Liman Baskınları Malezya’yı Harekete Geçmeye Zorluyor
Denetim operasyonlarında incelenen 213 nakliye konteynerinin 103’ünde yasa dışı elektronik atık bulunmasının ve başka bir operasyonda yaklaşık 4.714 metrik ton atığa el konulmasının ardından Malezya, 1974 Çevre Kalitesi Yasası’nda değişiklik hazırlıyor. 127 sayılı Yasa olarak da bilinen düzenlemede yapılması önerilen değişikliklerin 2027’nin başlarında parlamentoya sunulması planlanıyor.
İçindekiler
- Liman Baskınları Malezya’yı Harekete Geçmeye Zorluyor
- Değişiklikler Neleri Kapsıyor?
- Başlıca Giriş Noktalarında Özel Ekipler
- Personel Eksikliği Denetim Planını Şekillendiriyor
- Dronlar ve Sensörler Görevlilere Destek Olacak
- Operasyonlar Yasa Dışı Faaliyetlerin Boyutunu Ortaya Koyuyor
- Elektronik Atıklar Topluluklara Neden Zarar Verebilir?
- Uluslararası Kurallar Artık Tüm Elektronik Atıkları Kapsıyor
- Uluslararası Onaydan Ulusal Denetime
- Öne Çıkanlar
Doğal Kaynaklar ve Çevresel Sürdürülebilirlik Bakanı Datuk Seri Arthur Joseph Kurup, planları Bangi’de düzenlenen 51. Çevre Dairesi Denetim Günü kutlamasında duyurdu. Kurup, ülkenin yurt dışından yasa dışı yollarla gönderilen atık elektronik cihazların varış noktası olarak kullanılmasını önlemek için Malezya’nın yasalarını ve sınır denetimlerini güçlendireceğini söyledi.
Kurup, değişikliklerin denetim görevlilerine müdahale konusunda daha geniş yetkiler vereceğini belirtti. Konunun Malezya sınırlarını aşan bir sorun olduğuna dikkat çeken Kurup, hükümetin tutumunu şöyle açıkladı:
Denetim görevlilerinin harekete geçmek için daha fazla yetkiye sahip olması amacıyla yasayı güçlendiriyoruz. Bu konu dünya genelinde dikkat çekiyor. Malezya’nın elektronik atıkların döküldüğü bir ülke hâline gelmesine izin vermeyeceğiz.
Bakanlık, önerilerin ayrıntılarını içeren bir kabine yazısını açıklamanın ardından bir hafta içinde sunmayı bekliyor. Bu yazı, yasal düzenleme sürecindeki ilk resmî adım niteliğinde. 16 Nisan 2026 itibarıyla düzenlemenin parlamentodaki takvimi 2027’nin başları olarak belirlenmiş, kesin bir tarih açıklanmamıştı.
Önerilen önlemler; daha geniş yasal yetkileri, belirli limanlarda özel ekipleri, dijital izlemeyi ve kurumlar arası iş birliğini bir araya getiriyor. Plan, yasa dışı sevkiyatların deniz ticaret yollarından ülkeye girişini ve atık ülkeye girdikten sonra toplulukları kirletebilecek depolama ve işleme faaliyetlerini hedef alıyor.
Değişiklikler Neleri Kapsıyor?
Çevre Kalitesi Yasası’nda yapılması önerilen değişikliklerle, bazı durumlarda açık bir arama izni olmadan görevlilerin kapsamlı inceleme yapmasını engelleyebilen yasal sınırlamaların giderilmesi amaçlanıyor. Yetkilerin genişletilmesi, şüpheli konteynerler ya da tesislerle karşılaşan Çevre Dairesi personelinin daha kararlı biçimde müdahale etmesini sağlayacak.
Bakanlık ayrıca denetim yetkisinin kapsamını genişletmek istiyor. Uygulamada yetki kapsamı, görevlilerin nerede harekete geçebileceğini ve hangi faaliyetlerin yetkilerine girdiğini belirliyor. Bu sınırların netleştirilmesi, ek görevliler için bir yapı oluştururken mevcut personelin de denetimlerini sürdürmesine yardımcı olacak.
Kaçakçılık faaliyetleri giderek daha karmaşık hâle geliyor ve mevcut düzenleyici çerçeve üzerindeki baskıyı artırıyor. Önerilen değişiklikler, görevlilerin inceleme ve müdahale imkânlarını kısıtlayan kurallara bağımlı kalmaları yerine, bu faaliyetlere uygun yetkilerle donatılmalarını hedefliyor.
Yasal düzenleme çalışması, tehlikeli maddelerin sınırda durdurulmasına yönelik yaklaşımı da destekliyor. Yasa dışı bir sevkiyatın depoya ya da söküm tesisine ulaşmadan engellenmesi, işlem başladıktan sonra yetkililerin müdahale etmek zorunda kalacağı kirliliği önleyebilir.
Başlıca Giriş Noktalarında Özel Ekipler
Çevre Dairesi, ülke genelinde belirli limanlarda özel denetim ekipleri kurmayı planlıyor. Kurup, limanların yasa dışı elektronik atıkların başlıca giriş noktası olduğunu belirterek bu bölgelerde denetimlerin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Bu ekipler, gelen nakliye konteynerlerini incelemek ve belgeleri kontrol etmek için mevcut gümrük operasyonlarıyla birlikte çalışacak. Görevleri, sevkiyatların ithalat koşullarına uygunluğunu doğrulamak ve Malezya’ya yalnızca izin verilen malzemelerin girmesini sağlamak olacak.
Bölgesel bir ticaret merkezi olan Malezya, yasa dışı sevkiyatlara güzergâh arayan çevre suçlularının ilgisini çekiyor. Öneri, şüpheli yükleri ülke içine taşınmadan önce değerlendirebilecek uzman çevre görevlilerini bu giriş noktalarında görevlendiriyor.
Çevre Dairesi; Malezya Kraliyet Gümrük Dairesi, Malezya Sınır Kontrol ve Koruma Ajansı ve Malezya Kraliyet Polisi ile eşgüdüm sağlamayı planlıyor. Bu kurumların ticaretin izlenmesi, sınırların korunması ve kolluk faaliyetleri konusunda farklı sorumlulukları bulunuyor. Bu nedenle bilgi paylaşımı, planlanan tarama sürecinin temel unsurlarından biri.
Eşgüdümlü denetimler, ülkeye giren yükler için birden fazla kontrol katmanı oluşturacak. Amaç, kaçakçıların konteynerleri bir denetim aşamasından geçirirken ilgili bilgilerin başka bir aşamadaki görevlilere ulaşmaması ihtimalini azaltmak.
Personel Eksikliği Denetim Planını Şekillendiriyor
Kurup, özellikle yoğun limanlarda ve sanayi bölgelerinde personel yetersizliğinin başlıca engellerden biri olmaya devam ettiğini kabul etti. Mevcut personel sayısı, bu bölgelerde artan denetim yükünü karşılamaya yetmiyor.
Çevre Dairesi, Malezya’nın geniş kıyı şeridini ve çok sayıdaki sanayi parkını da denetlemek zorunda. Görevliler, hem giriş noktalarında hem de ithal atıkların depolanabileceği, sökülebileceği veya işlenebileceği tesislerde yoğun taleple karşılaşıyor.
Limanlarda özel ekiplerin kurulması ve yasal yetkilerin netleştirilmesi, mevcut kaynakların daha verimli kullanılmasını amaçlıyor. Önerilen yapı, bakanlığın ek personel alımı için bütçe talebini de destekleyecek.
Yasa dışı işletmeciler, mevcut denetim kapasitesini aşan büyüklükte tesisler işletebiliyor. Yetkisiz söküm faaliyetleri, işçiler ya da bölge sakinleri için yeterli koruma önlemleri olmadan çevredeki topluluklara zehirli maddeler salabilir. Yetkilerin genişletilmesi, bu tesisleri tespit ettiklerinde görevlilerin harekete geçmesine yardımcı olurken ek personel de denetim kapasitesini artıracak.
Dronlar ve Sensörler Görevlilere Destek Olacak
Bakanlık; sanayi bölgelerini ve sınır alanlarını izlemek için dronlardan, Nesnelerin İnterneti sensörlerinden ve yapay zekâ sistemlerinden yararlanmayı planlıyor. Bu araçlarla yasa dışı depolama alanlarının ve kaçak ithalatla bağlantılı yetkisiz işleme faaliyetlerinin daha iyi tespit edilmesi amaçlanıyor.
Dronlar, görevlilerin olası ihlalcileri uyarmadan geniş sanayi tesislerini taramasını sağlayacak. Yapay zekâ ise daha yakından incelenmesi gereken sevkiyatları belirlemek için nakliye belgelerindeki örüntüleri analiz edebilecek.
Nesnelerin İnterneti sensörleri, veri toplayıp iletebilen bağlantılı cihazlardır. Şüpheli işleme tesislerinin çevresinde hava ve su kalitesini gerçek zamanlı izleyebilir, kirlilik seviyeleri yükseldiğinde anında uyarı verebilirler.
Kurup, teknolojinin yalnızca destekleyici bir araç olduğunu vurguladı. Yasa dışı sevkiyatları tespit etme ve engelleme sorumluluğu hâlâ eğitimli denetim görevlilerinde. Görevlilerin düzensizlikleri fark etmek için deneyimlerine, verimliliklerine ve sezgilerine başvurması gerekiyor.
Çevre suçluları yöntemlerini değiştiriyor. Bu nedenle ince işaretleri yorumlayabilen ve karmaşık durumlarda karar verebilen personele ihtiyaç duyuluyor. Dijital sistemler görevlilerin şüpheli faaliyetleri bulmasına yardımcı olabilir; ancak hangi adımların atılacağına karar verirken insan yargısı belirleyici olmayı sürdürüyor.
Operasyonlar Yasa Dışı Faaliyetlerin Boyutunu Ortaya Koyuyor
Bongkar Operasyonu kapsamında 213 nakliye konteyneri incelendi ve bunların 103’ünde yasa dışı elektronik atık bulundu. Bu, incelenen konteynerlerin yaklaşık yüzde 48’ine, yani operasyon kapsamında hedef alınan sevkiyatların neredeyse yarısına karşılık geliyor.
Daha sonra düzenlenen Hazard 3.0 Operasyonu’nda 104 tesiste inceleme yapıldı ve yaklaşık 4.714 metrik ton yasa dışı elektronik atığa el konuldu. Bu, yakın tarihte çevreye zararlı kaçak malzemelere yönelik tek seferde gerçekleştirilen en büyük el koymalardan biri oldu.
İki operasyon, atık ticaretinin farklı aşamalarındaki zorlukları ortaya koyuyor. Bongkar konteynerlere odaklanırken Hazard 3.0, malzemelerin depolandığı veya işlendiği tesislere ulaştı. İkisi birlikte, hükümet planının neden hem liman denetimlerini hem de sanayi bölgelerindeki denetimleri kapsadığını gösteriyor.
Baskınlarda, gerekli lisansları veya çevre koruma önlemleri olmadan çalışan çok sayıda işletmeci ortaya çıkarıldı. Bunların çoğu, halk sağlığını korumaya yönelik çevre yasalarını doğrudan ihlal ediyor; yeterli kirlilik kontrolü ve atık yönetimi uygulamalarını hayata geçirmiyordu.
Kurup, yetkililerin kâr uğruna çevreyi tahrip eden taraflara müsamaha göstermeyeceğini söyledi. Gempur ve Gerak Nasional dâhil devam eden diğer operasyonlar da uygunsuz atık bertarafı yoluyla çevreye zarar veren fabrika ve araçları hedef almayı sürdürüyor.
Elektronik Atıklar Topluluklara Neden Zarar Verebilir?
Atılmış bilgisayarlar, cep telefonları, devre kartları ve ekranlı cihazlar elektronik atık kapsamına giriyor. Bu ürünler kurşun, kadmiyum, cıva ve bromlu alev geciktiriciler içerebilir. Ekipmanların uygun olmayan şekilde işlenmesi hâlinde bu maddeler toprak ve su kalitesi için ciddi risk oluşturur.
Yasa dışı işleme faaliyetlerinde açıkta yakma ve asit banyoları kullanılabiliyor. Bu yöntemler ağır metalleri ve kalıcı organik kirleticileri havaya, toprağa ve suya salarak yakındaki nüfus için yıllarca sürebilecek sağlık riskleri yaratıyor.
Yetkisiz söküm tesislerinde çalışanlar ve bu tesislerin çevresinde yaşayanlar, işletmecilerin temel koruma önlemlerini almaması durumunda bu risklerle karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle atılmış ekipmanların çevreye zarar vermeden işlenip işlenemeyeceğini kirlilik kontrolü ve uygun atık yönetimi belirliyor.
Bakanlığın sınır stratejisi, tehlikeli sevkiyatları bu tesislere ulaşmadan durdurmayı hedefliyor. Sanayi bölgelerinin izlenmesi ise sorunun, yasa dışı depolama veya işleme faaliyetlerinin ithal atıkları yerel kirliliğe dönüştürebileceği sonraki aşamasını ele alıyor.
Uluslararası Kurallar Artık Tüm Elektronik Atıkları Kapsıyor
Malezya’nın yasal düzenleme planları, Tehlikeli Atıkların Sınır Ötesi Taşınımının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Basel Sözleşmesi kapsamındaki daha sıkı uluslararası kurallarla aynı döneme denk geliyor. 1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren değişikliklerle hem tehlikeli hem de tehlikesiz elektronik atıklar önceden bilgilendirilmiş onay şartına tabi oldu.
Önceden bilgilendirilmiş onay, elektronik atıkların geri dönüşüm veya bertaraf amacıyla gönderilmesinden önce ihracatçı ülkenin ithalatçı ülkeden yazılı onay alması gerektiği anlamına geliyor. Bu değişiklik, tehlikesiz elektronik atıkların aynı düzeyde denetim olmaksızın sınırları aşmasına imkân veren boşlukları kapattı.
Malezya, Basel Sözleşmesi’ne taraftır. Planlanan iç hukuk değişiklikleri, görevlilere limanlarda ve tesislerde denetimleri uygulamak için daha geniş yetkiler verirken ulusal mevzuatı güçlendirilmiş yükümlülüklerle uyumlu hâle getirecek.
Sözleşme’deki değişiklikler, gelişmekte olan ülkeleri etkileyen uygunsuz geri dönüşüm ve bertaraf uygulamalarını ele alıyor. Elektronik atıkların yalnızca çevreye duyarlı geri kazanım yapabilecek donanıma sahip tesislere gönderilmesini şart koşuyor. Çevreye duyarlı geri kazanım, malzemelerin insanlar ve çevre korunarak geri kazanılmasını sağlayan faaliyetleri ifade ediyor.
ABD’nin Malezya ile tehlikeli atıkları kapsayan yalnızca ithalata yönelik ikili bir anlaşması bulunuyor. Bu anlaşma uyarınca Malezya söz konusu atıkları ABD’ye ihraç edebilir; ancak ters yöndeki sevkiyatlar anlaşma kapsamında değil. Yeni Basel şartları, sözleşmeye taraf olan ve olmayan ülkeler arasındaki elektronik atık ticaretini de daha fazla kısıtlıyor.
Uluslararası Onaydan Ulusal Denetime
Ocak 2025’teki uluslararası kural değişiklikleri ile Malezya’nın 2027 için planladığı değişiklikler aynı sorunun farklı yönlerini ele alıyor. Yazılı onay, bir sevkiyatın sınırı geçip geçemeyeceğini düzenliyor. Ulusal denetim yetkileri ise Malezyalı görevlilerin konteynerleri nasıl inceleyeceğini, tesislerde nasıl soruşturma yürüteceğini ve yasa dışı işletmecilere karşı nasıl harekete geçeceğini belirliyor.
Malezya’nın yakın zamandaki operasyonları, her iki yaklaşımın da neden gerekli olduğunu gösteriyor. 103 konteynerde yasa dışı malzeme bulunması ve tesislerde yaklaşık 4.714 metrik ton atığa el konulması; yükleri kontrol etmek, faaliyetlerin izini sürmek ve işleme tesislerine müdahale etmek zorunda olan görevlilerden ciddi çaba gerektiriyor.
Düzenleyici değişikliklerin ve planlanan ulusal adımların sıralaması şöyle:
- 1 Ocak 2025: Basel Sözleşmesi değişiklikleri yürürlüğe girdi ve tehlikeli ya da tehlikesiz tüm elektronik atıklar için önceden bilgilendirilmiş onay şartı getirildi.
- 16 Nisan 2026 itibarıyla: Kurup, Bangi’de düzenlenen 51. Çevre Dairesi Denetim Günü kutlamasında Çevre Kalitesi Yasası’nda yapılması önerilen değişiklikleri duyurmuştu.
- Açıklamanın ardından bir hafta içinde: Bakanlık, önerilerin ayrıntılarını içeren kabine yazısını sunmayı bekliyor.
- 2027’nin başları: Önerilen değişikliklerin parlamentoya sunulması planlanıyor.
Hükümetin planı, bu yasal adımları personel düzenlemeleri, özel liman ekipleri ve dijital gözetimle birleştiriyor. Açıklanan amaç, Malezya’nın uluslararası yükümlülüklerini yerine getirirken ülkenin daha zengin ülkelerden gelen eski teknolojilerin depolandığı bir yere dönüşmesini önlemek.
Öne Çıkanlar
- Malezya, 1974 Çevre Kalitesi Yasası’nda (127 sayılı Yasa) yapılması planlanan değişiklikleri 2027’nin başlarında parlamentoya sunmayı hedefliyor.
- Öneriler, denetim yetkilerini genişletmeyi, arama izni gerekliliğinden kaynaklanan inceleme sınırlamalarını ele almayı ve belirli limanlarda özel ekipler kurmayı öngörüyor.
- Bongkar Operasyonu’nda incelenen 213 konteynerin 103’ünde, yani yaklaşık yüzde 48’inde yasa dışı elektronik atık bulundu.
- Hazard 3.0 Operasyonu’nda 104 tesiste inceleme yapıldı ve yaklaşık 4.714 metrik ton yasa dışı elektronik atığa el konuldu.
- Personel eksikliği, limanlarda ve sanayi bölgelerinde önemli bir kısıt olmaya devam ediyor.
- Dronlar, yapay zekâ ve bağlantılı sensörler görevlilere destek olacak; denetimlerde insan yargısı belirleyici olmayı sürdürecek.
- Gümrük, sınır koruma görevlileri ve polis, eşgüdümlü kontroller için Çevre Dairesi ile birlikte çalışacak.
- 1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren Basel Sözleşmesi değişiklikleri, tehlikesiz malzemeler de dâhil tüm elektronik atık sevkiyatları için önceden bilgilendirilmiş onay şartı getiriyor.






