Filipinler’deki Çöp Krizi, Sel Kontrolü ve Atık Hizmetlerindeki Aksaklıkları Ortaya Koyuyor

11 dakikalık okuma
How flood control projects fail the poor in the Philippines | Context ...

Sel suları Metro Manila genelinde uyarı işareti bıraktı

Günlerce aralıksız yağan yağmurun ardından Parañaque kentindeki Redemptorist Su Kanalı’ndan 200’den fazla kamyon dolusu çöp çıkarıldı. Metro Manila’nın bazı bölgelerinde 20 Ağustos 2026’dan önce çekilen sel suları; şişeleri, yemek kaplarını, plastik poşetleri, alüvyonu ve diğer atıkları ortaya çıkardı. “Çöp denizi” olarak tanımlanan birikinti, uzun süredir devam eden bir sorunu göz ardı etmeyi imkânsız hâle getirdi.

İçindekiler
  1. Sel suları Metro Manila genelinde uyarı işareti bıraktı
  2. Çöp, drenajı nasıl darboğaza dönüştürüyor?
  3. Çevre verileri ne gösteriyor?
  4. Manila Körfezi, çöp ve kanalizasyon sorunlarını birleştiriyor
  5. Davao, atık bertarafı durduğunda ne olduğunu gösteriyor
  6. 9003 sayılı Cumhuriyet Yasası’nın gereklilikleri
  7. Ambalajlar, üreticiler ve hanelerin sorumluluğu
  8. Önleme, bir sonraki fırtınadan önce başlar
  9. Atık yönetimi, günlük yönetimin sınavıdır
  10. Öne Çıkanlar

Parañaque’deki alanı inceleyen Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., çöp sorununun kritik boyutta olduğunu belirterek su yollarına karışan atıkların taşkın kontrol altyapısını tıkadığı uyarısında bulundu. Bayındırlık ve Karayolları Bakanı Vince Dizon ise durumu bir çöp krizi olarak nitelendirdi. Bu değerlendirmeler pratik bir soruna işaret ediyor: Suyu uzaklaştırmak için inşa edilen drenajlar ve kanallar, suyun geçmesi gereken alan çöple dolduğunda görevini gerektiği gibi yerine getiremiyor.

Filipinler Üniversitesi’nde veri bilimci ve doçent olan Dr. Alicor Panao, başkentteki atık toplama, ayrıştırma ve bertaraf sistemlerinin üretilen çöp miktarına yetişmekte zorlandığını söyledi. Nehirler ve drenaj kanalları giderek gayriresmî döküm alanlarına dönüştü. Atıklar bu alanlarda birikiyor ve şiddetli yağışlar, bağlantılı kent ağı boyunca onları taşıyor.

Metro Manila’daki su baskınlarının ardında birden fazla etken var. Şiddetli yağış suyu getiriyor, yetersiz drenaj suyun çekilmesini yavaşlatıyor, kontrolsüz çöp ise tıkanıklıkları artırıyor. Sonuçta, zaten sel tehlikesine maruz topluluklar için daha ağır ve maliyetli bir tehlike ortaya çıkıyor.

Bu nedenle yağmurun ardından geride kalan çöpler, tek bir kanalın durumundan daha büyük bir hikâye anlatıyor. Yerel atık toplama hizmetlerinde, denetimde, atık alışkanlıklarında, kanalizasyonda ve kamu hesap verebilirliğinde yıllardır süregelen aksaklıkları yansıtıyor. Görünür atıkların temizlenmesi gerekiyor; ancak su yollarını açık tutmak için bu hizmetlerin fırtınalar arasında da işlemesi şart.

Reklam

Çöp, drenajı nasıl darboğaza dönüştürüyor?

Metro Manila’daki drenaj sistemlerinin yaklaşık yüzde 70’inin çöp ve alüvyonla tıkalı olduğu bildiriliyor. Plastik ambalajlar ve atılmış diğer malzemeler ızgaraların, pompaların, menfezlerin ve dar kanal bölümlerinin çevresinde birikiyor. Menfezler, suyu yolların veya diğer yapıların altından geçiren kanallardır. Ağızları tıkandığında suyun hareket edebileceği alan daralır.

Suyun taşıdığı ince malzeme olan alüvyon, çöplerin çevresine çökerek kullanılabilir alanı daha da azaltır. Şiddetli yağış sırasında geçici bir tıkanıklık bile suyu yollara, evlere ve ticari alanlara yöneltebilir. Drenaj ağında kanallar ve pompalar bulunsa da bu ağ, giriş ve çıkış yolları tıkandığında yine de işlevini yerine getirmekte zorlanabilir.

Selin ardından ortaya çıkan atıklar pek çok mahalleden gelmiş olabilir. Birbirine bağlı kanallar ve drenaj hatları, suyla birlikte çöpü de taşıyarak farklı yerlerden gelen malzemeleri aynı kanalda topluyor. Birkaç gün süren yağışın ardından Parañaque’de görülen olağanüstü birikinti de bu şekilde açıklanabilir.

Daha şiddetli muson yağışları ve değişen hava düzenleri, sel sorununun bir parçası olmayı sürdürüyor. Çöp ise düzenli toplama, bakım ve denetimle azaltılabilecek insan kaynaklı bir etken. Bu nedenle drenaj inşaatı ile atık yönetiminin birlikte yürütülmesi gerekiyor: Su yolları döküm alanı olarak kullanılmaya devam ederse yeni altyapı da işlevini yerine getirmekte zorlanır.

Çevre verileri ne gösteriyor?

Panao’nun aktardığı Çevresel Performans Endeksi’nde Filipinler, 27,87 puanla 177 ülke arasında 162’nci sırada yer aldı. Bu puan, Asya-Pasifik ortalaması olan 36,84’ün 8,97 puan altındaydı. Ülke, bölge içinde 24 ülke arasında 21’inci sırada yer aldı.

Endonezya, Vietnam ve Laos sırasıyla 26,24, 23,82 ve 21,78 puanla daha düşük puan aldı. Yakınlardaki bazı ülkeler ise daha yüksek puanlara ulaştı: Singapur 46,06, Tayland 43,74, Malezya 39,52, Kamboçya 31,21 ve Myanmar 28,87 puan aldı. Bu rakamlar, Filipinler’in bölgesel karşılaştırmada son sıralara yakın olduğunu gösteriyor.

Reklam

Endeks; insan sağlığına yönelik riskleri, hava kalitesini, su kaynaklarını, iklim politikasını ve ekosistemlerin korunmasını kapsıyor. Kapsamı, çöp toplama ya da drenajdan daha geniş. Yerel koşullar değişiklik gösteriyor; verilerdeki ve yöntemlerdeki değişiklikler de sıralamaları etkileyebiliyor. Buna rağmen ülkenin düşük puanı, kirli su yolları ve güvenilir olmayan atık hizmetleri gibi gözle görülür sorunlarla örtüşüyor.

Panao, Filipinler’in puanının son on yılda 1,35 puan düştüğünü söyledi. Aynı dönemde Malezya 8,47, Tayland 7,31 ve Çin 10,10 puan yükseldi. Karşılaştırma, bölgedeki ülkelerin ilerleme kaydettiğini; Filipinler’in ise çevre yasalarını ve kamu kampanyalarını istikrarlı sonuçlara dönüştürmekte zorlandığını gösteriyor.

Veriler, çöp krizini daha geniş bir bağlama oturtuyor. Bir kanaldaki çöp, yerel bir hizmet aksaklığıdır; ancak toplama, sanitasyon ve su koruma alanlarında yinelenen aksaklıklar ülkenin çevresel performansını da etkiliyor. Bu günlük hizmetleri iyileştirmek, politikalarla insanların yaşadığı koşullar arasındaki farkı kapatmanın bir parçası.

Manila Körfezi, çöp ve kanalizasyon sorunlarını birleştiriyor

Manila Körfezi, yoğun nüfuslu bir kentsel bölgenin kirliliğini nehirler, küçük kanallar ve drenaj çıkışları yoluyla alıyor. Küçük kanallar, suyu yerleşim alanlarından geçiren ağın bir parçasını oluşturuyor. Plastik atıklar kolayca görülebilirken kanalizasyon kirliliği, insan sağlığı ve deniz yaşamı için daha az görünür bir tehlike oluşturuyor.

Çevre avukatı Antonio Oposa daha önce körfezdeki fekal koliform düzeylerinin 1999’dan bu yana katlandığını bildirmişti. Fekal koliform, dışkı kaynaklı atıklarla bağlantılı bakteri kirliliğinin ölçüsüdür. Yüksek Mahkeme, 2008’de 13 devlet kurumuna Manila Körfezi’ni rehabilite etme ve su kalitesini yüzme ve suyla teması içeren diğer etkinlikler için güvenli düzeylerde tutma talimatı verdi.

Körfezin kirlilik geçmişi birkaç tarihe uzanıyor:

  • 1999: Oposa’nın artan fekal koliform düzeylerine ilişkin değerlendirmesinde başlangıç noktası olarak kullanılan yıl.
  • 2008: Yüksek Mahkeme, 13 devlet kurumuna körfezi rehabilite etme ve su kalitesini güvenli düzeylerde tutma talimatı verdi.
  • 20 Ağustos 2026: Çöp krizi kentteki su yollarına yönelik ilgiyi yeniden artırırken kirlilik, sanitasyon ve denetim sorunları gündemdeydi.

Bazı toplulukların güvenilir kanalizasyon ve atık su arıtma hizmetlerine erişimi yok. Gayriresmî yerleşimlerde tuvaletlere ve atık toplama hizmetlerine erişim sınırlı olabiliyor. Sanayi kaynaklı deşarjlar, yüzey akışı ve kötü yönetilen evsel atıklar da baskıyı artırıyor. Dolayısıyla plastik çöpler, körfezi temizlemek için yürütülmesi gereken çalışmaların yalnızca bir bölümü.

Reklam

Temizlik kampanyaları kıyıdan ve su yüzeyinden çöp çıkarabilir; ancak toplama, sanitasyon ve arıtma hizmetleri iyileştirilmezse yeni kirlilik gelmeye devam eder. Kalıcı bir çözüm için bu hizmetlerin yanı sıra günlük izleme ve yaptırımlar da gerekiyor. Bir felaketin ardından ya da yoğun ilgi gören bir çalışma sırasında atıkları temizlemek, bunların suya karışmasını önleme çabasının yerini tutamaz.

Davao, atık bertarafı durduğunda ne olduğunu gösteriyor

Davao kenti, atık krizinin başka bir türüyle karşı karşıya. Çevre örgütü Sürdürülebilirlik için Kalkınma Müdahalelerinin Birleştirilmesi (Interfacing Development Interventions for Sustainability), bir çöplükteki heyelanın evleri gömmesi ve kent sakinlerinin ölümüne yol açmasının ardından ciddi bir atık yönetimi krizi yaşandığı uyarısında bulundu. Bir kişinin daha kayıp olduğu bildirildi.

Çevre ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı, olayın ardından Barangay New Carmen’deki çöplüğün faaliyetlerini askıya aldı. Tesise her gün yaklaşık 750 ton çöp geldiği bildiriliyor. Tesisin kapanması, kenti nihai bertaraf alanından yoksun bıraktı ve yerel yetkilileri sakinlerden çöplerini geçici olarak evlerinde tutmalarını istemeye yöneltti.

Pek çok hane bu düzenlemeyi sürdüremedi. Sokak köşelerinde çöp torbaları birikmeye başladı; bu durum, sistemin bertaraf aşamasındaki bir aksaklığın sokakları ve evleri ne kadar hızlı etkileyebileceğini gösterdi. Hayatını kaybedenlerin sayısı ve nihai bertaraf kapasitesinin ne zaman yeniden sağlanacağı açıklanmadı.

Toplanmayan çöpler kokuya yol açabilir, haşereleri çekebilir ve sakinleri zararlı maddelere maruz bırakabilir. Şiddetli yağışta dışarıda bırakılan atıklar drenajlara ve su yollarına taşınarak güneybatı musonu sırasında sel riskini artırabilir. Dolayısıyla bir çöplükteki aksaklık, tesisin çok ötesinde sorunlara yol açabilir.

Yaklaşık 1,8 milyon nüfuslu Davao, yeterli yedek kapasite, atık azaltma programı ya da yerel işleme tesisi olmadan tek bir çöplüğe güvenmenin risklerini ortaya koyuyor. Bir tesis devre dışı kaldığında da çalışmayı sürdürebilecek bir ağ için toplama, ayrıştırma, geri dönüşüm, kompostlama ve güvenli bertarafın birlikte yürütülmesi gerekiyor.

9003 sayılı Cumhuriyet Yasası’nın gereklilikleri

Ekolojik Katı Atık Yönetimi Yasası olarak da bilinen 9003 sayılı Cumhuriyet Yasası, bu sorunları çözmek için gereken adımların çoğunu zaten belirliyor. Yasa; atıkların kaynağında ayrıştırılmasını, uygun biçimde toplanıp bertaraf edilmesini ve barangay düzeyinde atık geri kazanım tesisleri kurulmasını şart koşuyor.

Reklam

Kaynağında ayrıştırma, atıkların bırakıldıkları yerde birbirinden ayrılması anlamına geliyor. Yiyecek artıkları, geri dönüştürülebilir malzemeler, artık atıklar ve tehlikeli maddeler farklı akışlara yönlendirilmeli. Artık atık, geri dönüşüme veya kompostlamaya uygun malzemeler ayrıldıktan sonra bertaraf edilecek malzemedir.

Bu malzemeleri ayırmak, çöplüklere gönderilen miktarı azaltır; geri dönüşümü ve kompostlamayı da daha uygulanabilir kılar. Ayrıca işçilerin sıradan çöplere karışmış kesici ya da tehlikeli maddelerden korunmasına yardımcı olur. Atık geri kazanım tesisleri, ayrıştırılmış atıkların işlenmesi ve faydalı malzemelerin geri kazanılması için yerel bir alan sağlar.

Yasanın uygulanma düzeyi büyük farklılıklar gösteriyor. Bazı topluluklar çöplerini ayrıştırıyor, geri dönüşüm ya da kompostlama programları yürütüyor. Diğerleri ise karışık atıkları tek bir toplama akışına bırakıyor. Atık geri kazanım tesisleri bulunmayabiliyor, az kullanılabiliyor ya da çevrede yaşayan nüfusun ürettiği miktarı işleyemiyor.

Günlük atık hizmetlerinin çoğunu kent ve belediye yönetimleri yürütürken barangay’ler hanelere ve yerel işletmelere en yakın birimler. Ulusal kurumların standartlar, finansman ve denetim alanlarında sorumlulukları var. Yetkililerin, yasanın güvenilir hizmetlere dönüşmesi için toplama programlarını yayımlaması, tesislerin bakımını yapması ve yasa dışı döküme karşı harekete geçmesi gerekiyor.

Ambalajlar, üreticiler ve hanelerin sorumluluğu

Küçük paketler, şişeler, ambalajlar ve yemek kapları kanallarda ve taşkın yataklarında sıkça görülüyor. Tek kullanımlık plastikler hafif ve rüzgârla ya da suyla kolayca taşınabiliyor. Bu ürünlerin çoğunun yeniden satış değeri düşük olduğundan çöp toplayıcıların bunları toplamak için maddi teşviki sınırlı kalıyor.

Genişletilmiş üretici sorumluluğu programları, şirketlerin piyasaya sürdükleri ambalajların yönetimine katkıda bulunmasını amaçlıyor. Basitçe söylemek gerekirse, sorumluluk ürün satıldıktan ve ambalajı atıldıktan sonra da devam ediyor. Uygulamanın güçlendirilmesi; daha hafif ambalajları, yeniden kullanılabilir sistemleri ve bugün ticari değeri düşük olan malzemelerin geri kazanılmasını teşvik edebilir.

Atık sistemine giren çöpün miktarını ve türünü haneler etkiliyor; ancak bunun için kolay erişilebilir toplama noktalarına, düzenli alım hizmetine ve anlaşılır bilgilere ihtiyaçları var. Ayrı toplama hizmeti sağlanmadan ailelerden çöplerini ayırmalarını istemek hayal kırıklığı yaratabilir ve atıkların yeniden karışmasına yol açabilir. Halkın işbirliği, kısmen talep edilen davranışın sunulan hizmetle desteklenip desteklenmediğine bağlı.

Reklam

İşletmeler, okullar ve kamu kurumları gereksiz ambalajları azaltabilir, yiyecek atıklarını ayırabilir ve ürettikleri çöp miktarını takip edebilir. Bu adımlar, satın alma kararlarını toplama ekiplerinin ve bertaraf tesislerinin işlemek zorunda olduğu atık miktarıyla ilişkilendiriyor.

Pakistan’daki gıda hizmetleri çalışanları üzerine yapılan bir araştırma, çevre eğitiminin daha iyi atık yönetimi davranışlarıyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Çevre bilinci, çalışanların bilgilerini günlük uygulamaya dönüştürmesine yardımcı oldu. Araştırmanın yapıldığı yer, bulguların Filipinler’deki işyerlerine ne ölçüde uygulanabileceğini sınırlıyor; ancak pratik bir ders sunuyor: Çalışanların hem kuralları anlaması hem de bu kurallara uyabilmek için gerekli araçlara sahip olması gerekiyor.

Önleme, bir sonraki fırtınadan önce başlar

Sel sonrasında temizlik yapmak gerekli ve maliyetlidir. İşçilerin su yollarındaki çöpleri çıkarması, taşıması ve depolayacak ya da bertaraf edecek bir yer bulması gerekir. Topluluklar ayrıca hasarlı yollar, aksayan ticaret, kapanan okullar, tahliye masrafları ve hastalıklara daha fazla maruz kalma gibi sorunlarla da karşı karşıya kalır.

Önlemenin ilk adımı güvenilir atık toplama hizmetleridir. Uygun fiyatlı, sık ve erişilebilir hizmetler, hane ve işletmelerin çöplerini doğru biçimde atmasını kolaylaştırır. Yerel yönetimlerin birikmeleri önlemek için yeterli sayıda kamyona, eğitimli personele, aktarma istasyonlarına ve güvenli bertaraf kapasitesine ihtiyacı var. Aktarma istasyonları, toplanan çöplerin başka bir yere taşınmadan önce bir araya getirildiği alanlardır.

Pompa istasyonlarında ve su yollarında atıkların yakalanması, büyük kanallara ulaşan çöp miktarını azaltabilir. Yağmur mevsimi öncesinde drenajları temizlemek yardımcı olabilir; ancak bakımın yıl boyunca sürmesi gerekir. Kamuoyunun ilgisi bir felaketten başka yöne döndükten sonra yasa dışı dökümü önlemek için düzenli denetim ve yaptırımlar da şart.

Atık ve sel verilerinin kamuya açılması, hizmet aksaklıklarını belirlemeyi kolaylaştırır. Yetkililer toplama hizmetlerinin kapsadığı alanı, tesis kapasitelerini, tıkalı drenajların konumlarını, temizlik maliyetlerini ve denetim sonuçlarını yayımlayabilir. Böylece sakinler, verilen sözlerin daha temiz sokaklara ve işleyen drenaj sistemlerine dönüşüp dönüşmediğini somut bilgiler üzerinden değerlendirebilir.

Atık yönetimi, günlük yönetimin sınavıdır

Filipinler’de çevre yasaları, kamu kurumları, topluluk grupları ve teknik uzmanlık mevcut. Temel sorun, bu araçların yoğun kentlerde ve hızla büyüyen topluluklarda uygulamaya eşit biçimde geçirilememesi. Çöp krizi, politika ile gündelik koşullar arasındaki mesafeyi gözler önüne seriyor.

Reklam

Sel kontrolü, halk sağlığı ve şiddetli yağışlara hazırlık, çoğu zaman ayrı yönetilen hizmetlere bağlı. Drenaj için temiz su yolları ve düzenli bakım gerekiyor. Halk sağlığı için sanitasyon ve güvenli bertaraf şart. İklim kaynaklı riskleri azaltmak için yoğun yağışlara zaten maruz kalan topluluklara odaklanmak gerekiyor. Gıda işletmeleri ve pazarlar da atık toplama sistemlerine giren organik atık ve ambalaj miktarını etkiliyor.

Filipinler’in gıda sistemi üzerine yapılan bir araştırmada dayanıklılık, ekosistem istikrarı, gıda güvenliği ve yeterli beslenme alanlarındaki puanlar düşük bulundu. Atık ve gıda kaybını azaltma performansı ise bazı diğer ölçütlerden daha iyiydi. Dayanıklılık, aksaklıklar sırasında işleyişi sürdürebilme kapasitesini; yeterli beslenme ise gıda arzının insanların beslenme ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığını ifade ediyor. Bulgular, kurumlar, işletmeler ve topluluklar arasında koordinasyon gerektiğine işaret ediyor.

Okullar, işyerleri ve barangay’ler uygulamaya dönük eğitim yoluyla bu koordinasyona katkıda bulunabilir. Yiyecek artıklarını ayırmak, çöpleri güvenli biçimde saklamak ve yasa dışı dökümü bildirmek yararlı alışkanlıklardır. Eğitim; toplama hizmetleri, görünür liderlik ve sonuçlara ilişkin geri bildirimle birlikte sunulduğunda daha etkili olur.

Metro Manila ve Davao, aynı zincirin farklı noktalarında nasıl aksayabileceğini gösteriyor. Çöp drenaj ağını tıkayabilir ya da bertaraf faaliyetlerinin durması sokaklarda atık birikmesine yol açabilir. Tek başına farkındalık kanalları temizlemez; altyapının kullanılabilir kalması için halkın işbirliği gerekir. Önleme, işleyen hizmetlerin ve sorumlu davranışların her gün birlikte sürdürülmesini gerektiriyor.

Öne Çıkanlar

  • Metro Manila’da çekilen sel suları, su yollarında ve drenaj alanlarında geniş çaplı çöp birikimini ortaya çıkardı.
  • Günlerce süren yağışın ardından Parañaque’deki Redemptorist Su Kanalı’ndan 200’den fazla kamyon dolusu atık çıkarıldı.
  • Metro Manila’daki drenaj sistemlerinin yaklaşık yüzde 70’inin çöp ve alüvyonla tıkalı olduğu bildiriliyor.
  • Aktarılan Çevresel Performans Endeksi’nde Filipinler, 27,87 puanla 177 ülke arasında 162’nci sırada yer aldı. Asya-Pasifik ortalaması 36,84 puandı.
  • Yüksek Mahkeme’nin 2008 tarihli kararı, 13 devlet kurumuna Manila Körfezi’ni rehabilite etme ve su kalitesini güvenli düzeylerde tutma yükümlülüğü getirdi.
  • Faaliyetleri askıya alınan Davao çöplüğüne günde yaklaşık 750 ton çöp geldiği bildiriliyor. Bu durum, yaklaşık 1,8 milyon nüfuslu kentte atık bertarafını aksattı.
  • 9003 sayılı Cumhuriyet Yasası, atıkların ayrıştırılmasını, uygun biçimde toplanıp bertaraf edilmesini ve barangay düzeyinde atık geri kazanım tesisleri kurulmasını şart koşuyor.
  • Atık krizlerinin tekrarlanmasını önlemek için güvenilir hizmetler, atık su arıtımı, üretici sorumluluğu, bakım, denetim ve kamuya açık veriler kilit önem taşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir