Güçlenen ittifakın en zor sorusu
Filipinler ve ABD, Karşılıklı Savunma Antlaşması'nın 75. yılını 2027 için hazırlanan bir askerî işbirliği planı, Filipinler'deki tesislere yönelik yeni yatırımlar ve yedi ülkenin katılacağı tatbikatlarla kutluyor. Genişleme, Güney Çin Denizi'ndeki gerilimlerin eski bir taahhüde daha acil bir amaç kazandırdığı bir dönemde gerçekleşiyor: Filipin kuvvetlerini ve kamu gemilerini silahlı saldırılara karşı korumak.
İçindekiler
- Güçlenen ittifakın en zor sorusu
- Antlaşma ne vaat ediyor?
- Eğitim ve tesislere erişim nasıl genişliyor?
- Denizdeki olaylar antlaşmayı neden sınayabilir?
- Washington güvencelerin ötesinde ne taahhüt etti?
- Yetkililer 1951 tarihli anlaşmayı neden gözden geçiriyor?
- Enerji, altyapı ve insanlar da ittifakı destekliyor
- Filipinli eleştirmenler sivil risklere ve denetime odaklanıyor
- Daha geniş ortaklık ağı destek sağlıyor, kararları da artırıyor
- Özet
ABD Pasifik Komutanlığı Komutanı Amiral Samuel Paparo ile Filipinler Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı General Antonio G. Nafarrete, 7 Ağustos'ta Quezon City'de bir araya geldi. 1951'de imzalanan antlaşmaya bağlılıklarını yineleyen iki isim, sekiz yıldızlı bir mutabakat imzaladı ve 2027 faaliyet planını onayladı.
Takvimde büyük askerî tatbikatların, uzman değişim programlarının, deniz güvenliği çalışmalarının, afet müdahale eğitimlerinin ve Filipinli ve Amerikalı kuvvetlerin birlikte çalışmasına yardımcı olacak projelerin yer alması bekleniyor. Denizdeki gerilimler arttıkça Manila da bölgesel güvenlik görüşmelerinde daha etkin bir rol üstleniyor.
Washington'ın temel taahhüdü, antlaşma kapsamındaki silahlı saldırılara karşı harekete geçmek. Zor soru ise ABD'li liderlerin, Çin'le büyük bir çatışma riskini doğuracak olsa bile Filipinler'i savunmayı göze alıp almayacağı. Tatbikatlar ve teçhizat olası bir müdahaleye hazırlık sağlıyor; bu müdahalenin ne olacağına ise yine siyasi liderler karar vermek zorunda.
Dolayısıyla yıl dönümü iki gelişmeyi bir arada öne çıkarıyor. Askerî işbirliği giderek kapsamını genişletirken ittifakın özündeki karar, kriz anında hükümetlerin vereceği bir karar olmayı sürdürüyor. 20 Ağustos 2026 itibarıyla taraflar daha fazla faaliyeti hayata geçirme planlarını açıkladı ve güvencelerini yineledi. Filipinli yetkililer ise antlaşmayı gözden geçirme kararının iki başkentteki politika yapıcılara ait olduğunu söylüyor.
Antlaşma ne vaat ediyor?
Karşılıklı Savunma Antlaşması, Soğuk Savaş'ın ilk yıllarında, 30 Ağustos 1951'de imzalandı. Antlaşma, Pasifik'te taraflardan birine yönelik silahlı saldırılara karşı Filipinler ve ABD'yi harekete geçme taahhüdü altına sokuyor. Atılacak somut adım ise Washington ve Manila'daki siyasi karar mercilerine bırakılıyor.
Anlaşma, iki ülkeye kalıcı bir savunma taahhüdü veriyor ancak olası her olayda uygulanacak askerî müdahalenin şeklini belirlemiyor. Kriz anında hükümetlerin ne yaşandığını tespit etmesi ve nasıl karşılık vereceğine karar vermesi gerekecek.
Washington, taahhütlerinin Pasifik'in herhangi bir yerinde Filipin silahlı kuvvetlerine, uçaklarına ve kamu gemilerine, sahil güvenlik gemileri de dâhil olmak üzere, yönelik saldırıları kapsadığını belirtti. Ülkelerin şubat ayında düzenlediği İkili Stratejik Diyalog'un ardından yayımlanan ortak açıklamada, antlaşmanın Güney Çin Denizi'nde de geçerli olduğu ifade edildi.
Bu açıklama önemli; çünkü Filipin sahil güvenlik gemileri ihtilaflı sulardaki çatışmalara karışan gemiler arasında. Hükümetler, kamu gemilerinin de taahhüt kapsamında olduğunu belirterek, maliyetli bir karşılık ihtimalini gündeme getirip saldırıları caydırmaya çalışıyor.
İttifakın gelişimi birkaç on yıla yayılıyor; son planlar ise 2027'ye uzanıyor:
- 30 Ağustos 1951: Filipinler ve ABD, Karşılıklı Savunma Antlaşması'nı imzaladı.
- 1958: Savunma işbirliğini koordine etmek amacıyla Karşılıklı Savunma Kurulu kuruldu.
- 2006: Güvenlik İşbirliği Kurulu oluşturuldu.
- Şubat 2026: İkili Stratejik Diyalog'da askerî işbirliği taahhütleri belirlendi ve antlaşmanın Güney Çin Denizi'nde de geçerli olduğu yinelendi.
- 20 Nisan-8 Mayıs 2026: Balikatan tatbikatının şimdiye kadarki en büyük sürümüne yedi ülkeden yaklaşık 17.000 asker katıldı.
- 7 Ağustos 2026: Paparo ve Nafarrete, Quezon City'de 2027 faaliyet planını onayladı.
- 30 Ağustos 2026: Antlaşmanın 75. yıl dönümü.
Eğitim ve tesislere erişim nasıl genişliyor?
Karşılıklı Savunma Kurulu ve Güvenlik İşbirliği Kurulu, antlaşma kapsamındaki işbirliğini düzenlemek için temel çerçeveyi oluşturuyor. Askerî planlamacılar ve yetkililer bu kurulları tatbikat takvimlerini, eğitim önceliklerini ve diğer ortak faaliyetleri belirlemek için kullanıyor. 2027 planı, tarafların şimdiye kadarki en büyük Balikatan tatbikatını düzenlediği bir yılın üzerine inşa ediliyor.
20 Nisan-8 Mayıs 2026 tarihleri arasında düzenlenen Balikatan'a Filipinler, ABD, Avustralya, Japonya, Kanada, Fransa ve Yeni Zelanda'dan yaklaşık 17.000 asker katıldı. Filipince'de adı omuz omuza anlamına geliyor. İki ülke arasında başlayan tatbikat; kara, deniz, hava, siber ve uzay faaliyetlerini kapsayan çok uluslu bir etkinliğe dönüştü.
Eğitimler kuvvetleri bir dizi göreve hazırlıyor: Filipin topraklarını savunmak, denizdeki faaliyetleri izlemek, doğal afetlere müdahale etmek ve acil durumlarda sivil makamlara destek vermek. Katılımcılar ayrıca iletişim sistemlerini, planlama yöntemlerini ve operasyon usullerini birlikte kullanma pratiği yapıyor. Acil durumlarda etkili çalışabilmeleri için kuvvetlerin bilgi paylaşabilmesi ve faaliyetlerini koordine edebilmesi gerekiyor.
ABD ve Filipinler, Geliştirilmiş Savunma İşbirliği Anlaşması kapsamında Filipin askerî tesislerine erişimi de genişletiyor. Amerikan kuvvetleri belirli tesislerde dönüşümlü olarak konuşlanıp burada teçhizat depolayabiliyor; tesislerin mülkiyeti ise Filipin makamlarında kalıyor.
İki hükümetin ortak açıklamasına göre Washington, bu tesislerdeki altyapı için 2026'da ek 144 milyon dolar onayladı. Bu kaynak, ittifak planlarını bunların hayata geçirilmesi için gereken tesislerle buluşturuyor. Eğitim becerileri geliştirirken altyapı kuvvetlerin ve teçhizatın barınabileceği alanlar sağlıyor.
Bu unsurlar bir araya geldiğinde işbirliği daha etkin ve görünür hâle geliyor. Öte yandan, bölgesel bir kriz sırasında Amerikan personelinin, kuvvetlerinin ve teçhizatının da risk altında kalabileceği anlamına geliyor; böylece yalnızca Manila'da değil, Washington'da verilecek kararların da önemi artıyor.
Denizdeki olaylar antlaşmayı neden sınayabilir?
Filipinler, Manila'nın hak iddia ettiği bölgelerde Filipin gemilerine baskı uygulamak için Çin'in sahil güvenlik ve deniz milisi gemilerini kullandığını defalarca öne sürdü. Pekin, Filipinler'in bu tutumunu reddediyor ve Güney Çin Denizi'nin büyük bölümünde geniş kapsamlı hak iddialarını sürdürüyor. İkinci Thomas Sığlığı ve ihtilaflı diğer bölgelerin çevresindeki çatışmalar, antlaşmanın deniz sahasını kapsamasını daha da acil hâle getirdi.
Çarpışma, tazyikli suyla müdahale ya da tehlikeli bir manevra, silahlı saldırı eşiğinin altında kalabilir. Bir gemiye kasıtlı saldırı ise çok daha ciddi bir karşılık gerektirebilir. İki hükümetin yine de olayın koşullarını belirlemesi ve nasıl hareket edeceğine karar vermesi gerekecek.
Caydırıcılık, olası maliyeti ortaya koyarak saldırıyı önlemeye çalışmaktır. Washington'ın tekrarladığı güvenceler bu amaca hizmet ediyor. Bu taahhüdün inandırıcı olması için potansiyel rakiplerin, tarafların hem askerî kapasiteye hem de karşılık verme iradesine sahip olduğuna inanması gerekiyor.
Filipinler ayrıca Güney Çin Denizi, Filipin Denizi ve daha geniş Pasifik bölgesini birbirine bağlayan güzergâhlara yakın, stratejik açıdan değerli bir konumda bulunuyor. Tayvan'a ve Güney Çin Denizi'nin kuzey geçiş noktalarına yakınlığı, Filipin üslerine önemli bir askerî değer kazandırıyor.
İttifak, ABD'nin deniz yollarını açık tutma, seyrüsefer ve hava sahasında uçuş serbestisini koruma yönündeki daha geniş çabalarının bir parçası. Bu hedefler, gemi ve uçakların bölgede seyahat edebilmesiyle ilgili. Manila açısından öncelik, kontrolü dışındaki bir çatışmaya çekilmekten kaçınırken kendi sularındaki baskılara karşı daha güçlü koruma sağlamak.
Washington güvencelerin ötesinde ne taahhüt etti?
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Filipinler'in Bağımsızlık Günü vesilesiyle yayımladığı mesajda ABD'nin karşılıklı savunma yükümlülüklerine bağlılığını yineledi. Ayrıca askerî ittifakı ekonomik bağlar, diplomatik işbirliği ve iki ülkedeki insanlar arasındaki ilişkilerle birlikte ele aldı.
Şubat ayındaki stratejik diyalogda daha geniş kapsamlı ve somut bir işbirliği programı ortaya kondu. Hükümetler daha gerçekçi tatbikatlar düzenleme, savunma yardımlarını daha hızlı ulaştırma, füze ve insansız sistemlerin konuşlandırılmasını artırma, siber savunmayı güçlendirme ve Filipinler'in yasa dışı deniz faaliyetlerini izleme kapasitesini geliştirme konusunda anlaştı.
Manila ve Washington, Japonya'yla ek deniz güvenliği ve bakanlar düzeyinde görüşmeler yapma konusunda da anlaştı. Bu taahhütler, bir yıl dönümü kutlamasının ötesine uzanan; askerî hazırlığı deniz güvenliği ve ortaklar arasındaki işbirliğiyle birleştiren bir planlamaya işaret ediyor.
Analistler, bir çatışmanın ABD'yi Çin'le büyük bir savaşa sürükleme riski doğurması hâlinde Washington'ın mevcut angajmanını sürdürüp sürdürmeyeceğini sorguladı. Asıl mesele, yalnızca kaç tatbikat yapıldığı değil, antlaşma taahhüdünü yerine getirmenin maliyetinin en yüksek olduğu anda siyasi iradenin bulunup bulunmayacağı.
Daha görünür bir işbirliği saldırının maliyetini artırabilir. Ancak Amerikan kuvvetlerinin ve teçhizatının varlığı, kriz anında bunların da tehlikeye girmesi anlamına geliyor. İttifakın inandırıcılığı hem askerî kapasiteye hem de liderlerin gerektiğinde bu kapasiteyi kullanacağına dair ortak inanca bağlı.
Yetkililer 1951 tarihli anlaşmayı neden gözden geçiriyor?
Filipinler Silahlı Kuvvetleri (AFP) sözcüsü Emekli Amiral Roy Vincent Trinidad, güncel koşullara uygunluğunu koruması için Karşılıklı Savunma Antlaşması'nın düzenli olarak gözden geçirildiğini söyledi. Filipinli yetkililer, antlaşmanın değiştirilip değiştirilmeyeceğine Manila ve Washington'daki politika yapıcıların karar vermesi gerektiğini belirtiyor. Herhangi bir güncelleme onaylanmış değil.
Anlaşma, modern sahil güvenlik teşkilatları, siber saldırılar, insansız hava araçları, hassas güdümlü füzeler ve uydular güvenlik planlamasının merkezine yerleşmeden önce kaleme alındı. Ayrıca bugünkü Güney Çin Denizi ihtilaflarından ve ABD'nin Japonya, Avustralya ve diğer ortaklarla yaptığı karmaşık anlaşmalar ağından da önceye dayanıyor.
Bir değişiklik, antlaşmanın sahil güvenlik gemilerine, denizlerde kolluk faaliyeti yürüten gemilere, siber saldırılara ve Amerikan kuvvetlerinin kullandığı tesislere yönelik saldırılara nasıl uygulanacağını daha kesin biçimde belirleyebilir. Ayrıca istişare usullerini, kararların nasıl alınacağını ve kriz sırasında Filipin makamlarının rolünü açıklığa kavuşturabilir.
Daha ayrıntılı ifadeler, tarafların sorumluluklarını anlamayı kolaylaştırarak Manila'ya güven verebilir. Ancak Amerikalı politika yapıcılar, verilecek karşılık konusunda esnekliği korumak isteyebilir. Bu da daha fazla kesinlik ile olayın koşullarını değerlendirme alanı arasında siyasi bir denge gerektiriyor.
Pekin, antlaşmada yapılacak bir değişikliği daha güçlü bir askerî mesaj olarak görebilir. Filipinler'deki eleştirmenler ise bunu Washington'a ulusal güvenlik kararlarında daha fazla nüfuz kazandıran bir adım olarak değerlendirebilir. Dolayısıyla anlaşmayı gözden geçirmek, kapsaması gereken teçhizat ve tehditlerin yanı sıra Filipinler'in egemenliği ve bölgesel gerilimlerle ilgili soruları da gündeme getiriyor.
Enerji, altyapı ve insanlar da ittifakı destekliyor
İlişki artık ekonomik güvenliği, enerji tedarikini, teknolojiyi, sağlık güvenliğini ve afet yardımını da kapsıyor. Hükümetler, Subic ve Clark'ı birbirine bağlayacak bir yük demiryolu projesini de içeren Luzon Ekonomik Koridoru'nu geliştiriyor; ulaştırma, lojistik, enerji, yarı iletkenler ve veri altyapısı alanlarında yatırım arıyor.
Filipinler ve ABD, kritik mineraller ve sivil nükleer teknoloji alanlarında işbirliği yapma konusunda da anlaştı. Washington, Filipinler'de küçük modüler reaktör kontrol odası simülatörü kurulması için FIRST programı aracılığıyla 1,5 milyon dolar sağlamayı planlıyor. Projenin, Manila olası nükleer enerji seçeneklerini değerlendirirken eğitim ve güvenlik standartlarını desteklemesi amaçlanıyor.
Kontrol odası simülatörü, elektrik üretmek için değil, eğitim amacıyla kullanılan bir ortam sağlıyor. Planlanan proje, Filipinler'in nükleer enerji konusundaki değerlendirmelerini hazırlık ve güvenlikle birlikte ele alıyor; teknik işbirliğini ülkenin enerji tercihleriyle buluşturuyor.
Güvenilir ulaştırma, enerji ve iletişim altyapısı sivil kalkınmayı desteklerken Filipinler'in afetlere müdahale etmesine ve askerî hazırlığını korumasına yardımcı olabilir. Tek bir ülkeye daha az bağımlı tedarik zincirleri de kriz sırasında bu ülkenin uygulayabileceği baskıyı azaltabilir.
Rubio, dört milyondan fazla Filipin kökenli Amerikalının ABD'de, 750.000'den fazla Amerikalının ise Filipinler'de yaşadığını söyledi. Bu topluluklar, ilişkiye hükümetlerin ve silahlı kuvvetlerin ötesine uzanan toplumsal bir temel kazandırıyor. Ekonomik projeler ve kişisel bağlar, ittifakın neden yalnızca bir savunma düzenlemesinden ibaret olmadığını açıklıyor.
Filipinli eleştirmenler sivil risklere ve denetime odaklanıyor
İlerici gruplar ve bazı Filipinli milletvekilleri, tatbikatların genişletilmesinin ve Amerikan kuvvetlerine askerî tesislere erişim verilmesinin, Washington ile Pekin arasında çıkacak bir çatışmada ülkeyi hedef hâline getirebileceği uyarısında bulundu. Endişeleri arasında silahların konuşlandırılması, yakındaki topluluklar üzerindeki etkiler ve askerî faaliyetlerle ilgili kararları kimin denetlediği yer alıyor.
2026 Balikatan tatbikatı sırasında ABD'ye ait bir Tomahawk füzesi Tacloban'daki bir havaalanından fırlatılarak Nueva Ecija eyaletinin Laur bölgesindeki belirlenmiş bir hedefi vurdu. Eleştirmenler, bu faaliyetin canlı mühimmat kullanımını ve uzak mesafedeki hedefleri vurabilecek sistemleri sivil topluluklara yaklaştırdığını söyledi.
Deniz ulaşımına kapatılan geçici bölgeler balıkçı topluluklarını da etkiledi. Hükümet kurumları etkilenen yüzlerce balıkçıya gıda ve maddi yardım sağlarken eleştirmenler denize erişimlerine getirilen kısıtlamalara itiraz etti.
Savunma Bakanı Gilberto Teodoro Jr., tatbikatların ülkeyi askerî denetim altına soktuğu yönündeki iddiaları reddetti. Faaliyetlerin sivil otorite altında ve açık biçimde yürütüldüğünü söyledi. Tatbikatları destekleyenler ise eğitimlerin Filipinler'in sularını koruma ve acil durumlara müdahale etme kapasitesini geliştirdiğini savunuyor.
Eleştirmenlere göre aynı işbirliği, Manila'yı kontrol edemeyeceği bir çatışmanın içine çekebilir. Bu anlaşmazlık, uzun süredir var olan egemenlik kaygısını yansıtıyor: Filipinler denizdeki baskılara karşı daha güçlü koruma ararken birçok Filipinli, ülke topraklarının Çin'e karşı saldırı amaçlı operasyonlarda kullanılmasını istemiyor.
Açık kurallar, kamu denetimi ve askerî kararların Filipinler'in çıkarlarını gözettiğine duyulan güven, bu dengenin yönetilmesinde kilit önem taşıyor. Sivil otoritenin hem tatbikatların güvenlik hedeflerini hem de faaliyetlerden etkilenen toplulukların kaygılarını ele alması gerekiyor.
Daha geniş ortaklık ağı destek sağlıyor, kararları da artırıyor
Japonya ve Avustralya, Filipinler ve ABD ile askerî tatbikatlara katıldı. Kanada, Fransa ve Yeni Zelanda da 2026 Balikatan tatbikatında yer aldı. Bu ülkelerin farklı antlaşma yükümlülükleri olsa da deniz yollarının açık tutulmasında ve ihtilafların barışçıl yollarla çözülmesinde ortak çıkarları bulunuyor.
Filipinler, ABD, Japonya ve Avustralya'dan yetkililer savunma görüşmeleri yaptı. Manila ve Washington, üç ülkenin katılımıyla Tokyo'yla yeni görüşmeler düzenlemeyi planlıyor. Filipinler ayrıca 2026'da ASEAN dönem başkanlığını üstlenerek deniz güvenliği ve bölgesel istikrar konularındaki görüşmelerde daha büyük bir diplomatik rol oynuyor.
Birden fazla ortakla işbirliği, Manila'ya daha fazla siyasi destek sağlayabilir ve afetler ya da acil durumlar sırasında koordinasyonu geliştirebilir. Ancak bir olaya birkaç hükümet dâhil olduğunda müdahaleyi yönetmek daha karmaşık hâle gelebilir. Düzenli iletişim, niyetler konusunda dikkatli mesajlar ve caydırıcılık ile saldırı amaçlı savaşa hazırlık arasındaki ayrım, bu işbirliğinin temel unsurları.
Manila, bir sonraki aşamayı taahhüt edilen fonların silahlı kuvvetlerine ve sahil güvenlik birimlerine ulaşıp ulaşmadığına, teçhizatın zamanında teslim edilip edilmediğine ve ABD'li yetkililerin Güney Çin Denizi'ndeki Filipin kamu gemilerinin antlaşma kapsamında olduğunu teyit etmeyi sürdürüp sürdürmediğine bakarak değerlendirecek. Washington ise Filipinler'den savunma planlamasını geliştirmesini, altyapıya yatırım yapmasını ve ortaklarıyla daha etkili çalışabilecek kuvvetler oluşturmasını bekleyecek.
Filipinli liderlerin, yabancı askerler, canlı mühimmatlı tatbikatlar ve gerilimin tırmanmasıyla ilgili kamuoyu kaygılarının yanı sıra bu beklentileri de yönetmesi gerekiyor. Çin'in tutumu da ilişkiyi etkileyecek. Filipin gemilerine yönelik baskının sürmesi, Manila'yı Washington'a ve diğer ortaklarına daha fazla yakınlaştırabilir; daha az gergin bir dönem ise diplomasiye ve ekonomik işbirliğine daha geniş alan bırakabilir.
İmzalanmasının üzerinden 75 yıl geçen antlaşma, tarihinin birçok dönemine kıyasla daha etkin durumda. Değeri, güçlenen hazırlığın çatışmayı önleyip önleyemeyeceğine ve çatışmayı daha olası kılacak adımları teşvik edip etmeyeceğine; ayrıca caydırıcılık başarısız olursa iki hükümetin karşılık verme konusunda ortak siyasi iradeye sahip olup olmayacağına bağlı.
Özet
- Karşılıklı Savunma Antlaşması, 30 Ağustos 2026'da 75. yıl dönümüne ulaşıyor.
- Paparo ve Nafarrete; tatbikatları, deniz güvenliğini, afet müdahalesini, uzman değişim programlarını ve savunma kapasitesinin geliştirilmesini kapsayan 2027 planını onayladı.
- 20 Nisan-8 Mayıs tarihleri arasında düzenlenen 2026 Balikatan tatbikatına yedi ülkeden yaklaşık 17.000 asker katıldı.
- Washington, Geliştirilmiş Savunma İşbirliği Anlaşması kapsamındaki Filipin tesislerinde altyapı için 2026'da ek 144 milyon dolar onayladı.
- Hükümetler, antlaşmanın Pasifik ve Güney Çin Denizi'nde Filipin silahlı kuvvetlerine, uçaklarına ve sahil güvenlik gemileri dâhil kamu gemilerine yönelik saldırıları kapsadığını söylüyor.
- Antlaşma, silahlı saldırıya verilecek somut karşılığı Washington ve Manila'daki siyasi karar mercilerine bırakıyor.
- Yetkililer anlaşmayı düzenli olarak gözden geçiriyor ancak herhangi bir güncelleme onaylanmış değil.
- Eleştirmenler sivil hayatın aksaması, egemenlik ve Çin'le bir çatışmaya maruz kalma riskine dikkat çekiyor; yetkililer ise tatbikatların sivil otorite altında yürütüldüğünü söylüyor.
- İşbirliği ayrıca altyapı, enerji, kritik mineraller, nükleer teknoloji, siber savunma, sağlık güvenliği ve afet yardımını kapsıyor.






