İki Çinli matematikçi dünyanın en üst basamağına çıktı
35 yaşındaki Wang Hong ve 37 yaşındaki Deng Yu, 23 Temmuz 2026'da Philadelphia'da düzenlenen Uluslararası Matematikçiler Kongresi'nin açılış töreninde matematiğin en büyük ödülü Fields Madalyası'nı kazanarak bu ödülü alan ilk Çin vatandaşları oldu. Her ikisi de lisans eğitimine 2007'de Peking Üniversitesinde başladı; ardından ABD ve Avrupa'daki kurumlarda araştırma kariyerlerini geliştirdi.
İçindekiler
- İki Çinli matematikçi dünyanın en üst basamağına çıktı
- Wang'ın yolu yarışma sisteminin dışında başladı
- Deng aynı dönemden farklı bir yol izledi
- Wang'ın çığır açan çalışması bir iğne probleminden doğdu
- Deng tek tek parçacıklarla gaz arasındaki bağlantıyı kurdu
- Pardon ve Tsimerman keşiflerin kapsamını genişletiyor
- Wang madalyayı kazanan üçüncü kadın oldu
- Çin'in hedefleri uluslararası araştırmalarla bağlantılı
- Ödüller yapay zekânın matematik araştırmalarına girdiği dönemde geldi
- Öne çıkanlar
Uluslararası Matematik Birliği bu yıl dört ödül sahibi belirledi. Wang ve Deng'in yanı sıra, Stony Brook Üniversitesinde görev yapan 37 yaşındaki Amerikalı matematikçi John Pardon ile Toronto Üniversitesinde görev yapan 38 yaşındaki Kanadalı matematikçi Jacob Tsimerman da ödüle layık görüldü. Ödül sahiplerinin keşifleri dalgaların, gazların, geometrik uzayların ve sayıların matematiğini kapsıyor.
Fields Madalyası, 40 yaşın altındaki iki ila dört matematikçiye dört yılda bir veriliyor. Ödül, önemli keşifleri takdir ederken gelecekteki başarı potansiyelini de tanıyor. Her ödül sahibi, üzerinde Arşimet'in resmi bulunan bir altın madalyanın yanı sıra 15 bin Kanada doları alıyor.
Wang ve Deng, madalyayı kazanan ilk Çin pasaportu sahipleri oldu. Ayrıca lisans eğitimini Çin anakarasında tamamlayan ve aynı törende ödül alan ilk iki matematikçi oldular. Çin, aynı Uluslararası Matematikçiler Kongresi'nde iki Fields Madalyası sahibi yetiştiren beşinci ülke olarak ABD, Fransa, Britanya ve Rusya'nın ardından yerini aldı.
Wang'ın ödülü bir başka tarihi özelliğe daha sahip: Kendisi, madalyanın 90 yıllık tarihinde ödülü kazanan yalnızca üçüncü kadın. Deng'in ödülü ise tek tek parçacıkların hareketini gazları betimlemek için kullanılan denklemlerle ilişkilendiren çalışmalarını takdir ediyor. Bu ödüller, matematiğe uzanan iki farklı yola ve uluslararası iş birliğiyle yürütülen araştırmalara dikkat çekiyor.
Wang'ın yolu yarışma sisteminin dışında başladı
Çin'in güneyindeki Guilin'de büyüyen Wang, yer ve uzay bilimleri okumak üzere Peking Üniversitesine girdi. Daha sonra matematiğe geçti; pek çok tanınmış Çinli matematikçinin kariyerinin ilk dönemlerini şekillendiren ulusal matematik yarışmaları sistemi yerine matematiksel analize duyduğu ilginin peşinden gitti.
Akademik yönü konusunda belirsizlik yaşadığı bir dönemden geçen Wang, daha sonra matematiğe dönmeye karar verdi. Bu deneyim, ödülünün çevresinde oluşan ilginin de bir parçası oldu: Alan değiştiren ve kuşku yaşayan bir araştırmacı, disiplinin en üst düzeyine ulaştı.
Wang daha sonra Fransa'da öğrenim gördü ve 2019'da Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde doktora derecesini aldı. Şimdi New York Üniversitesinde profesörlük yapıyor ve Fransa'daki Institut des Hautes Études Scientifiques'te de çalışıyor. Kariyeri, Çin'deki lisans eğitimini ABD ve Avrupa'da ileri düzey öğrenim ve araştırmayla birleştiriyor.
Deng aynı dönemden farklı bir yol izledi
Shenzhen'de büyüyen Deng, matematiğe daha geleneksel bir yarışma yolundan girdi. Peking Üniversitesinden MIT'ye geçmeden önce, Çin'deki ve uluslararası alandaki önemli matematik yarışmalarında altın madalyalar kazandı.
2015'te Princeton Üniversitesinde doktorasını tamamlayan Deng, şimdi Chicago Üniversitesinde profesör. Deng ve Wang, Peking Üniversitesinin 2007 lisans döneminde birlikte yer alsa da erken dönem deneyimleri, araştırma alanındaki başarının farklı başlangıç noktalarından gelişebileceğini gösteriyor.
Peking Üniversitesinin iki ödül sahibiyle bağlantısı, Çin'deki kutlamaların öne çıkan unsurlarından biri oldu. Ortak üniversite geçmişleri, önde gelen bir Çin anakarası kurumunu, yurt dışında öğrenim ve iş birliğiyle gelişen araştırma kariyerlerine bağlıyor.
Eğitim ve araştırma dönüm noktaları yaklaşık yirmi yıla yayılıyor:
- 2007: Wang ve Deng, Peking Üniversitesinde aynı lisans döneminde yer aldı.
- 2015: Deng, Princeton Üniversitesinde doktorasını tamamladı.
- 2019: Wang, MIT'de doktora derecesini aldı.
- 23 Temmuz 2026: Fields Madalyaları Philadelphia'daki kongrenin açılış töreninde açıklandı.
Wang'ın çığır açan çalışması bir iğne probleminden doğdu
Wang, harmonik analiz ve geometrik ölçü kuramındaki önemli çalışmalarıyla ödüllendirildi. Bu alanlar; dalgaların, sinyallerin ve karmaşık şekillerin matematiksel yapılar aracılığıyla nasıl ifade edilip anlaşılabileceğini inceliyor.
En bilinen başarısı, Joshua Zahl ile birlikte üç boyutlu Kakeya varsayımını çözmesi. Japon matematikçi Soichi Kakeya, ilk olarak 1917'de şu soruyu ortaya attı: Bir iğneyi olası tüm yönlerde döndürmek için gereken en küçük alan ne kadardır?
Masa üzerinde hareket ettirilen bir kalem, sorunun iki boyutlu hâlini gözde canlandırmaya yardımcı olur. Üç boyutta iğne, son derece düzensiz bir şekle sahip olabilecek bir kümenin içinde kalırken uzaydaki her yönü göstermelidir. Zorluk, böyle bir kümenin ne kadar küçük olabileceğini anlamaktır.
Wang ve Zahl, üç boyutlu bir Kakeya kümesinin çevresindeki uzayın tam boyutuna sahip olması gerektiğini kanıtladı. Sonuçları, kuşaklar boyunca araştırmacıların çözemediği temel bir problemi çözüme kavuşturdu. Dönen bir iğneye ilişkin yalın bir görsel, onlarca yıllık matematiksel çalışma gerektiren bir soruya yol açmıştı.
Matematikçiler Kakeya kümelerini, dalgalar, ışık, sinyal iletimi ve Fourier analiziyle bağlantılı oldukları için inceliyor. Fourier analizi, dalga ve sinyalleri ifade edip incelemeye yarayan matematiksel yöntemler sunuyor. Bu bağlantılar, iğne problemini sinyallerin nasıl davrandığını anlama yönündeki çok daha geniş bir çabanın parçası hâline getiriyor.
Kanıt, harmonik analizdeki bağlantılı sorulara yardımcı olabilecek yöntemler de ortaya koydu. Bunlar arasında dalga denklemleri, uzaklık kümeleri ve sinyallerin yoğunlaşma ya da yayılma biçimleri bulunuyor. Araştırma son derece soyut olsa da arkasındaki matematiksel araçlar görüntüleme, iletişim ve fiziksel dalgaların incelenmesi gibi alanlarla bağlantılı.
Wang, ödülün açıklanmasının ardından bu başarının çok sayıda meslektaşın katkısını içeren daha geniş bir çabanın parçası olduğunu söyledi. Büyük sonuçların yıllar süren iş birliği, beklenmedik karşılaşmalar ve araştırmacıları öngörülmeyen yönlere götüren sorularla ortaya çıktığını belirtti. Wang'ın anlatımı, çığır açan keşfi tek bir ana değil, devam eden bir fikir alışverişine bağlıyor.
Deng tek tek parçacıklarla gaz arasındaki bağlantıyı kurdu
Deng, kısmi diferansiyel denklemler, olasılık ve matematiksel fizik alanlarındaki araştırmaları nedeniyle ödüllendirildi. Çalışmaları temel bir soruyu ele alıyor: Sayısız tekil parçacığın davranışı, çok daha büyük bir ölçekte bakıldığında gazın düzgün davranışını nasıl ortaya çıkarıyor?
Tek tek parçacıklar, kesin mekanik kurallara göre hareket edip çarpışıyor. Bilim insanları ise bütün bir gazı betimlerken sıcaklık, basınç ve istatistiksel ortalamalardan yararlanıyor. 19. yüzyılda geliştirilen Boltzmann denklemi, gazların zaman içinde nasıl değiştiğini açıklayan temel araçlardan biri.
Araştırmacılar, bu denklemin tek tek parçacıkların hareketinden nasıl doğduğunu kesin biçimde kanıtlamak için bir yüzyıldan uzun süre uğraştı. Deng ve çalışma arkadaşları, çarpışan sert kürelerden oluşan bir sistemle seyrek gazlara ilişkin Boltzmann denklemi arasında matematiksel bir bağlantı kurdu.
Çalışma, aynı fiziksel sistemi betimlemenin iki yolunu birbirine bağlıyor. Bir yöntem parçacıkları ve çarpışmalarını izliyor. Diğeri ise gazın kolektif davranışını bir denklemle açıklıyor. Deng'in araştırması, bu iki betimleme arasındaki geçişi sağlam matematiksel temellere oturtuyor.
Bu bağlantı, küçük ve tersinir çarpışmaların tersinmez süreçlerle ilişkilendirilen davranışları nasıl ortaya çıkarabildiğini de açıklamaya yardımcı oluyor. Tek tek parçacıklar düzeyinde mekanik kurallar tersinirdir. Buna karşın sıcak ve soğuk gaz karışımı kendiliğinden yeniden ayrışmaz. Araştırma, bu farklı davranış türlerinin nasıl bir araya geldiğini ele alıyor.
Deng'in başarısı, David Hilbert'in 1900'de ortaya koyduğu Altıncı Problemin belirli bir bölümünü ilgilendiriyor. Hilbert, fizik kuramlarının kesin matematiksel temellerle ifade edilmesi çağrısında bulunmuştu. Yeni çalışma, araştırmacılara istatistiksel mekanik ve karmaşık fiziksel sistemleri incelemek için daha güçlü bir çerçeve sunuyor.
Deng, madalyayı kazanmanın hem kendisi hem de temsil ettiği alan için mutluluk verici olduğunu söyledi. Araştırmaları soyut denklemleri gazlar, akışkanlar ve fiziksel dünyaya ilişkin sorularla buluşturuyor; böylece matematiksel bir kanıtın fiziğin temelleri açısından neden önemli olabileceğini gösteriyor.
Pardon ve Tsimerman keşiflerin kapsamını genişletiyor
John Pardon, semplektik ve kontakt geometri ile topoloji alanlarındaki çalışmaları nedeniyle ödüllendirildi. Bu alanlar, fiziksel sistemlerin matematiği ve sicim kuramıyla bağlantılı yapılar da dâhil olmak üzere uzay ve şekillerin özelliklerini inceliyor.
Pardon, karmaşık geometrik uzayları birbirinden ayırt etmeye yarayan araçlar geliştirdi ve bunları onlarca yıldır çözülememiş problemleri çözmek için kullandı. Ödülü, Wang'ın analizini ve Deng'in matematiksel fiziğini de içeren bir gruba geometri ve topolojiyi katıyor.
Jacob Tsimerman sayı teorisi ve karmaşık cebirsel geometri alanlarında çalışıyor. Özellikle o-minimalite olmak üzere matematiksel mantıktan fikirler kullanarak Diofant denklemleri, Shimura çeşitleri ve André-Oort varsayımıyla ilgili önemli soruları ele aldı. Çalışmaları sayılar, denklemler, geometrik yapılar ve mantıkla ilgilenen alanları bir araya getiriyor.
Dört ödül sahibi, modern matematiğin geniş yelpazesini temsil ediyor. Araştırmaları dalgaları, gazları, geometrik uzayları, asal sayıları ve çok sayıda boyuta sahip matematiksel yapıları kapsıyor. Seçim, tek bir alanı öne çıkarmak yerine disiplinin farklı dallarındaki keşifleri takdir ediyor.
Princeton Üniversitesi, dört ödül sahibinden üçünü de birbirine bağlıyor. Deng doktorasını burada tamamladı, Pardon lisans öğrencisiyken burada öğrenim gördü ve Tsimerman doktorasını bu üniversiteden aldı. Matematikçilerin ödüllendirildiği farklı alanların yanı sıra bu ortak kurum bağlantıları da bulunuyor.
Wang madalyayı kazanan üçüncü kadın oldu
Wang, 2014'te Fields Madalyası'nı kazanan ilk kadın olan Maryam Mirzakhani ile 2022'de ödüle layık görülen Maryna Viazovska'nın ardından geldi. Madalyanın 90 yıllık tarihinde ödülü yalnızca üç kadın kazandı; bu durum, ileri matematikte uzun süredir varlığını koruyan cinsiyet eşitsizliğini yansıtıyor.
Wang'ın ödülü, Çin'de özellikle bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında kariyer yapmayı düşünen kız çocukları açısından ne anlama geldiği üzerine yürütülen kamuoyu tartışmalarında dikkat çekti. Wang'ın akademik yolu, alan değiştirip belirsizlik dönemleri yaşadıktan sonra başarıya ulaşmaya somut bir örnek sunuyor.
Fields Madalyası'nı kazanan Çin doğumlu ilk matematikçi Shing Tung Yau, Wang'ın başarısının daha fazla genç kadını matematik okumaya teşvik edebileceğini söyledi. Bazı Çinli ailelerin matematiği kızlar için daha az uygun bir alan olarak gördüğünü hatırlatan Yau, Wang'ın başarısının öğrencilere nelerin mümkün olduğuna dair güçlü bir örnek sunduğunu belirtti.
Wang'ın kariyeri, erken yaşta akademik başarı elde etmenin yanı sıra merakın ve ısrarlı çalışmanın rolünü de gösteriyor. Gençliğinde matematik yarışmalarında öne çıkan bir isim değildi. Çığır açan çalışması; üniversite öğreniminin, alana dönüşünün ve meslektaşlarıyla yıllarca sürdürdüğü araştırmaların ardından geldi.
Çin'in hedefleri uluslararası araştırmalarla bağlantılı
Çin, üniversitelere, laboratuvarlara, araştırmacıları ülkeye çekmeyi ve yurt içindeki araştırma kapasitesini güçlendirmeyi amaçlayan programlara büyük yatırımlar yaptı. Ödüller, Pekin yönetiminin temel bilimlerde daha etkin bir rol üstlenmeye çalıştığı dönemde geldi. Temel bilim, ticari açıdan hemen kullanılmayabilecek ilkeleri inceliyor ancak zaman içinde tüm alanları şekillendirebiliyor.
Çinli öğrenciler yıllardır matematik yarışmalarında güçlü performans sergiliyor. Özgün araştırmalar ise farklı bir çalışma biçimi gerektiriyor: Açık bir çözümü bulunmayan problemler üzerinde uzun süre çalışmayı ve alışılmadık fikirlerin peşinden gitme özgürlüğünü. Fields Madalyası genellikle yıllar süren bu çabanın sonucunda ortaya çıkan keşifleri takdir ediyor.
Wang ve Deng'in başarıları, Çin'deki eğitim ile yurt dışındaki önde gelen araştırma kurumları arasındaki bağlantıların en üst düzeyde sonuç verdiğini gösteriyor. Her ikisi de lisans eğitimine Çin anakarasında başladı, ABD'deki lisansüstü programlarda öğrenim gördü ve birkaç ülkeye yayılan ağlar içinde kariyer geliştirdi.
Açıklamanın ardından Çin'deki sosyal medya platformları tebrik mesajlarıyla doldu. Devlet medyası ödülleri, Çin'in uygulamalı matematik ve yarışmalarda güçlü olduğu ancak temel kuramda benzer atılımlar yapamadığı yönündeki eski görüşe bir yanıt olarak sundu.
Yau, Wang ve Deng'i öğretim yapmak üzere Çin'e dönmeye çağırdı. Gelecekteki Fields Madalyası sahiplerinin tüm eğitimlerini Çin kurumlarında alması umudunu da dile getirdi. Bu hedefler, uluslararası iş birliğini sürdürürken yetenekli araştırmacıların yurt dışındaki üniversitelere gitmesini azaltmaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası.
Çin medyasına verdiği röportajda Yau, iki ödül sahibinin dönmesini neden istediğini şöyle açıkladı:
Umarız geri dönerler; çünkü bu Çin için önemli
Wang'ın ABD ve Fransa'daki çalışmaları ile Deng'in Chicago'daki görevi, matematiğin nasıl uluslararası bir alan olduğunu gösteriyor. Hükümetler bilimsel prestij için rekabet ederken araştırma ekipleri, fikirler ve akademik kariyerler ulusal sınırları aşıyor.
Ödüller yapay zekânın matematik araştırmalarına girdiği dönemde geldi
Yapay zekâ, gelişmiş görünen kanıtlar üretebilen ve zor problemlere yaklaşım önerileri sunabilen yeni sistemlerle matematik araştırmalarını etkilemeye başlıyor. Matematikçiler, bu argümanlarda tespit edilmesi güç hatalar bulunabileceği uyarısında bulunuyor.
Matematiksel bir kanıtın satır satır kontrol edilmesi ve uzmanlardan oluşan bir topluluk tarafından kabul edilmesi gerekiyor. Philadelphia'da ödüllendirilen çalışmalar; derin kuram, iş birliği ve uzun süre boyunca dikkatli biçimde doğrulama gerektirdi. Yapay zekânın gelişmesi, bir keşfin güvenilir olup olmadığını belirleme sürecine yeniden dikkat çekti.
Tsimerman'ın OpenAI'ın güvenlik bölümüne katılması bekleniyor. Yapay zekâdaki ilerlemelerin, araştırmacıların fikir arama ve kanıtları sınama biçimleri de dâhil olmak üzere matematik mesleğini değiştirebileceğini söyledi. Beklenen bu geçiş, bu yılın madalya sahiplerinden birini değişen araştırma araçlarına ilişkin tartışmayla buluşturuyor.
Philadelphia'daki tören, bu araçlar hızla değişirken insan iş birliğiyle ortaya konan başarıları kutladı. Wang ve Deng'in ödülleri aynı zamanda öykünün birkaç yönünü bir araya getirdi: temel matematikte çığır açan çalışmalar, sınırların ötesine uzanan eğitim ve Çin vatandaşları ile matematik alanındaki kadınlar açısından tarihi bir an.
Öne çıkanlar
- Wang Hong ve Deng Yu, 2026 Fields Madalyası'nı 23 Temmuz'da Philadelphia'da düzenlenen kongrenin açılış töreninde aldı.
- Ödülü kazanan ilk Çin vatandaşları ve pasaport sahipleri oldular.
- Her ikisi de Peking Üniversitesinin 2007 lisans döneminde yer aldı.
- Wang ve Joshua Zahl, üç boyutlu Kakeya varsayımını çözdü.
- Deng ve çalışma arkadaşları, çarpışan sert küreleri seyrek gazlara ilişkin Boltzmann denklemiyle kesin matematiksel temeller üzerinde ilişkilendirdi.
- Wang, Maryam Mirzakhani ve Maryna Viazovska'nın ardından madalyayı kazanan üçüncü kadın oldu.
- John Pardon ve Jacob Tsimerman, 2026'daki diğer iki ödül sahibi.
- Madalyalar, 40 yaşın altındaki iki ila dört matematikçiye dört yılda bir veriliyor; her ödül sahibi 15 bin Kanada doları alıyor.






