Güney Kore’nin Moğolistan’la maden anlaşması, coğrafya ve büyük güç siyasetinin sınavından geçecek

11 dakikalık okuma
Güney Kore’nin Moğolistan’la maden anlaşması, coğrafya ve büyük güç siyasetinin sınavından geçecek

Yeni maden kaynaklarına erişim, tanıdık ulaşım riskleri

Güney Kore ve Moğolistan, 11 Temmuz’da Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması’nı imzalayarak Moğolistan’dan ithal edilen bakır, molibden ve nadir toprak elementlerine uygulanan yüzde 2 ila 5 arasındaki gümrük vergilerini kaldırdı. Anlaşma, Seul’e elektrikli araçlar, yarı iletkenler, insansız hava araçları, robotik ve askerî teçhizat için gereken yeni malzeme kaynaklarına yönelme imkânı veriyor. Ancak bu malzemelerin alıcılara ulaştırılması büyük ölçüde Moğolistan’ın iki güçlü komşusuna bağlı olacak.

İçindekiler
  1. Yeni maden kaynaklarına erişim, tanıdık ulaşım riskleri
  2. Nadir toprak elementlerinin küçük miktarları neden önemli?
  3. Moğolistan’ın maden zenginliği daha yakından ölçülmeli
  4. Ülkede işleme ticareti değiştirebilir
  5. Sınır geçişi projelerin başarısını belirleyebilir
  6. Seul’ün planları ABD’deki üretimle bağlantılı
  7. Moğolistan taraf seçmeden ortak arıyor
  8. Uranyum, yatak bulmanın ötesindeki zorlukları gösteriyor
  9. Tedarikin güvenilir hâle gelmesi için ne gerekiyor?
  10. Özet

Moğolistan’ın denize kıyısı yok ve mineraller de dahil olmak üzere ihracatının yüzde 90’a varan bölümü, küresel pazarlara ulaşmak için Çin veya Rusya’nın demir yolu ağlarından ve limanlarından geçmek zorunda. Güney Kore, Çin’den mineral tedarikine bağımlılığını azaltmaya çalışırken, olası Moğol tedarikçileri Çin ve Rusya üzerinden geçen ulaşım güzergâhlarına bağlı durumda.

Aralık ayından bu yana faaliyet gösteren ortak araştırma merkezi, Moğolistan’daki yatakları ve olası ihracat güzergâhlarını inceliyor. Çalışmalar iki pratik soruya yanıt arıyor: Hangi kaynaklar ticari üretimi destekleyebilir ve bu kaynaklardan elde edilen malzemeler Güney Kore’ye güvenilir biçimde nasıl ulaştırılabilir?

Seul, Washington’ın kritik minerallere erişimi çeşitlendirmek amacıyla başlattığı 17 ülkelik koalisyona şu anda başkanlık ediyor. Moğolistan’la yapılan anlaşmanın ticari bir amacı var; aynı zamanda mineral ticaretini Güney Kore ile ABD arasındaki güvenlik ilişkisine bağlıyor.

Moğolistan, Çin ve Rusya’yla ilişkilerini zedelemeden yatırım ve teknoloji çekmeye çalışıyor. Üçüncü komşu politikası, Güney Kore, ABD, Japonya ve Avrupa ülkeleri dahil olmak üzere bu iki komşunun ötesindeki ülkelerle daha yakın ilişkiler kurmayı amaçlıyor. Maden iş birliği Moğolistan’ın ekonomik seçeneklerini genişletebilir, ancak ihracatının nihayetinde nereye gideceği konusunda baskıya maruz kalmasına da yol açabilir.

Nadir toprak elementlerinin küçük miktarları neden önemli?

Nadir toprak elementleri, 17 metalden oluşan bir gruptur. Adları yanıltıcı olabilir: Temel zorluk, yeterli miktarda elementin bir arada yoğunlaştığı yatakları bulmak ve ardından bu elementleri çevreleyen kayadan ayırmaktır. İşleme süreci karmaşık teknoloji, yüksek miktarda enerji ve atık üzerinde sıkı denetim gerektirir.

Küçük miktarlarda kullanılsalar da güçlü kalıcı mıknatısların temel bileşenleridir. Bu mıknatıslar elektrikli araç motorlarının verimli çalışmasına yardımcı olur; rüzgâr türbinlerinde, bilgisayar ekipmanlarında, hassas makinelerde, uçaklarda, füzelerde, savaş uçaklarında ve insansız hava araçlarında kullanılır. Diğer kritik minerallerin kullanım alanları farklıdır: Bakır, tungsten ve molibden; enerji sistemlerinde, havacılık ve uzay ekipmanlarında, aletlerde ve savunma sanayisi üretiminde kullanılır.

Reklam

Çin, küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık yüzde 59’unu, rafinaj ve işleme kapasitesinin ise yaklaşık yüzde 90’ını karşılıyor. Ayrıca motorlarda ve yüksek performans gerektiren diğer gelişmiş ekipmanlarda kullanılan iki nadir toprak elementi olan neodimyum ve disprozyum içeren kalıcı mıknatısların büyük bölümünü üretiyor.

Çin’in madencilikteki payıyla işleme kapasitesindeki payı arasındaki fark, yeni bir yatak bulmanın işin yalnızca bir parçası olduğunu gösteriyor. Cevherdeki değerli elementlerin üretimde kullanılabilecek malzemelere dönüşmesi için birkaç sanayi aşamasından geçmesi gerekiyor. Bir ülke başka bir yerde cevher bulsa bile işleme kapasitesi bakımından Çin’e bağımlı kalabilir.

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu verilerine göre ABD, 2020-2023 yılları arasında nadir toprak bileşikleri ve metallerinin yaklaşık yüzde 70’ini Çin’den ithal etti. Aynı malzemelerin hem sivil fabrikalarda hem de savunma sanayisi üretiminde kullanılması, bu bağımlılığı ticaret meselesinin yanı sıra güvenlik kaygısı hâline getirdi.

Moğolistan’ın maden zenginliği daha yakından ölçülmeli

Moğolistan’da bakır, altın, uranyum ve nadir toprak elementleri dahil 80’den fazla mineral türü tespit edildi. Mevcut araştırma tahminlerine göre ülke, mineral kaynakları bakımından dünyanın ilk on ülkesi arasında yer alıyor. Kayıtlı altı nadir toprak yatağı ve bilinen 26 oluşum sahası, Güney Kore’ye inceleyebileceği çeşitli alanlar sunuyor.

Bir tahmine göre Moğolistan’ın nadir toprak rezervleri yaklaşık 31 milyon ton; bu, dünya toplamının yaklaşık yüzde 16’sına karşılık geliyor. Ülkenin tahmini bakır rezervi 55 milyon ton, kömür rezervi ise 175 milyar ton. Güney Gobi bölgesindeki Oyu Tolgoi, dünyanın en büyük bakır ve altın işletmelerinden biri.

Moğolistan, Güney Kore’den yaklaşık 16 kat daha büyük; ancak topraklarının yaklaşık yüzde 55’i ayrıntılı biçimde araştırılmadı. Daha kapsamlı jeolojik araştırmalar rezerv tahminlerini değiştirebilir. Ticari kararlar, yatakların uygulanabilir bir maliyetle çıkarılıp işlenebilecek malzemeler içerip içermediğine de bağlı olacak.

Reklam

Madencilik, Moğolistan’ın ekonomik faaliyetlerinin şimdiden büyük bir bölümünü oluşturuyor. Sektör 2024’te gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 27’sini, sanayi üretiminin yüzde 70,9’unu ve ihracatın yüzde 87,2’sini oluşturdu. Bu rakamlar, ülkenin özellikle dış satışlarda madenciliğe ne ölçüde bağımlı olduğunu gösteriyor.

Moğol hükümeti, kömüre ve ham madde satışına bağımlılığı azaltırken yeni projelerle yatırım çekmek istiyor. Amaç, yalnızca madenleri çıkarıp başka ülkelere göndermek yerine daha fazla sanayi faaliyetini ülke içinde yürüterek kaynaklardan daha fazla gelir elde etmek.

Ülkede işleme ticareti değiştirebilir

Moğolistan’ın Güney Kore Büyükelçisi Sukhee Sukhbold, Güney Kore teknolojisi ve yatırımlarının Moğolistan’ın maden kaynaklarıyla bir araya getirilmesi çağrısında bulundu. Amacı, işlenmemiş cevher sevkiyatını artırmak yerine daha yüksek değerli malzemelerin ortak üretimini sağlamak. Sukhbold, Moğolistan’ın mevcut durumunu ve hedeflediği değişimi şöyle anlattı:

Ham mineralleri Çin’e ihraç ediyor ve olduğu gibi satıyoruz. Ancak dünyanın daha fazla işlenmiş ürüne ihtiyacı var. Neden yalnızca ham madde ihraç ediyoruz? Bunları işleyip dünyanın ihtiyaç duyduğu ürünleri üretmemiz gerekiyor.

Tungsten, molibden ve nadir toprak elementlerinin Moğolistan’da işlenmesi, ihracat öncesinde konsantre veya ara ürünler elde edilmesini sağlayabilir. Konsantreler, orijinal cevhere kıyasla daha yüksek oranda yararlı mineral içerir. Bunların sevk edilmesi, taşınan çevre kaya miktarını azaltarak nakliyeyi daha verimli hâle getirirken Moğolistan’da istihdam ve sanayi becerilerinin gelişmesine katkıda bulunabilir.

Güney Koreli uzmanlar, Moğolistan’daki madenlerin yakınında işleme tesisleri kurulup kurulamayacağını inceliyor. Ardından daha küçük hacimlerdeki bitmiş malzemeler hava yoluyla taşınabilir. Hava kargo taşımacılığı maliyetli olur ve büyük miktarlardaki cevherden ziyade rafine ürünler için uygunluk gösterir. Bu nedenle işleme düzeyi, ulaşım planının merkezinde yer alıyor.

Dankook Üniversitesi’nden Profesör Song Byeong Gu, Moğolistan’dan gönderilen ilk tungsten konsantresi sevkiyatının 27 Haziran’da hava yoluyla Güney Kore’ye ulaştırıldığını söyledi. Bu sevkiyat, değerlendirilen hava yolu güzergâhına pratik bir örnek sunuyor.

Reklam

İşleme tesislerinin yine de güvenilir elektriğe, suya, yollara, nitelikli iş gücüne ve çevre koruma önlemlerine ihtiyacı olacak. Moğolistan’ın sert kışları, geniş mesafeleri ve sınırlı altyapısı inşaat ve işletme maliyetlerini artırabilir. Ülke içinde daha fazla işleme yapılsa bile ekipman, yakıt ve bazı ulaşım bağlantıları komşu ülkelere bağlı kalmayı sürdürecek.

Sınır geçişi projelerin başarısını belirleyebilir

Moğolistan’ın ihracatının çoğunun dış pazarlara ulaştığı demir yolu ağları ve limanlar Çin ile Rusya’nın kontrolünde. Bu nedenle Güney Koreli şirketler için yeni bir mineral kaynağına erişim, hem Seul’ün hem de Ulan Batur’un denetimi dışındaki transit düzenlemelerine bağımlılığı da beraberinde getiriyor.

Hankuk Yabancı Çalışmalar Üniversitesi’nden Profesör Jang Jae Hyuk, sınırın ciddi bir lojistik darboğaz oluşturduğunu söyledi. Çinli yetkililerin sevkiyatlar üzerinde baskı kurmak için gümrük masraflarını artırabileceği veya gecikmelere yol açabileceği uyarısında bulundu:

Çin, ABD’ye karşılık vermek isteseydi gümrük maliyetlerini keskin biçimde artırabilir ya da sınırdaki işlemleri basitçe yavaşlatabilirdi.

Güney Koreli uzmanlar, Çin veya Rusya’nın Moğolistan kaynaklı minerallerin ABD’ye ya da Japonya’ya yönlendirildiği sonucuna varması hâlinde sevkiyatları geciktirebileceği, gümrük maliyetlerini artırabileceği veya idari engeller çıkarabileceği uyarısında bulunuyor. Bir işletmeyi aksatmak için resmî bir ambargo uygulanması şart değil.

Sınır kapılarında bekleme sürelerinin uzaması, denetimlerin sıkılaştırılması, demir yolu erişiminde değişiklikler ve sigorta maliyetlerinin artması bir projeyi ticari açıdan uygulanamaz hâle getirebilir. Tek ya da iki güzergâha bağımlı şirketler, sevkiyat geciktiğinde veya maliyet arttığında çok az alternatifleri olduğundan özellikle savunmasız kalıyor.

Rusya, Moğolistan için önemli bir transit ortağı olmayı sürdürüyor; ancak Rusya topraklarından geçen güzergâhlar kendilerine özgü siyasi ve ticari riskler barındırıyor. Moskova’nın Pekin’le yakınlaşan ilişkisi, Rusya, Çin ve Moğolistan arasındaki iş birliğinin önemini de artırdı.

Çin, Rusya ve Moğolistan’ı enerji, finans ve altyapı bağlarını güçlendirmeye, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in dış müdahale olarak nitelendirdiği girişimlere karşı durmaya çağırdı. Moğolistan’ın daha uzak ülkelerle maden ortaklıkları kurma çabası, yakın komşularıyla daha sıkı iş birliği yönündeki bu taleplerle aynı döneme denk geliyor.

Reklam

Seul’ün planları ABD’deki üretimle bağlantılı

Bazı analistler, Güney Kore-Moğolistan anlaşmasını Washington’ı da kapsayan daha geniş bir düzenlemenin parçası olarak görüyor. Olası tedarik zincirinde Güney Kore, Moğolistan’dan mineral ithal edecek, bunların bir kısmını ülke içinde işleyecek ve Seul ile Washington arasındaki genişleyen ittifak kapsamında ABD’li üreticilere malzeme sağlayacak.

Çin, Moğolistan kaynaklarının kendi konumunu zayıflatmak ya da ABD savunma sanayisi üretimini desteklemek için kullanıldığına inanırsa ticaret veya transit kanalları üzerinden baskı uygulayabilir. Rusya da bu düzenlemeyi bölgedeki Rus etkisini azaltmaya yönelik daha geniş kapsamlı Batı çabasının parçası olarak görürse itiraz edebilir.

Güney Kore, Çin dışında işleme kapasitesi oluşturmayı amaçlayan projeleri şimdiden destekliyor. ABD, dünyanın en büyük çinko izabe tesisine sahip Korea Zinc’de yüzde 10,59 hisse aldı. Korea Zinc ile ABD hükümeti, Tennessee’de tahmini 7,4 milyar dolara mal olacak entegre bir metal ve kritik mineral tesisine destek veriyor.

LS Cable and System, Virginia’da nadir toprak elementlerinden kalıcı mıknatıs üretilecek bir tesis kurmayı değerlendiriyor. Posco International ise Indiana’da bir ayırma ve rafinaj tesisi için ReElement Technologies ile ortaklık yaptı. Bu projeler birlikte, yeni mineral kaynakları arayışını ABD’deki işleme ve üretim tesislerine bağlıyor.

Dolayısıyla Seul’ün Moğolistan’a ilgisi cevher satın almanın ötesine uzanıyor. Daha geniş hedefi, madenlerden kullanılabilir sanayi malzemelerine ve nihai üretime kadar uzanan bir tedarik ağı oluşturmak. Bu ağın güvenilir tedarik sağlaması için nakliye, işleme ve müşterilere erişimin tamamının işler durumda olması gerekiyor.

Moğolistan taraf seçmeden ortak arıyor

Moğolistan’ın üçüncü komşu politikası, Çin ve Rusya’yla ilişkileri korurken diplomatik ve ekonomik seçeneklerini genişletmeyi amaçlıyor. Coğrafi konumu, iki ülkeyle yakın ilişkileri kaçınılmaz kılıyor. Moğolistan’ın en büyük ticaret ortağı ve mineral ihracatının başlıca adreslerinden biri Çin; Rusya ise yakıt, ulaşım ve enerji bağlantıları açısından önemini koruyor.

Güney Kore, 2021’de Moğolistan’ın stratejik ortağı oldu. İkili ticaret, diplomatik ilişkilerin kurulduğu 1990’daki yaklaşık 2,7 milyon dolardan son yıllarda 600 milyon doların üzerine çıktı. İş birliği artık madencilik, altyapı, sağlık, turizm ve eğitimi kapsıyor.

Reklam

Kore’nin kalkınma yardımları bu ilişkiyi desteklemeye katkı sağladı. Koreli kuruluşlar sağlık tesisleri, su kaynakları ve kentsel altyapı projelerinde çalıştı. Bir Kore konsorsiyumu, Ulan Batur’un ilk metro hattının temel tasarımını tamamladı; inşaatın 2026’da başlaması bekleniyor.

Büyükelçi Sukhee Sukhbold, Moğolistan’ın ülkeleri sabit kategorilere ayırmak yerine tüm ortaklarıyla iletişim ve ticaret kurmayı amaçladığını söyledi. Seul’le iş birliği, özel bir siyasi hizalanma gerektirmeden teknoloji ve yatırıma erişim sunuyor. Mineral ihracatının Çin ile ABD arasındaki rekabetle doğrudan bağlantılı hâle gelmesi durumunda bu yaklaşım baskı altında kalacak.

Önemli gelişmelerin tarihleri şöyle:

  • 1990: Güney Kore ve Moğolistan diplomatik ilişkiler kurdu. İkili ticaret yaklaşık 2,7 milyon dolardı.
  • 2021: Güney Kore, Moğolistan’ın stratejik ortağı oldu.
  • Aralık: Moğolistan’daki yatakları ve ihracat güzergâhlarını inceleyen ortak araştırma merkezi faaliyetlerine başladı.
  • 27 Haziran: Profesör Song Byeong Gu’ya göre Moğolistan’dan gönderilen ilk tungsten konsantresi sevkiyatı hava yoluyla Güney Kore’ye ulaştırıldı.
  • 11 Temmuz: İki ülkenin devlet başkanları Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması’nı imzaladı.
  • 2026: Ulan Batur’un ilk metro hattının inşaatının başlaması bekleniyor.
  • 2028 civarı: Önerilen Zuuvch Ovoo uranyum projesinde üretime başlanması hedefleniyor.

Uranyum, yatak bulmanın ötesindeki zorlukları gösteriyor

Moğolistan’ın madenciliği çeşitlendirme çabaları; enerji, üretim ve teknoloji alanlarında yeni kaynak arayan ülkelerin talep ettiği uranyum, bakır ve diğer mineralleri de kapsıyor. Uranyum projelerinin deneyimi, yatırımların jeolojinin yanı sıra düzenlemelere, kamuoyu güvenine ve çevrenin korunmasına da bağlı olduğunu gösteriyor.

Moğolistan’ın tespit edilmiş uranyum kaynaklarının yaklaşık 190 bin ton olduğu, toplam kaynakların ise 1,5 milyon tona kadar çıkabileceği tahmin ediliyor. Fransız şirket Orano ile geliştirilmesi önerilen Zuuvch Ovoo yatağının yaklaşık 1,6 milyar dolarlık yatırım gerektirmesi bekleniyor. Üretimin 2028 civarında başlaması hedefleniyor.

Reklam

Lisans anlaşmazlıkları, değişen yasalar ve su kirliliği, radyoaktif maddelere maruz kalma ve otlaklara zarar verme konusundaki kamuoyu endişeleri nedeniyle uranyum geliştirme çalışmaları yavaş ilerledi. Nadir toprak elementi yatırımcılarının da istikrarlı bir tedarik faaliyeti kurabilmesi için öngörülebilir kurallara, açık çevre standartlarına ve daha güçlü bir kamuoyu güvenine ihtiyacı olacak.

Kazakistan, tutarlı politikaların ve teknik uzmanlığın mineral rezervlerini sürekli üretime nasıl dönüştürebileceğine örnek oluşturuyor. Moğol yetkililer, yabancı sermaye ararken egemen varlık fonu aracılığıyla kamu gelirlerinden daha büyük bir payı korumaya çalışıyor ve bu deneyimi inceliyor.

Tedarikin güvenilir hâle gelmesi için ne gerekiyor?

Güney Kore ile Moğolistan’ın anlaşmayı ticari açıdan uygulanabilir projelere dönüştürmesi gerekiyor. Jeolojik araştırmalar, yatakların çıkarma için yeterince büyük ve uygun olduğunu doğrulamalı. Ardından hükümetler ve şirketler, sınır geçişi düzenlemelerini güvence altına alırken madenleri, işleme tesislerini, yolları ve enerji sistemlerini finanse etmeli.

Çevre koruma önlemleri, projelerin kamuoyu desteği kazanıp kazanmayacağını belirlemeye yardımcı olacak. Kötü yönetilen nadir toprak işleme faaliyetleri zehirli atık üretebilir; madencilik su kaynaklarını ve otlakları etkileyebilir. Kırsal topluluklar şeffaf istişare ve ekonomik faydalardan adil pay bekleyecek.

Seul, ne ölçüde ulaşım ve siyasi risk alabileceğine karar vermeli. Moğolistan’dan mineral satın almak Çin kaynaklarına doğrudan bağımlılığı azaltabilir; ancak demir yolu ve liman erişimi Çin ile Rusya’nın kontrolünde kalıyor. Moğolistan’da daha fazla malzemenin işlenmesi sevkiyat hacmini azaltabilir, fakat siyasi risk işin bir parçası olmayı sürdürecek.

Moğolistan’ın temel hedefi, yalnızca ham madde ihracatından daha fazla katma değeri ülkeye kazandıran bir sanayi gelişimi sağlamak. Güney Kore, güvenilir işleme ve güvenli ulaşım bağlantılarına sahip, umut vadeden bir mineral kaynağı arıyor. Washington ise bu ortaklığı modern ekonominin her alanında kullanılan malzemelerde Çin’in etkisini azaltmaya yönelik daha geniş kapsamlı çabasının bir parçası olarak görüyor.

Özet

  • 11 Temmuz’daki anlaşma, Moğolistan’dan ithal edilen bakır, molibden ve nadir toprak elementlerine uygulanan yüzde 2 ila 5 arasındaki gümrük vergilerini kaldırıyor.
  • Moğolistan’da kayıtlı altı nadir toprak yatağı ve bilinen 26 oluşum sahası bulunuyor; topraklarının yaklaşık yüzde 55’i ise ayrıntılı biçimde araştırılmış değil.
  • Çin, nadir toprak madenciliğinin yaklaşık yüzde 59’unu, rafinaj ve işleme kapasitesinin ise yaklaşık yüzde 90’ını karşılıyor.
  • Moğolistan ihracatının yüzde 90’a varan bölümü Çin veya Rusya’nın demir yolu ağlarından ve limanlarından geçmek zorunda.
  • Güney Koreli uzmanlar, Moğolistan’daki madenlerin yakınında işleme tesisleri kurma ve daha küçük miktarlardaki bitmiş malzemeleri hava yoluyla taşıma seçeneklerini inceliyor.
  • Moğolistan, Çin ve Rusya’yla temel ilişkilerini korurken üçüncü komşu politikası aracılığıyla yatırım çekmeye çalışıyor.
  • Güvenilir transit geçiş, finansman, öngörülebilir düzenlemeler ve çevre koruma önlemleri, ortaklığın kalıcı sanayi üretimi sağlayıp sağlayamayacağını belirleyecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir