İki Pakistanlı Aday Tiangong İçin Yeni Bir Sayfa Açıyor
Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud, Çin'in Tiangong uzay istasyonu için eğitim almak üzere Pekin'e geldi. İkili, yörüngedeki laboratuvarda görev alacak misyonlara katılmak üzere seçilen ilk yabancı ülke vatandaşları oldu. Pakistanlı iki adaydan birinin, faydalı yük uzmanı olarak bilimsel çalışmalar yürütmek üzere 2026'nın sonlarında bir Shenzhou uçuşuna katılması bekleniyor.
İçindekiler
- İki Pakistanlı Aday Tiangong İçin Yeni Bir Sayfa Açıyor
- Pakistan'ın Uzay Uçuşu Anlaşması Nasıl Şekillendi?
- Misyon Pakistan İçin Ne Anlama Geliyor?
- Uydu Ortaklıkları Afrika ve Güney Amerika'ya Ulaşıyor
- Ay Örnekleri Ortak Bilimsel Kaynağa Dönüşüyor
- Mars ve Güneş Misyonları Başka Katılım Fırsatları Sunuyor
- Laboratuvar ve Birlik Derin Uzay Ağları Kuruyor
- İki Ay Araştırma Ağı Şekilleniyor
- ABD ile İş Birliği Neden Kısıtlı?
- Bölünmüş Uzay Ekonomisinin Maliyeti
- Yörüngedeki Bir Laboratuvara Kimler Erişebilecek?
- Öne Çıkanlar
Adayların gelişi, 11. Çin Uzay Günü'ne ve Çin uzay programlarının 70. yıl dönümüne denk geliyor. Pekin, 24 Nisan 2026'da düzenlenen kutlamalarda daha geniş kapsamlı bir mesaj verdi: İnsanlı uzay uçuşu, uydu hizmetleri ve Ay ile Mars araştırmalarındaki artan kapasitesi, uluslararası ortaklar için fırsatlar yaratmalı.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, cuma günü düzenlenen olağan basın toplantısında bu tutumu dile getirdi. Uzay araştırmalarını ortak bir çaba olarak tanımlayan Guo, bunun büyük güçler arasındaki bir rekabet olarak görülmesine karşı çıktı.
Uzay, büyük güçler arasındaki rekabetin "arenası" değildir. Çin, uzayda açık bir "dost çevresi" oluşturmak ve insanlığın uzayı keşfetmeye yönelik ortak davasını ilerletmek için tüm taraflarla çalışmayı sürdürecektir.
Pakistanlı adaylara yönelik eğitim programı, bu diplomatik mesaja somut bir nitelik kazandırıyor. Çin, yörüngede çalışan bir uzay istasyonuna başka bir ülkenin erişimini sağlarken Afrika'daki uydu iş birliğini, Güney Amerika'daki çevresel izlemeyi ve Ay araştırmalarına uluslararası katılımı kapsayan daha geniş bir ağ kuruyor.
Bu ortaklıklar, ABD'nin öncülük ettiği rakip bir ağla eş zamanlı olarak gelişiyor. Artemis Anlaşmaları ve Uluslararası Uzay İstasyonu ortaklığı Washington'ın yaklaşımının bir parçasıyken Çin, Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu'nu ve Küresel Güney ülkeleriyle anlaşmalarını genişletiyor. Temel mesele giderek daha fazla kimin, hangi kurallar çerçevesinde ve hangi ortaklıklar aracılığıyla katılabileceği hâline geliyor.
Pakistan'ın Uzay Uçuşu Anlaşması Nasıl Şekillendi?
SUPARCO olarak bilinen Pakistan Uzay ve Üst Atmosfer Araştırma Komisyonu ile Çin İnsanlı Uzay Ajansı, Şubat 2025'te kapsamlı bir iş birliği anlaşması imzaladı. Anlaşma, Pakistan'ın Çin'in insanlı uzay uçuşu programına katılımı için çerçeveyi oluşturdu ve yaklaşık bir yıl süren ikili müzakere sürecini başlattı.
Ali ve Daud, güçlü akademik nitelikler ve fiziksel dayanıklılık aranan zorlu seçim süreçlerini geçti. Son aday havuzunda deneyimli pilotlar ve havacılık-uzay alanlarıyla ilgili disiplinlerde doktora derecesi almış kişiler yer aldı. Adayların Çin Astronot Araştırma ve Eğitim Merkezi'ne, diğer adıyla Çin Astronot Merkezi'ne gelişi, programı seçim aşamasından olası bir uçuşa hazırlık aşamasına taşıyor.
Adaylar, Tiangong'un üç modülünün ve Shenzhou uzay aracının nasıl çalıştığını öğrenirken yedek astronot olarak görev yapacak. Gelecekteki bir misyon için içlerinden biri seçilmeden önce her ikisinin de eğitimi ve değerlendirmeleri tamamlaması gerekiyor. Faydalı yük uzmanı, uzay aracını kullanmak yerine bilimsel deneylerden ve ekipmandan sorumludur.
Planlanan araştırmalar malzeme bilimi, akışkan fiziği, yaşam bilimleri ve biyoteknolojiyi kapsıyor. Mikro yerçekimi, yörüngedeki bir istasyonda cisimlerin neredeyse ağırlıksız göründüğü koşuldur ve araştırmacıların malzemelerin, sıvıların ve canlı sistemlerin Dünya'dakinden nasıl farklı davrandığını incelemesine olanak tanır. Programda iklim değişikliğinin etkilerini azaltma, gıda güvenliği ve sanayi inovasyonu alanlarındaki olası uygulamalar belirleniyor.
Anlaşmaya, astronotların hazırlanmasına ve Pakistan'ın Ay araştırmalarındaki gelecekteki rolüne ilişkin başlıca tarihler şöyle:
- Şubat 2025: SUPARCO ile Çin İnsanlı Uzay Ajansı, Pakistan'ın Çin'in insanlı uzay uçuşu programına katılımını sağlayan anlaşmayı imzaladı.
- 24 Nisan 2026: Ali ve Daud'un Pekin'e gelişi, Çin'in 11. Uzay Günü'ne ve uzay programlarının 70. yıl dönümüne denk geliyor.
- 2026'nın sonları: Eğitim ve değerlendirmelerin tamamlanması koşuluyla Pakistanlı adaylardan birinin gelecekteki bir Shenzhou misyonunda uçması bekleniyor.
- 2028: Chang'e-8 misyonu kapsamında Pakistan'a ait bir Ay gezgicinin gönderilmesi planlanıyor.
Misyon Pakistan İçin Ne Anlama Geliyor?
Başbakan Shehbaz Sharif, astronot misyonunu "Pakistan-Çin stratejik ortaklığının kalıcılığının" bir yansıması olarak nitelendirdi. Başbakanlık'ta iki adayla yaptığı görüşmede, hazırlık sürecini Pakistan için yeni bir başarıyla ilişkilendirdi.
Pakistan tarihine yeni bir sayfa yazacağınıza inanıyorum.
Sharif, misyonun iki ülke arasındaki ilişkilere "yeni boyutlar" katacağını da söyledi. Bu hedefi, dostluklarının uzaya taşınacağı imgesiyle anlattı.
Pakistan ile Çin'in dostluğu yıldızlara uzanmaya ve gökyüzünün zirvelerine dokunmaya hazır.
Pakistan'ın katılımı, ülkenin kendi fırlatma kapasitesine milyarlarca dolar yatırım yapmasına gerek kalmadan insanlı uzay uçuşlarına erişim sağlıyor. Misyon, bir Pakistan vatandaşını uzaya göndermenin "yüksek teknolojiye dayalı kısa yolu" olarak tanımlanırken Chang'e-8 için planlanan Ay gezgici de ortaklığı Dünya yörüngesinin ötesine taşıyor.
Çin kesin bir fırlatma tarihi vermedi ve iki adaydan hangisinin uçacağını açıklamadı. İlk aşamada adayların eğitimi ve değerlendirilmesi gerekiyor; beklenen en erken uçuş dönemi olarak 2026'nın sonları gösteriliyor.
Uydu Ortaklıkları Afrika ve Güney Amerika'ya Ulaşıyor
Çin'le yeni uydu iş birliği anlaşmaları yapan ülkeler arasında Somali de yer alıyor. Yakın zamanda Librevil'de düzenlenen NewSpace Africa Konferansı'nda, Çin'in Kara Uydusu Uzaktan Algılama Uygulamaları Merkezi ile Somali İletişim ve Teknoloji Bakanlığı arasında bir Mutabakat Zaptı imzalandı.
Anlaşma, yerdeki koşullar hakkında bilgi toplamak için uyduların kullanılması anlamına gelen Dünya gözlemine odaklanıyor. Hedeflenen uygulamalar arasında çevresel izleme ve veriye dayalı kalkınma kararları bulunuyor. Bu anlaşma, Çin'in Afrika ülkeleriyle yaptığı daha geniş kapsamlı uydu iş birliği anlaşmalarının bir parçası.
Tiangong, bu ilişkinin kültürel bir unsurunu da taşıyor: Afrikalı gençlerin yaptığı on resim istasyonda sergileniyor. Çinli yetkililer, bu sergiyi teknik iş birliğinin yanında kültürel alışverişe de yer veren kapsayıcı yaklaşımın bir parçası olarak nitelendiriyor.
Brezilya, çok daha uzun soluklu bir ortaklığa örnek oluşturuyor. Çin-Brezilya Dünya Kaynakları Uydusu programı onlarca yıldır faaliyet gösteriyor ve Amazon yağmur ormanlarının izlenip korunmasında kullanılan bilgiler sağlıyor. Programın çalışmaları, uzay teknolojisini çevrenin korunması ve kaynak yönetimiyle buluşturuyor.
Bu projeler, Kuşak ve Yol Girişimi'nin uzay bilgi koridoru ile Küresel Kalkınma Girişimi kapsamında yürütülüyor. Çin, uydu altyapısını sahadaki kalkınma projeleriyle ilişkilendirerek ortak ülkelere telekomünikasyon, gözetleme ve seyrüsefer alanlarında entegre hizmetler sunuyor. Bu ortaklıkların pratik değeri çoğu zaman insanları yörüngeye göndermekten ziyade Dünya'da kullanılan bilgi ve hizmetlerde yatıyor.
Ay Örnekleri Ortak Bilimsel Kaynağa Dönüşüyor
Altı ülkeden yedi kuruma, Nisan 2025'te Çin'in Chang'e-5 misyonunun Dünya'ya getirdiği Ay örneklerini inceleme izni verildi. Katılımcı ülkeler Fransa, Almanya, Japonya, Pakistan, Birleşik Krallık ve ABD'ydi.
Chang'e-5, 1.731 gram Ay malzemesi getirdi. Bu örneklerin incelenmesi sonucunda Çinli bilim insanları daha önce bilinmeyen magnesiochangesite-(Y) ve changesite-(Ce) adlı iki mineral belirledi. Uluslararası Mineraloji Birliği her iki minerali de resmen onaylayıp sınıflandırdı.
Bu mineraller, Dünya'ya getirilen örneklerde küresel ölçekte belirlenen yedinci ve sekizinci yeni Ay mineralleri oldu. Keşifleri, başka bir gök cisminden örnek toplamanın neden önemli olduğunu gösteriyor: Araştırmacılar, yalnızca uzaktan gözlem yapmak yerine örneklerin bileşimini doğrudan inceleyebiliyor.
ABD'deki kurumların da katılımı, iki ülkenin uzay ajansları arasındaki iş birliğini etkileyen kısıtlamalara rağmen Çin'in bilimsel kaynaklarına uluslararası erişimin sürdürülebildiğini gösteriyor. Bu örnekte ortak kaynak, bilimsel araştırmaya açık Ay malzemesi.
Mars ve Güneş Misyonları Başka Katılım Fırsatları Sunuyor
Çin Ulusal Uzay İdaresi, Mars'tan örnek getirecek Tianwen-3 misyonunun beş uluslararası ortak yük taşıyacağını açıkladı. Fırlatmanın yaklaşık 2028'de yapılması planlanıyor. Faydalı yük, uzay aracının belirli bir görevi yerine getirmesi için taşıdığı bir cihaz veya pakettir.
Seçilen projeler arasında, yaşam izlerini arayacak ve Uzay Araştırmaları Komitesi'nin öncülük ettiği Mars PEX spektrometresi bulunuyor. Spektrometre, mevcut maddelerin belirlenmesine yardımcı olmak için onlarla ilişkili sinyalleri inceler.
Macau Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Mars'taki moleküler iyon bileşimini analiz edecek bir cihaz geliştiriyor. Hong Kong Çin Üniversitesi ise Mars atmosferindeki su izotoplarını tespit etmesi amaçlanan lazerli heterodin spektrometreye katkıda bulunuyor. İzotoplar, kütleleri farklı olan aynı element türleridir ve bilim insanlarına inceledikleri maddeleri araştırmak için başka bir yöntem sunar.
Çin, Güneş gözlem misyonu Xihe-2 için de uluslararası iş birliği fırsatlarını duyurarak ortaklarını Güneş araştırmalarında birlikte çalışmaya davet etti. Bu davet, Pekin'in dünya genelindeki araştırmacılara on büyük bilimsel proje ve tesisi açma taahhüdüyle birlikte yapıldı.
Çin Meridyen Projesi, bu daha geniş bilimsel erişim olanağının bir parçası hâline geldi. Proje, 18 ülkede 267 kuruluşa hizmet verdi. Ay örnekleri ve planlanan Mars cihazlarıyla birlikte değerlendirildiğinde bu proje, Çin'in iş birliği gündemine astronot değişimlerinin ötesine geçen bir araştırma boyutu kazandırıyor.
Laboratuvar ve Birlik Derin Uzay Ağları Kuruyor
Derin Uzay Araştırmaları Laboratuvarı (DSEL), 2022'de Anhui eyaletinin Hefei kentinde kuruldu. Laboratuvar, uluslararası araştırma ağları oluştururken Çin'in Ay ve gezegen bilimine katkılarını koordine ediyor.
Laboratuvar, Queqiao-2 aktarma uydusu ve Chang'e-6 misyonlarında önemli rol oynadı. Chang'e-6, insanlık tarihinde ilk kez Ay'ın Dünya'dan görünmeyen yüzünden örnekler getirdi ve Ay araştırmalarına yeni bir malzeme kaynağı ekledi.
DSEL'deki bilim insanları şu anda Ay'da insan yerleşimini inceliyor ve Chang'e-7 ile Chang'e-8 sırasında test edilmesi beklenen teknolojiler geliştiriyor. Bu misyonlar, kalıcı bir Ay araştırma üssü kurma yolunda atılan adımlar olarak tanımlanıyor.
Çin ve ortak kuruluşlar, Temmuz 2025'te Uluslararası Derin Uzay Araştırmaları Birliği'ni (IDSEA) kurdu. Bu, derin uzay araştırmalarına adanmış, Çin'in öncülüğünde kurulan ilk küresel bilim kuruluşu.
Birlik, 30'dan fazla ülkeden 85 kurumsal üyeyi ve 60 ülkeden 600'ün üzerinde bilim insanını bünyesine kattı. Daha önce 2025 sonuna kadar kurumsal üyeliğin 100'e ulaşacağı tahmin edilmişti; birlik için açıklanan üye sayısı ise 85 olarak kaldı. Kurumların ve bireylerin katılımı, bilim insanlarına Çin'in genişleyen araştırma ağı içinde çalışma olanağı sağlayan başka bir kanal sunuyor.
İki Ay Araştırma Ağı Şekilleniyor
Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS), ABD öncülüğündeki Artemis programına Çin liderliğinde geliştirilen bir alternatif. Ortakları arasında Rusya, Belarus, Mısır, Nikaragua ve Güney Afrika'nın yanı sıra başka ülkeler de bulunuyor. DSEL'in çalışmaları ve yeni derin uzay birliği, bu Ay araştırma çerçevesini geliştirmeye yönelik daha geniş çabayı destekliyor.
Artemis Anlaşmaları, Brezilya, Hindistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de aralarında bulunduğu 35'ten fazla imzacıya ulaştı. İki ağ, Ay araştırmalarının uzay araçları ve bilimsel cihazların yanı sıra anlaşmalar ve uluslararası saflaşmalarla da şekillendiğini gösteriyor.
"2.0 Aşaması Rekabet" ifadesi, yalnızca bilimsel çalışmalara odaklanmak yerine kurallar koyma ve ittifaklar kurma yönündeki bu değişimi tanımlıyor. Ülkeler artık yalnızca hangi misyona katılacaklarını değil, uzay faaliyetlerine erişimlerini hangi ortaklığın şekillendireceğini de seçiyor.
İki ayrı Ay üssü programının paralel olarak geliştirilmesi, aralarında resmî iş birliği mekanizmalarının bulunmadığı bir tablo ortaya çıkarıyor. Bu durum, uzay araştırmalarının ayrı siyasi gruplar hâlinde örgütlenmesi anlamına gelen "astropolitik ikileşme" olarak tanımlanıyor.
Çin'in gelişmekte olan ülkelere yaptığı davet, bu bölünmüş ortamda yer alıyor. Ortaklıkları katılımı genişletirken aynı zamanda Washington'la ilişkilendirilen ağa alternatif bir ağ kuruyor. Her iki gelişme de eş zamanlı yaşanıyor; böylece erişim ve stratejik rekabet aynı hikâyenin merkezine yerleşiyor.
ABD ile İş Birliği Neden Kısıtlı?
ABD ve Çin uzay alanında birbirinden farklı yaklaşımlar izliyor. Washington, hükümet ile özel şirketler arasındaki ortaklıklara daha fazla ağırlık verirken Pekin devlet tarafından yönetilen programlara dayanıyor.
2011'den bu yana Wolf Değişikliği, NASA'nın federal kaynakları Çinli uzay kuruluşlarıyla iş birliği için kullanmasını yasaklıyor. Yasa kaynaklı bu engel, Çin'i Uluslararası Uzay İstasyonu'na katılımdan fiilen dışladı ve Pekin'in Tiangong gibi bağımsız kapasitelere yönelip başka uluslararası ortaklar aramasında etkili oldu.
Atlantic Council'deki analistler, uzayda askerî düşmanlığa ilişkin ciddi kaygılara rağmen sınırlı iş birliğinin her iki ülkeye de fayda sağlayabileceğini savundu. Önerilen ilk adımlardan biri, tehlikedeki astronotları kurtarmaya yönelik ortak operasyonlara hazırlık amacıyla NASA ile Çin Ulusal Uzay İdaresi arasında ikili bir çalışma grubu kurulması.
Öneri, 1968 tarihli BM Astronotların Kurtarılması ve Geri Dönüşü Anlaşması'na dayanabilir. Pratikte acil bir durumda yardım sağlanmasına odaklanan bu yaklaşım, ortak bir keşif programına kıyasla daha sınırlı bir koordinasyon alanı sunuyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı'nın BM Gelecek Zirvesi için yayımladığı tutum belgesinde, uzayda iş birliğine yönelik "eşitlik, karşılıklı saygı, barışçıl kullanım ve kapsayıcı kalkınma" taahhüdü yer alıyor. Belgede ayrıca uzayın silahlandırılmasına ve burada bir silahlanma yarışına karşı çıkılıyor.
Bölünmüş Uzay Ekonomisinin Maliyeti
TRENDS Araştırma ve Danışmanlık kuruluşunun araştırması, süregelen parçalanmanın risklerine dikkat çekiyor. Araştırma, küresel uzay ekonomisinin değerini 546 milyar dolar olarak hesaplıyor ve bu değerin 2030'a kadar 1 trilyon doları aşacağını öngörüyor. Rakamlar, ekonominin 454 milyar dolardan fazla büyüyeceğine ve öngörülen toplam değerin mevcut tahminin 1,8 katını aşacağına işaret ediyor.
Araştırma, hem sivil hem de askerî amaçlarla kullanılabilen uydu sistemlerini ve birbiriyle yarışan yönetişim düzenlerini, yörüngedeki faaliyetlerin sürdürülebilirliği için potansiyel tehditler olarak tanımlıyor. Bir uydu hizmeti günlük iletişimi veya seyrüseferi desteklerken askerî uygulamalarda da kullanılabilir; bu da ticari faaliyetlerle stratejik kapasite arasındaki sınırın yönetimini zorlaştırıyor.
Çin ve ABD, uyduları hedef alan kapasitelere ve Ay kaynaklarını çıkarmaya yönelik teknolojilere yatırım yapıyor. Bu yatırımlar, bilimsel ve ekonomik kalkınma hedeflerinin yanı sıra uzayın silahlandırılmasına ilişkin kaygıları da artırıyor.
Guo'nun uzayın rekabet arenası olduğu görüşüne karşı çıkması, bu gerilime yanıt veriyor. Çin barışçıl kullanımı ve kapsayıcı kalkınmayı desteklediğini belirtiyor; ortaklıkları ise kısıtlamalar, askerî kaygılar ve birbiriyle yarışan Ay programlarının şekillendirdiği bir ortamda genişliyor.
Yörüngedeki Bir Laboratuvara Kimler Erişebilecek?
Aerospace Knowledge dergisinin genel yayın yönetmeni Wang Yanan, Çin'in kapsamlı iş birliğinin Küresel Güney ülkelerinin havacılık ve uzay teknolojilerine erişim eşiğini düşürdüğünü söylüyor. Wang, bunu bazı gelişmiş ülkelerin geçmişte olağanüstü kaynaklara ve ileri teknolojiye sahip ortaklar seçtiği iş birliği modelleriyle karşılaştırıyor.
Geleneksel uzay ortaklıkları çoğu zaman önemli yerel kapasitelere ve Batı'nın teknolojik standartlarıyla uyuma bağlı oldu. Bu koşullar, tam katılımı büyük ölçüde zengin ülkelerle sınırladı. Pekin ise eğitim, ortak altyapı, bilimsel kaynaklara erişim ve ikili anlaşmalar aracılığıyla farklı bir yol sunuyor.
Pakistan'ın astronot programı bu farkı somutlaştırıyor. Adaylar mevcut bir istasyonda çalışmaya hazırlanabilirken planlanan Ay gezgici de ülkeye bağımsız bir insanlı uzay uçuşu sistemi kurmadan keşif çalışmalarında başka bir rol üstlenme olanağı sağlıyor.
Uluslararası Uzay İstasyonu'nun 2030 dolaylarında planlanan hizmetten çıkarılma tarihi yaklaşıyor. Bu durumda Tiangong, kendi insanlı uzay uçuşu kapasitesi olmayan ülkelerin erişebileceği başlıca yörünge laboratuvarı hâline gelebilir. Böyle bir istasyona erişim, bu ülkelerin mikro yerçekiminde insanların çalışmasını gerektiren deneyleri nerede yapabileceğini belirleyecek.
Pakistan misyonu, bu olasılığı bugüne taşıyor. Ali ve Daud eğitimlerine başlıyor; adaylardan biri 2026'nın sonlarında uçabilir. Çin'in uydu anlaşmaları, ortaklaşa incelenen Ay örnekleri ve planlanan uluslararası faydalı yükler de uzay faaliyetlerinin çeşitli alanlarında katılımı genişletiyor. Rakip güçlerin yörüngede bir arada var olma kuralları oluşturup oluşturamayacağı, bu ağların yan yana nasıl işleyeceğini belirlemeye yardımcı olacak.
Öne Çıkanlar
- Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud, Tiangong'da görev alacak misyonlar için seçilen ilk yabancı ülke vatandaşları. Adaylardan birinin 2026'nın sonlarında faydalı yük uzmanı olarak uçması bekleniyor.
- Adayların gelişi, 24 Nisan 2026'da kutlanan Çin'in 11. Uzay Günü'ne ve uzay programlarının 70. yıl dönümüne denk geliyor.
- Pakistan'ın katılımı, SUPARCO ile Çin İnsanlı Uzay Ajansı arasında Şubat 2025'te imzalanan anlaşmaya dayanıyor. Chang'e-8 kapsamında 2028'de Pakistan'a ait bir Ay gezgici de gönderilmesi planlanıyor.
- Çin'in daha geniş ortaklıkları arasında Somali'yle Dünya gözlemi iş birliği, Afrikalı gençlerin Tiangong'da sergilenen on resmi ve uzun süredir devam eden Çin-Brezilya uydu programı bulunuyor.
- Altı ülkeden yedi kuruma, Nisan 2025'te Chang'e-5 örneklerini inceleme izni verildi. Yeni onaylanan iki mineral, Dünya'ya getirilen Ay örneklerinde küresel ölçekte belirlenen yedinci ve sekizinci mineraller oldu.
- Tianwen-3'ün beş uluslararası ortak faydalı yükle yaklaşık 2028'de fırlatılması planlanıyor. Çin ayrıca Xihe-2 için iş birliğine ve on büyük bilimsel proje ile tesise erişime davet ediyor.
- Uluslararası Derin Uzay Araştırmaları Birliği, 30'dan fazla ülkeden 85 kurumsal üyeyi ve 60 ülkeden 600'ün üzerinde bilim insanını bünyesine kattı.
- Çin'in Ay araştırma ağı, Artemis programıyla eş zamanlı gelişiyor; Wolf Değişikliği ise NASA'nın Çinli uzay kuruluşlarıyla iş birliğini kısıtlamayı sürdürüyor.
- Askerî kaygılar, birbiriyle yarışan kurallar ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nun 2030 dolaylarında hizmetten çıkarılma planı gelecekteki erişimi şekillendirirken Çinli yetkililer barışçıl ve kapsayıcı uzay iş birliğini savunuyor.






