İki roket, üç astronot ve 2030’dan önce bir iniş
Çin, ilk mürettebatlı Ay’a iniş girişiminden önce Mengzhou uzay aracını ve Lanyue Ay iniş aracını astronotsuz uçurmayı planlıyor. Böylece iki Long March-10 roketiyle üç kişiyi Ay yörüngesine taşıyacak görev için önemli bir test aşaması daha ekleniyor. Ardından iki astronot yüzeye inecek; Mengzhou ise Dünya ile Ay arasında ulaşım aracı olacak.
İçindekiler
- İki roket, üç astronot ve 2030’dan önce bir iniş
- Yolculuk nasıl gerçekleşecek?
- Şimdiye kadar yapılan testler ve sıradaki aşamalar
- Prototiplerden sistem testlerine geçiliyor
- Lanyue önce inecek, sonra yeniden havalanacak
- Güvenli bir iniş yeri bulmak
- Mengzhou’nun acil dönüş yolları
- Dünya’ya dönüş ve mürettebatın kurtarılması
- Ay çalışmaları sürerken uzay istasyonu görevleri devam ediyor
- Öne Çıkanlar
Planlar, Pekin’de düzenlenen ve 800’den fazla uzman ile akademisyenin katıldığı insanlı uzay uçuşları konulu yedinci akademik konferansın 31 Ekim tarihli güncellemesinde açıklandı. Konferansın duyurusunda, 2030’dan önce Çinli astronotları Ay’a indirme, bilimsel incelemeler ve teknoloji deneyleri yapma, ardından mürettebatı Dünya’ya getirme hedefi yer aldı.
Çin İnsanlı Uzay Ajansı Sözcüsü Zhang Jingbo, beş temel ekipmandaki ilerlemeyi de aktardı: Long March-10 roketi, Mengzhou uzay aracı, Lanyue iniş aracı, Wangyu Ay uzay giysisi ve Tansuo keşif aracı. China Aerospace Science and Technology Corporation tarafından yayımlanan resmî program güncellemesinde, bu donanımların ön prototiplemesinin tamamlandığı belirtiliyor. Güncelleme iniş hedefini 2030’a kadar olarak tanımlarken konferans duyurusunda 2030’dan önce ifadesi kullanılıyor.
Asıl zorluk, araçların Dünya’dan ayrı ayrı fırlatılmalarından Ay yakınlarında kenetlenmelerine, inişe, yeniden havalanmaya ve güvenli dönüşe kadar birlikte çalışmasını sağlamak. Bu nedenle test kampanyası, astronotların yüzeye ayak bastığı andan çok daha fazlasını kapsıyor.
Mürettebat için her aşama, sıradaki aracın hazır olmasına bağlı: Mengzhou’nun iniş aracına ulaşması, Lanyue’nin yüzeyden geri dönmesi ve ardından Mengzhou’nun herkesi Dünya’ya taşıması gerekiyor. Planlanan mürettebatsız uçuşlarla yeni uzay araçları, insanlar onlara güvenmeden önce uçuşta test edilecek.
Yolculuk nasıl gerçekleşecek?
İki Long March-10 roketi ayrı ayrı fırlatılacak; biri Lanyue’yi, diğeri Mengzhou’yu taşıyacak. Araçlar Ay yörüngesinde buluşup kenetlenecek. Kenetlenme, insanların ve ekipmanın aralarında geçiş yapabilmesi için iki uzay aracının birleştirilmesi anlamına geliyor.
Mengzhou, üç astronotu Dünya ile Ay yörüngesi arasında taşımak üzere tasarlandı. İki astronot, Ay’a iniş ve daha sonra yörüngedeki uzay aracına dönüş için Lanyue’ye geçecek. Böylece yolculuk, Dünya’ya gidip gelmek üzere tasarlanan araç ile Ay yakınında ve yüzeyinde görev yapmak üzere tasarlanan araç arasında bölüşülecek.
Yüzey ziyaretinin ardından Lanyue, Mengzhou’ya yeniden kenetlenecek ve iniş ekibinin kendilerini eve götürecek uzay aracına dönmesini sağlayacak. Dolayısıyla görev, inişten önce ve sonra Ay yakınlarında başarılı kenetlenme gerektiriyor.
Konferans duyurusunda planlanan çalışmalar; iniş, yüzeyde yolculuk, örnek toplama, araştırma yapma ve geri dönme olarak sıralanıyor. Belirtilen teknik hedefler arasında Dünya ile Ay arasında yolculuk, Ay yüzeyinde kısa süreli kalış ve astronotlarla robotik ekipmanların birlikte kullanıldığı keşif çalışmaları bulunuyor.
Şimdiye kadar yapılan testler ve sıradaki aşamalar
Konferans güncellemesine göre, anlatımda belirtilen yıl içinde daha önce Long March-10’un alçak irtifa gösterimi ile azami dinamik basınç koşullarında Mengzhou’nun kaçış uçuşu başarıyla tamamlandı. Azami dinamik basınç, hız ile hava yoğunluğunun birleşiminin araç üzerinde en büyük aerodinamik yükü oluşturduğu tırmanış aşamasıdır.
Zhang’ın bilgilendirmesinde tamamlanan diğer çalışmalar da sıralanıyor: Long March-10’un ikinci aşama itki sisteminin testi, roket sabitlenmiş halde yapılan ateşleme testi, Mengzhou’nun yer seviyesinden kaçış testi ve Lanyue’nin iniş ile yeniden havalanma doğrulama testi. Bu çalışmalar birlikte itki sistemlerini, acil kaçışı ve yörünge ile yüzey arasındaki hareketi inceliyor.
Önemli aşamalar birkaç döneme yayılıyor, ancak konferans duyurusunda 31 Ekim tarihli toplantının yılı belirtilmiyor:
- Konferans duyurusunda belirtilen yılın başlarında: Long March-10’un alçak irtifa gösterimi ile azami dinamik basınç koşullarında Mengzhou’nun kaçış uçuşu başarıyla tamamlandı.
- 31 Ekim: Pekin’deki güncellemede, mürettebatlı inişten önce Mengzhou ve Lanyue’nin mürettebatsız uçuşlarının planlandığı açıklandı.
- Mart 2026: Teknik yayınlarda, uzay aracı sistemlerini ve acil durum prosedürlerini açıklayan özel bir dergi sayısına yer verildi.
- Mürettebatlı inişten önce: Long March-10’un ek doğrulama uçuşları ile Mengzhou ve Lanyue’nin ilk uçuşları planlanıyor.
- 2030’dan önce: Konferans duyurusunda belirtilen ilk Çinli astronot inişi hedefi.
Mürettebatsız uçuşlar veya ilk mürettebatlı iniş için kesin fırlatma tarihleri açıklanmadı. Yaklaşan görevler listesinde, astronotları taşıyacak araçlar üzerindeki çalışmaların yanı sıra robotik Chang'e-7 görevi de yer alıyor.
Prototiplerden sistem testlerine geçiliyor
Zhang, programın temel uçuş donanımlarının ön prototiplemesini tamamladığını söyledi. Basitçe ifade etmek gerekirse bu, mühendislerin tasarımı ve işleyişi test edebilmesi için ekipmanın ilk sürümlerinin geliştirildiği aşamadır. Uçuş testlerinde ise araçların gerçek görev koşullarında nasıl performans gösterdiği incelenir.
Resmî güncellemede Lanyue için bütünleşik testler, Mengzhou için ısıl testler ve kaçış testleri, Long March-10 içinse gösterim ve teknoloji doğrulama uçuşları sıralanıyor. Bütünleşik testlerde her parça ayrı ayrı incelenmek yerine birbirine bağlı birkaç sistem birlikte kontrol edilir. Isıl testler, ekipmanın sıcaklık koşullarına nasıl dayandığını ortaya koyar.
Zhang ayrıca bilimsel araştırma ve uygulama yüklerinin tasarımlarının tamamlandığını söyledi. Faydalı yük, bilimsel ölçüm cihazları gibi bir görevin amacını yerine getirmek üzere taşınan ekipmandır. Bu sırada fırlatma sahası, izleme ağı ve Dünya’daki iniş sahasının inşası da ilerliyor.
Bu tesisler, uçuş donanımını aracı işleten ekiplere bağlıyor. İzleme istasyonları uzay araçlarının konumunu belirlemeye ve onlarla iletişimi sürdürmeye yardımcı oluyor. İniş ve kurtarma tesisleri yolculuğun son aşamasını destekliyor. Zhang, yoğun bir iş yükü bulunduğunu ve sıkışık uçuş testi takvimi içinde birçok yeni teknolojinin hâlâ doğrulanması gerektiğini belirtti.
Lanyue önce inecek, sonra yeniden havalanacak
Chinese Space Science and Technology dergisinin 2026’daki ikinci özel sayısında, mürettebatlı Ay görevi üzerine 150 sayfaya yayılan 14 makale bulunuyor. Bu makaleleri Mart ayında ele alan yayınlardaki teknik ayrıntılar, Lanyue’nin nasıl alçalacağını, tehlikelerden kaçınacağını ve yolcularını yörüngeye geri taşıyacağını daha yakından gösteriyor.
Tasarımda YF-58-1 motoruyla çalışan bir itki modülü ve dört YF-36 motoruyla çalışan bir Ay modülü kullanılıyor. Ay modülü alçalmayı tamamlamadan önce temel manevraları itki modülü gerçekleştiriyor. Teknik açıklamada uzay aracının kütlesi yaklaşık 26.000 kilogram, Ay modülünün itki sistemi içinse yakıt miktarı yaklaşık 6.000 kilogram olarak belirtiliyor.
Lanyue’nin dört motorunun hem kontrollü inişi hem de daha sonra yeniden yükselişi desteklemesi gerekiyor. Teknik açıklamada yüzeyde birkaç gün kalınacağı, ardından Ay yörüngesine dönülüp saatler içinde Mengzhou ile buluşulacağı belirtiliyor.
Motor arızası bu sıralamayı değiştirir. İnişten önce itki modülünün motoru arızalanırsa Lanyue yörüngede kalır ve iniş girişiminden vazgeçer. YF-36 motorlarından biri arızalanırsa itki dengesini korumak için karşı taraftaki motor da kapatılır. Uçuşun hangi aşamasında olduğuna bağlı olarak yanıt; yörüngeye dönmeyi, inişi ertelemeyi veya geri tırmanışın daha uzun sürmesini içerebilir.
Isı da tasarımın dikkate aldığı bir başka konu. Yakıt tankı, iniş motorlarının yakınında ve mürettebat bölümünün altında yer alıyor. Teknik açıklamada ısıl koruma ve soğutma önlemlerinin yanı sıra çalışma sırasında motor itişini azaltma olanağı da yer alıyor.
Güvenli bir iniş yeri bulmak
Lanyue’nin navigasyon sistemi farklı türdeki sensörleri bir araya getiriyor. Yıldız izleyiciler yönelimin belirlenmesine, atalet ölçüm birimi hareketin izlenmesine, radar ise mesafenin ve hızın ölçülmesine yardımcı oluyor. Optik navigasyon ve lazer sensörü, araç yüzeye yaklaşırken tehlikeleri belirlemesini sağlıyor.
Teknik makalelerde, önceki Chang'e Ay görevlerinde ve Tianwen-1 Mars iniş aracında kullanılan ekipmanlardan yararlanan, daha yüksek düzeyde otonom kontrol ve yedeklilik özellikleri anlatılıyor. Otonom kontrol, aracın bazı kararları kendi başına alabilmesini sağlıyor; bu özellik, iniş sırasında hızlı ayarlamalar gerektiğinde yararlı.
Teknik açıklamada yer verilen kılavuzluk simülasyonlarında, güvenli bir hedefe yaklaşırken 100 metre içinde doğruluk elde edildi. Huailai ilçesindeki bir tesiste 50 metreye 35 metreye 42 metre ölçülerinde bir test alanı kullanıldı; donanımın konumlandırma hataları bir metrenin altında kaldı. İlk değer, hedefe yaklaşırken simüle edilen uçuş kılavuzluğunun doğruluğuna; ikincisi ise test tesisindeki ekipmanın konumlandırılmasına ilişkin.
Astronotlar da Lanyue simülatöründe eğitim görüyor. Bu çalışmalar, iniş yazılımında yapılacak iyileştirmelere ve aracın davranışına ilişkin tahminlere katkı sağlıyor. İniş aracında yedekli optik bağlantılar, bir bağlantı arızalansa bile bilgisayarlarla diğer sistemlerin bilgi alışverişini sürdürmesini amaçlıyor.
Mengzhou’nun acil dönüş yolları
Mengzhou’nun güvenlik tasarımı, fırlatma rampasından Ay yörüngesine kadar yaşanabilecek acil durumları kapsıyor. Uzay aracında, tırmanıştan önce veya tırmanış sırasında acil bir durumda mürettebat kapsülünü tehlikeden uzaklaştırmak üzere tasarlanmış bir kaçış kulesi bulunuyor.
Teknik açıklamada, mühendislerin bütünleşik kaçış sistemi yerine kuleyi seçmesinin nedeni anlatılıyor: Alternatif tasarım, basınç ve titreşim altında servis modülünün yapısal gereksinimlerini artıracaktı. Kule düzeni, fırlatma sırasında kullanılan koruyucu dış kaplama olan aerodinamik kaplamanın içine servis modülünün yerleştirilmesine de olanak tanıyor.
Kapsül ile servis modülü sekiz patlayıcı cıvatayla, kaçış kulesi ile kapsül ise altı cıvatayla birbirine bağlanıyor. Bu cıvatalar komut verildiğinde parçaları hızla ayıracak ve kaçış dizisinin devreye girmesini sağlayacak şekilde tasarlandı.
Uzay aracı Ay’a doğru yola çıktıktan sonra acil durum planları değişiyor. Dünya yörüngesinden ayrılmayı izleyen bazı ciddi sorunlarda Mengzhou, ana motorlarını çalıştırmadan Ay’ın çevresinden dolanıp Dünya’ya dönebilir. Ay yörüngesindeki arızalarda ise eve dönüş yolculuğunu başlatmak için dört veya iki motorunu kullanabilir.
Ay yörüngesinden dönüşün, soruna ve izlenen yörüngeye bağlı olarak iki ila beş gün sürdüğü belirtiliyor. Daha kısa yolculukta bile acil durum başladıktan sonra günlerce yetecek erzak ve çalışır durumdaki ekipman gerekiyor. Lanyue ile ilgili bazı arızalar inişten önce meydana gelirse, yüzey keşfi için ayrılan malzemeler kullanılarak Ay yörüngesinde uzatılmış bir görev de gerekebilir.
Dünya’ya dönüş ve mürettebatın kurtarılması
Mengzhou’nun dönüş kapsülünün yaklaşık 6.000 kilogram ağırlığında olduğu ve ısı kalkanı ayrıldıktan sonra karaya inişi yumuşatmak için altı hava yastığı kullandığı belirtiliyor. Hedeflenen iniş değerleri, saniyede sekiz metrenin altında dikey hız ve saniyede 15 metrenin altında yatay hız.
Kapsül dik veya yan yatmış şekilde inebilir. Kontrollü hava yastığı boşaltımının, yatay hareket yeterince düşük olduğunda kapsülün dik kalmasına yardımcı olması amaçlanıyor. Böylece kurtarma planlaması, dönüş sisteminin ısıl koruma ve uçuş kontrolü bileşenlerine ekleniyor.
Mürettebatlı bir uzay aracı dönüş kapsülünün denizde arama ve kurtarma operasyonunun tamamlanması da bildirilen geliştirme aşamaları arasında yer alıyor. Kısa açıklamada operasyonla ilgili başka ayrıntı verilmiyor. Acil dönüş güzergâhları kapsülü hedeflenen iniş alanından uzakta karaya çıkarabileceği için kurtarma çalışmaları önem taşıyor.
Mengzhou öncelikle Ay görevleri için geliştiriliyor, ancak alçak Dünya yörüngesindeki uzay istasyonu görevlerini destekleyecek şekilde de tasarlandı. Zhang, Mengzhou-1 görevinin uzay istasyonu uçuşlarıyla birlikte kamuya açık görev logosu başvuru kampanyasına katılacağını söyledi.
Ay çalışmaları sürerken uzay istasyonu görevleri devam ediyor
Konferans duyurusuna göre Çin’in uzay istasyonu rutin işletim aşamasına geçti; yörüngede 200’den fazla bilimsel ve uygulamalı proje yürütülüyor veya hayata geçirildi. Projeler uzay yaşam bilimleri, malzeme araştırmaları, temel fizik, akışkan davranışı ve mikro yerçekimi koşullarındaki yanmayı kapsıyor.
Mikro yerçekimi, yörüngedeki bir uzay aracında deneyimlenen neredeyse ağırlıksızlık durumunu ifade ediyor. Malzemeleri, akışkanları ve alevleri burada incelemek, araştırmacıların Dünya’daki yerçekiminin gizleyebileceği veya değiştirebileceği davranışları gözlemlemesini sağlıyor. Konferansta istasyon operasyonları, Ay bilimi ve dijital teknoloji, insanlı uzay uçuşlarının gelişimine ilişkin aynı değerlendirmede ele alındı.
Duyuruda ayrıca istasyonun ilk yabancı astronotunun ziyaret etmesi ve maliyetleri düşürmek üzere tasarlanan bir kargo taşıma sisteminin devreye alınması öngörülüyor. Bunlar, yörüngedeki bir laboratuvarı işletirken çok daha uzak bir hedefe hazırlık yapan programa ek görevler getiriyor.
Ay planı artık üç tür çalışmayı bir araya getiriyor: uzay araçlarını inşa etmek, normal ve acil durum koşullarındaki davranışlarını test etmek, onları fırlatacak, izleyecek ve kurtaracak tesisleri hazırlamak. Sıradaki başlıca aşamalar, planı daha geniş bir uçuş testi kampanyasına taşıyacak doğrulama uçuşları ve mürettebatsız uzay aracı görevleri.
Öne Çıkanlar
- Çin, ilk mürettebatlı Ay’a inişinden önce Mengzhou ve Lanyue’yi mürettebatsız uçurmayı planlıyor.
- İki Long March-10 roketi uzay araçlarını ayrı ayrı fırlatacak; araçlar Ay yörüngesinde kenetlenecek.
- Mengzhou üç astronotu Ay yörüngesine taşıyacak; ikisi yüzeye ulaşmak için Lanyue’yi kullanacak.
- Konferans duyurusunda hedef 2030’dan önce bir iniş olarak belirtilirken resmî yayımlanan güncellemede hedef 2030’a kadar şeklinde tanımlanıyor.
- Resmî güncellemeye göre roketin, uzay aracının, iniş aracının, Ay uzay giysisinin ve keşif aracının ön prototiplemesi tamamlandı.
- Ek uçuş testleri, iniş aracının bütünleşik testleri ve uzay araçlarının güvenlik testleri programın temel aşamaları arasında yer alıyor.
- Teknik makalelerde yedek motor prosedürleri, acil durumlarda eve dönüş uçuşları ve Mengzhou’nun Dünya’ya inişinde kullanılacak hava yastıkları anlatılıyor.






