Singapur, 2027 ASEAN Dönem Başkanlığı Önceliklerini Entegrasyon ve Küresel Ortaklıklar Olarak Belirledi

9 dakikalık okuma
Singapore Sets 2027 ASEAN Chairmanship Priorities on Integration and Global Partnerships

Daha parçalı bir dünya için oluşturulan bölgesel gündem

Singapur, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nin (ASEAN) 2027 dönem başkanlığını, blok içindeki ekonomik bağları güçlendirmek ve birliği daha geniş bir ortak yelpazesiyle buluşturmak için kullanmayı planlıyor. Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, hedefin üye devletlerin enerji ve teknoloji gibi alanlardaki güçlerini bir araya getirmesine yardımcı olurken Avrupa, Kanada, Afrika, Güney Amerika ve Pasifik Adaları’yla daha fazla iletişim kanalı açmak olduğunu söyledi.

İçindekiler
  1. Daha parçalı bir dünya için oluşturulan bölgesel gündem
  2. Dönem başkanlığının merkezinde neden entegrasyon var?
  3. ASEAN’ın alışılmış ağlarının ötesindeki ortaklıklar
  4. Teknolojik büyüme standartlar ve güvenlik sorularını gündeme getiriyor
  5. Singapur, büyük güçler arasında kendini nasıl konumlandırıyor?
  6. Büyüme bir fırsattır, garanti değil
  7. Özet

Dönem başkanlığını Filipinler’den devralacak Singapur’un başarısı, Balakrishnan’ın 7 Ekim’de Singapur’da düzenlenen Milken Enstitüsü Asya Zirvesi’nde söylediğine göre, ASEAN ekonomilerinin büyümeyi sürdürüp daha fazla bütünleşmesi ve böylece ortak kapasitelerinin her ülkenin tek başına başarabileceklerini aşmasıyla ölçülecek.

Gündem, ticaret engellerinin arttığı, tedarik zincirlerinin yeniden düzenlendiği ve büyük güçler arasındaki stratejik rekabetin küçük ekonomiler üzerinde baskı yarattığı bir dönemde şekilleniyor. Balakrishnan, Güneydoğu Asya’nın kendi ekonomik ve siyasi özellikleri temelinde değerlendirilmesi gerektiğini; süper güç rekabetinin ya da vekâlet çatışmalarının sahası olarak görülmemesi gerektiğini savundu.

Üyeleri birlikte dünyanın dördüncü büyük ekonomisini oluşturan ASEAN’ın önümüzdeki yirmi yılda büyümek için önemli bir potansiyele sahip olduğunu belirtti. 2026’nın ilk yarısında bölgedeki bazı ekonomilerin güçlü performans göstermesi, ülkelerin mevcut talebi daha kapsamlı ve kalıcı bir iş birliğine nasıl dönüştürebileceği sorusunu daha acil hâle getirdi.

Singapur açısından entegrasyon, ticareti artırmaktan daha fazlasını ifade ediyor. Ülkelerin aksaklıklara karşı daha dayanıklı olabilmesi için enerji sistemlerinin, teknoloji kapasitelerinin, tedarik zincirlerinin ve ekonomi politikalarının birbirine bağlanması anlamına geliyor. Balakrishnan bu çabayı, zorlu koşullara dayanabilecek kadar yakın ekonomik bağlar kurmaya benzetti.

Dönem başkanlığının merkezinde neden entegrasyon var?

ASEAN üyelerinin ekonomik yapıları ve kalkınma düzeyleri farklılık gösteriyor. Bazıları önemli üretim merkezleri; diğerleri ise enerji, ham madde, iş gücü veya hizmet alanlarında öne çıkıyor. Daha yakın eşgüdüm, işletmelerin sınır ötesinde faaliyet göstermesine ve ülkelerin altyapı ile uzmanlık paylaşmasına yardımcı olabilir. Ayrıca ülkelerin tek bir pazardaki ya da tedarik güzergâhındaki aksaklıklara maruz kalma riskini azaltabilir.

Bölgedeki büyümeyi kısmen yapay zekâ, yarı iletkenler ve ilgili teknolojiler destekliyor. Çipler; veri merkezlerinin, telekomünikasyon ekipmanlarının, araçların ve endüstriyel sistemlerin temel bileşenleri arasında yer alıyor. Şirketler bilgi işlem kapasitelerini artırıp üretimi daha fazla noktaya yayarken Güneydoğu Asya ekonomileri yatırım ve ihracat talebi çekti.

Balakrishnan, ilk yarıda Vietnam’da yüzde 8’in üzerinde, Singapur’da yüzde 6,1 ve Malezya ile Endonezya’da yüzde 5’in üzerinde büyüme kaydedildiğini belirtti. Ayrı tahmin ve haberlerde de bölgedeki elektronik ihracatının güçlü büyümesine işaret edildi. Singapur’un yarı iletken üretimindeki rolü önemli: Dünyada üretilen çiplerin yaklaşık onda biri ülkede üretiliyor ve 2026’da burada yeni, büyük bir plaka üretim tesisi açıldı.

Teknoloji patlaması, iş fırsatlarının yanı sıra riskleri de beraberinde getiriyor. Bölgedeki büyümeye ilişkin haberlerde aktarılan Dünya Bankası uyarısına göre, yapay zekâyla bağlantılı yatırımlara bağımlılık, küresel harcamaların yavaşlaması hâlinde bir kırılganlığa dönüşebilir. Ülkeler aynı yatırımları, yetenekli çalışanları ve üretim kapasitesini çekmek için de rekabet edebilir. Daha bağlantılı bir bölgesel pazar, ASEAN üyelerinin projeleri çekmesine ve bunların faydalarını blok genelinde yaymasına yardımcı olabilir.

Daha geniş ortaklıklar da stratejinin bir parçası. Singapur, daha kapsamlı bir trans-Pasifik yaklaşımı da dâhil olmak üzere ASEAN’ın erişimini geleneksel diyalog ortaklarının ötesine taşımayı hedeflediğini belirtti. Başbakan Lawrence Wong da dönem başkanlığının mevcut ortaklarla bağları güçlendirmesi ve Latin Amerika, Afrika ve Orta Doğu’da fırsatlar araması gerektiğini söyledi. Kıdemli Bakan Lee Hsien Loong ise Güneydoğu Asya ile Orta Asya arasında olası iş birliğine dikkat çekti.

Reklam

ASEAN’ın alışılmış ağlarının ötesindeki ortaklıklar

Önerilen açılım şimdiden somut adımlara dönüşüyor. Lee, ağustos ayında Kazakistan’ı ziyareti sırasında Güneydoğu Asya ile Orta Asya arasında ulaştırma, bağlantı, enerji ve sürdürülebilir kalkınma alanlarında daha yakın iş birliğini araştıracaklarını söyledi. Ziyaret kapsamında duyurulan anlaşmalar dijital ticaret güzergâhları ve su yönetimini kapsıyordu.

Ortaklıklardan biri, Çin ile Avrupa’yı Orta Asya ve diğer bölgeler üzerinden birbirine bağlayan bir ulaştırma güzergâhı olan Orta Koridor boyunca dijital eşgüdümü geliştirmeyi amaçlıyor. Ticaret belgelerinin, lojistiğin ve tedarik zinciri bilgilerinin daha iyi yönetilmesi; gümrük sistemleri ve süreçleri farklılık gösteren ülkeler arasında malların taşınmasını kolaylaştırabilir. Singapurlu yetkililer, başka ticaret bağlantılarının çatışmalar nedeniyle aksadığı bir dönemde güzergâhı stratejik bir alternatif olarak nitelendirdi.

İkinci anlaşma su yönetimiyle ilgili. Singapur; su kaynaklarının sürdürülebilirliği, taşkın yönetimi, suyun geri kazanımı ve dijital sistemler dâhil çeşitli alanlardaki deneyimini paylaşacak. Kazakistan, iklim değişikliği, artan sıcaklıklar ve kaynakların azalması nedeniyle su arzı üzerinde baskıyla karşı karşıya. Bu durum, buzullarla beslenen nehirleri etkileyen değişimleri de kapsıyor. İş birliği, su teknolojisi ve altyapısı alanında çalışan şirketlere de fırsat yaratabilir.

Bu çabalar, Singapur’un daha geniş bir savını yansıtıyor: Küresel ekonomi daha parçalı hâle gelse bile ülkeler bağlantılarını koruyabilir. Wong, ticaret hacmi gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık üç katı olduğundan Singapur’un içine kapanmayı göze alamayacağını söyledi. Ülkeyi, yeni ticari ve diplomatik bağlantılar kurmaya çalışan bölgeler arasında potansiyel bir köprü olarak da tanımladı.

Bu yaklaşım, ASEAN’ın yerleşik ilişkilerinin yerini almak için değil, iş birliği ve yatırım kanallarını artırmak için tasarlanıyor. Ticarete bağımlı bir bölge için daha geniş bir ağ, siyasi anlaşmazlıklar, gümrük vergileri veya çatışmalar yerleşik kanalları aksattığında daha fazla seçenek sunabilir.

Teknolojik büyüme standartlar ve güvenlik sorularını gündeme getiriyor

Singapur’un dönem başkanlığında ülkelerin yeni teknolojileri nasıl yöneteceği de gündeme gelecek. Balakrishnan, hızlı gelişimin ortak uluslararası standartları giderek daha gerekli kıldığı alanlar olarak yapay zekâ ve biyoteknolojiyi gösterdi. Bu standartlar, ulusal yasalar farklı olsa bile güvenlik, hesap verebilirlik ve sınır ötesi faaliyetlere ilişkin ortak beklentiler belirlenmesine yardımcı olabilir.

Yapay zekâ sistemleri; metin üretmek, bilgiyi analiz etmek veya otomatik süreçleri kontrol etmek gibi görevleri yerine getirmek üzere büyük veri kümeleriyle eğitilen yazılımlardır. Daha gelişmiş sistemler, bağlantılı araçlar üzerinden eyleme geçebilir. Bu özellik onları kullanışlı kılarken insanların davranışlarını öngörmesini ve denetlemesini de zorlaştırabilir. Balakrishnan, yapay zekâ ajanlarıyla yaptığı deneylerin kontrolü kaybetmenin gerçek bir risk olduğuna kendisini ikna ettiğini söyledi.

Devlet aktörlerinin ve devlet dışı aktörlerin yapay zekâyı kimya ve biyoloji gibi alanlarda kötüye kullanarak tehlikeli silahlar geliştirmeye yardımcı olabileceği uyarısında bulundu. Yapay zekânın, eğitildiği verilerdeki önyargıları ve zararlı içerikleri yansıtabileceğini de savundu. Buradaki mesele her sistemin zarara yol açacağı değil; teknik kapasitenin, kurumlar ve güvenlik önlemleri uyum sağlayamadan hızla yayılabilmesi.

Biyoteknoloji de benzer bir zorluk oluşturuyor. Biyolojik materyali okuma, tasarlama veya değiştirme becerisindeki ilerlemeler tıp ve tarıma katkı sağlayabilir; ancak kötüye kullanılmaları hâlinde risk de yaratabilir. Uluslararası standartlar ve iş birliği, hükümetlerin bilgi paylaşmasına ve ulusal denetim sistemleri arasındaki boşlukları azaltmasına yardımcı olabilir.

Balakrishnan, ülkelerin karmaşık konularda hâlâ anlaşmaya varabildiğinin kanıtı olarak BM Açık Denizler Antlaşması’nı gösterdi. Resmî adıyla Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Biyolojik Çeşitlilik Anlaşması, herhangi bir ülkenin ulusal suları dışında kalan deniz alanlarını kapsıyor. Müzakerelere Singapurlu diplomat Rena Lee liderlik etti ve BM üyeleri anlaşmayı 2023’te oydaşmayla kabul etti. Anlaşma, 80’den fazla ülkenin onaylamasının ardından 17 Ocak’ta yürürlüğe girdi.

Antlaşma, hiçbir devletin tek başına kontrol etmediği bir alan için ülkelerin ortak kurallar belirleyebileceğini göstermesi bakımından teknoloji tartışmasıyla ilgili. Balakrishnan, bu tür anlaşmaları, toplumların riskleri göz ardı etmeden yeniliği sürdürmesini sağlayan gerekli güvenlik önlemleri, yani frenler olarak nitelendirdi.

Reklam

Singapur, büyük güçler arasında kendini nasıl konumlandırıyor?

ASEAN’ın bağlantılarını genişletme çabası, ABD ile Çin arasındaki rekabetin ortasında Singapur’un bağımsız tercih alanını koruma girişimiyle birlikte ilerliyor. Milken’deki söyleşide Balakrishnan, her iki güçle de güven ilişkisini sürdürmenin hayati olduğunu söyledi. ABD, yatırım ve teknoloji kaynağı ve Singapur’un mal ve hizmetleri için önemli bir pazar. Çin ise Singapur’la derin ekonomik, kültürel ve tarihsel bağlara sahip.

Singapur’un bu güçlerden herhangi birinin vasalı ya da vekili olmak istemediğini söyledi. Bu tutum, ticarete bağımlı küçük bir ülkenin pratik kaygısını yansıtıyor: Taraf seçmek stratejik seçeneklerini daraltabilir ve ekonomisini başka yerlerde alınan kararlara açık hâle getirebilir. Balakrishnan, Singapur’un uzun vadeli çıkarlarına dayanan, istikrarlı ve ilkeli bir tutum izlemeyi hedeflediğini belirtti.

Açıklamalarında bugünkü rekabeti ABD ve Çin’deki iç baskılar bağlamında da ele aldı. Balakrishnan’a göre ABD’deki siyasi kutuplaşma ile Çin’deki ekonomik dengesizlikler ve demografik sorunlar uluslararası sistemdeki gerilimlere katkıda bulundu. Açık pazarların ve verimlilik için düzenlenmiş tedarik zincirlerinin öne çıktığı genişleyen küreselleşme dönemi, hükümetlerin ve şirketlerin dayanıklılığa daha fazla önem verdiği bir döneme yerini bırakıyor.

Bu değişim çoğu zaman “tam zamanında” üretimden “her ihtimale karşı” üretime geçiş olarak tanımlanıyor. İlk yaklaşım stokları düşük tutuyor ve malların ihtiyaç duyulduğunda ulaşmasına dayanıyor. İkinci yaklaşım ise sevkiyatın gecikmesi veya bir güzergâhın kapanması hâlinde zararı azaltmak için daha fazla stok tutuyor ya da tedarikçileri çeşitlendiriyor.

Singapur’un tutumu gerilimsiz değil. Wong, serbest ticaret anlaşmasına rağmen Singapur’a uygulanan ABD gümrük vergilerinden duyduğu rahatsızlığı dile getirirken, vergilerden kaçınmak için malların üçüncü ülkeler üzerinden yönlendirilmesine ilişkin kaygıları da kabul etti. Singapur’da faaliyet gösteren çok sayıda ilaç ve yarı iletken şirketinin Amerikan olduğunu söyleyen Wong, politika anlaşmazlıkları sürerken ticaret ve yatırımın ne kadar iç içe geçebildiğini vurguladı.

Büyüme bir fırsattır, garanti değil

Güçlü teknoloji talebi, dünyanın diğer bölgeleri ticarette aksaklıklarla karşılaşırken Güneydoğu Asya ekonomilerinin büyümesine yardımcı oldu. Bu ivme yeni işlerin, yatırımların ve kapasitelerin önünü açabilir. Ancak özellikle büyümenin sınırlı sayıda sektöre ya da veri merkezlerine ve yapay zekâ altyapısına yapılan yatırımlara aşırı ölçüde bağlı olması durumunda, küresel talepteki değişimlere karşı kırılganlık da yaratıyor.

Singapur’un liderleri, mevcut fırsat döneminin tek bir büyüme dalgasını aşacak kalıcı kapasiteler oluşturmak için kullanılması gerektiğini vurguladı. Wong, yarı iletken sektörünün yeni beceriler ve daha iyi işler geliştirmek, aynı zamanda çalışanların yapay zekânın getirdiği kazanımlardan pay almasını sağlamak için değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Hükümet, işverenler ve sendikaları bir araya getiren Singapur’un üçlü sistemi, iş yerlerindeki değişimlerin yönetilmesine ve yeni teknolojiler devreye girerken güvence sağlanmasına yardımcı olmayı amaçlıyor.

Hükümetin Singapur’un rolüne ilişkin tezinde güven de önemli bir yer tutuyor. Balakrishnan, şeffaf kuralların, güvenilir sözleşmelerin ve ödünlerin açıkça anlatılmasının hızlı değişim dönemlerinde kamu güvenini korumaya yardımcı olduğunu söyledi. Maliyetleri ve tercihleri açıklayamayan hükümetlerin, özellikle toplumlar zaten bölünmüşken karar almakta zorlanabileceğini savundu.

Aynı ilke ASEAN için sınır ötesinde de geçerli. Entegrasyon, ülkelerin pratik kurallar üzerinde anlaşmasını ve iş birliğinin ödünler gerektirebileceğini kabul etmesini gerektiriyor. Teknoloji için ortak standartlar, daha kolay ticaret prosedürleri ve enerji ile ulaştırma sistemleri arasında daha güçlü bağlantılar fayda sağlayabilir; ancak farklı önceliklere sahip hükümetlerin uzun süreli siyasi çabasını da gerektirir.

Özet

  • Singapur, 2027’de ASEAN dönem başkanlığını üstlenecek ve üye devletler arasında daha derin ekonomik entegrasyon hedefliyor.
  • Ülke, ASEAN’ın Avrupa, Kanada, Afrika, Güney Amerika, Pasifik Adaları ve Orta Asya’yla ilişkilerini genişletmeyi planlıyor.
  • Özellikle yapay zekâ ve yarı iletkenlere yönelik teknoloji talebi bölgesel büyümeyi destekliyor; ancak ekonomik ve güvenlik riskleri de yaratıyor.
  • Singapur, yeni teknolojiler için uluslararası standartlar oluşturulmasını savunuyor ve BM Açık Denizler Antlaşması’nı başarılı iş birliğine örnek gösteriyor.
  • Balakrishnan, Singapur’un ABD ve Çin’le çalışma ilişkilerini sürdürmeye çalışacağını, ancak ikisinden birinin vekili olmayacağını söylüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir