Kamboçya'da Yerinden Edilen Aileler Korku ve Belirsizlikle İkinci Yıla Giriyor

12 dakikalık okuma
Kamboçya'da Yerinden Edilen Aileler Korku ve Belirsizlikle İkinci Yıla Giriyor

Binlerce kişi hâlâ güvenli dönüşü bekliyor

Kamboçya-Tayland sınırında yaşanan çatışmalar aileleri evlerinden kaçmaya zorlayalı bir yılı aşkın süre geçti, ancak binlerce Kamboçyalı hâlâ kalabalık kamplarda ve kendilerine ev sahipliği yapan topluluklarda yaşıyor. 30 Temmuz 2026 itibarıyla kriz, acil barınma yeri bulmanın çok ötesine geçmiş durumda. Hasar gören evler, ulaşılamayan tarım arazileri, patlamamış mühimmat ve kesintiye uğrayan kamu hizmetleri ailelerin ne zaman dönebileceklerini bilmesini güçleştirirken, çocuklar geçici olması planlanan yerleşimlerde büyüyor.

İçindekiler
  1. Binlerce kişi hâlâ güvenli dönüşü bekliyor
  2. Eve dönmek kamptan ayrılmaktan fazlasını gerektiriyor
  3. Okulların kapanması çocukları günlük düzenden yoksun bırakıyor
  4. Kalabalık yerleşimlerde beslenme ve sağlık riskleri artıyor
  5. Bugünün korkusu geçmiş savaşların anılarını canlandırıyor
  6. Sanat, çocukların anlatamadıklarını ifade etmelerine yardımcı oluyor
  7. Keşişler, yerinden edilme sürecinde tanıdık destek sunuyor
  8. Sınır çatışmaları her iki tarafta da yaşamı sekteye uğrattı
  9. Yardımlar hem dönüşü hem de süren yerinden edilmeyi desteklemeli
  10. Öne Çıkanlar

Kamboçya Ulusal Afet Yönetimi Komitesi, 15 Ocak 2026'da 102 yerleşim alanı ve ev sahibi toplulukta 141.850 kişinin hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu kaydetti. Bu sayı, krizin en yoğun olduğu 27 Aralık'ta yaklaşık 649.000 kişiydi. Buna rağmen insani yardım kuruluşları, bazı dönüşlerin kırılgan olduğu uyarısında bulundu: Aileler evlerine dönmüş, koşulların yaşanamaz olduğunu görüp yeniden yerinden edilme alanlarına taşınmıştı.

Kamboçya hükümeti başlangıçta 6.000'den fazlası çocuk olmak üzere 20.000'den fazla kişinin yerinden edilmiş durumda kaldığını bildirdi. Rakamlar, insanların kamplar, kendilerine ev sahipliği yapan topluluklar ve memleketleri arasında gidip gelmesiyle farklı tarihlere ve tanımlara dayanıyor. Aileler hasarlı evlere döndüğünde veya temel hizmetler bulunmadığı için yeniden taşındığında, sayının düşmesi sıkıntıların sürdüğü gerçeğini değiştirmiyor.

Yerinden edilmiş durumda kalan aileler gıda, su, sağlık hizmetleri ve barınma konusunda her gün belirsizlik yaşıyor. Birçoğu şiddetli yağmurda su sızdıran küçük teneke barakalarda veya çadırlarda kalıyor. Tuvaletlerin, temiz suyun, gıda malzemelerinin ve temel sağlık hizmetlerinin kalitesi ve erişilebilirliği yerleşimden yerleşime değişiyor.

Batılı bir yardım kuruluşunda çalışan bir görevli, özellikle yağmur mevsiminde kampları sağlıklı tutmanın güçlüğünü şöyle anlattı:

Buralar güzel yerler değil. Hükümet ve sivil toplum kuruluşları ellerinden geleni yapıyor ama özellikle şimdi, yağmur mevsiminde, bu hiç kolay değil.

Reklam

Eve dönmek kamptan ayrılmaktan fazlasını gerektiriyor

Bazı köyler hâlâ askeri barikatların ve siperlerin gerisinde. Aileler evlerine veya tarım arazilerine ulaşamıyor; hayvanları, aletleri ve mahsulleri terk edilmiş ya da zarar görmüş olabilir. Ayakta kalmış bir evde bile temiz su, elektrik, yakında bir okul veya çalışan bir sağlık ocağı bulunmayabilir.

İnsani yardım kuruluşları, bazı hanelerin hasarlı evlerle veya temel hizmetlerin yokluğuyla karşılaştıktan sonra geçici olarak kamplara geri döndüğünü bildirdi. Bu aileler için yerinden edilme alanından ayrılmak, yerinden edilme sürecinin kalıcı olarak sona ermesi anlamına gelmedi. Bu, yeniden taşınmak ve yaşayabilecekleri bir yer bulmak için tekrar çabalamak demekti.

Patlamamış mühimmat ek bir tehlike oluşturuyor. Bu terim, amaçlandığı şekilde patlamamış silahları ifade ediyor. Sınır çatışmalarından kalan top mermileri, mayınlar ve diğer silahlar, ateşkesin ardından bile ölümcül olabiliyor; köylerde yürüyen veya tarlalarını işlemeye çalışan aileleri riske atıyor.

42 yaşındaki üç çocuk annesi Bopha Moly, Phnom Penh'in yaklaşık 400 kilometre kuzeybatısındaki Rong Cham kampında yaşıyor. Okul, çocukları için bir ölçüde istikrar sağlamış olsa da Moly, kamp yaşamına ilişkin kaygılarla eve dönmenin hiçbir zaman mümkün olmayabileceği korkusu arasında kalan ailesini şöyle anlattı:

Çocuklar artık okula gidebildiği için şimdilik iyi. Ama burası evimiz değil. Burada hastalanmalarından korkuyorum. Ama eve hiç dönemeyecek olmamızdan da korkuyorum.

Kamboçya İnsani Yardım Müdahale Forumu ve hükümet yetkilileri, yardım çalışmalarının iki koldan yürütülmesi gerektiğini söylüyor. Evlerine dönen ailelerin konut onarımına, hizmetlerin yeniden sağlanmasına ve geçim kaynaklarını yeniden kurmalarına destek verilmesi gerekiyor. Yerinden edilme alanlarından ayrılamayanların ise barınma, gıda, su, sağlık hizmetleri ve korunmaya hâlâ ihtiyacı var. Dönüş için net bir tarih açıklanmadı.

Okulların kapanması çocukları günlük düzenden yoksun bırakıyor

Ocak ayındaki bir insani yardım güncellemesinde, sınırdaki bazı eyaletlerde 69 okulun hâlâ kapalı olduğu ve bu durumun 12.601 öğrenciyi ve yaklaşık 500 öğretmeni etkilediği kaydedildi. Kamboçya eğitim yetkililerinin daha önce açıkladığı rakamlar, çatışmaların en yoğun dönemindeki aksamanın boyutunu ortaya koyuyordu: Yedi eyalette 1.311 okul kapandı; 322.000'den fazla öğrenci ve 15.000 öğretmen etkilendi.

Ocak ayında kapalı olan 69 okul, önceki 1.311 okul sayısının yaklaşık yirmide birine karşılık geliyordu. Bu düşüş, kapanmaların boyutunun ne ölçüde azaldığını gösterirken, hâlâ etkilenen 12.601 öğrenci eğitimindeki aksaklıklarla karşı karşıya kaldı.

Reklam

Bazı kamplarda geçici öğrenim alanları açıldı, ancak katılım düzensiz ve malzemeler sınırlı. Birkaç kez taşınmak zorunda kalan çocuklar, aileleri barınma, gelir ve hizmetlere erişim konusundaki belirsizliklerle uğraşırken derslerine yeniden devam etmeye çalışıyor.

Sınıflar eğitimden fazlasını sunuyor. Çocuklara düzenli bir program, arkadaşlarıyla iletişim ve sıkıntı belirtilerini fark edebilecek yetişkinlerle zaman geçirme olanağı sağlıyor. Moly'ninkiler gibi aileler için okula gidebilmek kamp yaşamını daha katlanılır kılıyor; kalıcı bir evin yokluğu ise acı vermeyi sürdürüyor.

Kalabalık yerleşimlerde beslenme ve sağlık riskleri artıyor

İnsani yardım ortakları yakın zamanda beş yaş altı 1.452 çocuğu taradı ve tedavi ya da ek gıda desteği gerektiren orta ve ağır akut yetersiz beslenme vakaları tespit etti. Akut yetersiz beslenme, çocuğun sağlıklı büyümesi ve gelişmesi için gereken besinden tehlikeli ölçüde yoksun olması anlamına geliyor. Ağır vakalar tedavi gerektirirken, beslenme durumu kötüleşen çocuklara ek gıda desteği yardımcı olabiliyor.

Aileler gelirlerini kaybedip düzensiz yardımlara bağımlı kaldığında bebekler, hamile kadınlar ve emziren anneler özellikle risk altında. Gıda kıtlığı ve sağlık hizmetlerindeki kesintiler, hamile bir anneden küçük bir çocuğa kadar aynı hanedeki birkaç kuşağı etkileyebiliyor.

UNICEF'in Kamboçya temsilcisi Will Parks, su ve sanitasyon olanakları ile tıbbi bakımın sınırlı olduğu kalabalık yerleşimlerde ishal, solunum yolu enfeksiyonları, su kaynaklı hastalıklar ve aşıyla önlenebilen hastalık riskinin artabileceği uyarısında bulundu. Yerel sağlık ocaklarının kapalı olması da rutin aşıları ve anne sağlığı hizmetlerini erişilmesi daha güç hâle getiriyor.

Bu nedenle su, tuvalet ve sağlık hizmetleri, gıda ve barınma kadar acil müdahalenin parçası. Bir ailenin başını sokacak bir çatısı olsa bile temiz su kıtlığı veya sağlık ocağına erişememesi nedeniyle hastalık riski sürebilir. Moly'nin çocuklarının hastalanabileceğine ilişkin korkusu, ebeveynlerin bu koşullarda yaşadığı belirsizliği yansıtıyor.

Bugünün korkusu geçmiş savaşların anılarını canlandırıyor

Kamboçya'daki yerinden edilme krizi, 1970'lerdeki Kızıl Kmerler soykırımının, daha sonra yaşanan Vietnam işgalinin ve onlarca yıllık çatışmaların psikolojik mirasını hâlâ taşıyan bir ülkede yaşanıyor. Pek çok ebeveyn ve büyükanne-büyükbaba zorla yerinden edilme, açlık, kayıp ve korku anılarını taşıyor.

Reklam

Manoa'daki Hawaii Üniversitesi'nde doçent olan Sothy Eng, Ağustos 2025'te 828 Kamboçyalıyla bir anket gerçekleştirdi. Katılımcıların yaklaşık onda dokuzu, çatışmanın işte veya okulda odaklanma ya da işlevlerini yerine getirme becerilerini etkilediğini söyledi. Yüzde 70'ten fazlası gecede yedi saatten az uyuduğunu, dörtte üçten fazlası ise gelecek için çok daha fazla kaygı duyduğunu bildirdi.

Katılımcıların yüzde 90'dan fazlası, şiddetin anne babalarının veya büyükanne-büyükbabalarının yaşadığı savaşları hatırlattığını söyledi. Ankete doğrudan yerinden edilmemiş kişiler de katıldı; bu da çatışmanın kampların ötesinde toplumsal yaşamı nasıl etkilediğini gösteriyor.

Psikologlar, kuşaklar arası travmayı ağır stresin aile davranışları, anlatılar, sessizlik, güvensizlik ve ilişkilerdeki aksaklıklar yoluyla çocukları etkilemesi olarak tanımlıyor. Çözüme kavuşmamış korkular, ailelerin tehlikeye nasıl tepki verdiğini ve çocukların çevrelerindeki dünyayı nasıl anladığını şekillendirebilir. Çocuklar bu durumdan farklı biçimlerde etkilenir ve birçoğunda ruh sağlığı bozukluğu gelişmez.

Evini, toprağını veya yakınlarını kaybeden aileler özellikle ağır bir yükle karşı karşıya kalabilir. Tekrarlanan taşınmalar, sevdiklerinden ayrı kalma ve belirsizlik, acil durum sırasında başlayan korkuyu uzun süreli kaygıya, depresyona veya travma sonrası stres bozukluğuna dönüştürebilir.

Parks, uzun süre belirsizlik içinde kalan çocukların uyku, odaklanma ve duygularını ifade etme konusunda zorluk yaşayabileceğini söyledi. Bitkin ve korkmuş ebeveynler de çocuklarına ihtiyaç duydukları sakin güvenceyi vermekte zorlanabilir. Bu nedenle çocuklara destek olmak, onlara bakan yetişkinlere de destek olmayı gerektiriyor.

Sanat, çocukların anlatamadıklarını ifade etmelerine yardımcı oluyor

Adı sanatın ışığı anlamına gelen Phare Ponleu Selpak, yerinden edilme alanlarındaki çocuklara resim, boyama, müzik ve oyun etkinlikleri sunuyor. Kurumun çalışmaları, ailelerin çatışmalardan kaçmasının ardından acil destek olarak başladı; küçük kamplar daha büyük yerleşimlerde birleştikçe uzun vadeli bakıma yöneldi.

Phare, Tayland'daki Aranyaprathet yakınlarında bulunan 2. Kamp da dahil olmak üzere, geçmiş savaşlar sırasında kurulan mülteci kamplarında büyüyen kişiler tarafından kuruldu. Kurucuların deneyimleri, çocukların düzen duygusunu, özgüvenlerini ve kontrol hissini yeniden kazanmalarına yardımcı olmayı amaçlayan bir programa yön verdi.

Reklam

Phare'nin iletişim yöneticisi Ponlork Van, çocuklar yerinden edilmiş durumda kaldığı sürece kurumun etkinlik merkezlerini açık tutmayı planladığını söyledi. Ailelerin taşındığı yeni yerleşim alanları da arıyorlar. Van, çalışmalarını sürdürmelerine yol açan kaygıyı şöyle anlattı:

Müdahale edilmezse zorla yerinden edilmenin yarattığı travmalar kalıcı hâle gelebilir. Uzun süreli stres, normallik hissinin yerini kalıcı bir korku ve hayatta kalma hâlinin almasına yol açabilir.

Sanat terapisi, yaratıcı etkinlikler yoluyla duygusal iyilik hâlini ve sosyal ilişkileri destekleyen bir psikososyal bakım biçimidir. Resim, boyama ve müzik, insanların duygularını işlemelerine ve başkalarıyla bağlarını yeniden kurmalarına yardımcı olabilir. Bu etkinlikler, korku, keder veya kafa karışıklığını anlatacak kelimeleri bulamayabilen küçük çocuklar için özellikle yararlıdır.

Güneydoğu Asya'da savaş travması mağdurlarıyla çalışan Avustralyalı psikolog Cait McMahon, sanat etkinlikleri sırasında çocukların yaşadıklarını sözlü olarak açıklamak zorunda olmadığını söyledi. Resim ve müzik, çocuklara baskı hissetmeden kendilerini ifade etme ve diğer çocuklarla oyun oynama olanağı veriyor. Kontrol hissini yeniden kazanmanın neden önemli olduğunu şöyle açıkladı:

Travma, kişinin güç ve kontrol hissini elinden alır. Bu tür bir terapi, bunları yeniden kazanmanıza yardımcı olabilir.

Keşişler, yerinden edilme sürecinde tanıdık destek sunuyor

Khmer Budist keşişler yardım dağıtmak, dualara öncülük etmek, meditasyon öğretmek ve korku, keder ve uykusuzluk yaşayan insanlarla konuşmak için köyleri ve kampları ziyaret etti. Tapınaklar, yerinden edilmiş ailelerin tanıdık ritüellerle buluşabileceği ve komşularıyla yeniden bağ kurabileceği güvenilir ortak alanlar sunabiliyor.

Birçok kırsal ve sınır bölgesinde resmi ruh sağlığı hizmetleri yetersiz. Bazı yerinden edilmiş kişiler, özellikle dini ve toplumsal ağlar kendilerine daha tanıdık ve erişilebilir geldiğinde, klinik danışmanlık almaktan rahatsızlık duyabilir.

Acı, değişim ve şefkat üzerine Budist öğretileri, insanların yaşadıkları sıkıntıyı kişisel bir başarısızlık olarak görmeden anlamlandırmasına yardımcı olabilir. Toplu dua, meditasyon ve dini törenler de kaçış ve ayrılık yüzünden zayıflayan toplumsal bağları yeniden güçlendirebilir.

Keşişler manevi ve toplumsal destek sunarken eğitimli psikologlar, doktorlar ve çocuk koruma uzmanları profesyonel değerlendirme ve bakım sağlıyor. İnsani yardım kuruluşları ile dini kurumlar arasında güvenli ve koordineli bir iş birliği, bu destek türlerini bir araya getirebilir ve acil tıbbi ya da ruh sağlığı tedavisine ihtiyacı olan kişilerin belirlenmesine yardımcı olabilir.

Reklam

Sınır çatışmaları her iki tarafta da yaşamı sekteye uğrattı

Anlaşmazlığın odağında ihtilaflı topraklar ve yüz yıldan eski Fransız haritalarının farklı yorumları bulunuyor. Mayıs ayında yaşanan küçük bir çatışmanın ardından gerilim tırmandı ve 24 Temmuz'da geniş çaplı çatışmalar başladı. En ağır şiddet Aralık ayında yaşandı ve iki hükümet de o ay varılan ateşkesi karşı tarafın ihlal ettiğini öne sürdü.

Çatışmalarda 100'den fazla kişi öldü. En yoğun dönemde Kamboçya ve Tayland genelinde yaklaşık 1,1 milyon kişi yerinden edildi. Tayland'da yerinden edilenlerin çoğu evlerine dönerken, askeri açıdan daha zayıf olan Kamboçya Tayland topraklarını işgal etmedi ve ihtilaflı sınır yakınındaki toplulukların dönüşünü sağlamada güçlük çekti.

Krizin başlıca aşamaları ve belgelenmiş etkileri şöyle:

  • Mayıs: Küçük bir sınır çatışması gerilimi tırmandırdı.
  • 24 Temmuz: Geniş çaplı çatışmalar başladı.
  • Ağustos 2025: 828 Kamboçyalıyla yapılan bir ankette çatışmanın günlük yaşam ve ruh sağlığı üzerindeki etkileri incelendi.
  • Aralık: En ağır şiddet yaşandı ve iki hükümet de o ay varılan ateşkesi karşı tarafın ihlal ettiğini öne sürdü.
  • 27 Aralık: Kamboçya'da yerinden edilenlerin sayısı yaklaşık 649.000'e ulaştı.
  • 15 Ocak 2026: Ulusal Afet Yönetimi Komitesi, 102 yerleşim alanı ve ev sahibi toplulukta 141.850 kişinin hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu kaydetti.

900.000 Kamboçyalı göçmen işçi de Tayland'dan kaçtı. Birçoğu orada iş bulabilmek için yüklü miktarda borç almıştı; bu durum ailelerini hem borçla hem de ücret gelirinin kaybıyla baş başa bıraktı. Yurt dışında işlerini kaybetmeleri, yakınlarına destek olmak için eve gönderdikleri paranın da kesilmesi anlamına geliyordu.

Birleşmiş Milletler, işçilerin ailelerine gönderdiği para olan işçi dövizlerindeki kaybın Kamboçya'ya 2025 ve 2026 boyunca yaklaşık 1 milyar ABD dolarına, yani gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 1,8'inden fazlasına mal olabileceğini tahmin etti. Gayrisafi yurt içi hasıla, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Bu tahmin, bireylerin ücret gelirlerindeki kaybın ülke çapındaki ekonomik maliyetini ortaya koyuyor.

Sosyal medya, milliyetçilikle şekillenen anlaşmazlığı daha da öfkelendirdi. İnternetteki hakaretler ve doğrulanmamış iddialar düşmanlığı derinleştirerek uzlaşmayı zorlaştırabilir ve uzun süredir sınırın iki yakasında ticaret yapan, çalışan ve seyahat eden toplulukların kaygısını artırabilir.

Phnom Penh'de yaşayan 27 yaşındaki yazılım mühendisi Chroeck Chhunieng, birçok Kamboçyalının dile getirdiği meydan okumayı şöyle ifade etti:

Onlar bizden daha güçlü ama bizi asla yenemeyecekler. Tarih boyunca bize zorbalık yaptılar. Ama biz asla boyun eğmeyiz.

Reklam

Yardımlar hem dönüşü hem de süren yerinden edilmeyi desteklemeli

İnsani yardım ortakları, çatışmalar başladığından bu yana dokuz eyalette 239.000'den fazla kişiye yardım ulaştırıldığını tahmin ediyor. Ocak ayının ilk yarısında yoksul olarak sınıflandırılan 78.000'den fazla haneye nakit desteği verildi. Yardımlar barınma, gıda, su ve sanitasyona odaklandı, ancak ihtiyaçlar hâlâ yüksek.

Koruma ekipleri ailelerin ayrılması, kadınlara ve çocuklara yönelik şiddet, istismar ve kalabalık yerleşimlerdeki güvensiz koşullara karşı dikkatli. Erişilebilir tuvaletler, özel yıkanma alanları, şikâyet mekanizmaları ve yönlendirme hizmetleri kamp güvenliğinin temel unsurları. Yönlendirme hizmetleri, kişileri ihtiyaç duydukları tıbbi bakım, koruma veya diğer desteklerle buluşturuyor.

Eve dönen ailelerin ihtiyaçları eve ulaşmalarını sağlayacak ulaşımdan ibaret değil. Onarım görmüş evlere, güvenli tarım arazilerine, sağlık hizmetlerine, okullara, belgelere ve gelire ihtiyaçları var. Yerinden edilmiş durumda kalan ailelere ise henüz ayrılamazken yardımların sona ermesi yerine, ilk acil durumun ötesinde sürdürülecek güvenilir destek sağlanmalı.

Kamboçya'da geçmişte yaşanan mülteci topluluklarının deneyimi, ruh sağlığı desteğinin neden gıda ve barınmayla birlikte başlaması gerektiğini gösteriyor. Sanat, müzik, oyun, eğitim, aile etkinlikleri, topluluk bahçeciliği, meditasyon ve profesyonel danışmanlık, ailelerin güvenli ve kalıcı bir dönüşü beklerken günlük düzenlerini yeniden kurmalarına yardımcı olabilir.

Moly'nin çocukları artık okula gidebiliyor; Phare'nin etkinlik merkezleri de diğer çocuklara oyun oynama ve kendilerini ifade etme olanağı sunuyor. Bu kazanımlar günlük yaşamda önem taşıyor. Kalıcı bir iyileşme için insanların güvenle ulaşabileceği evler, yararlanabilecekleri hizmetler ve ailelerin kendi geçimlerini sağlayabilecekleri kaynaklar gerekiyor.

Öne Çıkanlar

  • Ulusal Afet Yönetimi Komitesi, 15 Ocak 2026'da Kamboçya'da 102 yerleşim alanı ve ev sahibi toplulukta 141.850 kişinin hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu kaydetti.
  • Hasarlı evler, askeri engeller, kesintiye uğrayan hizmetler ve patlamamış mühimmat dönüşü güçleştirmeye devam ediyor.
  • Ocak ayındaki bir güncellemede, 12.601 öğrenciyi ve yaklaşık 500 öğretmeni etkileyen 69 okul kapanışı kaydedildi.
  • Çocuklar beslenme sorunları, hastalık riski, eğitimde kesintiler ve duygusal sıkıntılarla karşı karşıya.
  • Phare Ponleu Selpak yaratıcı etkinlikler sunarken Budist keşişler manevi ve toplumsal destek sağlıyor.
  • Çatışmaların en yoğun döneminde Kamboçya ve Tayland genelinde yaklaşık 1,1 milyon kişi yerinden edildi; 900.000 Kamboçyalı göçmen işçi de Tayland'dan kaçtı.
  • Birleşmiş Milletler, işçi dövizlerindeki kaybın Kamboçya'ya 2025 ve 2026 boyunca yaklaşık 1 milyar ABD dolarına mal olabileceğini tahmin etti.
  • İyileşme için sürdürülebilir yardım, konut onarımı, güvenli tarım arazileri, hizmetlerin yeniden sağlanması, gelir ve ruh sağlığı desteği gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir