Dağların ötesinde büyüyen tehlike
Japonya’da ayılarla karşılaşmalar, ücra ormanlardan çiftliklere, mahallelere ve kent sokaklarına taşınarak sakinlerin ulaşım, çalışma ve açık havada vakit geçirme biçimlerini değiştiriyor. Tehlikenin boyutu, bu yıl kayıtlara geçen en yüksek can kaybı ve yaralanma sayısıyla ortaya çıktı: Mart 2026’da sona eren 2025 mali yılına ilişkin geçici verilere göre ayı saldırılarında 13’ü ölüm olmak üzere 238 kişi öldü ya da yaralandı. Yetkililer ayrıca, 2009’da ulusal kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en yüksek sayı olan 50.776 ayı görülme vakası kaydetti.
İçindekiler
Sonuçlar, saldırıya uğrama riskinin ötesine uzanıyor. Bazı insanlar doğa yürüyüşlerinden kaçınıyor, meyve ağaçlarını söküyor ve dışarı çıkma saatlerini değiştiriyor. Kaplıcaları ve sonbahar manzaralarıyla tanınan kuzeydoğudaki Osaki kentinde ayı görülme vakaları, 2024’te 100’ün altındayken bu yıl yaklaşık 400’e yükseldi. Turizm işletmeleri rezervasyon iptalleri bildirirken, yerel yetkililer görülme vakaları sürünce acil durum önlemlerini yürürlükte tuttu.
Tokyo’da yaşayan ve Gunma eyaletinde bir dağ evi işleten Amerikalı akademisyen Jeff Kingston, yıllar içinde ayılarla 100’den fazla kez karşılaştı. Bu karşılaşmaların yaklaşık bir düzinesinde ayılar ona doğru hücum etti. 2014’te bir ayı onu yere düşürüp başının derisini parçaladı; Kingston’a dokuz dikiş atıldı. Kingston bu yıl köpeklerini tepelerde uzun yürüyüşlere çıkarmayı bıraktı.
Kingston, “Bu yıl, karşılaşmalardan kaçınmak istediğim için özellikle tepelere gitmemeye çalıştım. Gittiğimde de önlem olarak her zaman yanımda ayı kovucu sprey ve beyzbol sopası taşıyorum,” dedi.
Kingston’ın kararı daha geniş çaplı bir değişimi yansıtıyor: Ayıların yaşadığı bölgeler artık yalnızca sakinlerin ve ziyaretçilerin yaban hayatıyla karşılaşmayı beklediği yerlerle sınırlı değil. Aralarında yüz binlerce kişinin yaşadığı kentlerin de bulunduğu yerlerde, evlerin, okulların, dükkânların ve ulaşım merkezlerinin yakınlarında ayılar görüldüğü bildirildi.
Karşılaşmalara ne yol açıyor?
Besin kıtlığı, kısa vadede etkili olan başlıca etkenlerden biri. Asya kara ayıları kış uykusuna yatmadan önce yağ depolamak için meşe palamudu, kayın fındığı ve diğer mevsimlik besinlere ihtiyaç duyuyor. Kuzeydoğudaki birkaç eyaletteki kötü hasat, doğal besin kaynaklarını azalttı. Aomori, Iwate, Akita, Miyagi ve Yamagata’da yapılan bir ormancılık araştırması, kayın fındığı hasadının çok kötü geçtiğini ortaya koydu. Iwate’deki araştırmalardan birinde 24 bölgenin 21’inde hiç yemiş bulunmazken, Akita’da 48 bölgenin 46’sında ürün alınamadı.
Dağlarda yiyecek azaldığında ayılar yerleşim yerlerine inebiliyor; buralarda meyve ağaçları, ekinler, çöpler ve yiyecek artıkları kolayca bulunabiliyor. Gunma yetkilileri, meşe palamudu ve kestane hasadının kötü geçmesinin aç ayıları köylere ve banliyölere çekebileceği uyarısında bulundu. Sonbaharda özellikle hurma ağaçları ayıların ilgisini çekiyor: Bir ayı belirli bir yerde meyve bulursa oraya tekrar tekrar dönebiliyor.
Daha uzun vadeli bazı değişimler de riski artırıyor. Kırsal nüfusun azalması ve yaşlanması, tarlalarda ve orman sınırındaki yerleşimlerde daha az kişinin çalışması anlamına geliyor. Terk edilmiş tarım arazileri de ormanlık alanlarla kasabalar arasında geçiş yolları oluşturabiliyor. Tehlike oluşturan ayılara müdahale edebilecek ruhsatlı avcıların sayısı da azaldı. Bazı araştırmacılara göre, yerleşim yerlerinin yakınında büyüyen ayılar, insanların kendilerini uzaklaştırmadığı karşılaşmalar tekrarlandıkça insanlara karşı temkinlerini yitirebiliyor.
Japonya’da Honshu ve Shikoku adalarında Asya kara ayıları, Hokkaido’da ise daha iri Ussuri boz ayıları yaşıyor. Ülkenin nüfusun yoğun olduğu bölgelerinde dolaşmaları nedeniyle insanlara yönelik can kaybı ve yaralanmaların çoğuna kara ayıları yol açıyor. Boz ayılarla daha seyrek karşılaşılsa da iri ve güçlü olmaları, saldırılarını özellikle ağır hâle getirebiliyor.
Araştırmacılar farklı yöntemler kullandığı ve eyaletlerdeki verileri ayrı ayrı topladığı için nüfus tahminleri değişiklik gösteriyor. Son haberlerde aktarılan tahminlere göre Asya kara ayılarının sayısı yaklaşık 44.000. Diğer ulusal tahminlerde ise toplam ayı nüfusunun 54.000’i aştığı belirtiliyor. Bu rakamlar doğrudan karşılaştırılamaz; izleme çalışmalarındaki eksikler, nüfusların nasıl değiştiğini kesin biçimde belirlemeyi zorlaştırıyor.
Köylerden kent merkezlerine
Tohoku’nun ayılardan en fazla etkilenen bölgelerinde ayılar, sakinlerin daha önce pek olası görmediği yerlerde ortaya çıktı. Akita eyaletindeki Noshiro’da bir ayı alışveriş merkezine girdi ve yetkililer sakinleştirici iğneyle etkisiz hâle getirip öldürmeden önce yaklaşık iki buçuk saat içeride kaldı. Müşteriler ve çalışanlar tahliye edildi; yaralanan olmadı. Sendai’de ise kent merkezindeki ana tren istasyonuna yaklaşık iki kilometre uzaklıkta bulunan bir apartmanın bahçesinde ayı görüldü.
Yaklaşık yarım milyon kişinin yaşadığı Utsunomiya’da evlerin, okulların ve parkların yakınında ayı görüldü. Yetkililerin hayvanı aradığı sırada bütün devlet ilkokulları ve ortaokulları, toplam 94 okul, kapatıldı. Fukushima’da ayrı bir ayı, bir yerleşim bölgesinde dört kişiyi yaraladıktan sonra sanayi bölgesine kaçtı.
Bu eğilim, yürüyüşçülerin ve turistlerin gittiği yerlere de ulaştı. Tokyo’nun batısında, popüler bir yürüyüş rotası olan Takao Dağı’nda bir kara ayısı kameraya yakalandı. Başkent yakınlarındaki dağlık bir başka bölge olan Okutama’da yürüyüşçülere ayılar saldırdı. Yetkililer Sapporo’da ve başka kentsel bölgelerde de ayı görüldüğünü bildirdi; bunun üzerine parklar geçici olarak kapatıldı ve halka uyarılar yapıldı.
Turizme bağımlı topluluklar için riskleri yönetmek kolay değil. Osaki’nin bir parçası olan Naruko Onsen’de yürüyüşçüler zil ve kovucu sprey taşıyor; turizm ofisleri de birden fazla dilde güvenlik duyuruları yayımlıyor. Yerel konaklama işletmeleri rezervasyonların iptal edildiğini bildirdi. Parklar ve etkinlik düzenleyicileri, ayıları uzaklaştırmak ya da bölgede olup olmadıklarını kontrol etmek için devriyelerden, dronlardan ve yüksek seslerden yararlandı.
Mevsim artık ayı faaliyetlerine güvenilir bir ara vermeyebilir. Ayılar sonbaharda yoğun biçimde beslendikten sonra kışın geleneksel olarak daha az hareket eder. Besin kaynaklarının yetersiz olması, yiyecek arayışlarını uzatıp kış uykusuna yatmalarını geciktirebilir. Tohoku’da yaşayanlar, evlerin yakınında ve kar temizlerken olmak üzere aralık ve ocak aylarında da ayılarla karşılaştıklarını bildirdi.
Japonya daha net bir sayım yapabilir mi?
Çevre Bakanlığı, birbirinden farklı yerel izleme sistemlerinin yerine geçmesi amacıyla ülke çapında bir araştırma başlattı. Niigata’da ve Tohoku’nun altı eyaletindeki ormanlık ve dağlık alanlara 800’den fazla otomatik kamera yerleştirildi. Programın dört yıl içinde diğer bölgelere de yayılması planlanıyor.
Kamera tuzakları, ayıların göğüslerindeki ayırt edici işaretler sayesinde araştırmacıların onları tek tek tanımasına ve nerelerde görüldüklerini takip etmesine yardımcı olabiliyor. Kıl tuzakları ise DNA testi için örnek sağlıyor. Araştırmacılar bu sonuçları istatistiksel modellerle birleştirerek nüfus büyüklüğünü ve hareketlerini tahmin edebiliyor.
Hokkaido Araştırma Kurumu’nda ayılar konusunda uzman olan Hifumi Tsuruga, önceki sistemin ülke genelinde tutarlı bir tablo oluşturmayı zorlaştırdığını söyledi. Eyaletlerde farklı yöntemler kullanılıyordu; idari sınırları aşan ayılar farklı şekillerde ya da birden fazla kez sayılabiliyordu. Ayrı bir boz ayı nüfusuna ev sahipliği yapmasına rağmen Hokkaido mevcut araştırmaya dahil değil.
Kamuya açık haritalar kusursuz bir sayım sunmasa da insanların o anki kararlarını vermesine yardımcı olabiliyor. Danyel Koca’nın oluşturduğu Kumamap veri tabanı, yerel yönetimlerin bildirimlerini, haberleri ve halktan gelen bildirimleri bir araya getiriyor. Aynı olayı bazen birden fazla kez kaydetse de ayıların yakın zamanda hangi bölgelerde etkin olduğunu göstererek yürüyüşçülerin güzergâhlarını yeniden değerlendirmelerine yardımcı olabiliyor.
Yetkililer yerel müdahalelerde de teknolojiye yöneliyor. Bazı topluluklar yoğun bitki örtüsünde ayıların yerini belirlemek için dronlardan ve termal kameralardan yararlanırken, bazıları izleme kameralarının görüntülerini tarayabilen yapay zekâ sistemlerini deniyor. Bu araçlar polislerin, avcıların ve yerel görevlilerin doğru yerlere yönlendirilmesine yardımcı olabilir; ancak sahada eğitimli müdahale ekiplerine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz.
Yetkililer nasıl karşılık veriyor?
Japonya, acil müdahale, önleme ve nüfus yönetimine daha fazla ağırlık vermeye başladı. Hükümet, ek bütçede ayılarla mücadele için 3,4 milyar yen, yaklaşık 22 milyon dolar, ayırdı. Öneriler arasında tuzaklar ve izleme dronları için finansman, koruyucu çitlerin iyileştirilmesi ve eğitimli yerel ayı yönetimi görevlilerinin sayısının artırılması yer alıyor. Hükümetin yol haritasında bu iş gücünün 2030’a kadar yaklaşık 2.500 kişiye çıkarılması hedefleniyor.
Akita, ayıları yakalamak ve ölü hayvanların leşlerini kaldırmak için Öz Savunma Kuvvetleri’nden yardım istedi. Askerî personelin yasal olarak yaban hayvanlarını vurmasına izin verilmiyor; yetkililer gerekli gördüğünde itlafı, ilgili izinlere ve yerel yetkilendirmeye dayanarak ruhsatlı avcılar gerçekleştiriyor. Yerel yönetimler, yerleşim alanlarındaki ayılara müdahale için polis ve veterinerlerden de destek istedi.
Bu önlemlerin uygulamada sınırları var. Pek çok belediyede deneyimli avcı sayısı yetersiz ve yerel yetkililer uygun personel bulup bulamayacaklarını sorguluyor. Eyalet valisine göre Akita’da bu yıl 2.000’den fazla ayı itlaf edildi. Ancak özellikle ayıların geniş alanlarda dolaşabildiği ve yerleşim yerlerinde yiyecek bulmayı sürdürdüğü düşünüldüğünde, yalnızca itlafla karşılaşmaların kısa sürede sona ermesi beklenemez.
Evlerin ve çiftliklerin çevresinde önlem almak da gündemde. Uzmanlar çöplerin ve açıkta bırakılan yiyeceklerin güvenli hâle getirilmesini, meyvelerin toplanmasını, yere düşen meyvelerin temizlenmesini ve terk edilmiş tarlaların yönetilmesini öneriyor. Elektrikli çitler çiftlikleri ve risk altındaki diğer alanları koruyabiliyor. Bazı yetkililer, bitki örtüsünün yönetildiği ve böylece yerleşim yerleriyle ormanlık yaşam alanları arasındaki sınırın daha belirgin, ayılar için de daha az çekici hâle getirildiği tampon orman kuşakları oluşturuyor.
Yerel uyarılarda genellikle ayı görülme haritalarının kontrol edilmesi, ayıların görüldüğü bölgelerden kaçınılması ve yaban hayvanlarına yaklaşılmaması ya da yiyecek verilmemesi tavsiye ediliyor. Bir ayıyla karşılaşıldığında yetkililer genellikle hayvana dönük biçimde yavaşça uzaklaşılmasını, ani hareketlerden kaçınılmasını ve mümkünse kişiyle hayvan arasına bir engel konmasını öneriyor. Sakinlerden, duruma göre değişebilen yerel talimatlara uymaları da isteniyor.
Değişen sınırlarla birlikte yaşamak
Rekor düzeydeki rakamlar bir yaban hayatı sorununu ortaya koyuyor; aynı zamanda Japonya’nın kırsal kesimindeki değişimlere de işaret ediyor: Tarlaları ve orman kenarlarını koruyan sakinlerin ve avcıların sayısı azalırken, topluluklar sınırlı personelle hem insanları hem de tarımı korumaya çalışıyor. Öte yandan ayılar ülkenin doğal çevresinin bir parçası olmaya devam ediyor; nüfus tahminleri ve yerel koşullar da büyük farklılıklar gösteriyor.
Bu gerilim, sakinlerin daha güvenli mahalleler ve ziyaretçilerin geri dönmesini istediği Osaki’de özellikle belirgin. Yetkililer ise uzun vadeli önlemlerin ayıların yaşam alanlarını koruması ve yaban hayvanlarının insan yiyeceklerine alışmasını önlemesi gerektiğini söylüyor. Fındık ve yemiş hasadının daha iyi olduğu bir yıl, yerleşim yerleri üzerindeki kısa vadeli baskıyı azaltabilir; ancak izleme, önleme ve müdahale alanlarındaki temel sorunları tek başına çözmez.
Kingston gibi sakinler için değişim artık kişisel bir mesele: Artık tanıdık yürüyüşler planlama, ekipman taşıma ya da dışarı çıkmamaya karar verme gerektiriyor. Yerel yönetimlerin görevi ise ayıları yerleşim bölgelerine çeken yiyecek ve erişim kaynaklarını azaltırken halka güvenilir bilgi ve eğitimli yardım sağlamak.
Özet
- Japonya’da 2025 mali yılında 50.776 ayı görülme vakası kaydedildi; ayı saldırılarında 13’ü ölüm olmak üzere 238 kişi öldü ya da yaralandı.
- Meşe palamudu ve kayın fındığı hasadının kötü geçmesi, ayıları yiyecek arayışıyla çiftliklere ve yerleşim yerlerine yöneltiyor.
- Ayılar kentlerde, okullarda, alışveriş bölgelerinde ve popüler yürüyüş rotalarında görülüyor.
- Kamera ve DNA örneklemesi kullanan ülke çapındaki araştırma, nüfus tahminlerini daha tutarlı hâle getirmeyi amaçlıyor.
- Yetkililer izleme çalışmalarını, çitleri, eğitimli müdahale ekiplerini ve diğer yerel önleme önlemlerini artırıyor.






