Özel araç sahipleri enerji krizinin bir sonraki aşamasıyla karşı karşıya
Güney Kore, 1991 Körfez Savaşı’ndan bu yana özel araçlara yönelik ilk ülke çapında sürüş kısıtlamalarını değerlendiriyor. Maliye Bakanı Koo Yun-cheol, petrolün varil fiyatının 120 ila 130 dolara çıkmasının daha geniş kapsamlı zorunlu tasarruf önlemlerini gündeme getirebileceğini söyledi. Hükümet, 1 Nisan 2026 itibarıyla kaynak güvenliği alarmını dört aşamalı sistemin üçüncü basamağı olan uyarı seviyesine yükseltirken, 8 Nisan’dan itibaren kamu kurumlarına yönelik daha sıkı kısıtlamalara hazırlanıyor.
İçindekiler
- Özel araç sahipleri enerji krizinin bir sonraki aşamasıyla karşı karşıya
- Araç kısıtlamaları nasıl işleyecek?
- Tırmanan önlemlerin tarihleri
- Hürmüz Boğazı Güney Kore için neden bu kadar önemli?
- Tasarruf ulusal kampanyaya dönüşüyor
- Fiyat tavanları ve ekonomik darbeyi hafifletmeye yönelik bütçe
- Kömür ve nükleer enerji acil durum planına geri dönüyor
- Diğer ülkeler yakıtı karneye bağlıyor, çalışma sürelerini kısaltıyor ve vergileri düşürüyor
- Önceki kısıtlamalar Güney Korelilere ne anlatıyor?
- Özet
Petrol fiyatlamasında uluslararası gösterge olarak kullanılan Brent petrolün varil fiyatı 100 ila 110 dolar civarında işlem görüyor ve son seanslarda 115 doları aştı. İran ve Yemen’deki Husileri içeren çatışmalar baskıyı artırdı. Savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, Güney Kore’nin büyük ölçüde bağımlı olduğu deniz taşımacılığı güzergâhını aksattı.
KBS televizyonuna konuşan Koo, kamu çalışanları için hâlihazırda uygulanan araç dönüşümlü kullanımının özel araç sahiplerini de kapsayıp kapsamayacağını değerlendirdiklerini söyledi.
"Kamuoyunun desteğini teşvik etmek için sistemi özel sektöre de genişletip genişletmemeyi değerlendiriyoruz, ancak böyle önlemlere gerek kalmaması için savaşın kısa sürede sona ermesini umuyoruz," dedi Koo.
Ülke çapında bir kısıtlama, 35 yıl önce uygulanan sivil yakıt karnesi benzeri bir sistemi geri getirecek. Maliye Bakanlığı, kararın petrol fiyatları, enerji arzı ve günlük yaşam üzerindeki etkiler dikkate alınarak verileceğini belirtiyor. Özel araçlara yönelik zorunlu kısıtlamalar için henüz tarih açıklanmadı. Hükümetin 1 Nisan’da uyarı seviyesine geçmesi, daha kapsamlı politika değerlendirme aşamasındayken gerçekleşti.
Haneler açısından acil mesele, aracın belirli bir günde kullanılıp kullanılamayacağı. Hükümetin önündeki daha büyük görev ise ulaşımın, fabrikaların ve elektrik arzının sürmesini sağlayacak kadar petrol ve gaz bulurken tüketimi azaltmak.
Araç kısıtlamaları nasıl işleyecek?
Kamu çalışanları hâlihazırda araç plakalarının son hanesine göre belirlenen dönüşümlü kullanıma tabi. Mart sonunda uygulamaya konan sistem, bakanlıklar, yerel yönetimler, okullar ve üniversiteler dâhil 20 bini aşkın kurumda 1,5 milyondan fazla aracı kapsıyor.
Beş günlük dönüşümlü sistemde, her plaka numarası çifti için aracın trafiğe çıkamayacağı bir hafta içi günü belirleniyor:
- Pazartesi: Son hanesi 1 veya 6 olan plakalar.
- Salı: Son hanesi 2 veya 7 olan plakalar.
- Çarşamba: Son hanesi 3 veya 8 olan plakalar.
- Perşembe: Son hanesi 4 veya 9 olan plakalar.
- Cuma: Son hanesi 5 veya 0 olan plakalar.
8 Nisan’da yaklaşık 11 bin kamu kurumu için daha sıkı bir sistem devreye girecek. Mart sonunda uygulamaya konan dönüşümlü sistemin yerini tek ve çift plaka uygulaması alacak; araçlar, plakanın son hanesinin tek mi çift mi olduğuna göre ayrılacak. Bu uygulama, araçlara haftada bir kısıtlama günü getiren sisteme kıyasla trafiğe çıkma imkânını daha sık azaltıyor.
Yaklaşık 30 bin kamu otoparkında da beş günlük dönüşümlü sistem uygulanacak. Otopark kısıtlamaları, tasarruf çabasını kamu çalışanlarının kullandığı araçlara getirilen kuralların ötesine taşıyarak kamu tesislerine erişimi de etkiliyor.
İklim, Enerji ve Çevre Bakanlığı, önlemlerle günde yaklaşık 3 bin varil petrol tasarrufu sağlanacağını tahmin ediyor. Bakanlık bu miktarı yaklaşık 476 bin 700 litre olarak hesaplıyor ve mevcut fiyatlarla günlük tasarrufun yaklaşık 580 bin dolar olacağını öngörüyor.
Enerji Bakanı Kim Sung-whan, daha geniş kapsamlı sürüş kısıtlamaları dâhil talebi yönetmeye yönelik daha sıkı önlemlerin değerlendirildiğini söyledi. Şirketler ve finans sektörü gönüllü katılıma teşvik ediliyor. Talebi yönetmek, yalnızca ikame kaynak bulmaya bel bağlamak yerine insanların ve işletmelerin ihtiyaç duyduğu yakıt miktarını azaltmak anlamına geliyor.
Tırmanan önlemlerin tarihleri
Güney Kore’nin müdahalesi, yurt dışından arzın aksamasına verilen yanıttan günlük faaliyetleri giderek daha fazla etkileyen önlemlere doğru ilerledi. 8 Nisan’da planlanan değişiklikler, kaynak güvenliği alarmının 1 Nisan’da yükseltilmesinin ardından atılacak tarihli bir sonraki adım.
- 28 Şubat: Savaş başladı; ardından Hürmüz Boğazı fiilen kapandı.
- 13 Mart: Güney Kore, 30 yıldır ilk kez benzin, motorin ve kalorifer yakıtı fiyatlarına tavan getirdi.
- Mart sonu: Kamu çalışanları için beş günlük araç dönüşümlü kullanım sistemi yürürlüğe girdi.
- 1 Nisan: Hükümet, Orta Doğu’daki istikrarsızlığın uzun süreceğini belirterek kaynak güvenliği alarmını uyarı seviyesine yükseltti.
- 8 Nisan: Yaklaşık 11 bin kamu kurumunda daha sıkı tek ve çift plaka sistemi uygulanmaya başlayacak; yaklaşık 30 bin kamu otoparkında da kısıtlamalar planlanıyor.
Koo, uyarı aşamasını Orta Doğu’daki durumun kötüleşmesi hâlinde tüketimin kısıtlanması gerekeceği bir eşik olarak tanımlamıştı. 1 Nisan’daki yükseltmeden önce olası tırmanışı açıklarken şöyle demişti:
"Orta Doğu’daki durum kötüleşirse kriz alarmını 'uyarı' aşamasına çıkarmak gerekir; o noktada tüketimi kısmamız gerekecek," diye açıkladı Koo.
Kaynak güvenliği sistemi dört aşamadan oluşuyor. Mevcut uyarı seviyesi üçüncü basamakta yer alırken en ağır aşama ciddi olarak tanımlanıyor. Sistemde üst basamağa çıkılması, yetkililerin arz üzerindeki tehdidi daha büyük gördüğüne ve daha güçlü tasarruf önlemlerine hazırlandığına işaret ediyor.
Hürmüz Boğazı Güney Kore için neden bu kadar önemli?
Güney Kore ham petrolünün yaklaşık yüzde 70’ini Orta Doğu’daki tedarikçilerden ithal ediyor. Bu sevkiyatların neredeyse tamamı daha önce Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne bağlayan dar su yolu Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Bu güzergâh normalde küresel enerji akışının yaklaşık beşte birini taşıyor.
Boğazın fiilen kapanması, Güney Kore’nin petrol ithalatının büyük bir bölümü için alışılmış geçiş yolunu devre dışı bıraktı ve Seul’ü alternatif arayışına itti. Petrol, ulaşımın yanı sıra imalat ve günlük yaşamın çeşitli alanlarında kullanılan malzemeleri sağlayan petrokimya üretimi için de gerekli.
Güney Kore, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihtiyacının yaklaşık yüzde 20’sini de Orta Doğu’dan karşılıyor. LNG, gemiyle taşınabilmesi için sıvılaştırılacak şekilde soğutulmuş doğal gazdır. Bu sevkiyatların aksaması, düzenli petrol akışının kaybına ek baskı yaratıyor.
Katar’dan LNG tedariki, mücbir sebep ilanlarının ardından durdu. Bu terim, tedarikçinin sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmesini engelleyen, kontrolü dışındaki koşulları tanımlıyor. Vortexa LNG analisti Ken Lee, Katar’dan uzun vadeli sözleşmelerle yapılan tedarikin kesilmesine en açık Asyalı ithalatçılar arasında Güney Kore, Tayvan ve Singapur’u sayıyor.
Güney Kore’nin yarı iletken, otomotiv ve petrokimya sektörleri büyük miktarda enerjiye ihtiyaç duyuyor. Dolayısıyla hem petrolü hem gazı etkileyen sorunlar akaryakıt istasyonlarının ötesine geçerek ülke ekonomisinin önemli bölümünü destekleyen fabrikaları da baskı altına alıyor.
Won da dolar karşısında değer kaybetti ve yakın zamanda 1.500 won eşiğini aştı. Enerji ithalatı dolar üzerinden fiyatlandığı için wonun zayıflaması, aynı tutardaki dolar faturasını ödemek için daha fazla yerel para gerektiği anlamına geliyor. Petrol fiyatlarındaki artış ve kurdaki değer kaybı birlikte ithal enerjiyi pahalılaştırırken yurt içindeki satın alma gücünü azaltıyor.
Koo, 420 milyar doları aşan döviz rezervlerine ve yaklaşık 900 milyar dolarlık net dış varlıklara işaret ederek piyasaları rahatlatmaya çalıştı. Döviz rezervleri, ülkenin elinde tuttuğu mali kaynakları ifade ederken net dış varlıklar, dış varlıklardan dış yükümlülüklerin çıkarılmasıyla hesaplanıyor. Buna rağmen piyasalar, arz kesintisi ve artan maliyetlerin bir araya gelmesi nedeniyle tedirginliğini koruyor.
Tasarruf ulusal kampanyaya dönüşüyor
Devlet Başkanı Lee Jae Myung, enerji tasarrufu için 12 adımlı ülke çapında bir kampanya başlattı. Kampanya, 1997 Asya mali krizi sırasında Güney Koreli ailelerin devlet hazinesine destek olmak amacıyla altın takılarını sattığı dönemin anılarına dayanıyor.
Lee, toplu taşıma kullandığını ve bisiklete bindiğini sosyal medyada paylaşarak tasarruf konusunda örnek olmaya çalıştı. Vatandaşlardan daha kısa duş almalarını, telefonlarını gün ışığında şarj etmelerini ve çamaşır makinelerini yalnızca hafta sonları çalıştırmalarını istedi. Kampanya, hanelerin küçük kararlarını ülke genelinde enerji tüketimini azaltma ihtiyacıyla ilişkilendiriyor.
Samsung Electronics ve SK Group gönüllü çabaya katılarak çalışanlarını daha az araç kullanmaya ve yakıt tasarrufu sağlayan önlemleri benimsemeye teşvik etti. Milletvekilleri ve üst düzey siyasetçiler de katılımı özendirmek için metro yolculuklarını ve bisiklet gezilerini gösteren görüntüler paylaştı.
Hükümet, özel araç sahiplerine zorunlu kısıtlamalar getirilmeden önce gönüllü iş birliğinin talebi azaltmasını umuyor. Petrol fiyatlarının 120 dolar eşiğine ulaşması, özellikle yurt dışındaki arz koşulları daha da kötüleşirse gönüllü önlemlerin ötesine geçilmesi yönündeki baskıyı artırabilir.
Yakın tarihli bir kabine toplantısında konuşan Lee, halka doğrudan iş birliği çağrısı yaptı ve tasarrufu krize karşı ortak bir yanıt olarak sundu.
Halkın iş birliğine gerçekten çok ihtiyacımız var," dedi Devlet Başkanı Lee. "Güçlerimizi birleştirirsek bu krizi mutlaka aşabiliriz.
Bu çağrı, halkın kurallara uymasının Güney Kore’nin ölüm oranlarını görece düşük tutmasına yardımcı olduğu COVID-19 pandemisindeki kolektif disiplin vurgusunu andırıyor. Hükümet mevcut acil durumda hanelerden, kamu çalışanlarından ve büyük şirketlerden enerji kullanımını azaltarak katkıda bulunmalarını istiyor.
Fiyat tavanları ve ekonomik darbeyi hafifletmeye yönelik bütçe
Güney Kore, 30 yıldır bu türde ilk müdahale olarak 13 Mart’ta benzin, motorin ve kalorifer yakıtı fiyatlarına tavan getirdi. Fiyat tavanı, uluslararası maliyetler yükselirken tüketicilerin üzerindeki acil yükü azaltmak amacıyla uygulanabilecek fiyatı sınırlandırıyor.
Goldman Sachs, bu tavanların perakende akaryakıt fiyatlarını yıllık bazda yaklaşık yüzde 8 düşürebileceğini tahmin ediyor. Önlem, yüksek fiyatların etkisini hafifletme çabalarını yakıt tasarrufu ve arzı güvenceye alma girişimleriyle birleştiren müdahale paketinin parçası.
Seul ayrıca yaklaşık 25 trilyon won, yani 16,5 milyar dolar tutarında ek bütçe hazırlıyor. Ek bütçe, yıl içinde ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanabilmesi için hükümetin mevcut bütçesine harcama ekliyor.
Önerilen harcamalar, yüksek petrol fiyatlarına karşılık vermeyi, küçük işletme sahiplerinin geçimlerini desteklemeyi, kilit sektörlere yardım etmeyi ve tedarik zincirlerini istikrara kavuşturmayı amaçlıyor. Tedarik zincirleri, malzeme ve ürünlerin üreticilerden bunları kullanan işletme ve kişilere ulaşmasını sağlayan bağlantılı aşamalardır.
Akaryakıt vergilerinde yeni indirimler de değerlendiriliyor. Önerilen bütçe, fiyat tavanları ve olası vergi değişiklikleri birlikte, tasarruf önlemleri tüketilen enerji miktarını azaltırken ekonomik zararı hafifletmeyi hedefliyor.
Lee, maliyetler yükselirken fahiş kâr elde etme girişimlerine karşı uyarıda bulundu. Petrokimya ürünlerinin ulaşım yakıtının çok ötesinde kullanım alanı olduğunu da vurgulayarak, aksamanın sıradan tüketim ürünlerini de sanayi üretimini de neden etkileyebileceğini anlattı.
Teslimat kaplarından tıbbi aletlere kadar günlük yaşamın petrokimya ürünlerine dayanmayan neredeyse hiçbir alanı yok.
Kömür ve nükleer enerji acil durum planına geri dönüyor
Güney Kore, kömür yakan santrallerin devreden çıkarılmasını erteledi ve mevcut tesislere uygulanan yüzde 80’lik azami işletme sınırını kaldırdı. Bu değişiklikler, hükümet ithal enerji arzına ilişkin belirsizliğe karşılık verirken kömürden daha fazla elektrik üretilebilmesini sağlıyor.
Hükümet ayrıca bakımdaki beş nükleer santralin yeniden devreye alınmasını hızlandırıyor. Nükleer santrallerin kullanım oranının yaklaşık yüzde 70’ten yüzde 80’in üzerine çıkarılması hedefleniyor. Kullanım oranı, santrallerin elektrik üretim kapasitesinin ne kadarının devrede olduğunu ifade ediyor.
Bu artış, başlangıçtaki yaklaşık yüzde 70’lik seviyeye kıyasla 10 puandan fazla olacak. Söz konusu reaktörlerin yeniden devreye alınması, petrol ve gaz sevkiyatları aksarken yurt içindeki üretim kapasitesini artıracak.
Kömüre yönelik önlemler, acil enerji güvenliği uğruna Güney Kore’nin yeşil enerji dönüşümü hedeflerinden geçici bir geri adım anlamına geliyor. Öte yandan Lee, ithal yakıtlara bağımlılığı uzun vadede azaltmanın yolları olarak yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlara daha hızlı geçiş çağrısı yaptı.
Lee, kabine üyelerine enerji sorununun ciddiyetinin kendisini kişisel olarak da etkilediğini söyledi. Uluslararası Enerji Ajansı’nın İran krizini tarihin en büyük enerji güvenliği tehdidi olarak nitelendiren uyarılarına işaret etti.
"Enerji sorunu o kadar ciddi ki ben bile geceleri uyuyamıyorum," dedi kabine üyelerine.
Dolayısıyla hükümetin müdahalesi iki zaman diliminde ilerliyor. Kömür kapasitesi ve nükleer santrallerin yeniden devreye alınması, yakın vadeli arz açığı riskine karşı koymayı hedeflerken yenilenebilir enerji ve elektrikli araç hamlesi daha uzun vadede bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor.
Diğer ülkeler yakıtı karneye bağlıyor, çalışma sürelerini kısaltıyor ve vergileri düşürüyor
Filipinler, yüksek petrol fiyatları nedeniyle ulusal acil durum ilan etti ve kamu çalışanları için dört günlük çalışma haftası uygulamasına geçti. Tüketim rezervlerinin yalnızca 45 günlük olduğu tahmin edilen ülke, yaptırım uygulanan ülkelerden petrol satın alabilmek için ABD’den izin de istedi.
Sri Lanka çarşambaları resmî tatil ilan etti; haftalık yakıt tahsisini motosikletler için beş, otomobiller için 15, otobüsler için 60 litreyle sınırladı. Bu sınırlar her araç kategorisine sunulan miktarı karneye bağlarken Güney Kore’nin araç dönüşümlü kullanım sistemi, araçların kullanılabileceği günlere odaklanıyor.
Mısır, enerji tüketimini azaltmak için mağaza, restoran ve kafelerin hafta içi 21.00’de, hafta sonu ise 22.00’de kapanmasını zorunlu kıldı. Kısıtlamaların döviz gelirlerini zedelememesi için turistik bölgeler kapsam dışında tutuldu.
Avustralya, 1,75 milyar dolara mal olacak şekilde yakıt vergisini üç ay boyunca yarıya indirdi. Victoria ve Tazmanya’da toplu taşıma da ücretsiz hâle getirildi; böylece yolculara özel araçla yapılan yolculuklarda yakıt için ödeme yapmak yerine kullanabilecekleri bir seçenek sunuldu.
Japonya, Orta Doğu’dan gelen arz kaybını telafi etmek için petrol rezervlerinden rekor miktarda salıma başladı ve bir düzineden fazla nükleer reaktörü yeniden devreye aldı. Rezervlerin kullanılması, kesinti sırasında depolanmış petrolü erişime açarken nükleer üretim de başka bir elektrik kaynağı sağlıyor.
Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, boğazın kapanmasını özellikle Asya’yı etkileyen bir kriz olarak nitelendirdi. Açıklamaları, bölgenin Orta Doğu’dan gelen ham petrole büyük ölçüde bağımlı olduğunu yansıtıyordu.
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, bir ölçüde Asya’nın krizidir. Bu kırılganlık biliniyor, ancak şimdiye kadar bu ölçekte sınanmadı.
Alınan yanıtlar; seyahatin ve işletmelerin çalışma saatlerinin azaltılmasından vergilerin düşürülmesine ve depolanmış petrolün kullanılmasına kadar uzanıyor. Her biri aynı sorunun farklı bir yönüne karşılık veriyor: kesintiye uğrayan arz, yükselen fiyatlar ve temel ekonomik faaliyetleri sürdürme ihtiyacı.
Önceki kısıtlamalar Güney Korelilere ne anlatıyor?
Güney Kore, 1970’lerdeki petrol krizleri sırasında sekiz veya daha fazla silindire sahip lüks otomobillerin kullanımını kısıtladı. Önlem, yakıt arzının ciddi baskı altında olduğu daha önceki bir dönemde büyük motorlu araçları hedef almıştı.
1990’da başlayan Körfez Savaşı’nın ardından Seul, 1991’de yaklaşık iki ay boyunca 10 günlük dönüşümlü bir sistem uygulamaya koydu. Özel araç sahiplerine yönelik kapsamlı ülke çapındaki sürüş kısıtlamaları en son o dönemde uygulandı.
1997 Asya mali krizi sırasında yetkililer tek ve çift plaka uygulamasını değerlendirdi ancak sonunda bundan vazgeçti. Dolayısıyla 2026’da zorunlu kısıtlamalara dönülmesi önerisi, büyük ulusal acil durumlarda bile seyrek başvurulan önlemleri hatırlatıyor.
Güney Kore geçmişte ciddi kesintileri halkın iş birliği ve hükümet koordinasyonuyla yönetmişti. Ülke ekonomisi bugün, 1990’ların başındaki sanayileşme dönemine kıyasla daha karmaşık ve enerjiye daha bağımlı; bu da arz kesintilerinin olası maliyetini artırıyor.
Şimdi asıl sınama, mevcut kısıtlamaların, gönüllü tasarrufun ve arz önlemlerinin baskıyı kontrol altına alıp alamayacağı. Kamu kurumları 8 Nisan’da daha sıkı kurallarla karşılaşacak. Özel araç sahiplerine yönelik ülke çapında bir genişleme ise 120 ila 130 dolarlık petrol fiyatı aralığı, enerji arzı ve günlük yaşam üzerindeki yük dikkate alınarak değerlendirilmeye devam ediyor.
Özet
- Güney Kore, petrolün varil fiyatının 120 ila 130 dolara ulaşması hâlinde 1991’den bu yana özel araçlara yönelik ilk ülke çapındaki sürüş kısıtlamalarını değerlendiriyor.
- Kaynak güvenliği alarmı 1 Nisan’da dört aşamalı sistemin üçüncü basamağı olan uyarı seviyesine yükseltildi.
- Mevcut hafta içi dönüşümlü sistem, 20 bini aşkın kurumda 1,5 milyondan fazla kamu aracı için uygulanıyor.
- Yaklaşık 11 bin kamu kurumunda 8 Nisan’dan itibaren tek ve çift plaka sistemi uygulanacak; yaklaşık 30 bin kamu otoparkında da beş günlük dönüşümlü sistem planlanıyor.
- Enerji Bakanlığı, önlemlerle günde yaklaşık 3 bin varil, yani 476 bin 700 litre petrol tasarrufu sağlanacağını tahmin ediyor.
- Güney Kore ham petrolünün yaklaşık yüzde 70’ini, LNG’sinin ise yüzde 20’sini Orta Doğu’dan karşılıyor.
- Akaryakıt fiyatlarına getirilen tavan, önerilen 25 trilyon wonluk ek bütçe ve olası yeni yakıt vergisi indirimleri ekonomik darbeyi hafifletmeyi amaçlıyor.
- Kömür santrallerinin devreden çıkarılması ertelendi; bakımdaki beş nükleer santralin daha hızlı yeniden devreye alınması için hazırlık yapılıyor.
- Samsung Electronics ve SK Group gönüllü tasarruf çabalarına katıldı. Diğer ülkeler ise yakıt karnesi, daha kısa çalışma haftaları ve ulaşım desteği gibi önlemler uyguluyor.






