Çin, Uzay Planlarının Merkezine Uluslararası İşbirliğini Koyuyor
Çin, uzay programının 70. yıl dönümünü ve 11. Uzay Günü’nü 24 Nisan 2026’da, uzayın büyük güçler arasındaki rekabetin yeni bir alanına dönüşmek yerine ülkeleri bir araya getirmesi gerektiği mesajıyla kutladı. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, düzenli basın toplantısında Pakistanlı astronotların eğitiminden Brezilya’yla uydu ortaklıklarına uzanan işbirliklerine dikkat çekerek bu tutumu ortaya koydu.
İçindekiler
- Çin, Uzay Planlarının Merkezine Uluslararası İşbirliğini Koyuyor
- Pakistan İlk İnsanlı Uzay Uçuşuna Hazırlanıyor
- Pakistan’ın Uzaydaki İlk Dönem Öncülüğü Nasıl Geriledi?
- Genişleyen Ortaklıkların Takvimi
- Brezilya, 1988’de Başlayan Ortaklığı Genişletiyor
- 30 Ülkeye Ulaşan Uzay Ağı
- Navigasyon, Tarım ve Kültürel Değişim
- NASA ile İşbirliği Neden Kısıtlanıyor?
- Çin, ABD Kurumlarına Kapısını Açık Tutuyor
- Tiangong’un Uluslararası Bilimdeki Rolü
- Bilinmesi Gerekenler
Pakistanlı iki aday, Khurram Daud ve Muhammad Zeeshan Ali, Çin Astronot Merkezi’nde ileri düzey eğitimlerine başladı. İslamabad, bir Pakistanlı astronotun 2026’nın sonlarında Tiangong uzay istasyonunda görev yapmasının planlandığını duyurdu. Brezilya’da ise 1988’de başlayan bir uydu programı, Dünya gözlemi, uydu interneti ve radyo astronomisini kapsayan daha geniş bir ortaklığın kurulmasına katkı sağladı.
Guo, güçlü ülkelerin kuralları belirlemek ve dışlayıcı ittifaklar kurmak için yarıştığı, kimi zaman “Rekabet 2.0” olarak adlandırılan yeni bir uzay rekabeti dönemine girildiği yönündeki tanımlamaları reddetti. Çin’in tercih ettiği yaklaşımı, kendi fırlatma sistemleri veya yörüngede platformları bulunmayan gelişmekte olan ülkelerin de dahil olduğu açık bir ortaklar çemberi olarak sundu.
Çin’in diplomatik mesajı, 20. yüzyılın ortalarında son derece sınırlı imkânlarla başlayan programın yapay uydulara, insanlı uzay uçuşlarına ve derin uzay araştırmalarına uzanan 70 yıllık gelişimine dayanıyor. Yetkililer bu ilerlemeyi kesintisiz çabaya ve öz yeterliliğe bağlıyor. Pekin şimdi bu kapasiteyi ortak görevler, bilimsel çalışmalar ve uydu hizmetleri aracılığıyla diğer ülkelerin de yararlanabileceği kaynaklar olarak sunuyor.
Ortaklıklar siyasi sınırlar içinde de işliyor. NASA ile Çinli kuruluşlar arasındaki işbirliğine yönelik kısıtlamalar 2011’den bu yana yürürlükte. Çin ve ABD ise 2030’dan önce mürettebatlı Ay’a iniş gerçekleştirmeyi hedefliyor. Bu nedenle Pekin’in işbirliği çağrısı, süregelen stratejik rekabetle yan yana duruyor.
Pakistan İlk İnsanlı Uzay Uçuşuna Hazırlanıyor
Çin İnsanlı Uzay Ajansı ile Pakistan Uzay ve Üst Atmosfer Araştırma Komisyonu (SUPARCO), Şubat 2025’te Astronot İşbirliği Anlaşması’nı imzaladı. Anlaşma, Pakistan’ın ilk insanlı uzay uçuşu görevinin önünü açtı ve adaylarına Çin’in eğitim tesisleriyle uzay istasyonu programından yararlanma imkânı sağladı.
Khurram Daud ve Muhammad Zeeshan Ali, zorlu sağlık ve psikolojik taramalardan sonra ileri düzey eğitimlerine başladı. Bu kontroller, adayların uzay uçuşunun fiziksel zorluklarıyla ve kapalı bir uzay aracında yaşayıp çalışmanın getirdiği baskıyla başa çıkıp çıkamayacağını değerlendiriyor.
İslamabad, bir Pakistanlı astronotun 2026’nın sonlarında Tiangong’da yük uzmanı olarak görev yapacağını açıkladı. Yük uzmanı, görevde taşınan deneylere veya donanıma odaklanır. Planlanan araştırmalar; malzeme bilimi, akışkan fiziği ve biyoteknolojiyi kapsıyor. Bu çalışmaların iklim direnci ve gıda güvenliği alanlarında uygulamaları olabilir. Açıklamada iki adaydan hangisinin uçacağı belirtilmedi ve kesin fırlatma tarihi verilmedi.
Malzeme bilimi maddelerin nasıl davrandığını, akışkan fiziği sıvı ve gazların hareketini inceliyor; biyoteknoloji ise biyolojik süreçlerden pratik amaçlarla yararlanıyor. Yörüngede deney yapmak, araştırmacıların bu süreçleri Dünya’dakinden farklı koşullarda incelemesini sağlıyor.
Başbakan Shehbaz Sharif, uzay alanındaki gelişmeleri Pakistan ile Çin’in “her koşulda” olarak nitelediği stratejik işbirliği ortaklığının göstergesi olarak tanımladı. Planlanan görevin Pakistan’ı aktif insanlı uzay uçuşu programlarına sahip seçkin ülkeler arasına sokacağını da söyledi.
Pakistan’ın Uzaydaki İlk Dönem Öncülüğü Nasıl Geriledi?
Pakistan’ın bugünkü hazırlıkları, uzay araştırmalarına çok daha önce başlamasının ardından geliyor. Nobel ödüllü fizikçi Abdul Salam, 1961’de Cumhurbaşkanı Ayub Khan’ı SUPARCO’yu kurmaya ikna etti. Pakistan, NASA’nın desteğiyle 1962’de roket fırlatan üçüncü Asya ülkesi oldu.
Pakistanlı dört önde gelen bilim insanı, ilk yıllarda ABD’deki tesislerde eğitim aldı. Pakistan başlangıçta alt kıtanın uzay hedeflerinde öncü konumdaydı; ancak programı daha sonra kaynak ve bilimsel liderlik kaybına uğradı.
Finansman nükleer silah programlarına ve geleneksel askerî önceliklere yönlendirildi. Cumhurbaşkanı Zia-ul-Haq, 1980’lerde büyük uydu girişimlerine ayrılan ödeneği kaldırdı. Bilim insanlarının yerini yönetici pozisyonlarında askerî yetkililer aldı ve SUPARCO, Hindistan Uzay Araştırma Kurumu’nun (ISRO) onlarca yıl gerisine düştü.
Çin’in desteği bu eksiklerin bir bölümünü giderdi. Pekin, Pakistan için çok sayıda uzaktan algılama uydusu fırlattı ve 2018’de Pakistan Uzaktan Algılama Uydusu PRSS-1’in yörüngeye yerleştirilmesini destekledi. Uzaktan algılama, çoğunlukla uydu görüntüleri aracılığıyla Dünya hakkında uzaktan bilgi toplamak anlamına geliyor.
Pakistan, Şubat 2026’da yerli imkânlarla geliştirilen Dünya gözlem uydusu PRSC-EO2’nin fırlatılmasıyla bir başka dönüm noktasına ulaştı. Yüksek çözünürlüklü görüntülerinin doğal kaynak yönetimini ve afetleri önlemeyi desteklemesi amaçlanıyor. Bu kullanım alanları, araziyi izlemek ve yıkıcı olaylara hazırlanmak gibi uzay faaliyetlerini sahadaki kararlarla ilişkilendiriyor.
Pakistan ve Çin, Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü aracılığıyla da işbirliği yapıyor. Örgütün diğer katılımcı ülkeleri arasında Bangladeş, İran, Moğolistan, Peru, Tayland ve Türkiye bulunuyor. Örgüt, gelişmekte olan ülkeler arasında uzay teknolojisinin paylaşılması için çok taraflı bir çerçeve sunuyor.
Genişleyen Ortaklıkların Takvimi
Çin’in uluslararası uzay ilişkileri onlarca yılda gelişti. Pakistan’ın planlanan astronot görevi yakın dönemde atılmış bir adımken Brezilya’yla işbirliği, Tiangong’un uluslararası katılıma açılmasından çok önce başladı.
- 1961: Abdul Salam, Cumhurbaşkanı Ayub Khan’ı Pakistan’ın SUPARCO’sunu kurmaya ikna etti.
- 1962: Pakistan, NASA’nın desteğiyle roket fırlatan üçüncü Asya ülkesi oldu.
- 1988: Çin ve Brezilya, Çin-Brezilya Dünya Kaynakları Uydusu programını başlattı.
- 2011: Wolf Değişikliği, yıllık ödenek yasaları aracılığıyla NASA’nın Çinli kuruluşlarla işbirliğini kısıtlamaya başladı.
- 2018: Çin, Pakistan’ın PRSS-1 uydusunun yörüngeye yerleştirilmesini destekledi.
- 2021: NASA ve Çinli yetkililer, uzay araçlarının çarpışmasını önlemeye yardımcı olmak amacıyla Tianwen-1 Mars görevi sırasında yörünge bilgilerini paylaştı.
- Kasım 2024: Çinli diplomat Zhou Guolin, Washington’daki Beyond Earth Sempozyumu’nda uzay işbirliği çağrısında bulundu.
- Şubat 2025: Çin ve Pakistan Astronot İşbirliği Anlaşması’nı imzaladı.
- Şubat 2026: Pakistan’ın yerli imkânlarla geliştirilen Dünya gözlem uydusu PRSC-EO2 fırlatıldı.
- 24 Nisan 2026: Çin, uzay programının 70. yıl dönümünü ve 11. Uzay Günü’nü kutladı.
- 2026’nın ilk yarısı: SpaceSail, Brezilya’nın uzak bölgelerindeki okullara ve hastanelere uydu interneti hizmeti sunmaya başlamayı planlıyor.
- 2026’nın sonları: İslamabad, bir Pakistanlı astronotun Tiangong’da görev yapmasını bekliyor.
- 2030’dan önce: Çin insanlı Ay görevi planlıyor; Çin ve ABD de mürettebatlı inişleri hedefliyor.
Bu takvim, işbirliğinin iki farklı biçimini gösteriyor: Dünya’daki hizmetleri destekleyen uzun soluklu uydu programları ve ortak ülkelere insanlı uzay uçuşlarına katılma imkânı sağlayan daha yeni düzenlemeler.
Brezilya, 1988’de Başlayan Ortaklığı Genişletiyor
Çin-Brezilya Dünya Kaynakları Uydusu programı (CBERS), Çin’in gelişmekte olan bir ülkeyle yürüttüğü en uzun soluklu uzay ortaklığı. 1988’de kurulan program 30 yılı aşkın süredir faaliyet gösteriyor; Amazon yağmur ormanlarının izlenmesi ve Güney Amerika genelinde tarım ile ormancılığın desteklenmesi için veri sağlıyor.
CBERS, gelişmekte olan ülkeler arasındaki işbirliğini ifade eden Güney-Güney işbirliğinin bir örneği. Programın pratik değeri, uyduların sağladığı bilgilerde yatıyor: hükümetlerin ve araştırmacıların geniş alanlarda izlemek zorunda olduğu ormanlar, tarım arazileri ve diğer unsurlara ilişkin gözlemler.
Brezilya Uzay Ajansının eski başkanı ve Çin Hükümeti Dostluk Ödülü sahibi Jose Raimundo Coelho, CBERS’in iki ülke arasındaki ilişkileri köklü biçimde değiştirdiğini söyledi. Coelho, programın daha sonraki teknoloji alışverişleri için gereken güveni oluşturduğunu belirtti.
İlişki, Dünya gözleminin ötesine geçti. Çinli şirket SpaceSail, alçak Dünya yörüngesindeki Qianfan uydu takımyıldızını kullanarak 2026’nın ilk yarısından itibaren Brezilya’nın uzak bölgelerindeki okullara ve hastanelere uydu interneti sunmayı planladığını duyurdu. Takımyıldız, bir hizmet sunmak üzere birlikte çalışacak şekilde tasarlanmış uydu grubudur.
Çin ve Brezilya kurumları ayrıca Radyo Astronomi Teknolojileri Ortak Laboratuvarı’nı kurdu. Laboratuvar; China Electronics Technology Group Corporation’ı, Brezilya’daki Campina Grande Federal Üniversitesi’ni ve Paraíba Federal Üniversitesi’ni bir araya getiriyor. Çalışmaları, astronomik gözlem ve derin uzay araştırmalarındaki bilimsel ihtiyaçlara odaklanacak.
Radyo astronomisi, yalnızca görünür ışığa dayanmak yerine uzaydan gelen sinyalleri inceliyor. Laboratuvar, uydu verisi paylaşımının yanı sıra navigasyon ve iletişimi de kapsayacak şekilde genişleyen ortaklığa temel bilimsel araştırmaları ekliyor.
30 Ülkeye Ulaşan Uzay Ağı
Çin’in daha geniş ağı, 30 ülke ve üç uluslararası kuruluşla yapılan uzay işbirliği anlaşmalarını kapsıyor. Bu ağ içinde, Kuşak ve Yol girişimine katılan 11 ülkeyle 23 ayrı anlaşma imzalandı.
Kuşak ve Yol Uzay Bilgi Koridoru, Dünya gözlemi, telekomünikasyon ve navigasyon alanlarındaki işbirliğini birbirine bağlıyor. Bu hizmetlerin görevleri farklı: gözlem uyduları Dünya hakkında bilgi topluyor, iletişim uyduları sinyal taşıyor, navigasyon sistemleri ise kullanıcıların konumlarını belirlemesine yardımcı oluyor.
Çin’in işbirliği planlarında yer alan iletişim ağı, sivil ve ticari kullanım için yaklaşık 300 aktarıcı sağlayan faal 17 uyduyu kapsıyor. Aktarıcı bir sinyali alıp başka bir noktaya ileterek uydunun yeryüzündeki yerler arasında iletişim aktarmasını sağlıyor.
Bu kapasite Güney Asya, Afrika, Avrupa ve Amerika kıtalarındaki bölgelere hizmet veriyor. Ulusal altyapı yönergeleri en az 20 ek iletişim uydusu öngörürken Çin Ulusal Uzay İdaresi, uzaydaki sistemlerle yerdeki donanımları birleştiren ağları araştırıyor.
En az 20 uydunun eklenmesi, mevcut 17 uyduluk grubu aşacak. Bu, öngörülen genişlemenin boyutuna işaret etse de burada açıklanan program ek uydular için bir takvim sunmuyor.
Çin’in Fengyun meteoroloji uyduları, Endonezya, Laos ve Tayland’ın da aralarında bulunduğu 19 ülkeye meteorolojik veri sağlıyor. Bu bilgiler afetleri önleme ve iklimi izleme çalışmalarını destekleyerek işbirliği ağına iletişimin yanı sıra kamu hizmetlerinde de rol kazandırıyor.
Navigasyon, Tarım ve Kültürel Değişim
Çin’in Beidou navigasyon sistemi, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ülkelerine konum belirleme hizmetleri sunuyor. Bu sistemin, Ekvator’a nispeten yakın bölgeler olan düşük enlemlerdeki hassasiyeti yaklaşık 5 metre.
Beidou’nun uygulamaları arasında Kamboçya’da lojistik yönetimi, Laos’ta hassas tarım ve Singapur’da liman operasyonları yer alıyor. Konum bilgileri malların takibine, tarımsal çalışmaların yönlendirilmesine ve yoğun ulaşım tesislerindeki hareketliliğin düzenlenmesine yardımcı olabiliyor.
Asya-Pasifik Ekonomik Ticaret Limited Merkez Birliği’nin veri uygulama merkezi direktörü Huang Shaobin, uzaktan toplanan uydu verilerini Güneydoğu Asya ülkelerinde tarımın izlenmesi ve afetlerin önlenmesi açısından vazgeçilmez olarak nitelendirdi. Bu kullanım alanları, uydu hizmetlerini gündelik ekonomik ve güvenlik kararlarının parçası hâline getiriyor.
Çin, teknik işbirliğini kültürel değişimle birlikte yürütüyor. Tiangong, yakın tarihli görevlerde Afrikalı gençlerin yaptığı sanat eserlerini sergiledi. Eğitim programları da gelişmekte olan ülkelerden uzay uzmanlarını Çin’deki tesislere getirdi.
Yetkililer bu faaliyetlerin temelindeki ilkeleri eşitlik, karşılıklı yarar, barışçıl kullanım ve kapsayıcı kalkınma olarak tanımlıyor. Sanat eserleri ve uzman eğitimleri, bir astronotu veya bilimsel donanımı yörüngeye yerleştirmek için gereken daha kapsamlı düzenlemelerin yanı sıra farklı katılım biçimleri sunuyor.
NASA ile İşbirliği Neden Kısıtlanıyor?
ABD ile Çin’in uzaydaki ilişkileri farklı bir seyir izliyor. 2011’den bu yana yıllık ödenek yasalarına eklenen Wolf Değişikliği, NASA ile Çinli kuruluşlar arasındaki ikili işbirliğini ciddi ölçüde kısıtlıyor.
Kısıtlama, Kongre açıkça izin vermediği sürece NASA’nın bu işbirliği için federal fon kullanmasını yasaklıyor. Düzenleme, Amerikan teknolojik üstünlüğünü korumak ve casusluk kaygılarını ele almak amacıyla getirildi. Uygulamada ise ortak faaliyetlerin önünde düzenleyici bir engel oluşturdu ve daha kapsamlı bilimsel işbirliğini durma noktasına getirdi.
Güvenlik amacıyla sınırlı koordinasyon yine de gerçekleşti. 2021’deki Tianwen-1 görevi sırasında NASA ve Çinli yetkililer, çarpışmaları önlemeye yardımcı olmak için Mars yörüngesindeki uzay araçlarına ilişkin bilgileri paylaştı. Yörünge koordinasyonu, aynı uzay bölgesinde birden fazla görev yürütülürken operatörlerin diğer uzay araçlarının nerede bulunduğunu anlamasını sağlıyor.
Amerikalı uzay politikası yorumcuları, kısıtlamanın Çin’in Ay ve Mars araştırmalarında kaydettiği hızlı ilerlemeyi durduramadığını savundu. Kısıtlamanın Çin’in kapasitesini sınırlamaktan çok ABD’nin etkisini azaltabileceğini öne sürdüler.
NASA Yöneticisi Bill Nelson’ın da aralarında bulunduğu Amerikalı yetkililer, stratejik rekabet kaygılarını gerekçe göstererek Wolf Değişikliği’ni destekledi. Her iki ülke de 2030’dan önce mürettebatlı inişleri hedeflediğinden Ay araştırmaları özellikle öne çıkıyor.
Çin, ABD Kurumlarına Kapısını Açık Tutuyor
Çin’in Washington Büyükelçiliğinde bilim ve teknolojiden sorumlu bakan müşavir Zhou Guolin, Kasım 2024’teki Beyond Earth Sempozyumu’nda kısıtlamaları ele aldı. Çin’in Amerikan uzay ajanslarının katılımını memnuniyetle karşıladığını söyledi ve Tianwen-1 sırasında yörünge bilgilerinin paylaşılmasını işbirliğine örnek gösterdi.
Zhou, ülkelerin aralarındaki engellere rağmen birlikte çalışması gerektiğini savundu.
Tarih, yalnızlığın çözüm olmadığını ve ilerlemenin tek yolunun işbirliği olduğunu kanıtladı.
Zhou, engelleri talihsiz olarak niteledi ve Çin ile ABD’nin bilgelik ve ortak çabayla bunları aşabileceği yönündeki iyimserliğini dile getirdi. Daveti, kısıtlamalar iki tarafın birlikte yapabileceklerini şekillendirmeyi sürdürürken Pekin’in diyalog yönündeki tercihinin altını çizdi.
Bu karşıtlık diplomatik olduğu kadar pratik. Pakistan, Tiangong’a astronot göndermeye hazırlanıyor; Brezilya, onlarca yıllık uydu işbirliğini genişletiyor; NASA’nın Çinli kuruluşlarla ilişkisi ise Amerikan fon kurallarıyla kısıtlı kalıyor. Siyasi ve hukuki koşullar farklı olduğundan Çin’in daveti her ortak için farklı biçimde karşılık buluyor.
Tiangong’un Uluslararası Bilimdeki Rolü
Çin İnsanlı Uzay Ajansı Genel Teknoloji Dairesi Direktörü Li Yingliang, Tiangong’u bilimsel keşifler için uluslararası bir platform olarak tanıttı. İstasyonun yaşamın kökeni, evrenin evrimi ve maddenin yapısı hakkındaki temel soruları ele alacağını, bulguların uluslararası bilim topluluğuyla paylaşılacağını söyledi.
Bir uzay istasyonunda yürütülen araştırmalar, malzemelerin ve canlı sistemlerin mikro yerçekiminde nasıl davrandığını inceleyebilir. Bu koşulda istasyon ve içindeki her şey Dünya’nın çevresinde dolanırken cisimler neredeyse ağırlıksız görünür. Pakistanlı yük uzmanının planlanan çalışmaları gibi deneyler için farklı bir ortam sağlar.
Astronot Fei Junlong da uluslararası meslektaşlarını Tiangong’u ziyaret etmeye davet etti. Hem Shenzhou-6 hem Shenzhou-15 görevlerine komuta eden Fei, istasyonun tamamlanmasının ardından istasyon dışı faaliyet gerçekleştiren ilk astronottu. Bu tür çalışmalar “araç dışı etkinlik” olarak biliniyor.
Fei, Dünya’yı insanlığın ortak evi olarak tanımladı ve yörüngeden aşağı bakarken uzay yolcularının da bu bakış açısını paylaştığını söyledi. Daveti, Dışişleri Bakanlığının uzay araştırmalarını insanlığın ortak hayali ve Çinli uzay kâşiflerinin sürdürdüğü bir uğraş olarak sunan açıklamalarıyla örtüşüyor.
Çin, 2030’dan önce yapılması planlanan gelecekteki insanlı Ay görevlerine de hazırlanıyor. Pakistan’ın astronot programı ve Brezilya’yla işbirliğinin genişlemesi, Pekin’in ulusal hedeflerinin yanı sıra ortaklıklar kurduğunu gösteriyor. Gelişmekte olan birçok ülke için görevlere, tesislere ve uydu hizmetlerine erişim, büyük güçler arasındaki rekabete rağmen katılım için pratik bir gerekçe sunuyor.
Bilinmesi Gerekenler
- Çin, uzay programının 70. yılını ve 11. Uzay Günü’nü 24 Nisan 2026’da kapsayıcı uluslararası işbirliği çağrısıyla kutladı.
- Pakistanlı adaylar Khurram Daud ve Muhammad Zeeshan Ali Çin’de eğitim görüyor. İslamabad, bir Pakistanlı yük uzmanının 2026’nın sonlarında Tiangong’da görev yapmasını bekliyor.
- Çin ve Pakistan astronot anlaşmasını Şubat 2025’te imzaladı. Pakistan’ın yerli imkânlarla geliştirilen PRSC-EO2 uydusu Şubat 2026’da fırlatıldı.
- Çin ve Brezilya’nın CBERS programı 1988’de başladı. İşbirliği artık uydu interneti planlarını ve ortak bir radyo astronomisi laboratuvarını da kapsıyor.
- Çin’in 30 ülke ve üç uluslararası kuruluşla uzay anlaşmaları bulunuyor. Bunların 23’ü Kuşak ve Yol ülkelerinden 11’iyle imzalandı.
- İşbirliği ağı 17 iletişim uydusu ve yaklaşık 300 aktarıcı içeriyor; Fengyun meteoroloji verileri 19 ülkeye sağlanıyor.
- Wolf Değişikliği, 2011’den bu yana NASA’nın Çinli kuruluşlarla işbirliğini kısıtlıyor; ancak 2021’de Mars çevresinde güvenlik koordinasyonu yapıldı.
- Çinli yetkililer Tiangong’u uluslararası bilim için bir platform olarak tanıtırken Çin ve ABD, 2030’dan önce mürettebatlı Ay’a iniş gerçekleştirmeyi hedefliyor.






