Japonya’da Bekâr Yetişkinler Yaşlanan Anne Babalarının Bakımında Giderek Artan Bir Yükle Karşı Karşıya

9 dakikalık okuma
Japan’s Unmarried Adults Face a Growing Burden of Caring for Aging Parents

Tek yetişkin çocuğun tüm bakım yükünü üstlenmesi

Chiba’da yaşayan 59 yaşındaki bir kadın, çoğu sabah ve akşam yakındaki dairelerinde kalan anne babasını ziyaret ederek yemek hazırlar ve ihtiyaçlarını kontrol eder. 80’li yaşlarının sonundaki annesi beyin kanaması geçirdikten sonra tekerlekli sandalye kullanıyor. Yaklaşık 90 yaşındaki babasının da bakıma ihtiyacı var. Kadın, haftada üç ya da dört gece anne babasının yanında kalırken bakım yöneticisi olarak çalışmayı ve 20’li yaşlarının ortasındaki oğlunu yetiştirmeyi sürdürüyor.

İçindekiler
  1. Tek yetişkin çocuğun tüm bakım yükünü üstlenmesi
  2. Daha fazla kişi neden etkilenebilir?
  3. Bakım hizmetleri yardımcı oluyor, ancak işin büyük kısmını hâlâ aileler üstleniyor
  4. Duygusal, fiziksel ve maddi bedeller
  5. Akran grupları açıkça konuşmak için bir alan sunuyor
  6. Yatılı bakıma geçmek sorumlu bir tercih olabilir
  7. Her iki kuşak için de sürdürülebilir bakım
  8. Öne Çıkanlar

Anne babası, Japonya’nın uzun süreli bakım sigortası sistemi kapsamında bakım çalışanlarının ev ziyaretlerinden ve yetişkinlere yönelik gündüz bakım hizmetlerinden yararlanıyor. Bu hizmetler yardımcı olsa da gündelik ihtiyaçların tümünü karşılamıyor. Osaka’da yaşayan kız kardeşi düzenli destek vermek için çok uzakta. Kadın, bakım çalışanları için yemekleri, tuvalet ziyaretlerini ve diğer değişiklikleri kaydettiği bir günlük tutuyor; yazmanın kendi duygularını toparlamasına da yardımcı olduğunu söylüyor.

“Şu an anne babama bakacak kadar sağlıklıyım ama bu şekilde ne kadar yaşamaya devam edebilirim, bilmiyorum,” diyor. Mesleki bilgisi olsa bile kendi anne babasıyla ilgili kararlar almanın duygusal açıdan zorlayıcı olduğunu belirtiyor. Durumunu iş arkadaşlarına anlatmış ve annesini evde doktor ziyaret ettiğinde işten kısa süreli izin ayarlıyor. Amacının, işinden ve kendine ayırdığı zamandan vazgeçmeden anne babasının huzur içinde yaşamasına yardımcı olmak olduğunu söylüyor.

Bu durum çoğu zaman “tek başına bakım verme” olarak adlandırılıyor: evlenmemiş yetişkin bir çocuğun yaşlanan anne babasının bakımından başlıca ya da tek başına sorumlu olması. Bu ifade, mutlaka kamu hizmetlerinin veya başka akrabaların hiç olmadığı anlamına gelmiyor; bakımın tek bir kişinin üzerinde yoğunlaşmasını anlatıyor. Japonya’nın nüfusu yaşlandıkça, aileler küçüldükçe ve evlenmeden yaşayanların sayısı arttıkça bu tür bir sorumlulukla karşı karşıya kalan yetişkinlerin sayısının da artması bekleniyor.

Daha fazla kişi neden etkilenebilir?

Japonya, dünyanın en yaşlı nüfuslarından birine sahip. Hükümetin nüfus tahminlerine göre 2023’te 65 yaş ve üzerindeki kişi sayısı 36,18 milyona, yani nüfusun yüzde 29’una ulaştı. 75 yaş ve üzerindekilerin sayısı ise 19,57 milyondu; bu, nüfusun yüzde 15,7’sine karşılık geliyor. Bu ileri yaş grubu, bakım ihtiyacı açısından özellikle önemli: 2020 mali yılında, uzun süreli bakım sigortası sistemi kapsamındaki 75 yaş ve üzerindeki kişilerin yüzde 23,4’ünün uzun süreli bakıma ihtiyacı olduğu resmen belgelendi. Bu oran, 65 yaş ve üzerindekilerde yüzde 3’tü.

Japonya Ulusal Nüfus ve Sosyal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nün projeksiyonlarına göre 65 yaş ve üzerindekilerin nüfustaki payı 2040’ta yüzde 34,8’e, 2070’te yüzde 38,7’ye çıkabilir. 75 yaş ve üzerindekilerin payının 2040’ta yüzde 19,7, 2070’te ise yüzde 25,1 olması öngörülüyor. Yaşlıların sayısı zamanla azalsa bile toplam nüfus içindeki paylarının yüksek kalması ve destek ihtiyacını canlı tutması bekleniyor.

Aynı zamanda, aile içindeki olası bakım verenlerin profili de değişiyor. 2020’de Japonya’da 50 yaşındaki erkeklerin yüzde 28,3’ü, kadınların ise yüzde 17,9’u evlenmemişti. Enstitü, bu oranların 2040’a kadar erkeklerde yüzde 30,4’e, kadınlarda yüzde 22,3’e yükselmesini öngörüyor. Bir kişi hiç evlenmemiş ya da boşanmış olabilir veya kardeşleri uzakta yaşıyor ya da yardım edemiyor olabilir. Her durumda, pratik sorumluluk en yakınında ya da yardım etmeye en müsait olan akrabanın üzerinde toplanabiliyor.

Hane yapıları da birlikte yaşayan akrabaların azaldığına işaret ediyor. Japonya’nın 2022 Ulusal Yaşam Koşulları Araştırması’nın değerlendirmesine göre, bakım alan bir kişinin bulunduğu haneler arasında üç kuşaklı hanelerin oranı 2001’deki yüzde 32,5’ten 2022’de yüzde 10,9’a geriledi. Aynı dönemde bu gruptaki tek kişilik hanelerin oranı yüzde 15,7’den yüzde 30,7’ye çıktı. Aile üyeleri uzaktan destek vermeye devam etse bile daha küçük haneler, evdeki işleri paylaşabilecek daha az kişi olduğu anlamına gelebilir.

Reklam

Bakım hizmetleri yardımcı oluyor, ancak işin büyük kısmını hâlâ aileler üstleniyor

2000’de kurulan Japonya uzun süreli bakım sigortası sistemi, uygun koşulları sağlayan kişilerin evde bakım, gündüz hizmetleri ve yatılı bakım tesisleri gibi hizmetlerden yararlanmasına yardımcı oluyor. Bakım ihtiyacı değerlendiriliyor ve ortaya çıkan plana farklı destek türleri dahil edilebiliyor. Sistem, akrabaların yükünü azaltabiliyor ancak randevuları düzenlemek, değişiklikleri takip etmek, yemek hazırlamak ya da planlar yetersiz kaldığında müdahale etmek için aile üyelerine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmıyor.

Bakımda aile üyeleri merkezi bir rol oynamayı sürdürüyor. 2022 Ulusal Yaşam Koşulları Araştırması’nda başlıca bakım verenlerin yüzde 56,4’ü aile üyeleriydi; kamuya bağlı bakım hizmeti sağlayıcılarının payıysa yüzde 15,7’ydi. “Başlıca bakım veren” ifadesi, esas sorumlu kabul edilen kişiyi tanımlıyor; diğer akrabaların, profesyonellerin ya da komşuların verdiği tüm desteği kapsamıyor. Yine de bu veriler bakımın ne ölçüde hanelere bağlı olduğunu gösteriyor.

Kamu hizmetleri de personel sıkıntısı yaşıyor. Japonya’da 2021’de yaklaşık 2,15 milyon bakım çalışanı vardı. Bakanlık tahminlerine göre bu sayı için 2025’te yaklaşık 2,43 milyon, 2040’ta ise 2,8 milyon çalışana ihtiyaç duyulacak. 2022’de bakım çalışanları için iş ilanlarının iş arayanlara oranı 3,71’di; tüm mesleklerde bu oran 1,16’ydı. 2021’de yapılan bir araştırmada bakım hizmeti sağlayıcılarının yüzde 63’ü bir ölçüde personel sıkıntısı yaşadığını bildirdi. Bu baskılar, profesyonel hizmetlerin aile bakımının yerini tamamen alabileceğini varsaymayı zorlaştırıyor.

Bu, ailelerin her açığı kapatmasının beklenmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Bakım çoğu zaman resmî hizmetlerle akraba, arkadaş, komşu ve gönüllülerin sunduğu gayriresmî desteğin birleşiminden oluşuyor. Politika açısından zorluk, bu bileşimin işlemesini sağlarken zaman, maliyet ve duygusal yükün tek bir aile üyesinin omuzlarına bırakılmaması.

Duygusal, fiziksel ve maddi bedeller

Osaka Ekonomi Üniversitesi’nde sosyal güvenlik çalışmaları profesörü Utae Mori’nin 2022’de aile üyelerine bakan 324 evlenmemiş kişiyle yaptığı araştırmada katılımcıların yüzde 58,3’ü duygusal tükenmişlikten endişe duyduğunu belirtti. Yarısından fazlası kendi sağlığını ya da hastalığını (yüzde 51,5) ve geçim masraflarını (yüzde 50,6) da kaygı kaynağı olarak gösterdi. İşini bırakmış ya da değiştirmiş katılımcıların yüzde 24,5’i çalışmayı sürdüremeyecek kadar büyük bir fiziksel ve duygusal yük altında olduklarını söyledi.

Bu kaygılar birbirini besleyebiliyor. Bakıma ayrılan zaman ücretli çalışmayı kısıtlayabilir; gelir azalması da yardım almayı ya da bakım verenin kendi ileri yaşını planlamasını zorlaştırabilir. Tükenmişlik, programları düzenlemeyi, hizmet sağlayıcılarla iletişim kurmayı ve anne babanın durumundaki değişiklikleri fark etmeyi de güçleştirebilir. Bakım verenler aynı anda kendi sağlık sorunlarıyla ve yaşlanmayla da uğraşıyor olabilir.

Mori, kişinin ve çevresindekilerin bakım sorumluluğunu yalnızca onun göreviymiş gibi görmeye başlayabileceği uyarısında bulundu. Bu beklenti, yükün artık sürdürülemez hâle geldiğini fark etmeyi ya da yardım istemeyi zorlaştırabilir. Chiba’daki kadının yaşadıkları, mesleki bilginin anne baba için neyin en iyisi olduğuna karar vermenin yarattığı duygusal baskıyı ortadan kaldırmadığını gösteriyor.

Mori, bakım verenlere bir bakım uzmanına danışmalarını ve fiziksel ve duygusal olarak nefes alabilecek alan yaratmak için mevcut hizmetlerden yararlanmalarını öneriyor. Ayrıca topluluklarda insanların yaşadıklarını açıkça anlatmasının kolaylaştırılması gerektiğini savunuyor. Sorunun fark edilmesi önemli; çünkü yalnızlık, iş, sağlık ya da anne babanın güvenliği tehlikeye girene kadar sorunun gizli kalmasına yol açabilir.

Akran grupları açıkça konuşmak için bir alan sunuyor

Nagasaki’de tek başına bakım verme konusuna odaklanan bir grup iki ayda bir bir kafede buluşuyor. Katılımcılar, aynı zamanda yakın aile üyesi olan birine bakmanın yarattığı yükü ve bakım sona erdiğinde kendi hayatlarının nasıl şekilleneceğine dair belirsizliği konuşuyor. Bazıları için benzer baskıları yaşayan kişileri dinlemek, bu durumla tek başlarına karşı karşıya oldukları düşüncesini hafifletiyor.

Grubun düzenleyicisi 50 yaşındaki Maki Mori de tek başına bakım verme deneyimi yaşadı. 30’lu yaşlarının başında, büyükannesinin gündelik işlerine yardım ederken babasına baktı. İşini bıraktı ve grubu bulup toplantılarına katılana kadar çevresinden koptu.

Mori, gündelik sohbetlerde bakım sorumluluğunu tek başına üstlenmenin zorluğunu konuşmaya her zaman yer olmadığını söylüyor. Buluşmalarda açıkça konuşmanın bu yükün bir kısmını hafifletebileceğini umuyor. Akran desteği ev ziyaretleri sağlayamaz ya da profesyonel bakımın yerini tutamaz; ancak bakım verenlere deneyimlerini karşılaştırabilecekleri, pratik kaygılarını konuşabilecekleri ve ne zaman ek yardıma ihtiyaç duyduklarını fark edebilecekleri bir alan sunabilir.

Yatılı bakıma geçmek sorumlu bir tercih olabilir

Evde bakım her zaman en güvenli ya da sürdürülebilir seçenek olmayabilir. Tokyo’nun Shinagawa semtinde yaşayan 60’lı yaşlarının başındaki evlenmemiş bir erkek, demans hastası ve yaklaşık 90 yaşında olan annesine bakarken çalışmayı sürdürüyordu. Yakında yaşayan erkek kardeşi annesinin bakımına katılmıyordu.

Annesi gribe yakalandıktan sonra yaklaşık bir ay hastanede kaldı ve bacaklarındaki gücü kaybetti. Aile, güvenlikle ilgili pratik bir sorunla karşı karşıyaydı: Kadın dördüncü kattaki bir dairede yaşıyordu ve artık merdivenleri çıkamayabilirdi. Oğlu bakım yöneticisine danıştıktan sonra annesinin yaşlılara yönelik bir sağlık ve bakım tesisinde rehabilitasyon görmesini, ardından da bir grup evine taşınmasını ayarladı. Bu tesisler, demans hastası küçük gruplar için yatılı bir ortam sağlıyor ve desteği kişilerin gündelik ihtiyaçlarına göre düzenliyor.

Oğlu, annesinin nisanda grup evine taşındığını ve artık orada huzur içinde yaşadığını söylüyor. Kendisi her hafta sonu onu ziyaret ediyor. Annesine evde on yıl baktıktan sonra sürekli endişe hâlinin zihinsel açıdan yorucu hâle geldiğini belirtiyor. Bu adımı zamanında atmış olmaktan memnun. Yatılı bakımı seçmek, bağlılık eksikliğinden değil, güvenlik ve esenliğin dikkatle değerlendirilmesinden kaynaklanabilir.

Bakım yöneticileri ve yerel yönetimler, ailelerin mevcut hizmetleri ve kişinin ihtiyaçlarının nasıl karşılanabileceğini anlamasına yardımcı olabilir. Japonya Sağlık Bakanlığı, uzun süreli bakım sigortasından sorumlu belediye birimiyle ya da yerel kapsamlı toplum destek merkeziyle iletişime geçilmesini öneriyor. Bu merkezler yaşlıları ve ailelerini bakım planlaması, sağlık ve sosyal yardım kaynakları ile olası sonraki adımlar konusunda danışmanlıkla buluşturabiliyor.

Her iki kuşak için de sürdürülebilir bakım

Japonya’nın yaşlanan nüfusu ve bakım çalışanı açığı, ailelerin bakım sisteminin bir parçası olmayı sürdüreceği anlamına geliyor. Ancak tek bir yetişkin çocuğun tüm açıkları sessizce kapatmasına dayanan model kırılgan. Bu model, bakımın devamını bir noktada sürdüremeyecek bir kişiye bağlarken bakım verenin gelirini ve sağlığını da tehlikeye atabilir.

Destek, bakım verenin ihtiyaçlarını bakım planının bir parçası olarak görmekle başlıyor. Düzenli profesyonel hizmetler, işverenlerle açık iletişim, yerel destek merkezleriyle temas ve akranlarla konuşma fırsatları yardımcı olabilir. Yaşlı bir kişinin fiziksel ya da bilişsel ihtiyaçları değiştikçe yatılı bakım da uygun bir seçenek olabilir. Bu yollar başarısızlık işareti olarak görülmek zorunda değil; değişen koşullara uygun bakım sunmanın yöntemleri.

Uzun vadeli planlama, hizmetleri sunmak için gereken iş gücünü ve ailelerin tüm maliyeti tek başına üstlenmeden katkı sağlamasına imkân veren toplumsal destekleri de hesaba katmalı. Bakım verenler erken dönemde yardım isteyebildiğinde, tükenmişlik ya da tıbbi bir kriz seçenekleri daraltmadan önce karar alınabilir.

Öne Çıkanlar

  • Tek başına bakım verme, yaşlanan bir anne babanın bakım yükünün büyük kısmını evlenmemiş tek bir yetişkin çocuğa bırakıyor.
  • Haneler küçülürken Japonya’nın yaşlı nüfusu artıyor ve 50 yaşında evlenmemiş olanların oranının yükselmesi bekleniyor.
  • 2022’de yapılan ulusal araştırmada başlıca bakım verenlerin yarısından fazlası aile üyeleriydi.
  • Evlenmemiş bakım verenler duygusal tükenmişlik, kendi sağlıkları ve geçim masrafları konusunda kaygı duyduklarını bildiriyor.
  • Bakım yöneticileri, belediyelerin uzun süreli bakım birimleri, toplum destek merkezleri, akran grupları ve yatılı bakım tesisleri ailelerin bakım yükünü paylaşmasına ya da bakım düzenini değiştirmesine yardımcı olabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir