Dalian’dan gelen nadir sevkiyat Jurong Adası’na petrol akışını sürdürüyor
PetroChina, İran’daki savaşın yol açtığı tedarik sıkıntılarıyla mücadele eden bir rafineriyi desteklemek için Çin’in kuzeydoğusundaki depolardan yaklaşık 1,8 milyon varil ham petrolü Singapur’a gönderdi. Vortexa ve Kpler’in gemi takip verilerine göre New Merit tankeri petrolü mart ortasında Dalian Limanı’na yükledi ve teslimatı mart sonuna doğru Jurong Adası’na tamamladı.
İçindekiler
- Dalian’dan gelen nadir sevkiyat Jurong Adası’na petrol akışını sürdürüyor
- Savaş kritik bir deniz taşımacılığı güzergâhını nasıl aksattı?
- 1,8 milyon varil Singapur rafinerisi için ne anlama geliyor?
- Çin’in depolardaki petrolü yurt dışındaki bir faaliyeti destekliyor
- Dalian’ın PetroChina ağındaki değişen rolü
- Tedarik sorumluluğunu dönüşümlü üstlenen ortak rafineri
- Malezya ve Singapur’da üretim kesintileri derinleşiyor
- Rus ham petrolü yeniden alıcıların gündeminde
- Kıt kargolar primleri yükseltiyor
- Olası ortaklık değişimi sırasında tedarik krizi
- Öne Çıkanlar
Takip verilerine ve işlem hakkında bilgi sahibi ticaret kaynaklarına göre yük, Birleşik Arap Emirlikleri kaynaklı Murban ham petrolünden oluşuyordu. PetroChina, Murban üreten sahalarda hisse sahibi olduğundan Çinli devlet petrol şirketi bu kaynağa öncelikli erişim hakkına sahip.
Sevkiyat alışılmadık bir nitelik taşıyor; çünkü Çin ham petrolü nadiren ihraç ediyor. Pekin, ülkenin yüksek tüketim ihtiyacını karşılayacak tedariki güvence altına almak için stratejik petrol rezervlerini ve yurt içi üretimi sıkı biçimde kontrol ediyor. Bu yük yeni üretimden değil, depolama tanklarından geldi. Bu da PetroChina’nın Singapur’daki faaliyetlerini sürdürebilmek için tedarik ağı içinde ne kadar geniş bir alana başvurmak zorunda kaldığını gösteriyor.
Petrolün varış noktası, PetroChina ile Chevron’un eşit ortak olduğu Singapore Refining Company’ydi. Normalde ağırlıklı olarak Orta Doğu’dan ham petrol alan rafinerinin bu tedarik güzergâhı, Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerinin aksamasıyla ciddi ölçüde kısıtlandı.
Kriz 1 Nisan itibarıyla Güneydoğu Asya’nın geneline yayılmıştı. Singapore Refining Company kapasitesinin yaklaşık yüzde 60’ıyla çalışıyordu. Singapur’daki bir başka büyük rafineri üretimini kapasitesinin yaklaşık yarısına veya daha altına indirmiş, Malezya’daki bir rafineri ise ham petrol ünitesini tamamen kapatmıştı. PetroChina sevkiyat hakkında hemen bir açıklama yapmadı.
Savaş kritik bir deniz taşımacılığı güzergâhını nasıl aksattı?
ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta İran’a yönelik askerî operasyonlara başladı. O tarihten bu yana Hürmüz Boğazı bir aydan uzun süredir fiilen kapalı durumda. Normal şartlarda küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının yaklaşık beşte birinin taşındığı bu su yolundaki geçişler böylece kesintiye uğradı.
Rafineriler ham petrolü yakıt ve diğer ürünlere dönüştürür. İşleme ünitelerinin çalışmayı sürdürmesi için genellikle “besleme” olarak adlandırılan kesintisiz bir ham petrol tedarikine ihtiyaç duyarlar. Tankerlerin beklenen yükleri teslim edememesi hâlinde rafineri işlediği miktarı azaltabilir veya ünitelerini tamamen durdurabilir.
Singapore Refining Company’nin Orta Doğu kaynaklı ham petrole bağımlılığı, aksamanın etkisini özellikle ağırlaştırdı. Dalian’dan gelen sevkiyat, tesise aksayan güzergâhın dışında hâlihazırda bulunan alternatif bir tedarik sağlıyor. Ancak bölgedeki teslimatlar genel tedarik sıkıntısından etkilenmeyi sürdürüyor.
Acil sevkiyata yol açan başlıca gelişmeler şöyle:
- 28 Şubat: ABD ve İsrail İran’a yönelik askerî operasyonlara başladı; ardından Hürmüz Boğazı fiilen kapandı.
- Mart başı: Singapore Refining Company üretimini kapasitesinin yaklaşık yüzde 75’inden yüzde 60’ına indirdi.
- 12 Mart: Denizde yüklenmiş Rus petrolü kargoları için geçici ABD yaptırım muafiyeti yürürlüğe girdi.
- Mart ortası: New Merit, Dalian’da yaklaşık 1,8 milyon varil Murban ham petrolü yükledi.
- Mart sonu: Tanker, Singapur’daki Jurong Adası’na teslimatını tamamladı.
- 1 Nisan: Asyalı rafineriler alternatif tedarik için rekabet ederken kıtlıkla mücadeleyi sürdürdü.
1,8 milyon varil Singapur rafinerisi için ne anlama geliyor?
Singapore Refining Company’nin günlük işleme kapasitesi 285.000 varil. Faaliyetleri hakkında bilgi sahibi kişilere göre şirket, mart başından bu yana önceki yaklaşık yüzde 75’lik seviyenin altına inerek kapasitesinin yaklaşık yüzde 60’ıyla çalışıyor.
Bu oranlar, düşürülmüş çalışma düzeyinde günde yaklaşık 171.000 varile, önceki düzeyde ise günde 213.750 varile karşılık geliyor. Aradaki fark, günlük işlemede yaklaşık 42.750 varillik, yani önceki çalışma düzeyinin yüzde 20’si kadar bir azalma anlamına geliyor.
Dolayısıyla Dalian’dan gelen sevkiyat tesis için önemli büyüklükte, ancak sınırlı bir kaynak. Günde 171.000 varil işleme hızıyla 1,8 milyon varil, yaklaşık 10,5 günlük ham petrol tedarikine denk geliyor. Bu hesaplama, yükün büyüklüğünü rafinerinin düşürülmüş işleme hızıyla karşılaştırmaya yardımcı oluyor.
Kpler’in gemi takip verilerine göre rafinerinin Hürmüz Boğazı üzerinden geçmişte sağladığı ham petrol miktarı günde yaklaşık 179.000 varil düzeyindeydi. Aylık olağan ithalatı yaklaşık 6 milyon varildi. Bu aylık miktarla karşılaştırıldığında acil sevkiyat, tipik bir aylık ithalatın yaklaşık yüzde 30’una denk geliyor.
Singapore Refining Company, en az iki alıcıya nafta teslimatını kesti veya erteledi; işleme faaliyetlerini ise en az mart sonuna kadar düşürülmüş düzeyde sürdürdü. Nafta, aksaklıktan etkilenen ürünlerden biri. Alıcılar, tesisin ürettiği ürünleri teslim alan müşteriler. Chevron, rafinerideki belirli faaliyetler hakkında yorum yapmayı reddetti. Singapore Refining Company temsilcileri de işleme hızları veya tedarik düzenlemeleri konusunda hemen açıklama yapmadı.
Çin’in depolardaki petrolü yurt dışındaki bir faaliyeti destekliyor
Çin, dünyanın en büyük stratejik petrol rezervlerinden birine sahip. Tahminlere göre ülkenin kara depolarındaki ham petrol stokları yaklaşık 1,2 milyar varil; bu miktar, deniz yoluyla yapılan toplam ham petrol ithalatının yaklaşık dört ayına denk geliyor.
Burada stok ile yeni tedarik arasındaki fark önem taşıyor. Çin’de hâlihazırda depolanmış petrol, Hürmüz Boğazı’ndan yeni bir yükün geçmesini beklemeden sevk edilebilir. PetroChina bu esnekliği Çin dışındaki bir rafineriyi desteklemek için kullandı. Bu, ülkenin ham petrol ihracatına yönelik olağan kısıtlamaları düşünüldüğünde istisnai bir adım.
PetroChina Yönetim Kurulu Başkanı Dai Houliang, 1 Nisan’dan önceki hafta şirketin tedarik durumu hakkında konuştu. Boğazdan geçen sevkiyatlara maruziyetlerinin sınırlı olduğunu söyledi:
Hürmüz Boğazı’ndan geçen tedarike düşük düzeyde bağımlı olduğumuz için petrol ve doğal gaz faaliyetlerimizi normal şekilde sürdürebiliyoruz.
Dai’nin açıklaması PetroChina’nın genel petrol ve doğal gaz faaliyetlerini anlatıyordu. Dalian’dan yapılan sevkiyat ise şirketin üretim ortaklıklarını, depolama ve rafineri varlıklarını içeren entegre ağının aksama sırasında yurt dışındaki bir tesisi de destekleyebildiğini gösterdi.
Analistler, depolardaki petrolün kullanımını geçici bir rahatlama olarak nitelendirdi. Büyük stoklara rağmen Çin’in yüksek yurt içi tüketim ihtiyacı, rezervlerin bu tür sevkiyatları ne kadar süre destekleyebileceğini sınırlıyor.
Dalian’ın PetroChina ağındaki değişen rolü
Dalian, PetroChina’nın rafineri faaliyetlerinde gerçekleştirdiği büyük yeniden yapılanmanın da bir parçası. Şirketin planlarına göre, tarihi Dalian rafinerisinin 2025 ortasına kadar kapatılması öngörülüyordu. Bu adım, Çinli bir devlet şirketinin işlettiği bir rafinerinin ilk kez tamamen kapatılması olarak nitelendirildi.
Tesis 1993’te faaliyete geçti ve günlük 410.000 varil işleme kapasitesine sahip. Ağırlıklı olarak Sibirya sahalarından boru hattıyla taşınan Rus ESPO ham petrolünü işliyor. Üretimi, dizel, benzin ve jet yakıtı dâhil yurt içi pazara yönelik ürünlere odaklanmıştı.
PetroChina bölgedeki daha yeni tesislere geçerken depolama altyapısı faal durumda kalıyor. Depolamanın sürmesi, rafineri sahası yeniden yapılanma sürecindeyken Dalian’ın Singapur sevkiyatına yükleme noktası olabilmesini açıklamaya yardımcı oluyor.
Orada yüklenen Murban petrolü tanklarda depolanmıştı. Sevkiyat, rafinerinin olağan tedarik güzergâhının aksadığı sırada Çin’in kuzeydoğusundaki bir depolama merkezini Singapur’daki Jurong Adası’nda bulunan rafineriye bağlıyor.
Tedarik sorumluluğunu dönüşümlü üstlenen ortak rafineri
Singapore Refining Company, Singapur’un üç büyük rafinerisinden biri ve Asya genelinde yakıt işleme ve dağıtımında önemli bir tesis. PetroChina, şirketin yüzde 50 hissesini tamamen kendisine ait iştiraki Singapore Petroleum Company üzerinden elinde tutuyor. Diğer yüzde 50 ise Chevron’un.
Ortaklık anlaşması kapsamında iki ana şirket, üç ayda bir ham petrol tedarikinden sorumlu oluyor. Rafinerinin olağan Orta Doğu kaynaklı tedarikinin beklendiği gibi ulaşamadığı dönemlerde bu düzenleme, petrolün nereden sağlanacağını ortak girişimin faaliyetlerinin merkezine yerleştiriyor.
Acil sevkiyat, rafinerinin yakın vadeli ham petrol ihtiyacını karşılamasına destek oluyor. Ancak düşürülmüş üretim, tedarik zincirinin ilerleyen aşamalarındaki müşterileri etkiliyor. Olağan hızının altında çalışan bir rafinerinin teslim edebileceği ürün miktarı da azalıyor; bu durum en az iki nafta alıcısını etkileyen kesinti ve gecikmeleri açıklamaya yardımcı oluyor.
Şirketler 1 Nisan itibarıyla mevcut tedarik düzenlemeleri veya tesisin önceki işleme hızına ne zaman döneceği konusunda kamuoyuna ayrıntılı bir açıklama yapmamıştı.
Malezya ve Singapur’da üretim kesintileri derinleşiyor
Malezya’daki Pengerang Refining Company, besleme yetersizliği nedeniyle 1 Nisan’dan önceki hafta ham petrol ünitesini kapattı. Ünitenin kapasitesi günde 300.000 varil. Pengerang, Petronas ile Saudi Aramco’nun ortak girişimi.
Şirket ayrıca yıllık 1,2 milyon ton kapasiteli buhar kırma ünitesi dâhil türev ürün ünitelerini durdurmayı planladı. Böylece aksama, ham petrol işlemenin ötesine geçerek tesisin bağlantılı kimya faaliyetlerine de yayıldı.
ExxonMobil, Jurong Adası’ndaki tesisinde ham petrol işlemeyi önceki yüzde 80 ve üzeri seviyelerden kapasitenin yaklaşık yüzde 50’sine veya daha altına indirdi. Günlük 592.000 varil kapasiteli tesisteki kesintiler, Orta Doğu kaynaklı tedarikçilerden gelen teslimatların gecikmesinin ardından yapıldı.
Tam olarak yüzde 50 kapasiteyle çalışan tesis günde yaklaşık 296.000 varil işlerdi. Yüzde 80 kapasitede bu miktar günde yaklaşık 473.600 varil olurdu. Bildirilen çalışma aralıkları, bu eşikler karşılaştırıldığında günde en az yaklaşık 177.600 varillik bir düşüşe işaret ediyor.
Pengerang’daki kapanma ve Singapur’daki iki tesisteki kesintiler, aynı tedarik aksamasının farklı sahiplik ve işletme düzenlerine sahip tesisleri nasıl etkilediğini gösteriyor. PetroChina’nın sevkiyatı, çok daha geniş çaplı bölgesel bir kıtlık içinde tek bir rafineriyi rahatlatıyor.
Rus ham petrolü yeniden alıcıların gündeminde
Çinli devlet petrol şirketleri, dört ay süren aranın ardından Rus ham petrolü satın alma girişimlerini de yeniden başlattı. PetroChina ve Sinopec’e bağlı ticaret birimleri, 1 Nisan haftasında tedarikçilerle olası alımları görüştü. Bu, Kasım 2025’ten bu yana bu yöndeki ilk girişimleriydi.
Aranın nedeni, Ekim 2025’te Rusya’nın en büyük iki petrol şirketi Rosneft ve Lukoil’e uygulanan ABD yaptırımlarıydı. 12 Mart’ta başlayan geçici muafiyet, denizde hâlihazırda yüklenmiş kargoların satın alınmasına 30 günlük bir süre için izin verdi.
Satın alınabilir durumda, denizde yaklaşık 126 milyon varil Rus ham petrolü bulunuyordu. Hürmüz’deki aksama alıcıların olağan kargolara erişimini azaltırken Asyalı alıcılar bu kaynaklar için yoğun rekabete girdi.
Muafiyet, alıcılara gemilerde hâlihazırda bulunan belirli miktardaki petrole erişim olanağı sağlıyor. Zamanlaması ve kapsamı, alım faaliyetleri Ekim yaptırımlarıyla kesintiye uğrayan Çinli devlet şirketlerinin ilgisini neden yeniden artırdığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Çin’in “teapot” olarak adlandırılan bağımsız rafinerileri ise farklı bir yol izledi. Bazıları, savaş öncesinde satın aldıkları Rus ve İran petrolü stoklarını işlemek yerine yüksek kârla yeniden satmaya başladı. Böylece depolardaki kargolar, hemen temin edilebilir olmanın özellikle değer kazandığı bir piyasaya geri dönüyor.
Kıt kargolar primleri yükseltiyor
Rusya’nın Uzak Doğu’dan ihraç ettiği başlıca petrol türü ESPO karışımı ham petrolün, teslimat dâhil temmuz vadeli ICE Brent fiyatının varil başına 8 dolar üzerinde bir primle nisan sonunda teslim edilmek üzere son kez satışa sunulduğu bildirildi. Brezilya’nın Tupi türü ham petrolü ise vadeli olmayan Brent fiyatının varil başına 12 ila 15 dolar üzerinde primle teklif edildi.
Prim, referans petrol fiyatına eklenen tutardır. ESPO ve Tupi tekliflerinde farklı Brent referansları kullanılıyor: biri temmuz vadeli fiyata, diğeri belirli bir tarihteki Brent fiyatına bağlı. Bu nedenle alıcıların belirtilen primin yanı sıra fiyatlandırma koşullarının tümünü dikkate alması gerekiyor.
Küresel ticaret verileri şirketi Kpler’de kıdemli ham petrol analisti olan Muyu Xu, Asyalı alıcıların karşı karşıya olduğu acil güçlüğü, erişilebilir kargo kıtlığı olarak tanımladı:
Asıl sorun, bu piyasada ne kadar kargonun hâlâ bulunabildiği.
Xu, aksaklığa karşı önlem alan ülkeler için petrol tedarikini güvence altına almanın acil öncelik hâline geldiğini de söyledi:
Şu anda öncelik gerçekten de tedarikinizi güvence altına almak; diğer tüm hususlar ikinci planda.
PetroChina’nın Dalian’dan yaptığı sevkiyat, Rus kargoları için yeniden başlayan görüşmeler ve bağımsız rafinerilerin stok satışları aynı baskıya verilen farklı yanıtlar. Her biri, Orta Doğu’daki başlıca deniz taşımacılığı güzergâhı kısıtlı kalırken alıcılara ulaşabilecek petrole dayanıyor.
Olası ortaklık değişimi sırasında tedarik krizi
Chevron, tesis tedarik sıkıntısıyla mücadele ederken Singapore Refining Company’deki yüzde 50 hissesini satmaya çalışıyor. Satış sürecini bilen kişilere göre emtia ticareti şirketleri Vitol ve Glencore’un resmî teklif sunması bekleniyor. Rafinerinin tamamına yaklaşık 1 milyar dolar değer biçiliyor.
Chevron, 2026 sonuna kadar maliyetleri 3 milyar dolar azaltmaya yönelik daha geniş kapsamlı çalışmasının bir parçası olarak satış sürecini yürütmesi için Morgan Stanley’i görevlendirdi. Satış kapsamında Avustralya ve Filipinler’deki terminal ve yakıt depolama tesisleri ile Malezya’daki akaryakıt istasyonları da bulunuyor. Alıcılar bu varlıkları birlikte veya ayrı ayrı satın alabilir.
PetroChina’nın Chevron’un hissesinde önalım hakkı bulunuyor. Bu hak, hisse başka bir alıcıya satılmadan önce satın alma fırsatını PetroChina’ya veriyor. Çinli şirket, niyetleri hakkındaki yorum taleplerine yanıt vermedi.
Vitol’ün Malezya’nın Tanjung Bin bölgesinde günlük 32.000 varil kapasiteli bir rafinerisi ve Jurong Adası yakınındaki ATB Oil terminalinde yüzde 50 hissesi bulunuyor. Glencore ise Endonezyalı Chandra Asri ile ortak girişimi aracılığıyla Singapur’daki Aster Chemicals and Energy’nin bir bölümüne sahip.
Aster, Pulau Bukom ve Jurong Adası’nda günlük 237.000 varil rafineri kapasitesine sahip bir rafineri ve kimya kompleksi işletiyor. Hâlihazırdaki bu varlıklar, olası iki alıcıya da bölgenin petrol işleme veya depolama faaliyetlerinde varlık gösterme olanağı sağlıyor.
Bir ticaret şirketinin satın alması, Singapore Refining Company’nin ham petrol tedarik etme ve faaliyetlerini yönetme biçimini değiştirerek zaman içinde bölgenin arz güvenliğini etkileyebilir. Şimdilik tesisin öncelikli görevi, satış süreci sürerken üretimi devam ettirmeye yetecek kadar besleme sağlamaktır.
Öne Çıkanlar
- PetroChina, mart ortası ile mart sonu arasında New Merit tankeriyle Dalian depolarından Singapur’a yaklaşık 1,8 milyon varil Murban ham petrolü taşıdı.
- Singapore Refining Company, günlük 285.000 varillik kapasitesinde üretimini yaklaşık yüzde 75’ten yüzde 60’a düşürdü.
- Acil sevkiyat, rafinerinin aylık 6 milyon varillik olağan ithalatının yaklaşık yüzde 30’una denk geliyor.
- 28 Şubat’ta İran’a yönelik askerî operasyonların başlamasının ardından Hürmüz Boğazı bir aydan uzun süredir fiilen kapalı.
- Pengerang ham petrol ünitesini kapatırken ExxonMobil, Singapur’daki rafinerisinde işlemeyi kapasitenin yaklaşık yarısına veya daha altına indirdi.
- 12 Mart’ta başlayan ABD yaptırım muafiyeti, denizdeki Rus petrolü kargolarına erişimi yeniden sağladı. Yoğun rekabetin yaşandığı piyasada satın alınabilir durumda yaklaşık 126 milyon varil bulunuyor.
- Chevron, rafinerideki yüzde 50 hissesini satıyor. Vitol ve Glencore’un teklif vermesi beklenirken PetroChina’nın önalım hakkı bulunuyor.






