Malezya Mahkemesi, Yenidoğan Olarak Terk Edilen Kadının Vatandaşlığını Onadı

6 dakikalık okuma
Malaysian Court Upholds Citizenship for Woman Abandoned as a Newborn

Onlarca Yıllık Belirsizliğin Ardından Vatandaşlığı Tanındı

Mayıs 1989'da Kuala Lumpur'un Kepong bölgesinde doğumundan kısa süre sonra terk edilmiş halde bulunan bir kadının kanun gereği Malezya vatandaşı olduğuna Temyiz Mahkemesi hükmetti. Mahkeme, hükümetin daha önce verilen Yüksek Mahkeme kararına itirazını reddetti. Hâkimler ayrıca hükümet adına temyize başvuranların 10.000 RM tutarında yargılama gideri ödemesine karar verdi.

İçindekiler
  1. Onlarca Yıllık Belirsizliğin Ardından Vatandaşlığı Tanındı
  2. Anayasal Koruma Nasıl İşliyor?
  3. Terk Edilmenin Anlamı Neden Önemliydi?
  4. Evlat Edinme ve Vatandaşlık Farklı Hukuki Yollara Dayanıyordu
  5. Kararın Dayandığı Federal Mahkeme Kararı
  6. Terk Edilmeden Temyiz Kararına
  7. Hükümete Yargılama Giderlerini Ödeme Emri
  8. Öne Çıkanlar

Karar, vatandaşlık durumu 2009'da evlat edinilmesi resmen kayda geçirilmiş olmasına rağmen belirsizliğini koruyan 37 yaşındaki bir ev hanımını ilgilendiriyor. Doğum belgesinde evlat edinen babası baba olarak gösterilmiş, vatandaşlık durumu ise "Belum Ditentukan", yani henüz belirlenmedi şeklinde kaydedilmişti. Daha sonra kendisine, "bukan warganegara" yani vatandaş değil ibaresi bulunan geçici bir kimlik kartı verildi.

Üç hâkim, biyolojik ebeveynleri bilinmeyen yeni doğmuş çocukları koruyan anayasa hükümleri uyarınca kadının vatandaşlık hakkı bulunduğu sonucuna vardı. Hakkı, daha sonra evlat edinilmesinden değil, doğumunun ve terk edilmesinin koşullarından kaynaklanıyordu.

Heyete Yargıç Mohd Firuz Jaffril başkanlık etti; heyette Yargıçlar Ismail Brahim ve Dean Wayne Daly de yer aldı. Firuz, 13 Kasım'da Putrajaya'da açıklanan kararda, kadının terk edilmiş bir bebek olduğunu kanıtlamak için gereken delil eşiğini karşıladığını söyledi.

Temyize başvuranlar Ulusal Kayıt Dairesi genel müdürü, içişleri bakanı, İçişleri Bakanlığı ve Malezya hükümetiydi. Mahkeme, Yüksek Mahkemenin tespitlerini veya anayasal korumayı uygulama biçimini bozmak için bir gerekçe bulmadığından itirazları reddedildi.

Anayasal Koruma Nasıl İşliyor?

Karar, Federal Anayasa'nın 14(1)(b) maddesine, İkinci Cetvel'in II. Bölümü'nün 1(a) bendi ve III. Bölümü'nün 19B maddesiyle birlikte dayanıyor. Bu hükümler, Anayasa'da belirtilen koşulları karşılamaktan doğan, yani kanun gereği kazanılan vatandaşlığın belirlenmesinde birlikte uygulanıyor.

19B maddesi, özellikle güç bir durum için hukuki karine getiriyor: Yeni doğmuş bir çocuk terk edilmiş halde bulunuyor ve annesinin kimliği bilinmiyor. Aksini gösteren bir kanıt olmadıkça çocuğun bulunduğu yerde doğduğu ve annesinin orada daimi ikamet ettiği varsayılıyor.

Reklam

Hukuki karine, doğrudan kanıt bulunmadığında mahkemeye başlangıç noktası sağlar. Bu olayda, kimliği hiçbir zaman kaydedilmemiş olabilecek bir anneyi terk edilmiş çocuğun teşhis etmesi beklenmeden, doğumun ilgili koşullarının belirlenmesine imkân tanıyor.

Karinenin aksini kanıtlarla göstermek mümkün. Ancak bu olayda hâkimler, kadının biyolojik annesinin Federasyon'da veya bebeğin bulunduğu yerde daimi ikamet etmediğini gösteren bir kanıt bulunmadığına hükmetti. Karine geçerliliğini koruduğundan mahkeme, vatandaşlık için anayasal koşulların karşılandığı sonucuna vardı.

Terk Edilmenin Anlamı Neden Önemliydi?

Firuz'un 27 sayfalık kararı, mahkemelerin 19B maddesindeki "açıkta bulunma" ifadesini nasıl yorumlaması gerektiğini ele aldı. Kimliği bilinmeyen anneler tarafından terk edilen yeni doğmuş çocukları korumak için hükmün geniş yorumlanması gerektiğini söyledi.

Firuz, anayasal ifadenin kapsamını açıklarken şöyle dedi:

'Açıkta bulunma' ifadesine verilebilecek en geniş anlam, kimliği bilinmeyen doğum annesi tarafından doğum yerinde terk edilmiş bir çocuğu da kapsamasıdır,

Bu yorum, doğum yerinde terk edilmiş bir bebeği koruma kapsamına alıyor. Hukuki değerlendirme, çocuğun dar biçimde tanımlanmış belirli bir ortamda bulunup bulunmadığına değil, annesinin kimliği bilinmeyen ve terk edilmiş bir yeni doğan olup olmadığına odaklanıyor.

Yüksek Mahkeme, kadının 19B maddesi kapsamında terk edilmiş bir bebek olduğunu daha önce tespit etmişti. Temyiz hâkimleri bu tespiti kabul etti. Ayrıca hükümetin, kadının biyolojik ebeveynlerine ilişkin bilgi bulunmamasına dayanmasının anayasal karineyi geçersiz kılmaya yetmeyeceğine hükmettiler.

Ebeveynlerden birinin kimliğinin bilinmemesi, korumanın neden uygulandığının temelini oluşturuyordu. Hükümetin bu karineyi çürütebilmesi için 19B maddesi uyarınca varsayılan koşulların aksini gösteren yeterli kanıt sunması gerekiyordu. Heyet, böyle bir kanıt sunulmadığına hükmetti.

Evlat Edinme ve Vatandaşlık Farklı Hukuki Yollara Dayanıyordu

Kadın, Kepong'da bulunduktan sonra kendisini evlat edinen anne babası tarafından büyütüldü. Ipoh Asliye Mahkemesi 2009'da evlat edinme kararı verdi. Evlat edinmenin kayda geçirilmesinin ardından Ulusal Kayıt Dairesi, evlat edinen babasının adının yer aldığı bir doğum belgesi düzenledi.

Reklam

Buna rağmen daire, kadının vatandaşlık durumunu belirlenmemiş olarak kaydetti. Daha sonra üzerinde "vatandaş değil" ibaresi bulunan geçici kimlik kartının verilmesi, evlat edinmenin resmen tanınmasının vatandaşlık durumunu çözmediğini gösterdi.

Temyiz Mahkemesi, Malezya vatandaşlarının bir çocuğu hukuka uygun biçimde evlat edinmesinin tek başına vatandaşlık kazandırmadığını açıkladı. Evlat edinme hukuki bir aile bağı kurar; vatandaşlık ise ilgili anayasa kurallarına göre belirlenmelidir. Bu kadının durumunda, 19B maddesi söz konusu kurallara bağlanan kritik unsurdu.

Dolayısıyla kadının yaşam öyküsünde iki farklı hukuki mesele vardı: Evlat edinen ailesinin tanınması ve doğum koşullarından kaynaklanan vatandaşlık hakkının tanınması. 2009'daki evlat edinme süreci ilk meseleyi, vatandaşlık davası ise ikincisini ele aldı.

Temyiz kararı, kadının kanun gereği vatandaşlık hakkına zaten sahip olduğunu ilan eden hükmü onadı. Karar, takdire bağlı bir lütuf olarak vatandaşlık vermek yerine Anayasa kapsamındaki hakkı tanıdı.

Kararın Dayandığı Federal Mahkeme Kararı

Heyet, Federal Mahkemenin 2022'de CCH & Anor v Pendaftar Besar Kelahiran dan Kematian Malaysia davasında verdiği karara dayandı. Bu dava, Yüksek Mahkemenin kadının başvurusunu değerlendirirken uyguladığı 19B maddesini yorumlama yaklaşımını ortaya koymuştu.

Federal Mahkeme, Malezya'nın en yüksek mahkemesidir. Anayasa hükümlerine ilişkin yorumları, alt mahkemelerin bu hükümleri içeren davalarda nasıl karar vereceklerine yön verir. Bu temyizde hâkimler, Yüksek Mahkemenin delilleri doğru değerlendirip değerlendirmediğini ve CCH kararında belirlenen ilkeleri izleyip izlemediğini inceledi.

Firuz, Yüksek Mahkemenin bu ilkeleri uyguladığı sonucuna vardıklarını söyledi. Bu nedenle heyet, vatandaşlık kararını yürürlükte bıraktı.

Temyiz Mahkemesi heyeti adına konuşan Firuz, sonucu şöyle açıkladı:

Bu nedenle, davalı kadının kanun gereği Malezya vatandaşı olduğuna kanaat getirdik,

Bu gerekçe, 19B maddesini uygulamada işler kılıyor. Terk edilmiş bir yeni doğan, biyolojik ebeveyni hakkında güvenilir bilgi edinmeden yetişkinliğe ulaşabilir. Karine, bu bilgi eksikliği sürse bile vatandaşlığın belirlenmesini sağlıyor; aksini gösteren kanıt bulunduğunda ise bunun değerlendirilmesine imkân tanıyor.

Terk Edilmeden Temyiz Kararına

Kadının davası, yeni doğmuş bir bebekken bulunmasından evlat edinmesinin resmen kayda geçirilmesine ve iki aşamalı yargı sürecine uzanıyor. Başlıca gelişmeler şöyle:

  • Mayıs 1989: Kuala Lumpur'un Kepong bölgesinde doğumundan kısa süre sonra terk edilmiş halde bulundu ve daha sonra evlat edinen anne babası tarafından büyütüldü.
  • 2009: Ipoh Asliye Mahkemesi evlat edinme kararı verdi. Evlat edinmenin kayda geçirilmesinin ardından düzenlenen doğum belgesinde evlat edinen babasının adı yer aldı, vatandaşlık durumu ise belirlenmemiş olarak kaydedildi.
  • 2022: Federal Mahkeme, daha sonra kadının davasında 19B maddesinin yorumlanmasına yön veren CCH kararını verdi.
  • Temyizden önce: Yüksek Mahkeme, kadının kanun gereği Malezya vatandaşı olduğuna hükmetti.
  • 13 Kasım: Temyiz Mahkemesi hükümetin itirazını reddetti ve 10.000 RM tutarında yargılama giderine hükmetti.
Reklam

Doğum belgesi ve geçici kimlik kartı, resmi kayıtlarda önce belirsiz, daha sonra da vatandaşlık dışı bir statüye işaret etmişti. Mahkemenin kararı, hukuki meseleyi kadın lehine çözüme kavuşturdu. Güncellenmiş kimlik belgelerinin ne zaman düzenleneceğine ilişkin bir takvim açıklanmadı.

Hükümete Yargılama Giderlerini Ödeme Emri

Hükümet adına temyize başvuranları Kıdemli Federal Hukuk Müşaviri Norazlinawati Mohd Arshad ile Federal Hukuk Müşaviri Jicent Yee Xin Sheng temsil etti. Yüksek Mahkeme kararını savunan kadını ise avukatlar M. Yogamani ve M. Shahgambahri temsil etti.

Temyiz Mahkemesi, temyize başvuranların 10.000 RM tutarında yargılama gideri ödemesine hükmetti. Firuz, kamu yararını ilgilendiren davalarda genellikle yargılama giderine hükmedilmediğini kabul etti, ancak kadının avukatlarının temyize yanıt hazırlarken yürüttüğü araştırma ve hazırlık çalışmalarına dikkat çekti.

Yargılama giderlerine ilişkin karar, hükümetin itirazının reddedilmesine eşlik etti. Temel sonuç, kadının vatandaşlığının terk edilmiş yeni doğmuş çocuklara yönelik anayasal korumadan kaynaklandığının teyidiydi. Hükümet, kendisine uygulanan karinenin aksini kanıtlayamadı.

Öne Çıkanlar

  • Temyiz Mahkemesi, Mayıs 1989'da Kepong'da doğumundan kısa süre sonra terk edilen 37 yaşındaki bir kadının Malezya vatandaşlığını onadı.
  • Hâkimler, 14(1)(b) maddesini, İkinci Cetvel'in II. Bölümü'nün 1(a) bendi ve III. Bölümü'nün 19B maddesiyle birlikte uyguladı.
  • Hükümet, doğum koşullarına ve annenin daimi ikametine ilişkin anayasal karineyi çürütecek yeterli kanıt sunamadı.
  • Kadının vatandaşlık hakkı, evlat edinmeden değil, terk edilmiş yeni doğanlara yönelik korumadan kaynaklandı.
  • Heyet, Federal Mahkemenin 2022 tarihli CCH kararını izledi ve hükümet adına temyize başvuranların 10.000 RM tutarında yargılama gideri ödemesine hükmetti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir