60 milyar dolarlık anlaşma yasal onay bekliyor
ABD ve Çin, her iki ülkeden yaklaşık 30 milyar dolarlık ürünü daha düşük gümrük vergileri kapsamına almak üzere belirledi. Listeler, Amerikan ürünlerinde 1.619, Çin ürünlerinde 77 kategoriyi kapsıyor. 28 Eylül 2026'da açıklanan listelerde ABD mısırı, süt ürünleri ve tıbbi cihazlarından Çin oyuncakları, kahve makineleri ve Noel süslerine kadar çeşitli ürünler yer alıyor.
İçindekiler
- 60 milyar dolarlık anlaşma yasal onay bekliyor
- Hangi ürünlerin gümrük vergileri düşürülecek?
- Düşük vergiler, gümrüksüz ticaret anlamına gelmiyor
- Eşit dolar tutarındaki listelerin ekonomik ağırlığı farklı
- Soya alımları ile soyaya yönelik vergi indirimi ayrı konular
- Alım taahhütlerine rağmen çiftçiler neden endişeli?
- Kömür taahhütleri deniz taşımacılığındaki talebi yönlendirebilir
- Tüketiciler ve Avrupalı üreticiler farklı etkilerle karşılaşacak
- Ateşkesin son tarihleri var, ancak uygulamanın yok
- Öne Çıkanlar
Temel ayrım, uygun ürünlere ilişkin anlaşma ile işletmelerin fiilen yararlanabileceği gümrük vergisi indirimleri arasında. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer daha sonra uygulama takvimi olmadığını söyledi. Tavsiyelerin hâlâ ulusal yasal süreçlerden geçmesi gerekiyor; yeni oranlar için yürürlük tarihi veya eksiksiz bir takvim açıklanmadı.
Çin Ticaret Bakanlığı, kapsama alınan ürünlerin yüzde 90'ından fazlasına standart en çok kayrılan ülke tarifesi uygulanacağını ve bu ürünlere yönelik ilave karşılıklı vergilerin kaldırılacağını belirtti. Bu, ikili ticarete özgü yaptırımları önemli ölçüde azaltacak; ancak olağan ithalat vergileri yürürlükte kalacak.
Düzenleme, Devlet Başkanı Xi Jinping'in Washington'a yaptığı devlet ziyareti ve Başkan Donald Trump ile gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından geldi. Ayrıca mevcut ticari ateşkesin 10 Kasım 2026'dan 10 Ocak 2027'ye uzatılmasına eşlik ediyor. Gelişmiş çipler, elektrikli araçlar ve bataryalar dâhil stratejik ürünler gümrük vergisi paketinin dışında kalıyor.
Institute for Energy Research'ün 9 Ekim'de yayımlanan kömür anlaşmasına ilişkin değerlendirmesinde, iki hükümetin yasal süreçleri tamamlandıktan sonra indirimleri eş zamanlı uygulayacağı belirtiliyor. Değerlendirmeye göre her iki tarafın 30 milyar dolarlık listeleri 2024 ithalat verilerine dayanıyor. Dolayısıyla öne çıkan rakam, olası vergi indiriminden yararlanabilecek ticareti ifade ediyor; 60 milyar dolarlık ilave alım taahhüdünü değil.
Hangi ürünlerin gümrük vergileri düşürülecek?
Çin'in listesinde tarım ürünleri ve emtialar ağırlıkta. Mısır, buğday, sorgum, et, süt ürünleri, deniz ürünleri, bitkisel yağlar ve küspelerin yanı sıra kereste, kozmetik, kişisel bakım ürünleri ve kömür de listede yer alıyor. Tıbbi ekipmanlar arasında MR tarayıcıları, işitme cihazları, kalp pilleri, stentler ve cerrahi robotlar bulunuyor.
ABD'nin listesi günlük tüketim ürünlerine odaklanıyor. Uygun kategoriler arasında mikrodalga fırınlar, ekmek kızartma makineleri, kahve makineleri, elektrikli ütüler, sofra takımları, battaniyeler, yatak çarşafları, yapay çiçekler, havai fişekler, çocuk oto koltukları ve spor malzemeleri yer alıyor. Tatil ürünleri arasında cam ve ahşap süsler ile Noel ağacı lambaları bulunuyor.
Ayrıntılar, görünüşte geniş olan bazı kategorilerin kapsamını daraltıyor. Oyuncaklar listeye alınmış olsa da Wi-Fi, Bluetooth, Ethernet veya radyo frekansı bağlantısıyla çalışan oyuncaklar kapsam dışında. Çin'in listesinde ekim için kullanılacak soya tohumlarının bulunduğunu belirten başka bir kaynak olmasına rağmen, dökme ham soya fasulyesi de kapsam dışı; soya küspesi ve yağı ise uygun ürünler arasında.
Greer, tavsiyeleri açıklarken kapsamı şöyle tanımladı:
Her iki tarafta da daha elverişli gümrük vergisi uygulamalarından yararlanabilecek hassas olmayan ürünler.
Bu ayrım önemli; çünkü anlaşma, en tartışmalı teknoloji sektörlerini kapsam dışında bırakıyor. Haberlerde elektronik ürünler ve yarı iletkenler de kapsam dışı ürünler arasında gösteriliyor. İki ülke listeleri daha sonra değiştirebilir, ancak değişikliklerin yılda birden sık yapılması beklenmiyor.
Düşük vergiler, gümrüksüz ticaret anlamına gelmiyor
En çok kayrılan ülke muamelesi, Dünya Ticaret Örgütü kuralları kapsamında ticaret ortaklarına genel olarak uygulanan standart tarife uygulamasıdır. Adına rağmen, yalnızca tercih edilen bir ülkeye tanınan özel bir ayrıcalık anlamına gelmez. Oranlar ürüne göre değişir ve çoğunlukla tek hanelidir.
Kapsamdaki ürünlerde önerilen değişiklik, her ithalat vergisini ortadan kaldırmak yerine ilave ikili ticaret yaptırımlarını kaldıracak. İthalatçının ödeyeceği oranı ürün sınıflandırması ve nihai yasal düzenlemeler belirleyecek.
Capital Economics'in kıdemli Çin ekonomisti Leah Fahy, Çin mallarına uygulanan ortalama ABD gümrük vergisinin yaklaşık yüzde 22'den yüzde 20,5'e düşeceğini tahmin etti. Bu, 1,5 yüzde puanlık bir indirim anlamına geliyor; ortalama oran Trump'ın göreve dönüşünden önceki yaklaşık yüzde 11'lik seviyenin 9,5 yüzde puan üzerinde kalacak.
Bu rakamlar, seçili ürünlerde büyük bir indirimin tüm ithalat genelinde görece küçük bir değişimle nasıl bir arada bulunabileceğini açıklıyor. Paket, ticari ilişkinin bütünüyle karşılaştırıldığında dar kapsamlı ve birçok üründe yüksek vergiler yürürlükte kalacak. Önceki gerilim döneminde bazı ABD gümrük vergileri 2025'te Çin mallarında yüzde 145'e kadar çıkmıştı.
Greer, Milwaukee'de düzenlenen G20 Ticaret Bakanları toplantısında yaptığı konuşmada, tavsiyelerin gümrük vergisi uygulamasına dönüşmeden önce yasal bir karara bağlanması gerektiğini söyledi. ABD hükümetinin bu sürecin parçası olarak tavsiyeleri kamuoyunun değerlendirmesine sunabileceğini belirtti.
"Yasal süreçlerimize bağlı kalmalıyız," dedi.
Eşit dolar tutarındaki listelerin ekonomik ağırlığı farklı
Her iki yönde seçilen 30 milyar dolarlık ürün, Çin'e yapılan Amerikan satışlarının çok daha büyük bir bölümünü; ABD'ye yapılan Çin satışlarının ise daha küçük bir bölümünü oluşturuyor. Greer, düzenlemenin ABD'nin Çin'e ihracatının yaklaşık yüzde 30'u için pazara erişimi iyileştirdiğini söyledi.
BNP Paribas Wealth Management'ın Asya'dan sorumlu baş yatırım yetkilisi Prashant Bhayani başka bir perspektif sundu: ABD'nin Çin'e ihracatı 2026'nın ilk yedi ayında yaklaşık 68 milyar dolar, Çin'in ABD'ye ihracatı ise ilk sekiz ayda yaklaşık 270 milyar dolar oldu.
Bu tutarlarla karşılaştırıldığında 30 milyar dolar, Amerikan ihracatının yaklaşık yüzde 44'üne, Çin ihracatının ise yüzde 11'ine denk geliyor. Bunlar ölçek karşılaştırmalarıdır, yıllık kapsama oranları değil. Raporlama dönemleri farklı ve önerilen listeler ayrı bir geçmiş ticaret verisi temel alınarak hazırlanmış durumda.
ING Bank'ın Büyük Çin başekonomisti Lynn Song, uygun ürünlere önerilen uygulamanın daha küçük bir vergi indiriminden daha güçlü bir toparlanma sağlayabileceğini söyledi:
Etkilenen bu ürünler bakımından bu, daha küçük bir vergi indirimine kıyasla olumlu bir sonuç ve ikili ticarette daha belirgin bir artışa yol açabilir.
Toparlanma, süregelen bir dengesizlik ortamında gerçekleşecek. BNP Paribas Asset Management'ın kıdemli piyasa stratejisti Ecaterina Bigos'a göre Çin'in küresel mal ticareti fazlası ağustos itibarıyla yaklaşık 800 milyar dolardı ve 2025'teki 1,2 trilyon dolarlık rekoru aşma yolundaydı.
Bu durum, 2025'te ticaret fazlasının 1 trilyon doları aşmasının ardından geldi. O dönemde ABD dışındaki pazarlara ihracatın artması, Amerikan talebindeki zayıflığı telafi etti. Seçili ikili ticaret ürünlerine sağlanan vergi indirimi, bu daha geniş eğilimi tek başına tersine çevirmiyor.
Soya alımları ile soyaya yönelik vergi indirimi ayrı konular
Ham soya fasulyesi, tarım anlaşmasındaki en belirgin anlaşmazlık konusu. Mısır, buğday ve sorgum vergi indiriminden yararlanacak; ancak dökme soya fasulyesine Çin'in ek yüzde 10'luk vergisi uygulanmaya devam edecek. Bir kaynak, soya fasulyesi ve ilgili ürünleri tarımsal odağın parçası olarak tanımlarken daha ayrıntılı ürün listeleri, uygun soya küspesi, yağı ve ekimlik tohumları kapsam dışı dökme fasulyeden ayırıyor.
Çin'in mevcut alım taahhütleri bu gümrük vergisi listesinden ayrı. American Soybean Association Başkanı ve Ohio'lu soya üreticisi Scott Metzger, Çin'in 2026, 2027 ve 2028'de her yıl en az 25 milyon metrik ton alım taahhüdünde bulunduğunu söyledi.
"Çin, ABD soya fasulyesi için önemli bir pazar olmaya devam ediyor ve Çin'deki daha fazla müşterinin soyamızı satın almasına imkân verecek güçlü bir ticari ilişki görmek istiyoruz," dedi Metzger.
30 eyalette 500 binden fazla üreticiyi temsil eden birlik, buna rağmen ürünün kapsam dışında bırakılmasından duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi. Birliğin açıklamasına göre kalan yüzde 10'luk misilleme vergisi, Çin'deki özel ithalatçıların pazara erişimini kısıtlıyor.
Ailesi beş kuşaktır soya yetiştiren Illinois'li çiftçi John Bartman, kapsam dışı bırakılmayı doğrudan şöyle değerlendirdi:
Bu, Amerikalı çiftçiler için kaçırılmış bir fırsattı.
Asia Society'nin kıdemli başkan yardımcısı ve eski ABD ticaret müzakerecisi Wendy Cutler, satın alma taahhütlerinin önceden müzakere edilmiş olması göz önüne alındığında ürünün kapsam dışında bırakılmasının kasıtlı göründüğünü söyledi. Tarım Bakanı Brooke Rollins ise daha olumlu bir değerlendirme yaparak Çin'in 2025 sezonu için vaat ettiği 12 milyon metrik tonu satın aldığını ve 2026 hedefi doğrultusundaki alımların planlandığı gibi ilerlediğini belirtti.
Alım taahhütlerine rağmen çiftçiler neden endişeli?
Iowa State Üniversitesi ekonomi doçenti Sunghun Lim, yürürlükte kalan verginin Amerikan soyasını daha az rekabetçi hâle getirdiğini, satış fırsatlarını azaltabileceğini ve çiftlik fiyatları üzerinde baskı yaratabileceğini söyledi. Müzakere edilmiş bir hedef ile istikrarlı bir ticari ilişki arasındaki ayrım, anlaşmazlığın merkezinde yer alıyor:
Bir alım taahhüdü ile güvenilir bir pazar aynı şey değildir.
Çin, 2024'te ABD'den 22,1 milyon metrik ton soya fasulyesini 12,04 milyar dolar karşılığında ithal etti. 2025'te ABD sevkiyatları yüzde 24,1 düşerek 16,8 milyon metrik tona gerilerken Çin'in toplam soya ithalatı yüzde 6,5 arttı. Brezilya, o yıl Çin'in soya ithalatının yaklaşık yüzde 74'ünü, yani 82,3 milyon metrik tonunu karşıladı.
25 milyon metrik tonluk taahhüt, ABD'nin 2025'te bildirdiği sevkiyat miktarını 8,2 milyon metrik ton aşacak. Buna rağmen 2020-2024 dönemindeki yıllık 29 milyon metrik ton ortalamasının altında kalacak. Purdue Üniversitesi Ticari Tarım Merkezi, açığı yaklaşık yüzde 14 olarak hesapladı.
Haberlerde alımların ilerleyişine ilişkin farklı ölçümler ve dönemler kullanıldığı için rakamlar da değişiyor. Rollins, takvim yılı hedefinin planlandığı gibi ilerlediğini söylerken Çin devlet şirketlerinin alımlarına ilişkin haberlerde 12 milyon metrik tonun üzerinde alımdan söz ediliyor. Breakwave Advisors, 24 Eylül itibarıyla 2026/27 mali yılı hedefi karşısında görülebilen satışları 9,97 milyon metrik ton olarak kaydetti. Bu rakamlar teslim edilmiş ithalatın birbirinin yerine kullanılabilecek ölçümleri değil.
Tarım ürünlerine ilişkin daha geniş taahhüt, üç yıl boyunca yılda en az 17 milyar dolar. Bu tutar, 2022'de kaydedilen 40 milyar dolarlık ABD tarım ürünü ihracatının altında. Üretim maliyetleri de baskı oluşturmayı sürdürüyor: AAA verilerine göre dizelin galon fiyatı 22 Eylül'de 6,53 dolardı; sonraki pazartesi 6,45 dolara geriledi.
Geçmişteki kayıplar kayda değer. USDA analizleri, 2018'deki ticaret anlaşmazlığı sırasında ABD'nin tarım ürünü ihracatındaki kaybın yaklaşık yüzde 71'ini soya fasulyesine bağladı; bu tutar yılda yaklaşık 9,4 milyar dolardı. Lim, bunun ihracat kaybı tahmini olduğunu, çiftçi gelirindeki kaybı ölçmediğini ve bugünkü anlaşmazlık için kesin bir tahmin sayılamayacağını vurguladı.
Kömür taahhütleri deniz taşımacılığındaki talebi yönlendirebilir
Çin, 2027 ve 2028'de her yıl ABD'den en az 10 milyon metrik ton kömür ithal etmeyi taahhüt etti. Bu, Çin'in yıllık kömür ithalatının yaklaşık yüzde 2'si. Institute for Energy Research'e göre Çin 2024'te ABD'den 12 milyon tondan fazla kömür ithal etti; dolayısıyla taahhüt edilen asgari miktar geçmişteki rekoru yenilemeyecek.
Breakwave Advisors'ın emtia ticaretine ilişkin değerlendirmesi, faydaların ağırlıklı olarak enerji üretiminde kullanılan termal kömürden ziyade çelik üretiminde kullanılan metalürjik kömürde görülmesini bekliyor. Daha yüksek değerli metalürjik kömür yükleri, Amerikan limanlarından yapılan uzun yolculuğun maliyetini daha kolay karşılayabiliyor.
Değerlendirmede, AXSMarine verilerine dayanarak Çin'in ocak-ağustos döneminde yaklaşık 30,2 milyon metrik ton koklaşabilir taş kömürü ithal ettiği belirtiliyor. Bunun yüzde 42'sini Rusya, yüzde 38'ini Avustralya sağladı; iki ülkenin toplam payı yüzde 80 oldu. ABD satışlarının artması, Endonezya termal kömürünün yerini almaktan ziyade bu pazardaki yerleşik tedarikçilerle rekabet edecektir.
Deniz taşımacılığına etkisi, yük hacminin yanı sıra mesafeye de bağlı. Çin'e daha fazla Amerikan kömürü ve tahılı gönderilmesi, ton-mil miktarını artıracak; bu ölçü, taşınan yük miktarı ile kat edilen mesafeyi birlikte hesaplıyor. Daha uzun seferler gemileri daha fazla gün meşgul eder ve gemi arzı kısıtlıysa navlun fiyatlarını destekleyebilir.
Düşük vergiler, emtia talebini otomatik olarak artırmayacak. Breakwave verilerine göre Çin, 2026'nın ocak-ağustos döneminde 2,44 milyon metrik ton mısır ithal etti. Bu miktar, 2023'ün tamamında yaklaşık 23 milyon tondu. Aynı sekiz ayda deniz yoluyla buğday ithalatı yaklaşık 3,2 milyon metrik ton oldu; başlıca tedarikçiler Kanada ve Avustralya'ydı. Farklı dönemler, yıllık doğrudan bir düşüş hesabı yapmayı engelliyor; ancak rakamlar Amerikan ihracatçılarının karşı karşıya olduğu ithalat pazarının küçüklüğünü gösteriyor.
Değerlendirmede ayrıca 17 Eylül itibarıyla ABD'nin yaklaşık 7.300 metrik ton sığır eti sattığı, bunun bir yıl önce yaklaşık 35 bin ton olduğu kaydediliyor. Çin'in ilk etapta 200 Boeing uçağı almaya yönelik ayrı taahhüdü, eylül ortası itibarıyla kesin bir siparişe dönüşmemişti. Petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz yeni gümrük vergisi listelerinin dışında kaldı.
Tüketiciler ve Avrupalı üreticiler farklı etkilerle karşılaşacak
Pekin merkezli WPIC Marketing + Technologies'in CEO'su Jacob Cooke, Amerikan tüketici markalarının saç bakımı, kişisel bakım ve bebek maması kategorilerinden yararlanabileceğini belirtti. Natixis'in kıdemli ekonomisti Gary Ng, daha ucuz Çin tüketim mallarının ABD enflasyonunu düşürmeye yardımcı olurken Çinli üreticilere fazla üretimlerini satmak için daha fazla alan açabileceğini söyledi.
Olası faydalar, tüketici güveninin zayıf olduğu bir döneme denk geliyor. Conference Board tüketici güven endeksi eylülde 6,7 puan düşerek 81,9'a geriledi; bu, 2014'ten bu yana en düşük seviye. Gümrük vergisi indirimi ithalat maliyetlerini düşürebilir ancak anlaşma, perakendecilerin bu düşüşü tüketicilere ne ölçüde yansıtacağını belirlemiyor.
Avrupalı ihracatçılar her iki pazarda da daha sert rekabetle karşılaşabilir. S&P Global verilerine göre AB, 2025'te Çin'e yaklaşık 1,07 milyon ton domuz eti gönderdi. Çin'in AB domuz etine uyguladığı bildirilen vergiler yüzde 4,9 ile yüzde 19,8 arasında, bazı Avrupa peynirleri ve kremalarına uygulanan vergiler ise yüzde 7,4 ile yüzde 11,7 arasında. Amerikalı rakiplere uygulanacak daha düşük vergiler, fiyat farklarını büyütebilir.
Avrupalı ev eşyası, oyuncak ve spor malzemesi üreticileri de ABD'de daha güçlü Çin rekabetiyle karşılaşabilir. Her iki etkinin boyutu da nihai oranlara, uygulama tarihlerine ve alıcıların tepkisine bağlı.
Mevsimlik ihracatçılar için zamanlama, nihai indirim kadar önemli olabilir. Çin'in güneyinde Noel süsleri üreten Golden Arts Gifts & Decor'dan Richard Chan açıklamayı memnuniyetle karşıladı:
Bu olumlu bir haber," dedi Chan. "Hem ABD hem de Çin ekonomisi pek iyi durumda değil; iki taraf birbirine daha fazla yardımcı olmalı.
Mevcut Noel sezonuna yönelik ürünlerin çoğu zaten sevk edilmiş durumda ve bu da kısa vadeli faydayı sınırlıyor. Yürürlük tarihi açıklanmadığı için ihracatçılar hangi sevkiyatların kapsamda olacağını henüz bilmiyor.
Ateşkesin son tarihleri var, ancak uygulamanın yok
Gümrük vergisi tavsiyeleri daha geniş bir diplomatik takvimin parçası. Ülkeler, pazara erişim ve düzenlemeleri görüşmek üzere yıl sonundan önce bir tarım çalışma grubu toplantısı planlıyor. Ayrıca yapay zekâ kaynaklı olaylar için bir iletişim kanalı oluşturma ve kasım sonuna kadar yeni bir yapay zekâ diyaloğu düzenleme konusunda anlaştılar.
Öne çıkan tarihler şöyle:
- Mayıs 2026: Trump'ın Pekin ziyareti sırasında Ticaret Kurulu çerçevesi oluşturuldu.
- 28 Eylül 2026: Washington zirvesinin ardından karşılıklı ürün listeleri açıklandı.
- Kasım 2026 sonuna kadar: Yeni bir yapay zekâ diyaloğu planlanıyor.
- 2026 sonundan önce: Tarım çalışma grubunun ilk toplantısının yapılması bekleniyor.
- 10 Ocak 2027: Uzatılan ticari ateşkes sona eriyor.
- 2027 ve 2028: Çin'in yıllık ABD kömürü alım taahhütleri geçerli.
Haberlerde Ticaret Kurulu hem mayısta kurulmuş hem de eylül zirvesinde faaliyete geçmiş olarak tanımlanıyor. Bu ifadeler ilk çerçeveye ve bunun işleyiş mekanizmasına işaret ediyor olabilir; ancak haberler aradaki ayrımı tam olarak açıklığa kavuşturmuyor.
Trump ile Xi'nin kasımda Shenzhen'de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinde, aralıkta Florida'da yapılacak G20 zirvesinde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor. Çin ayrıca yabancı finans kuruluşlarının ülkede faaliyet gösterme ve şube açma başvurularını inceleyecek; doğrudan uçuşların artırılmasına ilişkin görüşmeler sürüyor.
Uygun ürünlerin dışındaki anlaşmazlıklar devam ediyor. Washington, fazla sanayi kapasitesine ilişkin 301. Bölüm soruşturmasında, ilave gümrük vergilerine yol açabilecek incelemeye 16 ticaret ortağının yanı sıra Çin'i de dâhil ediyor. G20 ticaret bakanları da fazla kapasite ve zorla çalıştırma konulu açıklamalarda uzlaşamadı.
Sonuç, kapsamlı bir uzlaşma değil, hedefli bir gevşeme. İşletmeler açısından sonraki somut aşama; oranları, uygun ürün sınıflandırmalarını ve başlangıç tarihini belirten, yasal olarak yürürlüğe girecek gümrük vergisi tedbirlerinin yayımlanması. Henüz böyle bir açıklama yapılmadı.
Öne Çıkanlar
- Önerilen gümrük vergisi paketi her ülkeden yaklaşık 30 milyar dolarlık ürünü kapsıyor; 60 milyar dolarlık garantili yeni alımı değil.
- Çin'in listesinde 1.619, ABD'nin listesinde 77 ürün kategorisi bulunuyor.
- Kapsamdaki ürünlerin yüzde 90'ından fazlasına yasal onay şartıyla standart tarife uygulaması yapılması bekleniyor.
- Uygulama tarihi veya yeni oranların eksiksiz bir takvimi açıklanmadı.
- Ayrı alım taahhütlerine rağmen dökme ham soya fasulyesine Çin'in ek yüzde 10'luk vergisi uygulanmaya devam ediyor.
- Çin, 2027 ve 2028'de her yıl en az 10 milyon metrik ton ABD kömürü ithal etmeyi taahhüt etti.
- Daha geniş ticari ateşkes 10 Ocak 2027'ye kadar sürerken stratejik teknoloji anlaşmazlıkları devam ediyor.






