Para Birimlerindeki Baskı Yayılırken 240 Milyar Dolarlık Düşüş
ABD ile İran arasındaki savaşın petrol fiyatlarını yükseltip Asya genelindeki para birimlerini baskı altına almasıyla, yabancıların elindeki ABD Hazine tahvilleri şubattaki 9,49 trilyon dolardan martta 9,25 trilyon dolara geriledi. Merkez bankaları para birimlerini desteklemek için dolar cinsi varlıklarını sattı; tahvil fiyatlarındaki düşüş de yabancı yatırımcıların ellerinde tutmaya devam ettiği menkul kıymetlerin değerini azalttı.
İçindekiler
- Para Birimlerindeki Baskı Yayılırken 240 Milyar Dolarlık Düşüş
- Bir Para Birimini Desteklemek Neden Tahvil Satmak Anlamına Gelebilir?
- Japonya Pahalı Bir Enerji Şokuyla Karşı Karşıya
- Çin'deki Düşüş Çok Daha Uzun Süredir Devam Eden Değişimin Parçası
- Çin'in Dolar Varlıkları Nerede Tutuluyor Olabilir?
- Tokyo, Yeni Destekleme İhtiyacını Washington Baskısıyla Dengeliyor
- Hindistan ve Brezilya Varlıklarını Azaltırken Altın Öne Çıkıyor
- Özel Yatırımcılar ABD Varlıklarına Para Aktarmayı Sürdürüyor
- ABD'nin Artan Borçlanma İhtiyacı Daha Öngörülemez Taleple Karşılaşıyor
- Bilinmesi Gerekenler
Çin'in bildirdiği tahvil varlıkları yaklaşık yüzde 6 düşerek 652,3 milyar dolara indi ve Eylül 2008'den bu yana en düşük seviyesini gördü. ABD devlet borcunun en büyük yabancı sahibi Japonya ise elindeki tahvilleri yaklaşık 47 milyar dolar azaltarak 1,191 trilyon dolara düşürdü. En büyük 10 yabancı sahibin yedisi ay içinde düşüş kaydetti.
Yabancıların toplam varlıklarındaki 240 milyar dolarlık azalma, şubat seviyesinin yaklaşık yüzde 2,5'ine karşılık geldi. Bu düşüş iki farklı hareketi bir araya getiriyordu: yatırımcıların menkul kıymet satması ve mevcut yatırımların piyasa değerinin gerilemesi. Yabancı yatırımcılar yalnızca mart ayında uzun vadeli Hazine tahvillerinde 142,1 milyar dolarlık değerleme kaybı yaşadı.
Politika yapıcılar acil bir iç sorunla karşı karşıyayken, yabancı merkez bankaları son yılların en büyük kolektif ABD devlet tahvili satışlarından birini gerçekleştirdi. Yüksek petrol ithalat faturaları yerel para birimlerini zayıflatıyor, ithal yakıtı daha da pahalı hâle getiriyor ve enflasyonu artırıyordu.
Baskı, Japonya'nın da aralarında bulunduğu Körfez petrolüne bağımlı ekonomilerde özellikle güçlüydü; bu ülkeler onlarca yılın en büyük enerji şokuyla karşı karşıyaydı. Hükümetlerin ve merkez bankalarının piyasaya müdahale edebilmek için dolara ihtiyacı vardı. Rezerv yöneticileri de finansal koşullar kötüleşirse hızla kullanabilecekleri nakit varlıklar arıyordu. Bunun sonucunda, diğer yabancı yatırımcılar ABD varlıkları almaya devam ederken bazı Hazine tahvili pozisyonlarından geniş çaplı çıkış yaşandı.
Bir Para Birimini Desteklemek Neden Tahvil Satmak Anlamına Gelebilir?
Merkez bankaları, finansal ihtiyaçlarını karşılamak ve piyasa stresine yanıt vermek için döviz rezervi tutar. Bu rezervlerin bir bölümü, yatırımcıların ABD hükümetine borç verdiği menkul kıymetler olan ABD Hazine tahvillerine yatırılır. Bu tahvillerin satılması, döviz piyasalarında kullanılmak üzere dolar sağlayabilir.
Para birimini savunan bir merkez bankası dolar satıp kendi para birimini satın alabilir. Bu, yerel para birimine talep yaratır ve değer kaybını yavaşlatabilir. Mart ayındaki enerji şoku sırasında bu süreç, Asya döviz piyasalarındaki baskıyla ABD tahvil piyasasındaki satışları birbirine bağladı.
HSBC'nin baş Asya ekonomisti Frederic Neumann, Körfez savaşının yol açtığı finansal çalkantı düşünüldüğünde Hazine tahvili varlıklarındaki düşüşün beklenen bir tepki olduğunu söyledi.
Körfez'deki savaşın başlamasından bu yana artan finansal oynaklık ve bunun döviz kurları, özellikle de Asya'daki kurlar üzerindeki baskısı göz önüne alındığında, merkez bankalarının ABD Hazine tahvili varlıklarının düşmesi şaşırtıcı değil. Yerel para birimlerini desteklemek için döviz piyasalarına müdahale eden bazı merkez bankaları, ABD Hazine tahvillerinin bir kısmını satmış olacaktır.
Neumann, rezerv yöneticilerinin stres dönemlerinde portföylerini ayarlama eğiliminde olduğunu da söyledi. Satışların bir bölümü, artan enflasyon ve düşen tahvil değerlerine ilişkin taktiksel kaygılardan kaynaklandı. Nakit benzeri işlev gören varlıklara yönelmek, müdahale ihtiyacı artarsa politika yapıcılara daha kolay erişilebilen kaynak sağladı.
Yükselen tahvil getirileri de ek bir baskı unsuru oluşturdu. Getiri, bir tahvilin mevcut fiyatından sağladığı kazançtır; fiyatlar düştüğünde getiriler yükselir. Böylece rezerv yöneticileri, hem kendi ülkelerinde zayıflayan para birimleriyle hem de bu para birimlerini desteklemek için satabilecekleri varlıkların bir bölümünde gerileyen piyasa değerleriyle karşı karşıya kaldı.
Japonya Pahalı Bir Enerji Şokuyla Karşı Karşıya
Japonya'nın ithal enerjiye bağımlılığı, ham petrol fiyatlarındaki artışı özellikle zorlayıcı hâle getirdi. Ülke enerjisinin neredeyse tamamını ithal ediyor. Yüksek petrol maliyetleri ticaret dengesini kötüleştirip cari açığı büyütürken yenin daha da değer kaybedebileceği yönündeki kaygıları artırdı.
Cari hesap, bir ülke ile dünyanın geri kalanı arasındaki ticareti ve diğer gelir akışlarını izler. İthalatın pahalanması, yurt dışındaki tedarikçilere ödeme yapmak için ülkeden çıkan para miktarını artırır. Yenin zayıflaması da dolar üzerinden fiyatlandırılan ürünlerin ülke içindeki maliyetini yükselterek hane halklarının satın alma gücünü sıkıştırır ve enflasyonu artırır.
Japonya Merkez Bankası'nın, yenin dolar karşısında 160 seviyesini aşarak zayıflamasının ardından mart sonu ile nisan başında döviz piyasalarına müdahale ettiği bildirildi. Siyasi açıdan hassas olan bu seviye, değer kaybının hızlanıp genel ekonomik istikrarı riske atabileceği endişelerini artırdı.
Yatırımcıların yüksek enerji faturalarını ve enflasyonun kalıcı olma ihtimalini değerlendirmesiyle diğer Asya ekonomileri de benzer baskılarla karşılaştı. Merkez bankaları rezervlerinden yararlanarak yerel para birimleri karşılığında kullanılabilecek dolarları elde etmek için Hazine tahvilleri sattı.
Gelişmeler farklı dönemlere yayıldı; mart ayına ait Hazine verileri tablonun yalnızca bir bölümünü yansıtıyor:
- Hindistan, 2025 boyunca Hazine tahvili varlıklarını yüzde 21 azalttı. Bu, dört yıl içindeki ilk yıllık düşüştü.
- Şubat ayında yabancıların toplam Hazine tahvili varlıkları 9,49 trilyon dolardı.
- Satışlar ve değerleme kayıpları bildirilen pozisyonları azaltırken, varlıklar martta 9,25 trilyon dolara geriledi.
- Yenin dolar karşısında 160 seviyesini aşarak zayıflamasının ardından mart sonu ile nisan başında piyasaya müdahale edildiği bildirildi.
- 29 Mayıs itibarıyla, nisan ayı varlık verilerinin sonraki ay açıklanması bekleniyordu.
Çin'deki Düşüş Çok Daha Uzun Süredir Devam Eden Değişimin Parçası
Çin'in bildirilen 652,3 milyar dolarlık Hazine tahvili pozisyonu, 2013'te yaklaşık 1,3 trilyon dolara ulaşan zirveden bu yana süren düşüşü devam ettirdi. Son rakam, önceki seviyenin yaklaşık yarısıydı. Mart ayındaki gerileme, önceki yıllarda daha kademeli düşüşler yaşanmasının ardından sert piyasa stresi dönemine denk gelmesiyle dikkat çekti.
Fidelity International Küresel Araştırmalar Genel Müdürü Becky Liu, son hareketi temel bir stratejik geri çekilmeden ziyade piyasa çalkantısına bağladı. Çin'in toplam Hazine tahvili pozisyonunun büyük ölçüde istikrarlı kaldığını, kısa sürede yaşanan oynaklığın son aylık düşüşe yol açtığını söyledi.
Bu değerlendirmeyi anlamak için Hazine Bakanlığı'nın Uluslararası Sermaye Hareketleri raporundaki ülke toplamlarının ötesine bakmak gerekiyor. Bu rakamlar varlıkların nerede kayıtlı olduğunu gösteriyor; ancak finansal kuruluşlar menkul kıymetleri başka ülkelerdeki müşterileri adına tutabiliyor. Dolayısıyla saklama hesabının bulunduğu ülke, nihai yatırımcının ülkesinden farklı olabilir.
Belçika ve Lüksemburg, Çin'in devlet varlık fonları ve devletle bağlantılı yatırım havuzları için yaygın olarak kullanılan kanallar olarak görülüyor. Belçika'nın elindeki ABD devlet borcu martta 454,0 milyar dolardı ve şubat ayına kıyasla yaklaşık aynı seviyede kaldı. Lüksemburg'un varlıkları da geçen yıl boyunca 439,4 milyar dolar civarındaydı.
Bu saklama düzenlemeleri, Pekin'in toplam riskini ölçme çabalarını zorlaştırıyor. Doğrudan bildirilen Çin pozisyonu, ABD'deki saklama ve raporlama kanalları üzerinden görülebilen devlet varlıklarının yalnızca bir bölümünü yansıtıyor. Doğrudan merkez bankası raporlamasının dışında faaliyet gösteren devlet ticari bankaları ve devlet varlık fonları da ölçümü daha güç hâle getiriyor.
Çin'in Dolar Varlıkları Nerede Tutuluyor Olabilir?
Dış İlişkiler Konseyi'nin kıdemli araştırmacısı Brad Setser, Çinli yetkililerin yatırımları farklı varlık sınıfları ve finans merkezlerine nasıl dağıttığını izledi. Çalışmaları, aylık Hazine verilerinde Çin satırının dışında kalan varlıkları da inceliyor.
G7'nin 2022 başında Rusya'nın rezervlerini dondurmasının ardından, Çinli rezerv yöneticileri Pekin'in Hazine tahvili alımlarının büyük bölümünü daha önce karşılayan Belçika merkezli saklama kuruluşu Euroclear'ı daha az kullanmaya başlamış görünüyor. Daha sonra Birleşik Krallık, Fransa ve Lüksemburg'da kayıtlı Hazine tahvili varlıkları birlikte yükseldi. Bu da Çin devletiyle bağlantılı hesapların daha geniş bir alana yayıldığına işaret ediyor.
Setser, toplamı hesaplamadaki temel zorluğu şöyle anlattı:
Asıl zor olan, Çin'in dünya genelindeki çeşitli saklama ve finans merkezleri üzerinden ne kadar tahvil tuttuğunu tahmin etmek.
Setser'in analizi, Belçika, Lüksemburg, Birleşik Krallık, Fransa ve Kanada üzerinden yönlendirilen varlıklar için düzeltme yapıyor. Bu düzeltmelerle Çin'in ABD'deki toplam finansal varlıklarının rezerv portföyünün yüzde 50 ila 55'i arasında kalması muhtemel.
Bu riskin büyük bölümü artık uzun vadeli Hazine tahvilleri yerine, kurum tahvillerinde ve vadesi daha kısa Hazine bonolarında bulunuyor. Kurum tahvilleri, ABD devlet kurumlarının veya hükümetle bağlantılı kuruluşların çıkardığı borçlanma araçlarıdır. Daha kısa vadeli bonolar yatırılan anaparayı daha erken geri öder ve rezerv yöneticilerinin paraya daha çabuk erişmesini sağlar.
Bu nedenle Çin'in doğrudan bildirilen Hazine tahvili pozisyonundaki düşüş, dolar cinsi varlıklardaki toplam pozisyonunun çok daha istikrarlı olabileceği ihtimaliyle birlikte değerlendirilmeli. Saklama yerlerinin ve elde tutulan menkul kıymet türlerinin değişmesi, portföyün tamamını tek bir aylık ülke rakamından izlemeyi zorlaştırıyor.
Tokyo, Yeni Destekleme İhtiyacını Washington Baskısıyla Dengeliyor
Japonya'nın ABD devlet borcunun en büyük yabancı sahibi olması, rezerv kararlarına daha geniş bir önem kazandırıyor. Yen almak için sürekli Hazine tahvili satılması, küresel tahvil piyasalarını etkileyebilir ve ABD hükümetinin borçlanma maliyetlerini artırabilir.
Washington, Tokyo'nun satışlara devam edip etmeyeceğini yakından izledi. M&G Investments portföy yöneticisi Vikas Pershad, Amerikalı politika yapıcıların verdiği mesajı şöyle anlattı:
ABD'li politika yapıcıların mesajı açıktı: Japonya için tercih edilen politika seçeneğinin Hazine tahvillerini satmak olmamasını umuyorlardı.
ABD'li ve Japon yetkililer, Japonya'nın döviz rezervleri üzerindeki baskıyı hafifletmenin başka yollarını da görüştü. Kritik mineraller, ileri teknoloji ve savunma tedarikinde daha fazla ticari iş birliği, Japonya'nın cari hesap pozisyonunu iyileştirerek rezerv varlıklarını tasfiye etme ihtiyacını azaltabilir.
Japonya, özel sermayeyi ülkeye geri çeken etkenlerle de karşı karşıya. Japonya Merkez Bankası'nın politika sıkılaştırmasıyla devlet tahvili getirileri 1990'lardan bu yana en yüksek seviyelerine ulaştı. On yıllar boyunca sıfıra yakın getiri sağlayan Japon borçlanma araçları, daha önce yurt dışında getiri arayan yatırımcılar için daha cazip hâle geldi.
Mart ayında Japon devlet tahvili fonlarına aylık rekor düzeyde para girişi yaşanması, özel yatırımcıların paralarını ülkeye geri getirmeye başladığına işaret etti. Ruffer fon yöneticisi Matt Smith, yurt içi getiriler yükseldikçe kurumların sermayeyi ülkeye geri getirme baskısının artmasını bekliyordu. Yenin önce yavaş güçlenebileceği, ardından hızla değer kazanabileceği uyarısında bulundu.
Hindistan ve Brezilya Varlıklarını Azaltırken Altın Öne Çıkıyor
Geri çekilme, Doğu Asya'nın ötesine, BRICS üyeleri dâhil büyük gelişmekte olan ekonomilere de yayıldı. Hindistan, 2025 boyunca Hazine tahvili varlıklarını 241,4 milyar dolardan 190,7 milyar dolara düşürdü. Bu, 50,7 milyar dolarlık ya da yüzde 21'lik azalmaya karşılık geliyordu. Hindistan'ın dört yıl içindeki ilk yıllık düşüşüydü.
Rezerv yöneticilerinin portföylerinde dolar cinsi varlıklara ne kadar ağırlık vereceklerini yeniden değerlendirmesiyle Brezilya da pozisyonunu azalttı. Hindistan'ın yıllık rakamları, Japonya ve Çin'de mart ayında yaşanan hareketlerden farklı bir dönemi kapsıyor. Bu da daha geniş çaplı ayarlamanın son aylık satış dalgasından önce başladığını gösteriyor.
Bank of Baroda ekonomisti Dipanwita Mazumdar, Hindistan'ın varlık azaltımını yalnızca getiri hesabı değil, stratejik bir değişiklik olarak nitelendirdi. Hindistan'ın rezerv yönetimini çeşitlendirdiğini ve doların zayıflayacağı beklentisiyle artan jeopolitik riskler karşısında ABD para birimine bağımlılığını kademeli olarak azalttığını söyledi.
Altın bu değişimde daha büyük bir pay almaya başladı. Uluslararası Para Fonu verilerine göre, yabancı merkez bankaları 1996'dan bu yana ilk kez toplamda ABD Hazine tahvillerinden daha fazla altın tuttu. Küresel rezervlerde altının payı, Çin, Rusya ve Türkiye'nin rekor alımlarıyla 2024'te yaklaşık yüzde 18'e yükseldi.
Rezerv yöneticileri, herhangi bir karşı taraf riskini taşımadığı için altına ilgi gösteriyor: Altının değeri bir borçlunun borcunu geri ödemesine bağlı değil. Yaptırımlara açık finansal kanalların dışında tutulan varlıkları da jeopolitik kısıtlamalara karşı koruma olarak görüyorlar.
Finansal altyapının siyasi silah olarak kullanılmasına yönelik kaygılar ve artan jeopolitik bölünmeler, altına ve dolar dışındaki araçlara yönelişi destekliyor. Bu uzun vadeli değişim; döviz kurları, likidite ihtiyacı ve tahvil fiyatlarının yol açtığı daha kısa vadeli hareketlerle birlikte yaşanıyor.
Özel Yatırımcılar ABD Varlıklarına Para Aktarmayı Sürdürüyor
Toplam Hazine tahvili varlıkları gerilerken ABD'ye yabancı yatırımlar gelmeye devam etti. Birleşik Krallık martta yaklaşık 29,6 milyar dolarlık alım yaparak bildirdiği pozisyonu 926,9 milyar dolara çıkardı. Yabancı özel yatırımcılar da ABD şirket tahvilleri ve hisse senetlerini almaya devam etti.
Mart ayında Hazine tahvillerinde işlemler bazında 13,5 milyar dolarlık giriş kaydedildi. İşlem rakamları alım ve satımları ölçerken, toplam varlıkların değeri piyasa fiyatlarındaki değişimlerden de etkileniyor. Bu nedenle yabancıların bildirdiği varlıkların keskin biçimde düştüğü aynı ayda net alım gerçekleşebilir.
Mart verileri, özel fonlar ve serbest yatırım fonlarının fiyat hareketlerine tepki verdiğini ve merkez bankası satışlarını kısmen dengelediğini gösteriyor. Ayrıca ABD'yi finanse eden yatırımcı bileşiminde de değişime işaret ediyor: Bazı resmi rezerv yöneticilerinin desteği azalırken pozisyonlarını hızla değiştirebilen yatırımcıların payı artıyor.
Merkez bankaları tarihsel olarak Hazine tahvillerine görece istikrarlı ve öngörülebilir bir talep tabanı sağladı. Serbest yatırım fonları ise çoğu zaman, birbiriyle ilişkili menkul kıymetler arasındaki küçük fiyat farklarından kazanç sağlamaya yönelik işlemler yapıyor. Bu nedenle talepleri işlem koşullarına bağlı.
Buna örnek olarak, bir Hazine tahvilinin fiyatıyla bağlantılı bir vadeli işlem sözleşmesinin fiyatı arasındaki farktan kazanç sağlamayı amaçlayan baz işlemi gösterilebilir. Vadeli işlem sözleşmesi, daha sonraki bir tarihte yapılacak işlemin koşullarını belirler. Bu tür stratejilerin daha fazla yer tutması piyasa likiditesini daha kırılgan hâle getirebilir; stres dönemlerinde fiyatları oynatmadan büyük miktarlarda alım veya satım yapmak zorlaşabilir.
ABD'nin Artan Borçlanma İhtiyacı Daha Öngörülemez Taleple Karşılaşıyor
Körfez'deki çatışmanın enflasyon kaygılarını artırıp Hazine tahvili getirilerini yükselttiği bir dönemde yabancı talep de değişiyor. Yatırımcılar ABD borcunu elde tutmak için daha yüksek getiri talep ederken, uzun vadeli tahvillerin son ihalelerine yönelik talep zayıfladı.
ABD Hazine Bakanlığı, 30 yıl vadeli tahvilleri 2007'den bu yana ilk kez yüzde 5'in üzerindeki getirilerle sattı. Yüksek getiriler alıcı çekmeye yardımcı olurken hükümetin yeni borçlanma maliyetini de artırıyor.
ABD, genişleyen federal bütçe açığı ve yıllık 1 trilyon dolara yaklaşan faiz giderleriyle karşı karşıya. Bu yükümlülükleri finanse etmek için daha fazla borç ihraç etmek gerekiyor. Üstelik en güvenilir yabancı resmi alıcılardan bazıları pozisyonlarını azaltıyor.
Mart ayında para birimlerini savunmaya yönelik acil ihtiyaç, rezerv yönetimindeki uzun vadeli değişimlerle bir araya geldi. Japonya'nın enerjiye bağımlılığı, Çin'in yurt dışındaki saklama merkezlerini kullanması, Hindistan'ın çeşitlendirme adımları ve merkez bankalarının altın alımları, bu ayarlamanın farklı yönlerini açıklamaya yardımcı oluyor.
Mart ayındaki düşüşün devam edip etmediğini gösterecek bir sonraki ölçüm, haziranda açıklanması beklenen nisan ayı Hazine verileriydi. 29 Mayıs itibarıyla geri çekilmenin ne kadar süreceği henüz belli değildi. Yeni açıklama, yabancı varlıklarının toparlanıp toparlanmadığını, daha da düşüp düşmediğini ya da ülkeler ve yatırımcı grupları arasında yer değiştirip değiştirmediğini gösterecekti.
Bilinmesi Gerekenler
- Yabancıların toplam Hazine tahvili varlıkları, satışlar ve değerleme kayıplarının etkisiyle şubattaki 9,49 trilyon dolardan martta 9,25 trilyon dolara geriledi.
- Çin'in bildirdiği varlıklar yaklaşık yüzde 6 düşerek 652,3 milyar dolara indi ve Eylül 2008'den bu yana en düşük seviyesini gördü.
- Yen üzerindeki baskı ve enerji ithalatı maliyetleri artarken Japonya pozisyonunu yaklaşık 47 milyar dolar azaltarak 1,191 trilyon dolara düşürdü.
- Yabancı yatırımcılar uzun vadeli Hazine tahvillerinde 142,1 milyar dolarlık değerleme kaybı yaşarken, işlem verileri Hazine tahvillerine 13,5 milyar dolarlık giriş olduğunu gösterdi.
- Yurt dışındaki saklama hesapları Çin'in toplam riskini ölçmeyi zorlaştırıyor; Setser, ABD'deki finansal varlıklarının rezerv portföyünün yüzde 50 ila 55'i arasında olduğunu tahmin ediyor.
- Hindistan, 2025'te Hazine tahvili varlıklarını yüzde 21 azalttı. Merkez bankalarının toplam altın varlıkları da 1996'dan bu yana ilk kez Hazine tahvillerini geride bıraktı.
- Birleşik Krallık martta 29,6 milyar dolarlık alım yaptı; yabancı özel yatırımcılar ABD şirket tahvilleri ve hisse senetlerini almaya devam etti.
- Nisan ayı varlık verilerinin haziranda açıklanması bekleniyordu. ABD'nin borçlanma ihtiyacı artarken bazı yabancı resmi alıcılar geri çekiliyor.






