Çin'in deniz altı haritalama hamlesi ABD'nin denizaltı üstünlüğünü zorluyor

11 dakikalık okuma
Çin'in deniz altı haritalama hamlesi ABD'nin denizaltı üstünlüğünü zorluyor

42 araştırma gemisi ve büyüyen bir deniz altı ağı

Çin, deniz tabanının haritasını çıkarmak ve denizaltıların saklanmasına ya da tespit edilmesine etki eden su koşullarını ölçmek amacıyla Pasifik, Hint ve Arktik okyanuslarına 42 araştırma gemisi gönderdi. Beş yılı aşkın dönemi kapsayan takip kayıtları, Tayvan, Guam, Hawaii, Filipinler ve ABD'nin deniz operasyonları açısından önem taşıyan diğer bölgelerin yakınında faaliyet yürütüldüğünü gösteriyor.

İçindekiler
  1. 42 araştırma gemisi ve büyüyen bir deniz altı ağı
  2. Araştırma filosu nerelerde faaliyet gösterdi?
  3. Okyanus koşulları denizaltı savaşını nasıl etkiliyor?
  4. Şeffaf Okyanus Projesi
  5. İlk Ada Zinciri ve Guam neden önemli?
  6. Ticaret yolları Hint Okyanusu'nu öne çıkarıyor
  7. Bilim kurumları savunmadaki rollerini anlatıyor
  8. Sri Lanka deniz araştırmalarını denetim altına alıyor
  9. Roket testleri deniz tabanının başka bir kullanımına işaret ediyor
  10. Su altı kabloları ve Avustralya'nın kaygıları
  11. Öne çıkanlar

Bu gemilerden en az sekizinin deniz tabanı haritalama çalışmaları yaptığı doğrulanırken, on gemi daha bu işi yapabilecek donanıma sahip. Çin kurumları, gemilerle yürütülen araştırmaların yanı sıra Japonya'nın doğusunda, Filipinler'in doğusunda ve Guam çevresinde konuşlandırılmış yüzlerce sensörün de aralarında bulunduğu deniz altı sensör ağları kurdu.

26 Mart 2026 itibarıyla bu hamle, ABD Donanması'nın onlarca yıldır elinde tuttuğu bir üstünlüğe yönelik büyüyen bir meydan okuma oluşturuyor: denizaltılarının faaliyet gösterdiği su altı ortamına ilişkin ayrıntılı bilgi. Su altı dağlarının haritaları; sıcaklık, tuzluluk ve akıntı ölçümleriyle bir araya geldiğinde komutanların saklanma noktaları bulmasına, sonar performansını artırmasına ve başka bir ülkenin denizaltılarının nerelerden geçebileceğini öngörmesine yardımcı olabilir.

ABD Deniz Harp Okulu'nda Çin'in deniz stratejisi üzerine uzmanlaşan doçent Ryan Martinson, Pekin'in deniz bilimleri araştırmalarının ölçeğini açıkçası şaşırtıcı olarak nitelendirdi. Batılı savunma analistlerine göre bu çaba, yakın dönemdeki en kapsamlı deniz tabanı araştırma kampanyalarından biri.

Faaliyetler Çin'in yakın denizlerinin ötesine uzanıyor. Araştırma gemileri Malakka Boğazı'na yaklaşım güzergâhlarını, Avustralya denizaltı rotalarının yakınındaki suları ve Alaska'nın batısı ile kuzeyindeki bölgeleri inceledi. Bu noktalar üç önceliğin kesiştiği yerler: açık okyanusa erişim, deniz ticaretinin korunması ve olası deniz rakiplerinin kullandığı sular hakkında bilgi edinme.

Çin'in araştırma kurumları, bilimsel çalışmalarıyla ulusal savunma arasındaki bağları da açıkça dile getiriyor. Bu bağlantılar, su koşullarını ölçen sivil bir geminin yabancı donanmaların yakın takibine neden girebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Reklam

Araştırma filosu nerelerde faaliyet gösterdi?

Çin Okyanus Üniversitesi tarafından işletilen Dong Fang Hong 3, bunun öne çıkan örneklerinden biri. Gemi, 2024 ve 2025'te Tayvan, Guam ve Hint Okyanusu'nun önemli kesimlerinin yakınındaki sularda tekrar tekrar araştırma yaptı. Gemi takip kayıtlarında birbirine yakın hatlar üzerinde gidip geldiği görüldü; bu örüntü sistematik deniz tabanı haritalamasıyla ilişkilendiriliyor.

Gemi Ekim 2024'te Japonya yakınlarında, su altındaki nesneleri tespit edebilen güçlü okyanus sensörlerini inceledi. Mayıs 2025'te aynı noktaya geri döndü. Mart 2025'te ise Sri Lanka ile Endonezya arasındaki sularda çapraz geçişler yaparak deniz ticareti açısından kritik bir geçit olan Malakka Boğazı'na yaklaşım güzergâhlarını kapsadı.

Starboard Maritime Intelligence'ın hareket kayıtlarına ilişkin analizi, 42 gemilik daha geniş filoyu ortaya çıkardı. Gemiler, Çin Doğal Kaynaklar Bakanlığı gibi devlet kurumlarına ya da devlete bağlı araştırma kuruluşlarına ait.

Bazı gemiler zaman zaman takip sistemlerini kapatarak kayıtlarda boşluklar bırakıyor. Bu nedenle faaliyetlerinin tamamı, belgelenen hareketlerden daha kapsamlı olabilir. Kayıtlara geçen operasyonlar Filipinler, Hawaii ve kuzey Pasifik'teki ABD'ye ait Wake Atolü çevresindeki hassas suları da kapsıyor.

Okyanus koşulları denizaltı savaşını nasıl etkiliyor?

Denizaltılar, deniz tabanının şeklinin ve suyun özelliklerinin tespiti etkilediği, yüzeyin birkaç yüz metre altındaki sularda seyreder ve gizlenir. Okyanus tabanının haritası, komutanların deniz dağı olarak bilinen su altı dağlarından kaçınmasına ve arazinin nerelerde örtü sağlayabileceğini anlamasına yardımcı olur.

Sonar, su altındaki nesneleri tespit etmek için ses kullanır. Ses dalgaları, değişen su yoğunluğu ve deniz tabanının biçimiyle karşılaştıklarında farklı yönlere bükülür ve yansır. Sıcaklık katmanları, tuzluluk değişimleri ve akıntılar su altı ortamını etkileyerek bir denizaltının bulunmasının kolaylaştığı ya da zorlaştığı bölgeler oluşturur.

ABD denizaltı filosunda eski komutan, şimdi ise Center for a New American Security'de görev yapan Tom Shugart, su altı arazisinin sesin hareketini değiştirdiğini açıkladı. Su sesi farklı biçimde ilettiği için aynı denizaltı operasyonu bir yerde gizli kalırken başka bir yerde açığa çıkabilir.

Avustralya denizaltı kuvvetlerinin eski komutanı Peter Scott, askerî operasyonlara hazırlıkta araştırma bilgilerinin değerini şöyle anlattı:

Gemilerin araştırma verileri, muharebe sahasının hazırlanmasında son derece değerli olabilir. İşini bilen her denizaltıcı, faaliyet gösterdiği ortamı anlamak için büyük çaba harcar.

Scott'ın değerlendirmesi su altı savaşının her iki tarafı için de geçerli. Çevresel veriler denizaltıların rota ve saklanma noktası seçmesine yardımcı olurken onları avlayan kuvvetler de bu verileri tespit kabiliyetini artırmak için kullanabilir. Dolayısıyla Çin'in araştırmaları, hem kendi denizaltı konuşlandırmalarını hem de Amerikan ya da müttefik gemilerini bulmaya yönelik operasyonları destekleyebilir.

Reklam

Şeffaf Okyanus Projesi

Çin Okyanus Üniversitesi'nden bilim insanı Wu Lixin, Şeffaf Okyanus Projesi'ni 2014 dolaylarında önerdi. Proje, su koşullarını ve su altındaki hareketleri gerçek zamanlı izleyebilecek geniş sensör, şamandıra ve deniz altı ağları kurmayı amaçlıyordu.

Şandong eyaleti yetkilileri, önerinin kısa sürede eyalet yönetiminden en az 85 milyon dolar destek aldığını söyledi. Güney Çin Denizi'nde başlayan proje kapsamında Çin Okyanus Üniversitesi, derin deniz havzasını kapsayan bir gözlem sistemi kurduğunu belirtiyor.

Çin devlet kurumlarının kayıtları, ağın Pasifik ve Hint okyanuslarına genişletildiğini gösteriyor. Japonya'nın doğusunda, Filipinler'in doğusunda ve Guam çevresinde yüzlerce sensör konuşlandırıldı. Hint Okyanusu'na ilişkin belgeler, Hindistan ve Sri Lanka'yı çevreleyen, dünyanın en uzun su altı dağ sıralarından biri olan Ninety East Sırtı boyunca kurulan düzenekleri de içeren bir sensör ağından söz ediyor.

ABD Deniz İstihbarat Dairesi Komutanı Tümamiral Mike Brookes, Kongre komisyonuna verdiği ifadede Çin'in hidrografik veri, yani denizin fiziksel özellikleri ve koşulları hakkında bilgi toplamak için su altı gözetleme ağları kurduğunu söyledi. Bu verilerin sonar performansını artırabileceğini ve Güney Çin Denizi gibi kritik su yollarından geçen denizaltıların kesintisiz gözetimini destekleyebileceğini belirtti.

Bazı deniz kuvvetleri uzmanları, bilgilerin su altında gerçek zamanlı aktarılmasının teknik güçlükler içerdiği uyarısında bulunuyor. Bilgiler daha sonra ulaşsa bile ölçümler okyanus koşulları ve rakip denizaltıların faaliyetleri hakkında bilgi birikimi oluşturmaya yardımcı olabilir. Proje, sabit cihazlardan alınan tekrarlı gözlemleri araştırma yapan gemilerin daha geniş erişim alanıyla birleştiriyor.

İlk Ada Zinciri ve Guam neden önemli?

Filipinler'in doğusundaki sularda Çin'in en kapsamlı okyanus araştırmaları yürütüldü. Bu sular, Japon adalarından Tayvan üzerinden güneye, Borneo'ya uzanan İlk Ada Zinciri boyunca yer alıyor. Büyük ölçüde ABD müttefiklerinin kontrolündeki bu zincir, Çin'in kıyı denizleriyle açık Pasifik arasında doğal bir bariyer oluşturuyor.

Avustralya'nın eski ABD deniz ataşesi, şimdi ise Australian Naval Institute başkanı olan Peter Leavy, Çin'in bu zincir tarafından kuşatılma konusunda paranoyak göründüğünü belirtti. Kapsamlı haritalama faaliyetini, açık okyanusa ulaşabilmek için deniz ortamını yeterince iyi anlama arzusuna bağladı.

Guam da odak noktalarından biri. Nükleer reaktörle çalışan Amerikan denizaltıları burada konuşlandırılmış durumda ve Çin gemileri çevredeki suları haritaladı. Hawaii çevresindeki araştırmalar da faaliyetleri ABD'nin bölgedeki bir başka önemli merkezine taşıyor.

Çin gemileri, ABD'nin kısa süre önce erişim hakkı elde ettiği Papua Yeni Gine'deki bir deniz üssünün kuzeyindeki su altı sırtını da inceledi. Avustralya toprağı olan Christmas Adası çevresinde ise Güney Çin Denizi ile önemli bir Avustralya denizaltı üssü arasındaki rotalar üzerinde kalan sularda araştırma yaptı.

Bu noktalar, haritalama çalışmalarını daha geniş Hint-Pasifik'teki deniz hareketleriyle ilişkilendiriyor. Bir üssün yakınında edinilen bilgiler, su altı yaklaşım güzergâhlarını anlamaya yardımcı olabilir; bağlantı rotaları boyunca yapılan araştırmalar ise Çin kıyılarından daha uzaktaki operasyonları destekleyebilir.

Reklam

Ticaret yolları Hint Okyanusu'nu öne çıkarıyor

Çin'in Orta Doğu ve Afrika'dan petrol ve diğer kaynak ithalatı Hint Okyanusu üzerinden yapılıyor. Çin gemileri, hem ticari deniz taşımacılığı hem de bölgesel deniz faaliyetleri açısından merkezi önemdeki bu sularda geniş alanları haritaladı.

Batı Avustralya Üniversitesi'nde savunma ve güvenlik alanında öğretim görevlisi, denizaltılara karşı savaş konusunda uzman eski Avustralyalı subay Jennifer Parker, Çin'in deniz ticaretine bağımlılığını önemli bir kırılganlık olarak nitelendirdi. Kapsamlı araştırmaların, Pekin'in bu tedarik hatlarını korurken Hindistan dahil bölgesel güçleri izlemek amacıyla Hint Okyanusu'nda daha fazla denizaltı operasyonu yürüteceğine işaret ettiğini söyledi.

Ninety East Sırtı boyunca uzanan sensör ağı, Çin'in petrol tedarikinin büyük bölümünün geçtiği Malakka Boğazı'na yaklaşım güzergâhlarının üzerinde yer alıyor. Konumu, ağı Çin'in tedarik hatlarındaki kırılganlıkları ve rakip denizaltıların bu dar geçitten hareketlerini izlemek açısından potansiyel olarak değerli kılıyor.

Nükleer reaktörle çalışan denizaltı filosuna ev sahipliği yapan Bengal Körfezi yakınlarındaki Çin araştırmaları Hindistan'ı özellikle kaygılandırıyor. Hindistan ayrıca uzun süredir bölgede hidrografi hizmetleri sunan bir ülke olmayı hedefliyor; bu da denizcilik verilerinin toplanmasına bölgesel rekabet açısından başka bir boyut kazandırıyor.

Çin gemileri Alaska'nın batısında ve kuzeyinde de deniz tabanı araştırmaları yaptı. Bu sular, Pekin'in 2030'lara kadar kutup bölgesinde büyük güç olma hedefini ilan ettiği Arktik'e uzanan önemli bir güzergâh oluşturuyor. Arktik'teki operasyonlar, Pasifik ve Hint okyanuslarına yayılan kampanyayı daha da genişletiyor.

Bilim kurumları savunmadaki rollerini anlatıyor

Devlet Başkanı Xi Jinping yönetimi, sivil bilimsel araştırmalarla askerî teknoloji geliştirme çalışmalarının bütünleştirilmesini temel önceliklerinden biri haline getirdi. Pekin bu yaklaşımı sivil-askerî füzyon olarak adlandırıyor. Bu kampanyada araştırma gemilerini ve okyanus gözlem ağlarını işleten kurumların donanma kuruluşlarıyla da açık bağları bulunuyor.

Çin Okyanus Üniversitesi rektörü, 2021'de kurumun Çin donanmasıyla yakın bağlarını ve deniz gücü oluşturma ile ulusal savunmayı destekleme taahhüdünü kamuoyu önünde övdü.

Hint ve Pasifik okyanuslarındaki sensör ağlarını yöneten Çin Okyanus Üniversitesi araştırmacısı Zhou Chun, 2025'te yayımlanan bir basın açıklamasında bu bağlantıyı anlattı. Çalışmalarının, ülkesinin deniz savunması ve askerî kabiliyetlerindeki hızlı gelişimi kendisine gösterdiğini söyledi. Ayrıca en ileri bilimsel ve teknolojik kazanımları denizdeki ordu için yeni muharebe kabiliyetlerine dönüştürme sözü verdi.

Wu, gözlem ağının yönetimini şimdi Qingdao Ulusal Deniz Bilimi ve Teknolojisi Laboratuvarı aracılığıyla yürütüyor. Ortakları arasında Çin Donanma Denizaltı Akademisi de bulunuyor. Bu kurumsal bağlar, araştırma çalışmalarını sivil okyanus bilimi ile askerî planlama arasındaki daha geniş ilişkinin içine yerleştiriyor.

Reklam

Sri Lanka deniz araştırmalarını denetim altına alıyor

Çin gemilerinin ziyaretleri Yeni Delhi'den sert protestolara yol açınca Sri Lanka, yabancı araştırma gemilerinin ziyaretlerine 12 ay süreyle moratoryum getirdi. Anlaşmazlıkta adı geçen son ziyaret, Shi Yan 6'nın Ekim 2023'teki gelişi olmuştu.

Sri Lanka hükümeti ayrıca Çinli bir enstitüyle yerel bir üniversite arasındaki anlaşmayı iptal etmeye yöneldi. Bu düzenleme, Çin'e Sri Lanka sularına ve hidrografi bilgilerine kolay erişim sağlamıştı.

Hidrografi araştırmalarını denetlemek üzere Sri Lanka Savunma Bakanlığı bünyesinde yeni bir kurum kuruldu. Daha geniş bölgesel deniz araştırmalarının güvenlik açısından taşıdığı değere yönelik kaygılar sürerken bu önlemler, Sri Lanka'nın kendi deniz sahasına ilişkin bilgiler üzerindeki egemen denetimini artırmayı amaçladı.

Kampanya kapsamında anlatılan gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2014 dolayları: Wu Lixin, Şandong eyaletinden kısa sürede en az 85 milyon dolar destek alan Şeffaf Okyanus Projesi'ni önerdi.
  • 2021: Çin Okyanus Üniversitesi rektörü, üniversitenin Çin donanmasıyla yakın bağlarını ve deniz gücü ile ulusal savunmadaki rolünü övdü.
  • Ekim 2023: Shi Yan 6, Yeni Delhi'nin protestolarına yol açarak Sri Lanka'yı ziyaret etti.
  • 2024 ve 2025: Dong Fang Hong 3, Tayvan, Guam ve Hint Okyanusu'nun bazı kesimlerinin yakınlarında tekrar tekrar araştırma yaptı.
  • Ekim 2024: Dong Fang Hong 3, Japonya yakınlarındaki su altı sensörlerini inceledi.
  • Mart 2025: Gemi, Malakka Boğazı'na yaklaşım güzergâhları boyunca Sri Lanka ile Endonezya arasındaki sularda araştırma yaptı.
  • Mayıs 2025: Gemi, Japonya yakınlarındaki sensör noktasına geri döndü.
  • 2025: Zhou Chun, okyanus araştırmaları ile Çin'in geliştirmekte olduğu deniz askerî kabiliyetleri arasındaki bağları anlattı.

Roket testleri deniz tabanının başka bir kullanımına işaret ediyor

Çinli bilim insanları, 200 metre derinlikte su altında katı yakıtlı bir roket motorunun ateşlenmesini test etti. Mekanik ve Elektrik Mühendisliği Enstitüsü ile Su Altı Akıllı Ekipmanları Anahtar Laboratuvarı'ndan mühendisler bulgularını, hakem değerlendirmesi uygulanan Çin dergisi Tactical Missile Technology'de yayımladı.

Çalışmada, derin su koşullarını taklit eden deneysel bir platform anlatıldı. Denizaltılardan fırlatılan standart füzeler genellikle yaklaşık 30 metre derinlikten ateşleniyor; test edilen derinlik bu değerin altı katından fazla.

Operasyonel sistemlere dönüştürülmesi halinde bu teknoloji, deniz tabanına sabitlenmiş füze fırlatma tesislerini destekleyebilir. Bu tür tesisler Pekin'e deniz altında ek askerî seçenekler sunar. Operasyonel kullanıma geçiş tarihi açıklanmadı.

Ayrıntılı deniz tabanı bilgisi, su altı ekipmanlarının nerelerde çalışabileceğini planlamak için yararlı olur. Roket deneyi, denizaltıların seyrüseferi, gizlenmesi ve tespiti için gereken çevresel bilgileri zaten toplayan kampanyaya olası bir silah kullanım alanı ekliyor.

Reklam

Su altı kabloları ve Avustralya'nın kaygıları

Tayvan, internet bağlantısı için neredeyse tamamen deniz altı kablolarına bağımlı. Bu bağımlılık, adayı kabloların hedefli biçimde kesilmesine karşı savunmasız kılıyor. Böyle bir müdahale, dış dünyayla iletişimini ciddi ölçüde azaltarak dijital karantinaya yol açabilir.

Savunma analizlerinde adı geçen araştırmacı Jason Hsu, Halk Kurtuluş Ordusu'nun önemli kablo kümelerini keserek Tayvan'ın bant genişliğini yüzde 99'a kadar düşürebileceğini öne sürdü. Böyle bir kesinti adayı tecrit edebilir ve müttefikleri arasındaki eşgüdümü aksatabilir.

Ayrıntılı deniz tabanı bilgisi, su altı altyapısını aksatmaya yönelik kabiliyetleri destekleyebilir. Uygun sensör konumlarını ya da denizaltı rotalarını belirlemeye yardımcı olan haritalama, kabloların bulunduğu alanlar hakkında da yararlı bilgiler sağlayabilir.

Bir başka Çin araştırma gemisi olan Tansuo Yi Hao, Avustralya çevresinde seyretti ve Diamantina Çukuru üzerinde durdu. Bu konum, deniz tabanındaki akustik sensörlere bakım yapmak ya da su altı kabloları hakkında istihbarat toplamak için kullanılabilir.

Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, bu gemilerin Avustralya sularında bulunmamasını tercih edeceğini kamuoyu önünde söyledi. Verileri bilimsel çalışmaların yanı sıra askerî operasyonlara da hizmet edebilen araştırma faaliyetlerinin yol açtığı bölgesel kaygı, bu açıklamada yansım buldu.

Öne çıkanlar

  • Beş yılı aşkın dönemi kapsayan takip kayıtları, Pasifik, Hint ve Arktik okyanuslarında faaliyet gösteren 42 Çin araştırma gemisini ortaya çıkardı.
  • En az sekiz geminin deniz tabanı haritalaması yaptığı doğrulandı; on gemi daha bu işi yapabilecek donanıma sahipti.
  • Şeffaf Okyanus Projesi, Şandong eyaletinden en az 85 milyon dolar destek aldı ve stratejik bölgelerdeki gözlem ağlarına genişledi.
  • Araştırmalar ve sensörler, İlk Ada Zinciri, Guam, Hawaii, Malakka Boğazı'na yaklaşım güzergâhları ve Avustralya denizaltıları için önemli rotaların yakınındaki suları kapsıyor.
  • Sıcaklık, tuzluluk, akıntılar ve deniz tabanı arazisi sonarı etkiliyor; bu nedenle çevresel bilgiler hem denizaltıları gizlemek hem de bulmak açısından değer taşıyor.
  • Çin araştırma kurumları, okyanus bilimi, ulusal savunma ve geliştirilmekte olan askerî kabiliyetler arasında doğrudan bağlar kurulduğunu açıkladı.
  • Sri Lanka, Çin faaliyetlerine ilişkin kaygıların ardından yabancı araştırma gemilerinin ziyaretlerini kısıtladı ve hidrografi araştırmalarının denetimini güçlendirdi.
  • 200 metrede yapılan roket ateşleme deneyi ve Tayvan'ın kablolarına yönelik kaygılar, deniz tabanının denizaltı operasyonları dışındaki olası askerî kullanımlarına işaret ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir