Fabrikalar Primleri Artırıyor Ancak Binlerce İşçiye Daha İhtiyaç Duyuyor
Kuzey Vietnam’daki elektronik üreticileri yaklaşık iki aylık maaş tutarında işe alım teşvikleri sunuyor. Buna rağmen Foxconn’un iştirakleri, Luxshare ve Goertek’in de aralarında bulunduğu şirketler işe alım hedeflerinin binlerce kişi gerisinde. Hanoi’nin kuzeydoğusundaki Bac Ninh eyaletinde İstihdam Hizmetleri Merkezi, üreticilerin 2026 için işe alım ihtiyacını yaklaşık 334.000 kişi olarak hesaplıyor; bunun yüzde 70’ini elektronik sektörü oluşturuyor.
İçindekiler
- Fabrikalar Primleri Artırıyor Ancak Binlerce İşçiye Daha İhtiyaç Duyuyor
- İşe Alım Açığı Ne Kadar Büyük?
- Apple Tedarikçileri Vietnam’da Neden Genişliyor?
- İşe Alım Ekipleri Yüzlerce Kilometre Yol Yapıyor
- Genç Bir İşçi Hazır Giyim Fabrikasını Seçti
- Prim Paketleri Gerçekte Ne Kadar Ödüyor?
- İşçiler Neden Sık Sık Fabrika Değiştiriyor?
- Günlük Çalışma Koşullarını İyileştirerek İşçileri Elde Tutmak
- İşe Alım Takvimi ve Yaklaşan Üretim Yoğunluğu
- Öne Çıkanlar
29 Mart itibarıyla rekabet, primleri geçen yılın çok üzerine çıkardı. Üç aya yayılan 7 milyon dongluk (yaklaşık 266 dolar) ödeme, 2025’te piyasadaki en yüksek tutardı. Bu miktar artık birçok teklif için başlangıç noktası oldu. Elektronik şirketleri 10 milyon ila 12 milyon dong arasında ödeme duyururken Van Trung ve Quang Chau sanayi bölgelerindeki bazı fabrikalar, mart ayı boyunca işe alım ve referans primlerini birleştirerek toplamda 18 milyon donga (yaklaşık 684 dolar) varan teşvikler sunuyor.
Telefon ve akıllı hoparlör montajı yapan Foxconn iştiraki Fushan Technology Vietnam, yeni çalışanlara 11 milyon dong ve yol masraflarının karşılanmasını teklif ediyor. Şirket, 5.000 kişiyi işe alarak toplam çalışan sayısını 2026 sonuna kadar 16.000’e çıkarmayı hedefliyor.
Artan ödemeler, yeni fabrika kapasitesinin insanlar için rekabeti ne kadar hızlı kızıştırdığını gösteriyor. Bac Ninh, Apple’ın üretimi Çin dışına yayma çabasında önemli bir merkez haline geldi. Yabancı yatırımlar eyalette daha fazla montaj hattının kurulmasını sağlıyor; ancak fabrikaların bu hatları çalıştıracak ve üretimin sürmesini sağlayacak deneyimli çalışanlara ihtiyacı var.
Rekabet, çalışanlara ücret, ulaşım ve fiziksel rahatlık açısından seçenekler sunuyor. İşverenler içinse başarılı bir işe alım kampanyası yalnızca başlangıç: Çalışanları ilk prim ödemelerinden sonra elde tutmak, onları işe katılmaya ikna etmek kadar zorlaşıyor.
İşe Alım Açığı Ne Kadar Büyük?
Bac Ninh’deki yaklaşık 3.400 fabrikada şu anda çoğu başka eyaletlerden gelen göçmen işçiler olmak üzere yaklaşık 830.000 kişi çalışıyor. Bu yıl işe alınması gerektiği tahmin edilen 334.000 kişi, mevcut iş gücünün yaklaşık yüzde 40’ına denk geliyor. İşe alım ihtiyacı, şirketlerin bünyelerine katmak istediği kişileri ifade ederken iş gücü sayısı hâlihazırda istihdam edilenleri kapsıyor.
Akustik bileşenler ve AirPods üreten Goertek Vina, 2026’da 120.000 kişiyi işe almayı hedefliyor. Fukang Technology’nin 60.000, Luxshare ICT’nin 40.000 çalışana ihtiyacı var; Newwing Interconnect Technology ise 12.000 kişi arıyor. Yalnızca bu dört hedefin toplamı 232.000 kişi; bu da eyaletteki tahmini işe alım ihtiyacının onda yedisine yaklaşıyor.
334.000 kişilik toplam ihtiyacın yüzde 70’ini, yani yaklaşık 233.800 işe alım pozisyonunu elektronik sektörü oluşturuyor. Tekstil ve hazır giyim üreticilerinin payı ise yüzde 12. Bu sektörler, farklı iş kolları arasında seçim yapabilen çalışanlar için elektronik fabrikalarıyla doğrudan rekabet ediyor.
Yerel eğitim kurumları yılda 20.000’den biraz fazla mezun veriyor. Bac Ninh İstihdam Hizmetleri Merkezi, yerel eğitimle karşılanan iş gücü ihtiyacının yalnızca yüzde 30 düzeyinde olduğunu belirtiyor. Bu nedenle şirketler eyaletin çok ötesinde işe alım yapıyor; elektronik ve yarı iletken şirketleri de ihtiyaç duydukları teknik becerilere sahip çalışanları bulmakta özellikle zorlanıyor.
Bac Ninh’de sanayi arazilerinin doluluk oranı şimdiden yüzde 55’i aşmış durumda. Eyalette 42 ülke ve bölgeden yatırımcı faaliyet gösteriyor. Fabrikalar genişlemeyi sürdürürken, çalışmak için buraya taşınan insanlara büyük ölçüde dayanan sanayi bölgesinde işe alım baskısı da artıyor.
Apple Tedarikçileri Vietnam’da Neden Genişliyor?
Apple ve tedarikçileri, son üç yılda üretim kapasitesini Çin’de yoğunlaşan yapıdan uzaklaştırma sürecini hızlandırdı. ABD ile Çin arasındaki gerilimler, Washington’ın Pekin’in gelişmiş yarı iletken teknolojilerine erişimine getirdiği kısıtlamalar, gümrük vergisi anlaşmazlıkları ve üretimin aksama riski, şirketleri alternatif üretim kapasitesi kurmaya yöneltti.
Bu değişimin başlıca kazananları Vietnam ve Hindistan oldu. Tedarik zincirini çeşitlendirmek, bir ülkede yaşanacak aksaklığın şirketi tek bir üretim merkezine bağımlı bırakmaması için üretimi çeşitli yerlere yaymak anlamına geliyor. Bu alternatifleri kurmak, iş gücünün, parçaların ve üretimin daha fazla yerde organize edilmesini de gerektiriyor.
Çin’in merkezindeki Foxconn’un, iPhone City olarak bilinen Zhengzhou tesisi bir dönem dünya genelindeki iPhone sevkiyatlarının yüzde 70’ini üretiyor ve 200.000 kişiyi istihdam ediyordu. COVID-19 salgını sırasında uygulanan sıkı karantinalar burada şiddetli protestolara ve üretim aksaklıklarına yol açtı. Bu kesintinin Apple’a haftada tahminen 1 milyar dolarlık iPhone satış kaybı getirdiği bildirildi.
Vietnam’da Apple ürünlerinin montajını yapan şirketlerin sayısı son on yılda dört katına çıktı. Elektronik ürünler artık Vietnam ihracatının yüzde 32’sini oluşturuyor; bu oran on yıl öncekinin yaklaşık iki katı. Ülkenin elektronik sektöründeki iş gücü de 2013 ile 2022 arasında dört katına çıktı.
Bac Ninh’e komşu Bac Giang eyaletinde, MacBook üretme kapasitesine sahip ve bir milyar dolara mal olan bir Foxconn kompleksi, 93 Amerikan futbol sahası büyüklüğündeki bir alanda yükseliyor. Çinli Goertek ve Luxshare şirketleri de jeopolitik kısıtlamalara maruz kalma risklerini azaltırken Apple’ın tedarik zincirindeki konumlarını korumak için kuzey Vietnam’da hızla büyüdü.
Bu genişleme, küresel üretim kararlarını yerel işe alım masalarına bağlıyor. Yeni binalar ve ekipmanlar kapasite yaratıyor; ancak bu kapasitenin tamamlanmış telefonlara, bilgisayarlara, hoparlörlere ve diğer elektronik ürünlere dönüşmesi için işçilere ihtiyaç var.
İşe Alım Ekipleri Yüzlerce Kilometre Yol Yapıyor
İşe alım ekipleri artık düzinelerce işverenin aynı lise mezunları için rekabet ettiği kırsal eyaletlere yüzlerce kilometre yol gidiyor. Yalnızca ikinci çeyrekte 40.000 işçiye ihtiyaç duyan bir şirketin işe alım görevlisi, aday bulmak için 500 kilometreden fazla yol yaptığını anlattı.
İşe alım görevlisi, şirketinin yeni fabrikada çalışmak üzere taşınacak kişilerin ihtiyaç duyduğu desteği sağlayabileceğini söyledi:
İşçilerin barınma ve günlük ihtiyaçlarının tamamını karşılayabiliriz," dedi. "Yeni fabrikayı çalıştıracak insanlara ihtiyacımız var.
Fabrikalarda dağıtılan işe alım broşürleri, işin günlük koşullarını da öne çıkarıyor. Bazılarında "oturarak çalışma, normal sıcaklık" ifadeleri kalın kırmızı harflerle yer alıyor. Bu vaatler, fiziksel zorluk ve çalışma ortamı açısından farklılık gösterebilen işler arasında seçim yapan adaylar için önem taşıyor.
İşe alımın en yoğun dönemi mart ayı olsa da işçi bulmanın en zorlu dönemi mayıstan ekim sonuna kadar sürüyor. Fabrikalar, tatil sezonuna yönelik ihracat siparişlerini karşılamak için bu aylarda üretimi artırıyor. Bu dönem yaklaştıkça işe alım primleri daha da yükselebilir.
Genç Bir İşçi Hazır Giyim Fabrikasını Seçti
20 yaşındaki Luong Thao, bir arkadaşının Quang Chau Sanayi Bölgesi’ndeki fabrikasında açık pozisyonlardan söz etmesinin ardından mart ortasında Crystal Martin Vietnam’da işe başladı. İş için memleketinin bulunduğu eyaletten 350 kilometreden fazla yol katetti. Crystal Martin, Hong Kong borsasında işlem gören Crystal International Group’un iştiraki.
Thao daha önce elektronik sektöründe çalışıyordu. Aylık temel ücreti 5,4 milyon dong, ödeneklerle birlikte kazancı yaklaşık 7 milyon dongdu. Fazla mesaiyle bu gelir ikiye katlanabiliyordu. Ancak bu kazancın fiziksel bir bedeli vardı: Montaj hattında gün boyu ayakta çalışmak dizlerinin ağrımasına yol açmıştı.
Crystal Martin’de temel maaş ayda yaklaşık 6 milyon dongdan başlıyor. Şirketin işe alım paketi, üç aya yayılan 6 milyon dong daha veriyor; bunu yeni fabrika için altı ay boyunca ödenen 4,5 milyon dongluk primler izliyor. Thao’yu şirkete yönlendiren arkadaşı ise ayrıca 6 milyon dong alıyor.
Thao’nun iş değişikliği, en yüksek duyurulan ödemenin bir işçinin kararındaki unsurlardan yalnızca biri olduğunu gösteriyor. Temel ücret, fazla mesai, primlerin ödeme zamanı, işin fiziksel zorlukları ve eve gidebilme imkânı, bir işin değerini etkiliyor.
Elektronik şirketleri işe alınanların en büyük bölümünü çektiği için hazır giyim fabrikaları zorlu bir rekabetle karşı karşıya. Daha dar kâr marjlarıyla çalışan tekstil ve hazır giyim üreticileri de personel bulmak için yükselen teşviklere ayak uydurmak zorunda. Rekabet, baskın elektronik sektöründeki işe alım maliyetlerini bu maliyetleri karşılamak için daha az imkânı olan sektörlere taşıyor.
Prim Paketleri Gerçekte Ne Kadar Ödüyor?
İşe alım teşvikleri bir arada değerlendirildiğinde Crystal Martin, tek bir yeni çalışanı işe almak için 20,5 milyon donga kadar harcayabiliyor. Thao’ya açıklanan paket, işe alım ve yeni fabrika programları kapsamında kendisine ödenen toplam 10,5 milyon dongu içeriyor; 6 milyon dongluk referans ödemesi ise arkadaşına yapılıyor.
Bu nedenle işe alım ödemeleri, kime ve hangi takvimle yapıldıklarına göre değerlendirilmelidir. İşe alım ve referans primlerini birleştiren bir teklif, iki farklı kişiye ödenecek parayı içerebilir. Birkaç aya yayılan manşet tutarındaki bir ödeme de aynı miktarın ilk maaşla birlikte alınmasından farklıdır.
Fabrikalar, başvuru çekmek ve çalışanları işte tutmaya teşvik etmek için bu ödeme takvimlerini kullanıyor. Geçen yıl piyasadaki en yüksek tutar olan 7 milyon dong üç aya yayılarak ödeniyordu. Crystal Martin’in yeni fabrika primi altı ay sürüyor. Fushan ise 11 milyon dongluk işe alım teklifine yol masraflarının karşılanmasını da ekleyerek işe taşınma maliyetinin bir bölümünü üstleniyor.
Crystal Martin Vietnam insan kaynakları direktörü Nguyen Thi Thoa, rekabetin son aylarda yoğunlaşmasını yakından izliyor. Personel çekmek için mali teşviklerin hâlâ gerekli olduğunu, ancak işe alım ödemelerinin iş gücü açığına kalıcı bir çözüm sunamayacağını söylüyor:
Mavi yakalı çalışanların sayısı giderek azalacak, yeni çalışanlar için rekabet de giderek yoğunlaşacak. İşe başlama primleri gerekli olmayı sürdürecek, ancak uzun vadede sürdürülebilir değiller.
Thoa’nın kaygısı, çalışanları sürekli yenilemenin getirdiği maliyet. Bir işveren birini fabrika kapısından içeri almak için ödeme yapabilir; ancak çalışan planlanan primleri aldıktan sonra ayrılırsa yeni bir işe alım maliyetiyle karşılaşabilir.
İşçiler Neden Sık Sık Fabrika Değiştiriyor?
Bazı fabrika işçileri artık işe alım primlerini başlıca gelir kaynaklarından biri olarak görüyor. Birkaç ayda bir işveren değiştirerek tekrar tekrar yeni ödemeler alabiliyor ve kısa sürede gelirlerini artırabiliyorlar. Bu hareketlilik, işe alım ekipleri yeni çalışanlar bulurken bile fabrikalarda açık pozisyonların oluşmasına yol açıyor.
Bac Ninh İstihdam Hizmetleri Merkezi müdür yardımcısı Vu Tien Thanh, prim rekabetinin eyalet genelinde çalışanları elde tutma krizine yol açtığı uyarısında bulundu. İşveren değiştiren çalışanlar kıdemlerini kaybediyor ve sosyal sigorta primlerinin düzenli ödenmesindeki süreklilik bozulabiliyor.
İşçiler daha düşük temel ücretlerle yeniden işe başlayabilir ve daha az sosyal sigorta primi ödeyebilir. Sosyal sigorta işsizlik ödemeleri ve emeklilik aylıkları gibi haklara katkı sağlıyor. Bu nedenle kısa vadede daha fazla prim geliri getiren bir düzen, ileride çalışanları daha zayıf bir sosyal güvenceyle baş başa bırakabilir.
Thanh, şu anda işe alım primlerine harcanan paranın bunun yerine aylık ücretlere aktarılmasını öneriyor. Böylece ödemenin daha büyük bölümü düzenli ücretin parçası olur ve çalışanlara her iş değiştirdiklerinde yeni bir ödül vermek yerine işte kalmaları için sürekli bir neden sunulur.
Birbiriyle rekabet eden şirketlerin insan kaynakları ekipleri, her işe alım dönemi için asgari ve azami prim tutarları konusunda gayriresmî koordinasyona başladı. Tutarlar mevsimsel talebe göre değişmeye devam ediyor. Mayıstan ekim sonuna kadar sürecek üretim yoğunluğunun yaklaşması yeni artışlara yol açabilir.
Günlük Çalışma Koşullarını İyileştirerek İşçileri Elde Tutmak
Crystal Martin, fabrikaya 60 kilometre mesafede yaşayan çalışanları için ücretsiz servis araçlarına yatırım yaptı. Bu hizmet, işçilerin fabrika yurtlarında kalmak yerine her akşam evlerine dönmesini sağlıyor ve hanelerine yakın kalmak isteyenler için işi daha elverişli hale getiriyor.
Şirket, güvenlik turnikeleri de dahil olmak üzere iş yerindeki bazı kontrolleri gevşetti. Ulaşımın yanı sıra bu değişiklikler, işe alım primi harcandıktan çok sonra da çalışanların karşılaştığı günlük koşulları iyileştirmeyi amaçlıyor.
Deneyimli hazır giyim işçileri, üretkenlik primleriyle aylık gelirlerini 15 milyon ila 20 milyon donga çıkarabiliyor. Üretkenlik primleri, tamamlanan iş miktarını veya kalitesini ödüllendirerek çalışanlara becerileri geliştikçe daha fazla kazanma imkânı sunuyor.
Bazı Crystal Martin çalışanları beş ila yedi yıldır, birkaç çalışan ise on yılı aşkın süredir şirkette görev yapıyor. Bu deneyim, şirkete personel istikrarını sağlamanın farklı bir yolunu sunuyor: Genişleme için yeni çalışanlar ve yedek personel alırken deneyimli çalışanları elde tutmak ve kazançlarının artmasını sağlamak.
İşçiler montaj hatlarının ötesindeki fırsatları da değerlendiriyor. Bazıları, Çin yatırımıyla kurulan fabrikaların sayısı artarken tercüman ya da idari personel olma umuduyla Çince öğrenmek için istikrarlı üretim işlerinden ayrılıyor.
Bu kararlar personel bulma sorununu daha da büyütüyor. Fabrikalar işçiler için birbiriyle rekabet ederken çalışanlar da kendilerini farklı iş türlerine yönlendirecek eğitimler alabiliyor. Mesleki eğitim programları, elektronik ve yarı iletken üretimindeki değişen teknik gereksinimlere ayak uydurmakta zorlanıyor.
İşe Alım Takvimi ve Yaklaşan Üretim Yoğunluğu
Vietnam’daki prim rekabeti, daha kapsamlı bir üretim dönüşümünün ve belirgin bir mevsimsel döngünün parçası. Bir sonraki işe alım dönemine girilirken öne çıkan gelişmeler şöyle:
- Vietnam’ın elektronik sektöründeki iş gücü 2013 ile 2022 arasında dört katına çıktı.
- Son on yılda Vietnam’da Apple ürünlerinin montajını yapan şirketlerin sayısı dört katına çıkarken elektronik ürünlerin ihracattaki payı yüzde 32’ye ulaştı; bu oran öncekinin yaklaşık iki katı.
- 2025’te üç aya yayılan 7 milyon dongluk ödeme, işe alım primlerinde en yüksek tutardı.
- Mart 2026 itibarıyla birçok elektronik şirketi 10 milyon ila 12 milyon dong arasında ödeme sunarken işe alım ve referans primlerini birleştiren paketler mart ayı boyunca 18 milyon donga ulaştı.
- Luong Thao, mart ortasında 350 kilometreden fazla yol katettikten sonra Crystal Martin’de işe başladı.
- Fabrikalar tatil sezonuna yönelik ihracat siparişleri için üretimi artırırken mayıstan ekim sonuna kadar personel bulmakta en büyük zorluğu yaşıyor.
- Fushan, 2026 sonuna kadar çalışan sayısını 16.000’e çıkarmayı hedefliyor.
Foxconn Çin’de de çalışanları elde tutmak için ödemeler yaptı. Zhengzhou’da yaşanan işçi huzursuzluğu ve iPhone 14 üretimindeki aksaklıkların ardından şirket, 90 gün kalan çalışanlara 3.000 yuana (yaklaşık 424 dolar) varan ödemeler teklif etti.
Dolayısıyla Vietnam’daki fabrikaların personel baskısı tek bir eyaletin ya da ülkenin sınırlarını aşıyor. Üretim Çin’den Güneydoğu Asya’ya kayarken şirketler daha yüksek maliyetlerle, farklı yerlere yayılan üretim ağlarıyla ve fabrika işini kalıcı bir kariyer yerine geçici olarak görmeye giderek daha yatkın çalışanlarla baş etmek zorunda.
Yaklaşan üretim yoğunluğu sırasında primlerin ne kadar daha artırılacağı açıklanmadı. Öncelikli görev açık pozisyonları doldurmak; daha uzun vadeli görev ise işe alım teşvikleri sona erdikten sonra da çalışanları şirkette tutacak düzenli ücretleri, beceri gelişimini ve çalışma koşullarını sağlayabilmek.
Öne Çıkanlar
- Bac Ninh’deki üreticilerin 2026’da yaklaşık 334.000 kişiyi işe alması gerekiyor; talebin yüzde 70’ini elektronik sektörü oluşturuyor.
- Foxconn operasyonları, Luxshare ve Goertek’in bu yılki işe alım ihtiyacı 230.000’den fazla kişi olarak hesaplanıyor.
- Elektronik sektöründeki birçok prim 10 milyon ila 12 milyon donga yükseldi. Bazı işe alım ve referans primlerini birleştiren teklifler yaklaşık iki aylık maaşa denk gelen 18 milyon donga ulaşıyor.
- Vietnam’ın elektronik sektöründeki iş gücü 2013 ile 2022 arasında dört katına çıkarken yerel eğitimin mevcut iş gücü ihtiyacının yalnızca yüzde 30’unu karşıladığı tahmin ediliyor.
- Prim toplamak için fabrikalar arasında iş değiştiren çalışanlar işe alım maliyetlerini artırıyor ve gelecekteki sosyal sigorta haklarını zayıflatabiliyor.
- Crystal Martin, çalışanları elde tutmak için servis araçlarından, iş yerindeki kontrollerde yaptığı değişikliklerden ve üretkenlik primlerinden yararlanıyor.
- Fabrikalar, tatil sezonuna yönelik ihracat siparişleri için üretimin arttığı mayıstan ekim sonuna kadar bir sonraki büyük personel sınavıyla karşı karşıya.






