayrılmasına ilişkin ayrıntılı ölçütleri belirleme, yatırım politikalarının onaylanması veya değiştirilmesi ve yatırım kararlarının alınmasına yönelik prosedürleri ve belgeleri düzenleme sorumluluğunu Hükümete verecek. Bu sınıflandırmalar, bir projeye uygulanacak onay sürecini belirliyor.

Prosedürler, projenin büyüklüğüne göre basitleştirilecek. Ulusal Meclis Ekonomi ve Maliye Komitesi Başkan Yardımcısı Nguyen Huu Toan, komitenin daimi kurulunun birçok değişikliği genel olarak desteklediğini, ancak C Grubu projeler için gerekli hazırlık adımlarının kaldırılmaması gerektiği uyarısında bulundu.

Reklam

İncelemeyi yürüten komite ayrıca yatırım politikası onayı ile yatırım kararının kısaltılıp birleştirilmesinin mümkün olup olmadığının değerlendirilmesini önerdi. İlk adım, bir projenin ilke olarak yürütülüp yürütülmemesi gerektiğini belirliyor; ikinci adım ise yatırımın kendisini onaylıyor. Prosedürlerin birleştirilmesi halinde, her birinin sağladığı denetimin korunması gerekecek.

Hong, C Grubu projeler için daha açık kuralları destekledi, ancak yasanın ulusal hedef programlar ve Ulusal Meclis'in yetki alanına giren ulusal öneme sahip projeler için ölçüt ve prosedürleri açıkça belirlemesi gerektiğini söyledi. Dolayısıyla ayrıntılı kuralların belirlenmesinin Hükümete devredilmesi, bu kararlarda Parlamentonun rolünü ortadan kaldırmayacak.

Yerel özerklik, kaynaklarla desteklenmeli

Taslak, merkezi bütçeden finanse edilen kamu yatırımı harcamalarının sonraki yıla aktarılması yetkisini il Halk Konseylerinden il Halk Komitelerine devredecek. Halk konseyleri il düzeyindeki temsil organları; halk komiteleri ise idareden sorumlu yürütme makamlarıdır.

Bu değişikliğe, Merkezi Komite'nin 76 sayılı Sonuç Belgesi doğrultusunda il ve belde bütçeleri arasında gelir ve harcama sorumluluklarının dağıtılmasına ilişkin yeni ilkeler eşlik ediyor. Eylül tarihli açıklamada, beldelere verilen görevleri yerine getirebilmeleri için kaynak sağlayan istikrarlı gelir paylaşımı düzenlemeleri ve koşullar değiştiğinde devreye girecek uyarlama mekanizmaları çağrısı yapılıyor.

Hong, beldelere devredilen sorumlulukların kaynaklarla desteklenmesi gerektiğini, aynı zamanda il bütçesinin yerel mali kaynakları dengeleme ve destekleme rolünün korunmasının önemini vurguladı. İncelemeyi yürüten komite ayrıca sorumlulukların tekrarlanmasını veya sahipsiz kalmasını önlemek için beldelerin yetkilerinin dikkatle gözden geçirilmesini istedi.

Eylül tarihli taslak açıklamasında belde bütçelerindeki geçici kaynak açıklarına ilişkin ayrı hükümler yer alıyor ve ilgili avansların 12 ay içinde geri ödenmesi öneriliyor. Bu ayrıntılar, yerel özerkliğin hem harcama yetkisi hem de tahsilat ve ödemelerin zamanlaması örtüşmediğinde nakit yönetimini düzenleyen kurallar aracılığıyla ele alındığını gösteriyor.

Projeler yalnızca harcama oranına göre değerlendirilmeyecek

Kamu yatırımı programları, görevleri ve projeleri; hazırlık, değerlendirme, onay ve uygulama aşamalarının yanı sıra tamamlandıktan sonra işletme süreci boyunca da etkinlik değerlendirmesine tabi tutulacak. Sürece Hükümet yön verecek, bakanlıklar ve diğer sorumlu kurumlar ise kendi sektörleri için ölçütler geliştirecek ve yönettikleri yatırımları değerlendirecek.

Maliye Bakanlığı; ekonomik ve sosyal kalkınma, ulusal savunma ve güvenlik, altyapı kapasitesi, yaşam koşullarındaki iyileşme ve sosyal refahı çeşitli değerlendirme ölçütleri olarak sıralıyor. Bu yaklaşım, bir projenin yalnızca mali getirilerle ölçülemeyecek bir kamu amacına hizmet edebileceğini kabul ediyor.

Reklam

Başbakan Hung da ağustos ayındaki görüşmede savunma, güvenlik, etnik meseleler ve dinle ilgili projelere işaret ederek benzer bir ayrım yaptı. Politikanın amacı, yalnızca ne kadar para harcandığına bakmak yerine somut sonuçları değerlendirmek.

Hong, değerlendirme bulgularının yatırım kararlarına, tahsislere ve sermaye ayarlamalarına bağlanmasını istedi. Taslak ayrıca toplam yatırım tutarına ilişkin ön tahminlerin dayanağını netleştirerek proje maliyetlerinin değerlendirilmesini, sonraki onay aşamalarına bırakmak yerine hazırlık sürecinin parçası haline getiriyor.

Kalkınma yatırımlarına, stratejik sektörlere, etnik politikalara ve ekonomik ve sosyal koşulların özellikle güç olduğu bölgelere öncelik verilecek. Taslak açıklamasında ayrıca proje sahiplerine hedefler, takvim, kalite, bütçe kullanımı, harcama ve raporlama konusunda sorumluluklar yükleniyor; proje yönetim birimleri, danışmanlar ve değerlendirme kuruluşları için de görevler belirleniyor.

Acil durumlarda daha fazla hareket alanı, atıl fonlara daha az tolerans

Öneri, ulusal çıkarları ve ekonomik istikrarı etkileyen acil durumlara müdahale etmek amacıyla bütçe yedeklerinin, mali rezerv fonlarının, ek gelirlerin ve kalan harcama tahminlerinin kullanım alanını genişletecek. Ayrıca Ulusal Meclis veya Halk Konseylerince onaylanan tahminlerin üzerinde tahsil edilen gelirin bütçe uygulaması sırasında kullanılmasına izin verecek.

Devlet bütçesi borçlanması, yasal borçlanma ilkelerine tabi olmak kaydıyla, kalkınma yatırımları için ortak devlet bütçesi fonu kapsamında yönetilecek. Borçlanmayla sağlanan kaynakların bu fona dahil edilmesi önerilen bir yönetim değişikliğidir; borç denetimlerinden muafiyet getirileceği anlamına gelmiyor.

Artan esnekliğe, ödeneklerin bir bütçe yılından diğerine aktarılması anlamına gelen devreden ödeneklere getirilen kısıtlamalar eşlik ediyor. Eylül tarihli açıklama, kamu yatırımı ve sosyal refah harcamaları dahil uygun harcama kalemlerini daraltmayı ve aktarılan fonların genel olarak bir sonraki yılın 31 Aralık tarihine kadar harcanmasını şart koşmayı öneriyor.

Maaş, ödenek, yardım ve maaş tutarına göre hesaplanan ödemelere ayrılan fonlar istisna kapsamında olacak. Açıklamada ayrıca harcama ve avanslar için 31 Aralık son tarihi öneriliyor; kullanılmayan tahminlerin ve yıl sonunda ödenmemiş avansların nasıl ele alınacağına ilişkin kurallara da yer veriliyor.

İncelemeyi yürüten komite, henüz ayrıntılı olarak tahsis edilmemiş ödenekler, tahsis takvimleri ve sonraki yıla aktarımlar için daha sıkı hükümler istiyor. Komitenin kaygısı, kaynak yönetimindeki esnekliğin fonları etkili denetim dışında bırakmaması veya geciken tahsisleri olağan hale getirmemesi.

Harcama kalemleri, son tarihler ve yasal sınırlar

Taslak, kalkınma yatırımı harcamalarını kamu yatırımları ve diğer kalkınma yatırımları olarak tanımlıyor. Ekim ayında sunulan metinde, aynı bütçe görevinin hem cari harcama hem yatırım harcaması kalemlerinden finanse edilebildiği üç durumun kaldırıldığı belirtiliyor. Cari harcamalar genel olarak devam eden faaliyetlerin masraflarını, yatırım harcamaları ise kalkınma varlıkları ve projelerini finanse ediyor.

Reklam

Man, küçük onarımlar, kamu varlıklarının iyileştirilmesi ve yatırım projelerinin hazırlanmasına yönelik kısıtlamalar dahil olmak üzere bu iki harcama kategorisi arasındaki katı engellerin kaldırılması çağrısında bulunmuştu. Dolayısıyla öneri, tüm harcamaları aynı şekilde ele almak yerine hem daha açık bir sınıflandırma hem de işlerliği olan finansman yolları oluşturmayı amaçlıyor.

Hükümet, ülke genelinde bütçe harcama rejimlerini, standartlarını ve normlarını belirleme yetkisine sahip olacak. Bakanlıklar ve merkezi kurumlar sektörel teknik ve ekonomik standartlardan sorumlu olmaya devam edecek; ancak bütçe harcamalarını etkileyen kuralların kabul edilmesi için Maliye Bakanlığı'nın finansman kapasitesi konusunda mutabakatı gerekecek.

Eylül tarihli açıklama, Başbakan'ın bütçe tahminlerini tahsis etme tarihinin 20 Kasım'dan 30 Kasım'a alınmasını da öneriyor. Kesin bütçe hesapları içinse üst düzey bütçe birimleri ile il Halk Komitelerinin raporlama tarihini 5 Temmuz'dan 10 Temmuz'a, Maliye Bakanlığı'nın sunum tarihini de 15 Ağustos'tan 20 Ağustos'a çekmeyi öngörüyor.

Kapsam hükümleri, kamu yatırımı sermayesini devlet kurumları ve kamu hizmet birimlerinin yasal gelirlerinden finanse edilen yatırımlardan ayırıyor. Bakanlık, bu gelirlerin Hükümet kuralları ve ilgili diğer mevzuatla düzenleneceğini belirtiyor. İşletmelere yatırılan devlet sermayesi ve kamu bütçesinden finanse edilen kamu-özel sektör ortaklığı projeleri de ilgili özel yasalara tabi olmaya devam edecek.

Ulusal Meclis Başkan Yardımcısı Nguyen Khac Dinh, kamu borcu, kamu-özel sektör ortaklıkları ve inşaatı düzenleyen yasalarla tutarlılık sağlanması çağrısında bulundu. Dinh'e göre birleştirme, iki yasayı tek belgede toplamakla sınırlı kalmamalı, işlevsel bir yönetişim çerçevesi oluşturmalı.

Teknoloji finansmanı ve henüz alınmamış kararlar

Bilim ve Teknoloji Bakanlığı; bilim, teknoloji, yenilikçilik ve dijital dönüşüm alanlarında beş yıllık kamu yatırımı önceliklerini ve harcama tutarlarını önerecek. Bakanlığın sorumlulukları arasında ayrıntılı olarak henüz tahsis edilmemiş merkezi bütçe tahminleri, yedekler, ek gelirler ve kalan ödeneklere ilişkin öneriler de yer alacak.

Eylül tarihli açıklama, bu sorumlulukları ve bütçe yönetiminde dijital teknolojinin kullanımını 57/NQ-TW sayılı Karar'a bağlıyor. Öneri ayrıca devlet bütçesine ilişkin ulusal bir bilgi sistemi ve veri tabanı oluşturulmasını öngörüyor.

Hong, özellikle bilim, teknoloji, yenilikçilik ve dijital dönüşüm alanlarında yetkili makamların yetkisini aşan sermaye ayarlamalarına imkan veren mekanizmalara karşı uyarıda bulunarak, finansman kaynaklarının eşgüdümü ve birleştirilmesinin sınırlarının daha açık belirlenmesini istedi. Bütçe önerilerine yön verecek ve bunları bir araya getirecek, yetkileri tutarlı biçimde belirlenmiş bir kurum çağrısında da bulundu.

Bu konular, tasarının Ulusal Meclis'e sunulmasından önce sürdürülen çalışmaların parçası olmaya devam ediyor. İncelemeye ilişkin açıklamalarda nihai madde sayısı, Hükümetin belirleyeceği ayrıntılı prosedürler, sektörel değerlendirme ölçütleri ve sermayenin yeniden tahsisine yönelik güvenceler henüz netleşmedi. İdari tasarruflara veya harcamaların hızlanmasına ilişkin sayısal bir tahmin de paylaşılmadı.

Öncelikli görev, birleştirme konusundaki genel uzlaşıyı kesin kurallara dönüştürmek: Parayı kimin tahsis edebileceği veya aktarabileceği, fonların ne zaman tahsis edilip harcanması gerektiği ve proje sonuçlarının bir sonraki finansman kararını nasıl etkileyeceği.

Öne Çıkanlar

  • Hükümet, birleştirilmiş yasanın Ulusal Meclis'in ikinci oturumunda görüşülüp kabul edilmesini istiyor.
  • Ekim tarihli metin 10 bölüm ve 103 maddeden oluşuyor; eylül tarihli Hükümet açıklamasında 102 madde yer alıyor.
  • Beş yıllık ve yıllık kamu yatırımı planlaması, mali planlara ve bütçe tahminlerine dahil edilecek.
  • Projeler hazırlık, uygulama ve işletme aşamalarının yanı sıra sosyal ve güvenlik yararları açısından da değerlendirilecek.
  • Yerel makamlara esneklik tanınırken, verilen sorumlulukların kaynaklarla desteklenmesi bekleniyor.
  • Acil durumlarda kullanılabilecek finansman seçenekleri genişletilirken, sonraki yıla aktarılabilecek fonlar ve harcama süreleri daraltılacak.
  • Milletvekilleri geciken tahsisler, proje hazırlığı ve yetkisiz sermaye ayarlamaları üzerinde daha sıkı denetim istiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir