Küçük alışverişler, yıllık gelire ulaşan borçlara dönüşüyor
Endonezya'da ödenmemiş çevrim içi eşler arası kredilerin tutarı, Finansal Hizmetler Otoritesine (OJK) göre Şubat 2026'da 100,69 trilyon rupiye ulaştı; bu, bir yıl öncesine kıyasla yüzde 25,75 artış anlamına geliyor. En az 90 gündür gecikmiş kredilerin oranı da önceki yılın yüzde 2,78 seviyesinden yüzde 4,54'e yükseldi. Bu rakamların ardında, alışveriş ve iş giderleri aylık gelirlerini çok aşan borçlara dönüşen genç çalışanlar var.
İçindekiler
- Küçük alışverişler, yıllık gelire ulaşan borçlara dönüşüyor
- Bir dizüstü bilgisayar, fazladan bir sıfır ve dört kredi kuruluşu
- Bugünkü para neden yarının faturasından ağır basabiliyor?
- Hızlı onay ve günlük masraflar
- Ödemeler aksayınca bitmek bilmeyen aramalar ve kredi sicili sorunları
- Kurallar maliyetleri sınırlıyor, ancak borçlular kredileri üst üste alıyor
- Yasa dışı kredi kuruluşları taciz ve veri risklerini artırıyor
- Malezya ve Çin'de de benzer baskılar görülüyor
- Bir borçlunun toparlanma süreci ve kredi tercihlerinin geleceği
- Öne çıkanlar
Jakarta'da yaşayan 28 yaşındaki sağlık çalışanı Indie, giydiği her şeyi, başından ayağına kadar taksitle aldı. Çevrim içi pazar yerlerindeki indirimler, şimdi al sonra öde hizmetlerini cazip kıldı; ilk taksitler de ödenebilir görünüyordu. Ancak iki ay içinde 50 milyon rupi, yani yaklaşık 3.700 dolar borçlandı. Bu tutar, aylık maaşının on katıydı.
Indie, artık karşılayamadığı taksitleri ödemek için birkaç eşler arası kredi uygulamasından borç aldı. Masrafların ne kadar hızlı biriktiğini değerlendirirken şöyle dedi:
Faiz ve ücretlerin biriktiğini düşünmediğim için kendimi çok aptal hissediyorum.
Endonezya'da çevrim içi krediler için kullanılan terim olan pinjol, paraya hızlı erişim sağlıyor. Indie gibi borçlular için bu kolaylık, bir borcu ödemek üzere yenisini alma döngüsüne dönüştü; faiz ve ücretler de borç miktarını artırmayı sürdürdü.
Endonezya İnternet Sağlayıcıları Birliğinin 2025'te yaptığı bir ankete göre çevrim içi borçluların yüzde 86,6'sını Y kuşağı ve Z kuşağı oluşturuyordu. Bu nedenle genç profesyoneller ve öğrenciler, hem büyüyen kredi piyasasının hem de geri ödemeler gelirlerinin karşılayabileceği tutarı aştığında ortaya çıkan mali sıkıntıların merkezinde yer alıyor.
Bir dizüstü bilgisayar, fazladan bir sıfır ve dört kredi kuruluşu
26 yaşındaki idari işler çalışanı Mawar, ruj ve makyaj malzemeleri gibi küçük alışverişlerinde 2024'te şimdi al sonra öde hizmetlerini kullanmaya başladı. Faiz masraflarını tam olarak anlamamıştı. Borçlanma limitleri otomatik olarak yükseldikçe, aylık 2,5 milyon rupilik maaşının iki katı olan beş milyon rupiye bir dizüstü bilgisayar aldı.
Taksitler maaşının büyük bölümünü tüketmeye başlayınca Mawar nakit bulmak için eşler arası kredi uygulamalarına yöneldi. Borçlanma limiti sonunda 20 milyon rupinin üzerine çıktı; bu, aylık gelirinin neredeyse on katıydı.
Eylül 2025'te Mawar, kredi başvurusuna yanlışlıkla fazladan bir sıfır ekleyerek 1,8 milyon rupi yerine 18 milyon rupi borç aldı. 10 milyon rupi geri ödedi, ancak paranın bir kısmını tutarın tamamını hemen iade etmek yerine önceki taksitlerini ödemek için kullandı.
Ocak 2026'ya gelindiğinde yalnızca bu kredi için aylık ödeme dört milyon rupiye ulaşmış, aylık maaşını 1,5 milyon rupi aşmıştı. Ardından dört kredi kuruluşuna toplamda yaklaşık 30 milyon rupi borcu olduğunu öğrendi.
Mawar'ın yaşadıkları, tek tek ele alındığında ödenebilir görünen alışverişlerin nasıl maaşların karşılayamayacağı bir toplam ödeme yüküne dönüşebildiğini gösteriyor. Otomatik olarak yükselen kredi limiti, borçlunun daha fazla para almasına olanak tanırken geri ödeme için kullanılabilecek aylık gelir aynı kalabiliyor.
Bugünkü para neden yarının faturasından ağır basabiliyor?
Endonezya Üniversitesinin Ekonomi ve Toplumsal Araştırmalar Enstitüsünde araştırmacı olan Dr. Prani Sastiono, bu kararları açıklamaya yardımcı olan psikolojik bir eğilime dikkat çekti. Şimdiki zaman yanlılığı olarak bilinen bu eğilim, hemen elde edilen bir faydaya daha sonra ortaya çıkacak bir maliyetten daha fazla ağırlık vermek anlamına geliyor.
Şimdiki zaman yanlılığı söz konusu; borçlular paraya bugün sahip olmanın faydasını, biriktirdikleri ve gelecekte geri ödemeleri gerekecek borçtan daha ağır basıyor gibi görüyor.
Dr. Prani, geri ödeme gücüne aşırı güven duyulmasını da bir etken olarak gösterdi. Mevcut yükümlülükler maaşın büyük kısmını tüketiyor olsa bile borçlu, gelecekteki gelirinin bir alışverişi karşılayacağını düşünebilir.
OJK Finansal Hizmetlerde Ticari Davranış Denetimi, Eğitim ve Tüketicinin Korunması İcra Başkanı Dr. Friderica Widyasari Dewi, sosyal medyada popülerleşen tutumların Y kuşağı ve Z kuşağını özellikle savunmasız bırakabileceği uyarısında bulundu.
Birçok genç, tüketim ihtiyaçları ve düşüncesiz harcamalar için borçlandığından çevrim içi kredilerin tuzağına düşüyor. “You Only Live Once” ve “Fear Of Missing Out” ilkeleri nedeniyle mali sorunlarla karşılaşıyorlar.
Fear Of Missing Out, başkaları bir akıma uyarken geride kalmış hissetmeyi ifade ediyor. You Only Live Once ise kimi zaman gelecekteki sonuçlara pek dikkat etmeden bugünü yaşamaya teşvik ediyor. Her ikisi de acil durum birikimi yapmaya yer bırakmayan harcamalara yol açabiliyor.
Gençlerin kişisel bilgilerini çevrim içi paylaşma alışkanlığı da başka bir risk yaratıyor. Sosyal medyaya dikkatsizce yüklenen kimlik kartları ve ev adresleri, sorumsuz kişiler tarafından kötüye kullanılabilir; borçluların kimlikleri ve kişisel verileri de risk altına girer.
Hızlı onay ve günlük masraflar
Dr. Prani, kredi uygulamalarında borçlanma sürecinin nispeten zahmetsiz olduğunu, kimi zaman yalnızca kimlik kartı ve gelir beyanı gerektiğini söyledi. Şartlar asgari düzeyde tutulurken ücret ve faiz açıklamaları her zaman bütünüyle açık olmayabiliyor.
Günlük yüzde 0,3 faiz oranı ekranda düşük görünebilir. Bu oran, geri ödeme koşullarının ve bileşik faizin faturayı nasıl etkilediği hesaba katılmadan, 365 günde borç alınan tutarın yüzde 109,5'ine ulaşır. Bileşik faiz, faizin ödenmemiş bakiyeye eklenmesi ve ardından bu daha yüksek tutar üzerinden yeniden faiz uygulanmasıdır.
Orta Cava'daki Salatiga'da çamaşırhane işletmecisi olan 33 yaşındaki Krisna Bagus, 2023'te nakit akışı sorunları yedi teslim noktası bulunan işletmesini tehdit edince çevrim içi kredilere yöneldi. Gururu, şubeleri kapatmaya yanaşmamasına neden oldu ve hızla para bulmak istiyordu. Pinjol'ün kendisine neden cazip geldiğini şöyle anlattı:
Daha düşük faiz uygulayacak bir banka kredisine başvurabilirdim ama süreç zaman alırdı. İşten her gün eve dönerken pinjol reklamı yapan kocaman bir reklam panosu görüyordum; ben de çözüm bu, diye düşündüm.
Krisna, Mart 2023'te ilk kredi uygulamasına kaydolduğunda aylık geliri yalnızca 12 milyon rupi olmasına rağmen 16 milyon rupiye kadar para çekebiliyordu. Para bir dakikadan kısa sürede hesabına geçti. Birkaç ay içinde çeşitli platformlara toplamda 150 milyon rupiden fazla borçlandı.
Kullanıcılar ödemelerini düzenli yaptıkça borçlanma limitlerini otomatik artıran uygulamalar, giderek daha büyük kredileri teşvik edebiliyor. Mawar'ın yükselen limiti ve Krisna'nın paraya hızla erişmesi, borçlanmanın hızı ve miktarının kişinin geri ödeme kapasitesini nasıl aşabildiğini gösteriyor.
Ödemeler aksayınca bitmek bilmeyen aramalar ve kredi sicili sorunları
OJK, Nisan 2026'da en az 90 gün gecikmiş kredilerin Şubat ayındaki oranının bir yıl önceki yüzde 2,78'e kıyasla yüzde 4,54'e yükseldiğini açıkladı. TWP90 adı verilen bu ölçüt, çevrim içi kredi piyasasındaki ciddi ödeme gecikmelerini takip ediyor.
Geri ödeme güçlüklerinin artması, galbay hareketinin doğmasına da katkıda bulundu. Terim, “ödeyememe” anlamındaki gagal bayar ifadesinden geliyor. Bazı borçlular, yırtıcı olarak gördükleri kredi uygulamalarına tepki olarak ödemeleri bilerek durduruyor.
Yalnızca bu adla tanınan 31 yaşındaki serbest çalışan sosyal medya yöneticisi Cocoa, sekiz kredi kuruluşuna 100 milyon rupiden fazla borçlandıktan sonra Şubat ayında ödemelerini durdurdu. Büyük kredilerin ödemelerini bırakırken küçük bakiyeleri kapatmayı seçti. Tahsilat görevlilerinin yarattığı baskıyı şöyle anlattı:
Başta borç tahsilat görevlilerinden endişe ettim ama bunu yaşayan başkaları göründüğü kadar korkutucu olmadığını söyledi. Telefonumu uçak moduna almak zorunda kaldım; çünkü 15 dakika içinde tahsilat görevlilerinden 70'e kadar telefon alabiliyordum.
Borçlarını ödeyemeyenler, OJK'nin Finansal Bilgi Hizmetleri Sistemi'nde (SLIK), eski adıyla BI Checking'de olumsuz kayda geçme riskiyle de karşı karşıya. Kredi kuruluşları, kişilerin kredi geçmişini kontrol etmek için bu sistemi kullanıyor. Kara listeye alınmak, onlarca yıl krediye erişimi engelleyebilir, konut kredisi onaylarını geciktirebilir ve iş fırsatlarını kısıtlayabilir.
Finans analistleri, konut kredisine başvurma potansiyeli olan kişilerin yüzde 70'inin olumsuz SLIK kayıtları nedeniyle kredi kontrollerinden geçemediği uyarısında bulundu. Bu kayıtlar çoğu zaman borçluların gözden kaçırdığı küçük gecikmiş ödemelerden kaynaklanıyor. Bunun yol açtığı dışlanma, “medeni ölüm” olarak tanımlandı.
30 yaşından önce kara listeye giren gençler, orta yaşlarına kadar konut ya da taşıt kredisi almakta zorlanabilir. Özellikle finans kuruluşlarında resmî bir işe girmek de güçleşebilir. Endonezya'nın Altın Endonezya vizyonunu gerçekleştirmeyi hedeflediği 2045'te, bazı kişiler gelir sahibi olmalarına rağmen resmî finans sisteminin dışında kalabilir.
Kurallar maliyetleri sınırlıyor, ancak borçlular kredileri üst üste alıyor
OJK, 2023'te daha sıkı kurallar getirdi. Bu kurallar arasında günlük azami faiz oranının kademeli olarak 2024'te yüzde 0,3, 2025'te yüzde 0,2 ve 2026'dan itibaren yüzde 0,1 olarak belirlenmesi de yer alıyor. Kurallara göre faiz, idari ücretler ve gecikme cezaları dahil toplam borçlanma maliyeti, başlangıçta alınan anaparanın yüzde 100'ünü aşamıyor.
Kredi kuruluşlarının, hâlihazırda üç kredi uygulamasında ödenmemiş borcu bulunan kişilere kredi vermesi de yasak. OJK, 2020'den bu yana çeşitli ihlaller nedeniyle en az 70 eşler arası kredi kuruluşunun lisansını iptal etti.
Ekonomi ve Hukuk Araştırmaları Merkezi dijital ekonomi direktörü Nailul Huda, sektörün 2016 civarında başlayan hızlı büyümesinden bu yana düzenlemelerin sıkılaştırıldığını söyledi. Eski uygulamaların masrafları nasıl sunduğunu şöyle anlattı:
Eskiden bazı uygulamalar, faiz oranlarının günlük olduğunu belirtmeden yalnızca yüzde 0,6 ile yüzde 0,8 arasında değiştiğini söylerdi.
Buna rağmen borçluların yaşadıkları, birden fazla krediyi sınırlamaya yönelik kuralların uygulanmasında açıklar bulunduğuna işaret ediyor. 8 Mayıs 2026 tarihli haber için görüşülen altı borçlunun tamamı, bir dönem aynı anda üçten fazla çevrim içi kredi kuruluşuna borçluydu. Dördü aynı anda bir düzineden fazla kuruluştan kredi almıştı.
Bu deneyimler, ağır borç yükü altındaki kişilere kredi kuruluşlarının yeni kredi vermesini önlemeyi amaçlayan kısıtlamaların tutarlı biçimde uygulanmadığını düşündürüyor. Bir kişinin birçok uygulama üzerinden borç biriktirebildiği durumda, tek tek kredilerin maliyetine getirilen sınır gerekli korumanın ancak bir bölümünü sağlıyor.
Yasa dışı kredi kuruluşları taciz ve veri risklerini artırıyor
OJK denetimi dışında faaliyet gösteren yüzlerce lisanssız kredi kuruluşu bulunuyor. Bu yasa dışı platformlar genellikle saldırgan tahsilat yöntemleri kullanıyor, kişisel verileri kötüye kullanıyor ve aşırı ücretler uygulayarak borçluları daha derin borç döngülerine itiyor.
Yetkililer, yalnızca Ocak-Temmuz 2024 döneminde yasa dışı kredi faaliyetleriyle ilgili 9.596 şikâyet aldı. Bu platformlarla uğraşan borçlular için taciz ve kişisel bilgilerin istismarı başlıca kaygılar arasında yer alıyor.
Kredilere kolay erişim ile kişisel verilerin savunmasızlığı, dolandırıcılık ve siber suç risklerini de beraberinde getiriyor. Bunlar arasında kara para aklama ve banka hesaplarına izinsiz erişim bulunuyor. Tehlikeler, borçlunun başlangıçta geri ödemeyi kabul ettiği tutarın ötesine uzanıyor.
Malezya ve Çin'de de benzer baskılar görülüyor
Endonezya'nın yaşadığı zorluklar, Asya genelindeki daha geniş bir tablonun parçası. Malezya'da 30 yaşın altındaki 53.000 kişinin 2023 sonu itibarıyla yaklaşık 423 milyon dolara denk gelen 1,9 milyar Malezya ringiti borcu vardı. Ülkede yalnızca 2023 yılında şimdi al sonra öde işlemlerinin sayısı 77,3 milyona ulaştı.
Malezya'nın 2025 tarihli Tüketici Kredisi Yasa Tasarısı, bu hizmetleri Tüketici Kredisi Komisyonu aracılığıyla ve şimdi al sonra öde sağlayıcılarına kredi kuruluşlarına bildirimde bulunma zorunluluğu getirerek düzenlemeyi amaçlıyor. Tasarı, Endonezya'nın henüz tam olarak uygulamadığı bildirim düzenlemeleri yoluyla sorumsuz kredi uygulamalarına yaptırım getirmeyi hedefliyor.
Çin'de hanelerin geri ödeyemediği kredi sayısı 2021 ile 2024 arasında neredeyse iki katına çıktı. Düşük finansal okuryazarlık, genç işsizliğinin yüksek olması ve ücretlerin durgun seyretmesi baskıyı artırdı.
Bölge genelinde fabrika işçileri, genç profesyoneller ve dijital platformlar üzerinden çalışanlar borç döngülerine kapılmış durumda; ödemelerin aksamasından ve tahsilat görevlilerinin aramalarından korkuyorlar. Endonezya'nın deneyimi, dijital borçlanmanın kolaylaşmasının gençlerin harcamaları ve hane halklarının belirsiz mali durumlarıyla nasıl iç içe geçtiğindeki daha geniş değişimi yansıtıyor.
Endonezya, genç çalışanlardan oluşan büyük nüfusunun 2045'e kadar ekonomik büyümeyi desteklemesini bekliyor. Milyonlarca kişi tasarruf edip sürdürülebilir biçimde borçlanarak mali güvence oluşturmak yerine borç içinde kalır ve resmî finans sisteminin dışında bırakılırsa bu demografik avantaj bir yük hâline gelebilir.
Bir borçlunun toparlanma süreci ve kredi tercihlerinin geleceği
Krisna sonunda 150 milyon rupilik borcunu kapattı. 2024'ün başlarında ödemeleri durdurdu, anapara ve faiz için para biriktirdi ve gecikme ücretlerinin silinmesi konusunda kredi kuruluşlarıyla anlaştı. 2024'ün sonunda tüm borçlarını ödemişti.
2025'te iki arkadaşı kendi borç sorunlarını ona açtı. Bunun üzerine Krisna deneyimlerini sosyal medyada paylaşmaya ve borçlarını kapatma stratejisini anlattığı bir e-kitap yazmaya başladı. E-kitabı 39.000 rupiye sundu; fiyata, üyelerin borçtan kurtulma önerilerini paylaştığı bir WhatsApp topluluğuna erişim de dahildi.
Krisna, kendi deneyiminin yardım etme isteğini harekete geçirdiğini söyledi:
Yardım etmek istiyorum; çünkü bu kadar çok borcun içinde olmanın ne kadar kötü hissettirdiğini biliyorum.
Çıkış yolu arayanlara dair umudunu da şöyle dile getirdi:
En azından bazı kişilerin borçtan daha hızlı kurtulmasına yardımcı olmasını umuyorum.
Bu örnekler birkaç yıla yayılıyor ve borcun ne kadar hızlı büyüyebileceğini, toparlanmanın ise ne kadar uzun sürebileceğini gösteriyor:
- Mart 2023: Krisna ilk kredi uygulamasına kaydoldu ve 16 milyon rupiye erişim sağladı.
- 2024 başları: Krisna ödemeleri durdurdu ve üzerinde anlaşılan geri ödeme için para biriktirmeye başladı. O yılın sonunda borçlarını kapattı.
- 2024: Mawar küçük alışverişlerinde şimdi al sonra öde hizmetlerini kullanmaya başladı.
- Eylül 2025: Mawar yanlışlıkla 1,8 milyon rupi yerine 18 milyon rupi borç aldı.
- Ocak 2026: Mawar'ın bu kredi için aylık ödemesi dört milyon rupiye ulaştı; dört kredi kuruluşuna olan toplam borcu yaklaşık 30 milyon rupiydi.
- Şubat 2026: Cocoa, sekiz kredi kuruluşuna 100 milyon rupiden fazla borçlandıktan sonra ödemelerini durdurdu.
- Nisan 2026: OJK, Şubat ayına ilişkin ödenmemiş kredi ve gecikmiş ödeme rakamlarını açıkladı.
Politika önerileri arasında, sermayeyi bankaların sağladığı, finansal teknoloji şirketlerinin ise teknoloji ortağı olarak çalıştığı ekosistem kredilendirme modelleri bulunuyor. Borçlular bankaların kriterlerine göre değerlendirilirken kredi riski, yeterli denetime tabi olmayan bireysel yatırımcılardan kurumsal yapılara aktarılıyor ve dijital kredi erişimi korunuyor.
Finansal okuryazarlık hâlâ kritik bir savunma hattı. 2022 Ulusal Finansal Okuryazarlık ve Kapsayıcılık Anketi, 15-17 yaşlarındaki Endonezyalıların yalnızca yüzde 43'ünün yeterli finansal okuryazarlığa sahip olduğunu ortaya koydu; ülke genelindeki ortalama yüzde 49,7'ydi.
Bir krediyi anlamak, ilk taksitin ne kadar olduğunu bilmekten fazlasını gerektiriyor. Borçluların faiz, ücretler ve toplam geri ödeme yükümlülüğünü; günlük oranların yıllık bazda yüzde 100'ü aşan tutarlara nasıl ulaşabildiğini de kavraması gerekiyor. Mütevazı maaşlarını şimdiden birkaç kredi kuruluşuna bölüştüren genç çalışanlar için dijital kolaylığın gerçek bedeli, gelecekleri için ellerinde kalan para.
Öne çıkanlar
- Endonezya'daki ödenmemiş çevrim içi eşler arası kredilerin tutarı Şubat 2026'da 100,69 trilyon rupiye ulaştı; bu, bir yıl öncesine göre yüzde 25,75 artış demek.
- 2025'te yapılan bir ankete göre çevrim içi borçluların yüzde 86,6'sını Y kuşağı ve Z kuşağı oluşturuyordu.
- En az 90 gün gecikmiş kredilerin oranı, bir yıl önceki yüzde 2,78'den yüzde 4,54'e yükseldi.
- Borçlular, otomatik olarak yükselen limitlerden, birden fazla uygulamadan alınan kredilerden ve maaşlarını aşan geri ödemelerden söz etti.
- OJK'nin kademeli kuralları, 2026'dan itibaren günlük faizi yüzde 0,1 ile sınırlandırıyor ve toplam borçlanma maliyetini anaparanın yüzde 100'üyle kısıtlıyor.
- Görüşülen altı borçlunun tamamı aynı anda üçten fazla çevrim içi kredi kuruluşuna borçluydu; bu durum uygulamadaki eksikliklere işaret ediyor.
- Olumsuz SLIK kayıtları konut kredilerine, diğer kredilere ve bazı iş fırsatlarına erişimi kısıtlayabiliyor.
- Yasa dışı kredi kuruluşlarıyla ilgili şikâyetler, kişisel verilerin kötüye kullanılması ve tahsilat tacizi borçluların karşı karşıya olduğu riskleri artırıyor.
- Krisna, geri ödeme için para biriktirip gecikme ücretlerinin silinmesi konusunda anlaşarak 2024'ün sonunda borçlarını kapattı.






