Tayland Böbrek Taraması İçin 3.000 Eczaneyi Hedefliyor; Takip Bakımı Kritik Önem Taşıyor

11 dakikalık okuma
Thailand Targets 3,000 Pharmacies for Kidney Screening, With Follow-Up Care a Key Test

Beş dakikalık test evlere daha da yaklaşıyor

Tayland, toplum sağlığı projelerinde halihazırda kullanılan bir araştırma programını genişleterek, yerel olarak geliştirilen böbrek tarama kitlerini 2026 sonuna kadar ülke genelinde 3.000 eczaneye ulaştırmayı hedefliyor. Genişleme kapsamında Ulusal Nanoteknoloji Merkezi (NANOTEC), Ulusal Bilim ve Teknoloji Geliştirme Ajansı (NSTDA) ve dijital eczacılık şirketi Arincare bir araya geliyor.

İçindekiler
  1. Beş dakikalık test evlere daha da yaklaşıyor
  2. Ulusal veriler neyi ölçüyor?
  3. AL-Strip uyarı işaretini nasıl saptıyor?
  4. İkinci bir teknoloji sayısal sonuç veriyor
  5. Ayrı bir toplum araştırmasının bulguları
  6. Doğruluk, her vakanın saptandığı anlamına gelmiyor
  7. Anormal sonucun ardından gelen eksik adım
  8. Eczaneler erişimi ve ilaç danışmanlığını artırıyor
  9. Farklı takvimlere sahip iki genişleme yolu
  10. Maliyet ve faydaların daha sağlam ölçülmesi gerekiyor
  11. Önemli Noktalar

23 Eylül 2026 tarihli bir forumda Tayland Böbrek Dostları Derneği Başkanı Thanaphon Dokkaew, ülkede 11 milyondan fazla kişinin kronik böbrek hastalığıyla yaşadığını, yaklaşık 150.000 kişinin ise böbrek yerine koyma tedavisi gördüğünü söyledi. Dokkaew; sağlık personelinin yetersizliği, ulaşım masrafları ve belirtiler ortaya çıkmadan test yaptırma konusundaki isteksizliği bir arada değerlendirdi.

Eczane planının merkezinde, idrarda bulunması böbrek hasarına işaret edebilen bir protein olan albümini tarayan AL-Strip adlı idrar testi temel alınarak geliştirilen ürünler yer alıyor. NSTDA, temel teknolojinin yaklaşık beş dakikada ön sonuç verdiğini belirtiyor. Kitnee, KidnyCheck ve RenAcc adlı üç ticari ürünün eczaneler ve dijital dağıtım kanalları üzerinden müşterilere ulaştırılması amaçlanıyor.

Hedef, bir dağıtım planı; 3.000 eczanenin kitleri hâlihazırda sunduğunun teyidi değil. Tayland'da yürütülen ayrı bir toplum araştırmasının bulguları da yalnızca erişilebilirliğin yeterli olmadığını gösteriyor: Taramaya uygun kişilerin sadece yüzde 16'sı ilk taramaya katıldı, anormal bulguları olanların ise yalnızca yüzde 55'i doğrulama testini tamamladı.

Dolayısıyla temel zorluk iki yönlü. Tayland'ın taramayı kendini sağlıklı hisseden kişilere yaklaştırması ve ardından anormal sonucu klinik değerlendirmeye bağlaması gerekiyor. Bir kit uyarı işaretini saptayabilir; ancak tek başına kronik böbrek hastalığı tanısı koyamaz veya tedavinin başlamasını sağlayamaz.

Reklam

Ulusal veriler neyi ölçüyor?

Kronik böbrek hastalığı bulunan 11 milyondan fazla kişiye ilişkin tahmin, Halk Sağlığı Bakanlığı'nın Sağlık Veri Merkezi'ne (HDC) atfedilen rakamlardan önemli ölçüde farklı. HDC'nin 2026 için bildirdiği hasta sayısı 1.321.111; bu, 2025'e göre 175.928 kişilik bir artış anlamına geliyor.

Bu rakamlar, 2025'te hasta sayısının 1.145.183 olduğunu ve yaklaşık yüzde 15,4 arttığını gösteriyor. 2026 dökümünde evre 3'te 634.289, evre 4'te 167.244 ve evre 5'te 82.051 hasta yer alıyor. Bu üç grup toplam 883.584 hastadan, yani bildirilen HDC toplamının yaklaşık yüzde 66,9'undan oluşuyor.

Ulusal tahmin ile HDC sayısı birbirinin yerine kullanılmamalı. Biri ülkenin hastalık yükü olarak sunulurken diğeri bir sağlık bilgi sistemine kaydedilen hasta sayısını ifade ediyor. Aradaki farkı açıklığa kavuşturmak için nüfus kapsamı ve yöntemler yeterince açıklanmıyor. Ayrıca 11 milyon rakamının genel olarak kronik böbrek hastalığını mı, yoksa hastalığın son evresini mi ifade ettiği konusunda da farklı anlatımlar var. Thanaphon'un açıklaması genel olarak kronik böbrek hastalığını tanımlıyor; böbrek yetmezliği yaşayan 11 milyon kişiyi değil.

Bölgesel rakamlar da benzer bir dikkatle ele alınmalı. NSTDA, Tayland'ın kuzeydoğusunda kronik böbrek hastalığı görülme sıklığının 2009'da yüzde 17 ile yüzde 22 arasında olduğunu, 2022'de ise bazı bölgelerde yüzde 26'ya ulaştığını belirtiyor. Bu rakamlar bölgede ciddi bir hastalık yüküne işaret ediyor; ancak sonraki rakam belirli bölgeleri kapsıyor ve kuzeydoğunun tamamında aynı ölçüde artış olduğunu göstermiyor.

AL-Strip uyarı işaretini nasıl saptıyor?

NSTDA'nın Aralık 2023 tarihli duyurusu, AL-Strip'i evde kullanıma yönelik nitel bir test olarak tanımlıyor. Nitel test, kesin bir sayısal ölçüm sunmak yerine tarama eşiğinin aşılıp aşılmadığını gösteriyor.

Duyuruya göre şerit, mililitrede 20 mikrogramın üzerindeki idrar albümini konsantrasyonlarını işaretliyor. Belirtilen renk düzeni, bir sağlık kuruluşunda ayrıntılı inceleme gerektiren yüksek riske işaret ediyor. Albümin normalde büyük ölçüde kan dolaşımında kalır; idrara daha fazla sızması, kan testleri böbreklerin süzme işlevini hâlâ koruduğunu gösterse bile böbrek hasarı için erken uyarı olabilir.

Eczane ağının genişlemesine ilişkin bir haberde eşik bunun yerine mililitrede 20 miligram olarak veriliyor. Bu değer, NSTDA'nın resmî açıklamalarında belirtilen konsantrasyonun 1.000 katı; aynı ölçüt gibi değerlendirilmemeli. Sonuçların okunma süresi konusunda da farklı bilgiler var: yaklaşık beş dakika veya beş ila 15 dakika. Müşteriler, araştırma teknolojisine ilişkin genel bir açıklama yerine kullandıkları onaylı ürünün talimatlarını izlemeli.

Reklam

İkinci bir teknoloji sayısal sonuç veriyor

NANOTEC, sağlık profesyonellerinin kullanımı için GO-Sensor Albumin Test'i de geliştirdi. AL-Strip'den farklı olarak bu test nicel ölçüm sunuyor; 10 ila 30 dakika içinde alınan sonuçlar bilgisayar veya akıllı telefondan görüntülenebiliyor.

26 Aralık 2023'te yayımlanan NSTDA'nın Tayland teknolojisine ilişkin duyurusu, cihazın her seferinde tek numuneyi işlediğini belirtiyor. Duyuruda, geleneksel testlerden yaklaşık 100 kat daha hassas bir reaktif ile daha küçük sağlık kuruluşlarında ve hastane dışında test yapılmasına yönelik ekipman tanımlanıyor. Bu, reaktifin analitik hassasiyetine ilişkin bir iddia; sistemin 100 kat fazla hasta saptadığına dair kanıt değil.

NSTDA'nın iki duyurusu hazırlık düzeyini farklı biçimlerde tanımlıyor. İngilizce sürüm her iki teknolojiyi de 8. teknoloji hazırlık seviyesinde gösterirken Tayca sürüm 7 ile 9 arasında bir aralık veriyor. Bu seviyeler, teknolojilerin uygulamaya geçirilme sürecindeki ilerlemeyi tanımlıyor. Ancak bu açıklamaların hiçbiri klinik performans kanıtının veya bir tarama programının hasta sonuçlarını iyileştirip iyileştirmediğine ilişkin değerlendirmenin yerini tutmuyor.

Tayca duyuruda AL-Strip teknolojisini devralan üç şirket Innosus, Medbiosyn ve Hilife Health olarak sıralanıyor. Daha sonraki eczane genişlemesi haberinde ise Kitnee, KidnyCheck ve RenAcc ticari ürünleri sayılıyor; ancak her bir markanın bu şirketlerden hangisiyle bağlantılı olduğu açıkça belirtilmiyor. Ürünlerin geliştirilmesi laboratuvar çalışmalarından üretime geçişte ilerleme kaydedildiğini gösteriyor; ancak fiyatlar ve karşılaştırmalı performans hakkında bilgi verilmiyor.

Ayrı bir toplum araştırmasının bulguları

2025'te yayımlanan bir toplum taraması araştırması, eczane ağı planında adı geçen üç üründen farklı, yerel olarak geliştirilmiş Albii şeridini değerlendirmiş olsa da Tayland'da idrar albümini testiyle ilgili yararlı bulgular sunuyor.

Araştırmacılar, 1 Şubat ile 31 Mart 2022 arasında Samut Sakhon ilinin Ban Phaeo ilçesindeki 17 bucak sağlık biriminden 2.307 katılımcıyı çalışmaya aldı. Katılımcılar daha önce böbrek hastalığı tanısı almamış yetişkinlerdi; diyabeti veya hipertansiyonu bulunan ya da en az 60 yaşında olan kişiler çalışmaya dâhil edildi. Dolayısıyla bulgular, riskin arttığı bir nüfusu kapsıyor; Tayland'da yaşayan herkesin temsili bir örneklemini değil.

Araştırmacılar albüminüri, tahmini glomerüler filtrasyon hızında azalma veya her ikisi bulunan 489 kişiyi belirledi. Tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR), böbreklerin kanı ne kadar iyi süzdüğünü tahmin etmek için kan kreatinin değerine dayanan bir hesaplamadır. Bu 489 kişinin 406'sında, yani yüzde 83'ünde, eGFR normal düzeyde kalırken albüminüri görüldü. Diğer 60 kişide albüminüri olmaksızın eGFR düşüktü; 23 kişide ise her iki anormallik de vardı.

Bu dağılım, idrar ve kan testlerinin farklı amaçlara hizmet ettiğini açıklıyor. Yalnızca süzme işlevindeki azalmaya dayanan bir program, bu 406 kişide saptanan uyarı işaretini gözden kaçırır. Öte yandan yalnızca albümin testi yapmak da süzme işlevi azalan herkesi belirleyemez.

Makale, 2.307 katılımcıdan 489'unu yüzde 20,3 olarak veriyor; ancak bu sayılarla yapılan hesaplama yaklaşık yüzde 21,2 sonucunu veriyor. Bu sayısal tutarsızlık bildirilen dağılımı değiştirmiyor, fakat hastalık görülme sıklığı tahmini aktarılırken dikkatli olunmasını gerektiriyor.

Reklam

Doğruluk, her vakanın saptandığı anlamına gelmiyor

Albii, idrardaki albümin/kreatinin oranının (UACR) laboratuvar ölçümüyle karşılaştırıldığında yüzde 70 duyarlılık, yüzde 97 özgüllük ve yüzde 92 doğruluk gösterdi. UACR, idrar yoğunluğundaki farklılıkları hesaba katmaya yardımcı olmak için albümini idrar kreatininiyle karşılaştırıyor. Araştırmada albüminüri, UACR'nin gram başına en az 30 miligram olması şeklinde tanımlandı.

Duyarlılık, bir testin ölçülen durumu ne sıklıkla saptadığını ifade ediyor. Yüzde 70 duyarlılık, laboratuvar UACR değeri albüminüri eşiğini karşılayan katılımcıların yaklaşık yüzde 30'unun şeritle saptanamadığı anlamına geliyor. Özgüllük, bu bulgu bulunmayan kişilerde testin ne sıklıkla doğru negatif sonuç verdiğini gösteriyor. Bu nedenle yüksek doğruluk, negatif şerit sonucunun böbrek hastalığını kesin olarak dışladığı şeklinde yorumlanmamalı.

Albümün şeridi, aynı araştırmada kullanılan standart idrar protein çubuğundan daha iyi performans gösterdi. Protein çubuğunun duyarlılığı yüzde 51, özgüllüğü yüzde 93 ve doğruluğu yüzde 86'ydı. Albümin şeridinin duyarlılığı 19 yüzde puan daha yüksekti; erken dönem anormallikleri saptamayı amaçlayan bir program açısından bu önemli bir fark.

Makale, Albii'nin Tayland Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylandığını belirtiyor ve idrar uygulandıktan en az 10 dakika sonra okunmasını istiyor. Bu talimat, AL-Strip için belirtilen beş dakikalık süreden farklı; ürünlerle bunlara ilişkin kanıtların birbirinden ayrı tutulması gerektiğini gösteriyor. Albii'nin ölçülen performansı Kitnee, KidnyCheck veya RenAcc'ye otomatik olarak atfedilemez.

Anormal sonucun ardından gelen eksik adım

Ban Phaeo'da araştırmanın uygunluk kriterlerini karşılayan 14.393 kişi vardı, ancak ilk taramaya yalnızca 2.307 kişi katıldı. Katılımcı bulma çalışmaları arasında postayla gönderilen davetler ve bir ay süren yerel medya kampanyası da yer aldı. Katılımın yüzde 16'da kalması, toplumda test sunmanın uygun kişilerin çoğunu mutlaka test yaptırmaya yöneltmediğini gösteriyor.

Araştırmada, anormalliklerin devam edip etmediğini belirlemek için albüminüri veya düşük eGFR bulunan kişilere üç ay sonra tekrar test yapıldı. Anormal bulguları olanların yalnızca yüzde 55'i doğrulama testini yaptırdı. Anormalliklerin sürmesi önem taşıyor; çünkü tek bir tarama sonucu hastalık şüphesini ortaya koyarken kronik böbrek hastalığı için sorunun zaman içinde devam ettiğine dair kanıt gerekiyor.

Albüminürisi devam eden veya böbrek süzme işlevi bozulmuş kişilere ilçe hastanesinin böbrek kliniğine başvurmaları önerildi. Tarama, doğrulama ve klinik bakımdan oluşan bu sürecin yerini bir perakende dağıtım ağı tutamaz. Araştırmanın yazarları, uygulama ve maliyet etkinliği üzerine daha fazla çalışma yapılmasını önerdi.

Eczane ağı planına ilişkin açıklamalarda, eczane bilgilerinin kamu sağlık sistemindeki sevk süreçleriyle ilişkilendirilmesi de yer alıyor. Ancak tamamlanmış bir sevk protokolü, doğrulama testlerinin finansmanı ve müşterilerin sağlık hizmetine ulaşıp ulaşmadığını takip etmeye yönelik düzenlemeler henüz ayrıntılandırılmadı. Artan kit satışlarının daha erken tedaviye dönüşüp dönüşmediğini bu önlemler belirleyecek.

Reklam

Eczaneler erişimi ve ilaç danışmanlığını artırıyor

Arincare'ın kurucu ortağı ve genel müdürü Thira Kanokkanjanarat, stok yönetimini eczacılar ve eczanelerle buluşturan bir platformu tanımlıyor. Şirket, 6.000'den fazla eczane ve 12.000'den fazla eczacıdan oluşan bir ağa sahip olduğunu bildiriyor. Dolayısıyla 3.000 eczane hedefi, belirtilen ağın yarısından azına karşılık geliyor; ağa bağlı her mağazayı donatma taahhüdü değil.

MedEx'in dağıtımı ve eczane siparişlerini desteklemesi amaçlanıyor. Arincare ayrıca eczacıların kitleri açıklamasına ve müşterilere tavsiyede bulunmasına yardımcı olacak bilgi ve araçlar sunmayı planlıyor. NSTDA'nın hızlı test programı direktörü Dr. Deanpen Japrung, ürünleri yalnızca raflara yerleştirmenin ötesinde, sürekli kullanım ve yeniden sipariş verilmesini hedef olarak tanımlıyor.

NANOTEC Direktörü Dr. Uratcha Ruktanonchai, iş birliğinin araştırma ve teknoloji transferini yerleşik pazar kanallarıyla buluşturmayı amaçladığını söylüyor. Belirttiği öncelik, teknolojiyi geliştirmekle yetinmek yerine halkın günlük kullanımına sunmak.

Tayland Toplum Eczaneleri Derneği Başkanı Eczacı Phenthipha Kaewketthong, eczanelerin neden önemli olduğuna dair bir başka noktaya dikkat çekiyor: Müşteriler obezite, mevcut hastalıklar veya ilaç kullanımıyla bağlantılı risklerinin farkında olmayabilir. Yaygın bir ağrı kesici grubu olan steroid olmayan antienflamatuvar ilaçlara (NSAİİ), bu ilaçların bazı karışık ilaç paketlerinde ve geleneksel preparatlarda bulunmasına özellikle dikkat çekiyor.

Phenthipha'nın aktardığına göre el işçileri, olası böbrek risklerini fark etmeden çalışmayı sürdürebilmek için ağrı kesici satın alabiliyor. Mevcut rahatsızlıklar, belirtiler, takviyeler ve ilaçlar üzerine yapılacak görüşmeler, taramayı basit bir alışverişten daha yararlı hâle getirebilir. Ancak ne eczane hedefi ne de şirketin ağ büyüklüğü kaç kişinin testi tamamlayacağını veya tedavi göreceğini gösteriyor.

Farklı takvimlere sahip iki genişleme yolu

Eczane projesi, Khon Kaen'de daha önce başlatılan bir halk sağlığı girişimini izliyor. Yükseköğretim bakanlığı, NANOTEC/NSTDA, il halk sağlığı dairesi ve il idari kuruluşu, 5 Haziran 2025'te böbrek taraması ve diyabetle ilişkili komplikasyonları kapsayan bir mutabakat imzaladı.

Girişim, 26 ilçeyi kapsayan ve il idari kuruluşuna bağlı 248 bucak sağlık tesisinde personelin eğitilmesini ve kitlerin kullanılmasını hedefledi. Ülke çapında yaygınlaşma için 2028 hedefi belirlendi. Bu tarih, halk sağlığı pilot projesiyle ilgili; 2026 sonuna kadar 3.000 eczane satış noktasına ulaşma hedefiyle karıştırılmamalı.

  • 2021: NANOTEC, kuzeydoğudaki CKDNET önleme programını desteklemek için test üretmeye başladı.
  • Şubat-Mart 2022: Ban Phaeo'daki ayrı araştırmaya 2.307 kişi katıldı.
  • Aralık 2023: NSTDA, toplumda erken kullanım dâhil AL-Strip ve GO-Sensor açıklamalarını yayımladı.
  • 5 Haziran 2025: Khon Kaen'deki ortaklar, 248 bucak tesisini kapsayan anlaşmayı imzaladı.
  • 23 Eylül 2026: Eczane iş birliği, 2026 sonu için 3.000 nokta hedefiyle tanıtıldı.
  • 2028: Khon Kaen girişiminin ülke çapında yaygınlaşma için belirlediği tarih.

Khon Kaen halk sağlığı yetkilisi Salinee Waiyanon, ilde her yıl 30.000'den fazla böbrek hastası bulunduğunu; 2.978 kişinin hemodiyaliz, yaklaşık 1.700 kişinin ise periton diyalizi gördüğünü bildiriyor. İki diyaliz grubu toplam yaklaşık 4.678 kişiden oluşuyor ve önleme çalışmalarının azaltmayı amaçladığı tedavi yükünü gözler önüne seriyor.

Reklam

Maliyet ve faydaların daha sağlam ölçülmesi gerekiyor

NSTDA'nın 2023 tarihli duyurularında diyaliz maliyetinin kişi başına yılda 200.000 bahta kadar çıkabildiği belirtiliyor. Daha sonraki haberlerde kamu harcamalarının 15 milyar bahttan 20 milyar bahta yükseldiği, yani üçte bir oranında arttığı aktarılıyor; ancak bütçe yılları belirtilmiyor ve her iki toplamın da tam olarak aynı hizmetleri kapsadığı doğrulanmıyor. Bu veriler, eczane programından sağlanabilecek yıllık tasarruf için kesin bir tahmin sunmuyor.

Önceki uygulamalar yine de bir başlangıç noktası sağlıyor. NSTDA, Khon Kaen Üniversitesi ve Ulusal Sağlık Güvenliği Ofisi ortaklarının yürüttüğü CKDNET'in 1.000'den fazla kişiyi taradığını belirtiyor. Tayca duyuru, bunun ekonomik ve toplumsal etkisini 7,87 milyon baht olarak veriyor. İngilizce duyuruda ise 7,87 baht yazıyor; resmî sürümler arasındaki bu çelişki çözüme kavuşmuş değil.

Duyurular, tedarik sürecindeki ilerlemeye ilişkin bilgilerde de farklılaşıyor. Tayca sürüm, iki teknolojiden birinin devlet alımlarını destekleyen Tayland İnovasyon Listesi'ne girdiğini söylerken İngilizce sürüm listeye alınması için başvuruda bulunulduğunu belirtiyor. Bu açıklamaların hiçbiri, yakında eczanelere dağıtılacak kitlerin müşterilere ücretsiz sunulacağını veya ülke genelinde kamu sigortası kapsamına gireceğini göstermiyor.

Bir sonraki açıklanan kilometre taşı, 2026 sonu için belirlenen dağıtım hedefi. Perakende satış fiyatları, katılımcı eczanelerin mevcut sayısı, eczanelerin coğrafi dağılımı ve doğrulama ile bakıma erişim için finansmanı sağlanmış yol henüz belirtilmedi. Katılımı, tekrar testleri ve anormal sonuçların ardından tedaviye erişimi ölçmek, başarıyı yalnızca stok bulunduran eczaneleri saymaktan daha sağlıklı değerlendirmeyi sağlar.

Önemli Noktalar

  • NANOTEC, NSTDA ve Arincare, böbrek tarama kitlerini 2026 sonuna kadar 3.000 eczaneye ulaştırmayı hedefliyor.
  • NSTDA'ya göre AL-Strip idrar albüminini tarıyor ve yaklaşık beş dakikada ön sonuç veriyor.
  • Resmî eşik, bir haberde belirtilen mililitrede 20 miligram değil, 20 mikrogramın üzeri.
  • Ayrı bir Albii araştırması yüzde 70 duyarlılık ve yüzde 97 özgüllük buldu. Bu sonuçlar diğer markalar için otomatik olarak geçerli sayılamaz.
  • Ban Phaeo'da taramaya uygun kişilerin yalnızca yüzde 16'sı taramaya katıldı; anormal bulguları olanların yüzde 55'i doğrulama testini tamamladı.
  • Khon Kaen'deki 248 tesisli pilot projenin ülke çapında yaygınlaşma için ayrı bir 2028 hedefi var.
  • Eczane programı için fiyatlar, kapsam ve ayrıntılı sevk süreci henüz belirtilmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir