Daha küçük fiyat adımları, hedefli ücretler ve daha az işlem kısıtlaması
Tayland Borsası (SET), 16 Kasım 2026’da revize edilmiş sekiz işlem önlemini yürürlüğe koyacak. Düzenlemeler, 5 ila 50 baht arasındaki hisseler için daha küçük fiyat adımlarını, yoğun emir trafiğine yönelik daha sıkı kontrolleri ve açığa satış kurallarındaki değişiklikleri bir araya getiriyor. Mevcut üç kısıtlama kaldırılacak: menkul kıymet bazında Dinamik Fiyat Bantları, yüksek frekanslı işlem yapanların işlem yapabileceği menkul kıymetlere getirilen sınırlamalar ve emirlerin sistemde tutulması için öngörülen asgari süreler.
İçindekiler
- Daha küçük fiyat adımları, hedefli ücretler ve daha az işlem kısıtlaması
- Daha küçük fiyat adımları neleri değiştirebilir?
- Açığa satışta kapanış fiyatına bağlı eşik
- Hangi menkul kıymetlerde açığa satış yapılabilecek?
- Kayıt düzenlemesi yatırımcıların işlem biçimine odaklanacak
- Ek emir ücreti nasıl uygulanacak?
- Üç kısıtlama kaldırılacak
- Yabancı menkul kıymetlere bağlı ürünler için ayrı açılış saati değişikliği
- Daha sıkı kısıtlamalardan kapsamlı bir yenilenmeye
- Öne Çıkanlar
Yeni emir ücretinin uygulanmasında üç temel eşik bulunuyor. Hesapların emir/işlem oranının 50’nin üzerinde olması ve dakikada ortalama 50’den fazla emir göndermesi gerekiyor. Bu koşulları sağlayan hesaplardan, günde 15.000 emri aşan kısım için emir başına yalnızca 0,15 baht ücret alınacak. Dolayısıyla bu ücret, otomatik işlemlere uygulanan genel bir kesinti değil.
Açığa satışa normalde son işlem fiyatına eşit veya bu fiyatın üzerinde bir fiyattan izin verilecek. Bir menkul kıymetin kapanış fiyatı önceki kapanışına göre en az yüzde 10 düşerse, sonraki işlem günündeki açığa satışlarda fiyatın son işlem fiyatının üzerinde olması gerekecek.
SET Başkanı Asadej Kongsiri, paketin mayıs ayında yatırımcılar ve diğer piyasa katılımcılarıyla yapılan istişarelerin ve Tayland Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonunun (SEC) onayının ardından hazırlandığını söyledi. Borsa, hedefini likidite ile istikrar arasında denge kurmak, yatırımcı maliyetlerini düşürmek ve fiilî işlem davranışını denetlemek olarak tanımlıyor. Kasım tarihi Miladi takvime göre veriliyor; Tayland duyurusunda yıl Budist takvimine göre 2569 olarak belirtiliyor.
Aynı gün yürürlüğe girecek ayrı bir değişiklikle, yabancı menkul kıymetlere bağlı türev varantlar ve borsa yatırım fonları (ETF) için sabah seansının açılışı önceki saat 10.00 yerine 08.00’e alınacak. Kapanış saatleri değişmeyecek.
Daha küçük fiyat adımları neleri değiştirebilir?
Fiyat adımı, emir fiyatları arasındaki izin verilen en küçük farktır. 5 ila 50 baht arasındaki hisseler için bu adımın küçültülmesi, alıcılarla satıcıların birbirine daha yakın fiyatlar sunabilmesini sağlayacak. Borsa, bunun en yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki farkı, yani alış-satış makasını daraltmasını ve emirlerin eşleşme olasılığını artırmasını bekliyor.
Bu makas, aracı kurum komisyonundan ayrı bir işlem maliyetidir. İşlemin hemen gerçekleşmesini isteyen bir yatırımcı genellikle mevcut satış fiyatından alım yapar veya mevcut alış fiyatından satış yapar. Makasın daralması bu maliyeti azaltabilir; ancak makasın gerçek genişliği, işlem yapmaya istekli katılımcı sayısına ve satışa sunulan hisse miktarına da bağlıdır.
Değişiklik, daha ucuz işlem garantisi vermek yerine daha fazla fiyat seçeneği sunuyor. Duyuruda revize edilmiş fiyat adımı çizelgesinin tamamı belirtilmediğinden, belirli bir hisse için sağlanacak tasarruf kesin olarak hesaplanamıyor. Likiditedeki artışa ilişkin ölçülebilir bir tahmin de verilmiyor.
Açığa satışta kapanış fiyatına bağlı eşik
Açığa satış, genellikle daha sonra geri almak amacıyla ödünç alınan menkul kıymetlerin satılmasını içerir. Zero Plus Tick olarak adlandırılan revize edilmiş normal fiyatlama kuralına göre satış fiyatı, son işlem fiyatına eşit veya bu fiyatın üzerinde olmalı. Daha sıkı Uptick kuralı ise fiyatın son işlem fiyatından yüksek olmasını gerektiriyor.
Bir hisse üzerinde satış baskısı olduğunda bu ayrım önem kazanıyor. Hissenin kapanış fiyatı önceki günün kapanışına göre yüzde 10 veya daha fazla düşerse, sonraki işlem gününde daha sıkı koşul uygulanacak. Bu kural, söz konusu menkul kıymette açığa satışı tamamen yasaklamadan, açığa satış işlemlerinin yapılabileceği fiyatları sınırlandırıyor.
Kapanış fiyatı testi ve kuralın sonraki işlem gününde uygulanması, önceki bir taslaktan önemli ölçüde farklı. Önceki taslakta, önceki kapanışa göre en az yüzde 10’luk düşüşün aynı seansın geri kalanında Uptick kısıtlamasını devreye sokacağı belirtilmişti. Duyurulan pakette ise kapanıştaki düşüş, sonraki işlem gününde hangi kuralın uygulanacağını belirliyor.
Hangi menkul kıymetlerde açığa satış yapılabilecek?
Açığa satış, borsanın yeterli likiditeye sahip olduğunu belirlediği gruplarla sınırlandırılacak: SET100 endeksindeki hisseler, Tek Hisse Senedi Vadeli İşlem Sözleşmelerine dayanak olan hisseler, depo sertifikaları (DR) ve borsa yatırım fonları (ETF). Likidite, büyük bir fiyat hareketine yol açmadan alım veya satım yapabilme olanağını ifade ediyor.
Tek Hisse Senedi Vadeli İşlem Sözleşmeleri, tekil hisselere dayalı sözleşmelerdir. DR’ler, yerel piyasada işlem gören araçlar üzerinden yabancı menkul kıymetlere yatırım olanağı sunarken ETF’ler, payları borsada işlem gören fonlardır. Bu grupların kapsama alınması, açığa satış yapılabilecek menkul kıymet kategorilerinin SET100 endeksindeki hisselerin ötesine geçtiği anlamına geliyor.
Önceki taslakta ETF’lere ve türev varantlara dayanak olan menkul kıymetlerde açığa satışın yasaklanması da öngörülmüştü. Bu kısıtlama, ETF paylarının kendisinden ziyade dayanak menkul kıymetlerle ilgiliydi. Nihai duyuru özetlerinde izin verilen gruplar sıralanıyor ancak bu ayrı yasak tekrarlanmıyor; dolayısıyla uygulamadaki kesin durumun yürürlükteki kurallardan doğrulanması gerekiyor.
Yüksek frekanslı işlem yapanların alıp satabileceği menkul kıymetlere ilişkin kısıtlamaların kaldırılması, açığa satış koşullarını ortadan kaldırmıyor. Bir menkul kıymette normal işlem yapabilmek ile o menkul kıymeti açığa satma izni birbirinden ayrı konular.
Kayıt düzenlemesi yatırımcıların işlem biçimine odaklanacak
Borsa, gözetim amacıyla yatırımcıların kayıt yaptırmasını gerektiren ölçütleri revize ediyor. İlgili unsurlar arasında özel bir API kullanımı, emir sıklığı ve hızı, gün sonunda açık kalan pozisyonlar ve günlük işlem değeri bulunuyor. API, bir işlem sisteminin yetkili bir kanal üzerinden doğrudan emir göndermesini sağlayan yazılım bağlantısıdır.
Yüksek frekanslı işlem (HFT), emirleri hızla göndermek ve yönetmek için otomatik sistemlerden yararlanır. Revize edilmiş yaklaşım, bu etiketin ötesine geçerek gözlemlenebilir faaliyetlere bakıyor. Hızlı biçimde çok sayıda emir gönderen, yüksek işlem hacmi oluşturan ve kapanışta az miktarda hisse tutan bir yatırımcı, borsanın izlemeyi amaçladığı davranışları sergiliyor olabilir.
SET Kıdemli Başkan Yardımcısı Rongrak Panavudhi, önerilen sınıflandırma yaklaşımını emir sıklığı, işlem hızı, açık pozisyonlar ve günlük değer dahil fiilî işlem davranışına göre tanımladı. Duyurulan kayıt ölçütleri de bu doğrultuda; ancak her davranış ölçütü için sayısal eşikler açıklanmadı.
Kayıt zorunluluğu ile emir ücreti birbirinden ayrı kontrollerdir. Ek ücret koşullarını karşılamayan bir yatırımcının kayıt yaptırması gerekebilir. Benzer şekilde ücret, hesabın yalnızca HFT olarak sınıflandırılmasına değil, hesap faaliyetlerine göre tanımlanıyor.
Ek emir ücreti nasıl uygulanacak?
Emir/işlem oranı (OTR), gönderilen emir sayısını gerçekleşen işlem sayısıyla karşılaştırır. Oranın yüksek olması, gerçekleşen işlemlere kıyasla yoğun emir trafiğine işaret eder. Borsa, ek ücretin işlem sistemi kaynaklarının kullanımını yansıtmayı ve eşleşme amacı olmadan gönderilen emirleri caydırmayı hedeflediğini söylüyor.
Duyurulan eşiklere göre hem OTR’nin 50’nin üzerinde hem de emir hızının dakikada ortalama 50’den fazla olması gerekiyor. Ardından ücret, günde 15.000’i aşan emirler için emir başına 0,15 baht olarak uygulanıyor. Yalnızca 15.000’den fazla emir göndermek, tek başına ücret ödenmesi gerektiği anlamına gelmiyor.
Örnek olarak, her iki faaliyet koşulunu karşılayan ve günlük sayım kurallarına göre ücretlendirilecek 20.000 emir gönderen bir hesabın, ödeneksiz sınırı aşan 5.000 emri olur. 5.000’in 0,15 bahtla çarpılması 750 baht ek ücret verir. Bu, duyurulan eşiklere dayalı bir hesaplamadır; herhangi bir hesap için bildirilmiş gerçek bir ücret değildir.
Önceki taslakta OTR’nin 100’ün üzerinde olması, aktif dakika başına 50’den fazla emir ve günlük 30.000 emirlik ödenek öngörülmüştü. Duyurulan OTR eşiği ile günlük ödenek, taslakta önerilen düzeylerin yarısı; ücret oranı ise yine 0,15 baht. Dakika ölçütünün tanımına ilişkin haberler de farklılık gösteriyor: taslakta açıkça “aktif dakika” denirken duyuru özetlerinde dakikada ortalama emir sayısından söz ediliyor. Uygulama açısından ayrıntılı hesaplama yöntemi önem taşıyor.
Üç kısıtlama kaldırılacak
İlk değişiklik, menkul kıymet bazında uygulanan Dinamik Fiyat Bantlarının kaldırılması. Bu bantlar, bir menkul kıymetin fiyatının belirli bir süre içinde ne kadar değişebileceğini sınırlar. Borsa, bantların kaldırılmasının özellikle likiditesi düşük hisselerde işlem engellerini azaltacağını söylüyor. Küçük şirketler de işlem açısından daha fazla esneklik kazanabilir; ancak bu etkinin boyutuna ilişkin sayısal bir tahmin verilmedi.
İkinci değişiklik, HFT katılımcılarının işlem yapabileceği menkul kıymetlere yönelik kısıtlamaları kaldırıyor. Önceki politika açıklamalarında bu yatırımcıların SET100 hisseleriyle sınırlandırılması anlatılmıştı. Revize edilmiş paket ise her faaliyet için geçerli kurallara tabi olmak üzere, diğer yatırımcılarla aynı temelde tüm menkul kıymet türlerine erişim sağlamayı amaçlıyor.
Üçüncü değişiklik, emrin iptal edilmeden veya değiştirilmeden önce sistemde belirli bir asgari süre kalmasını gerektiren Minimum Bekleme Süresi uygulamasını kaldırıyor. Borsa, bunun emir yönetimini iyileştirmesini ve üye aracı kurumların operasyonel yükünü azaltmasını bekliyor.
Önceki bir taslakta, asgari bekleme süresinin yerine olağan dışı işlem örüntülerini gerçek zamanlı tespit edecek yapay zekâ destekli gözetim getirileceği belirtilmişti. Nihai duyuru özetleri uygulamanın kaldırılacağını doğruluyor, ancak gözetim sisteminin devreye alınacağı tarihi veya teknik ayrıntılarını vermiyor. Genel yaklaşım, bazı doğrudan işlem kısıtlamalarını kaldırırken davranışları izlemeye ve belirli koşulları karşılayan emir trafiğine ücret uygulamaya yöneliyor.
Yabancı menkul kıymetlere bağlı ürünler için ayrı açılış saati değişikliği
16 Kasım’dan itibaren yabancı menkul kıymetlere bağlı türev varantlar ve ETF’lerde sabah işlemleri saat 10.00 yerine 08.00’de başlayacak. Kapanış saatleri değişmeyeceğinden, işlem gününün başlangıcına iki saat eklenecek.
Türev varantlar, değeri bir dayanak varlığa bağlı olan ve sundukları yatırım riskini koşulları belirleyen araçlardır. Erken açılış, yabancı menkul kıymetlere bağlı olarak belirtilen ürünler için geçerli. Bu değişiklik, tüm Tayland hisselerinin açılış saatinin değiştiği şeklinde yorumlanmamalı.
Bu saat düzenlemesi, emir fiyatlaması, açığa satış ve otomatik faaliyetleri düzenleyen sekiz önlemden ayrıdır. Dolayısıyla bu ürünlerde işlem yapan yatırımcılar, piyasa genelinde tek bir işlem süresi uzatması yerine hem bir saat değişikliğiyle hem de geçerli işlem kuralı değişiklikleriyle karşılaşacak.
Daha sıkı kısıtlamalardan kapsamlı bir yenilenmeye
Kasım paketi, piyasa performansının zayıf olduğu bir dönemde daha sıkı sınırlamalar getirilmesi yönündeki önceki girişimin ardından geliyor. Asadej, 19 Şubat 2025’te açığa satışın ve HFT’nin SET100 hisseleriyle sınırlandırılmasına yönelik planları açıklamış; istişareler ve SEC onayının ardından uygulamanın o dönemde ikinci çeyrekte başlamasının beklendiğini söylemişti.
O dönemde yabancı yatırımcılar önceki iki yılda yaklaşık 10 milyar ABD doları çekmiş, SET endeksi de o yıl yaklaşık yüzde 10 düşmüştü. 19 Ağustos’tan bu yana açığa satışların değeri yaklaşık 240 milyar baht, toplam işlem hacmindeki payı ise yaklaşık yüzde 4’tü. Bunlar tarihsel veriler; Kasım 2026’da kurallar yürürlüğe girdiğinde piyasa koşullarını gösteren ölçümler değil.
Daha sonra önerilen kapsamlı düzenleme tartışılırken SET Başkanı Asadej, işlem erişimi ile oynaklık kontrolleri arasında hedeflenen dengeyi şöyle ifade etti:
"Bu yol haritası, daha dengeli bir işlem ortamı oluşturmaya ve piyasa oynaklığını yönetmek için daha somut mekanizmalar sunmaya yardımcı olacak," dedi.
Süreçteki gelişmeler, önceki taslakların neden nihai koşullar olarak değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor:
- 19 Şubat 2025: SET100’e yönelik daha sıkı sınırlama planları açıklandı; uygulamanın o dönemde ikinci çeyrekte başlaması bekleniyordu.
- 13-29 Mayıs: Daha sonraki bir kapsamlı düzenleme taslağı, SEC’ye sunulmadan önce halka açık istişareler yapılmasını öngördü. Ücret eşikleri ve açığa satış tetikleyicisi, duyurulan paketten farklıydı.
- 10 Ekim 2026: Borsa bildirimlerinin ardından yayımlanan haberlerde onaylanan kurallar ve ayrı açılış saati değişikliği aktarıldı.
- 16 Kasım 2026: Revize edilmiş sekiz önlemin ve yabancı menkul kıymetlere bağlı belirli ürünler için erken açılışın yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Borsa, ayrıntılı koşullar için yatırımcıları kurallar ve gözetim bölümüne ve işlemlerle ilgili genelgelere yönlendiriyor. Henüz açıklığa kavuşmamış pratik ayrıntılar arasında fiyat adımı tablosunun tamamı, emir sayım yöntemleri ve davranışa dayalı kayıt eşikleri bulunuyor. Değişikliklerin makasları daraltacağı, emir eşleşmesini iyileştireceği veya olağan dışı fiyat hareketlerini sınırlayacağı henüz ölçülmüş sonuçlarla ortaya konmuş değil.
Öne Çıkanlar
- SET’in revize edilmiş sekiz işlem önlemi, istişareler ve SEC onayının ardından 16 Kasım 2026’da yürürlüğe giriyor.
- 5 ila 50 baht arasındaki hisselerde daha küçük fiyat adımları uygulanacak.
- Kapanış fiyatındaki en az yüzde 10’luk düşüş, sonraki işlem gününde daha sıkı açığa satış fiyatlamasını devreye sokacak.
- Açığa satış, SET100 hisseleri, Tek Hisse Senedi Vadeli İşlem Sözleşmelerine dayanak hisseler, DR’ler ve ETF’lerle sınırlı kalacak.
- Her iki OTR ve emir sıklığı koşulunu da karşılayan hesaplardan günlük 15.000’i aşan emirler için emir başına 0,15 baht alınacak.
- Dinamik Fiyat Bantları, HFT menkul kıymet kısıtlamaları ve Minimum Bekleme Süresi kaldırılacak.
- Yabancı menkul kıymetlere bağlı belirli türev varantlar ve ETF’ler saat 08.00’de açılacak; kapanış saatleri değişmeyecek.






