Hokkaido’nun Afet Planlamasındaki Eksiklik, Yükü Kadınların Sırtına Bırakıyor

11 dakikalık okuma
Hokkaido’nun Afet Planlamasındaki Eksiklik, Yükü Kadınların Sırtına Bırakıyor

Kadınlar Belediye Afet Kurulu Üyeliklerinin Yalnızca Yüzde 6,3’ünü Oluşturuyor

Kadınlar, 2025’te Hokkaido’daki belediye afet önleme kurullarındaki üyeliklerin yalnızca yüzde 6,3’ünü oluşturdu; bu oran Japonya’daki tüm eyaletler arasında en düşüktü. Eyalet düzeyinde kadınların temsili 2026’da yüzde 18,8’e ulaştı. Deprem ve tsunamilere hazırlanan bir bölgede bu rakamlar pratik bir kaygıyı gündeme getiriyor: tahliye edilenlere yemek vermesi ve savunmasız sakinlerle ilgilenmesi beklenen kişilerin, müdahale planlarının hazırlanmasında söz hakkı çok sınırlı.

İçindekiler
  1. Kadınlar Belediye Afet Kurulu Üyeliklerinin Yalnızca Yüzde 6,3’ünü Oluşturuyor
  2. Acil Durumlarda Yemek Hazırlamak Ağır ve Tehlikeli Bir İş
  3. 2011 Afetinin Ücretsiz Emeğe Dair Ortaya Çıkardıkları
  4. Yaşlı Sakinler Tahliyede Ek Güçlüklerle Karşılaşıyor
  5. Yemek Pişirme Tatbikatları Yerleşik Varsayımlara Meydan Okuyor
  6. İki Kampanyacı Eyalet Kuruluna Katıldı
  7. Çocuklara Yönelik El İşi ve Oyunlar Daha Fazla Kişiyi Katıyor
  8. Kurullarda Yer Bulamayanları da Dinlemek
  9. Temsili Pratik Korunmaya Dönüştürmek
  10. Öne Çıkanlar

Eyalet düzeyindeki oran, belediyelerdekinin neredeyse üç katı olsa da kadınlar bu düzeydeki üyeliklerin hâlâ beşte birinden azını oluşturuyor. Hokkaido’daki yerleşimlerde tahliye merkezleri, acil durum görevleri ve iyileştirme çalışmalarıyla ilgili kararlar büyük ölçüde kadınların eşit katılımı olmadan alınıyor.

Japonya genelindeki geleneksel afet kılavuzlarında yemek pişirme hâlâ kadınlara, enkaz kaldırma ve ağır altyapı işleri ise erkeklere veriliyor. Afetzedeler ve araştırmacılar, bu alışılmış iş bölümünün acil durumlarda tehlikeli olabileceğini; bazı sakinlere aşırı yük bindirirken ücretli iyileştirme işlerine erişimlerini de kısıtlayabileceğini söylüyor.

2011’deki Büyük Doğu Japonya Depremi ve tsunamisinin ardından erkeklere temizlik ve yeniden inşa işleri için günlük ücret ödenirken kadınlar yemek pişirdi, çocuklarla ilgilendi ve yaşlılara ücretsiz destek oldu. Bunun sonucunda kadınların evlerini ve yaşamlarını yeniden kurmak için kullanabilecekleri bağımsız kaynaklar daha sınırlı kaldı.

17 Mart 2026 itibarıyla Hokkaido’daki kampanyacılar bu dengesizliğin iki yönüne de karşı çıkıyor: Afet anında temel işleri kimin yaptığına ve öncesinde karar masasında kimin yer aldığına. Çalışmaları, gerçekçi yemek pişirme tatbikatlarından çocuk atölyelerine ve eyalet afet önleme kuruluna yapılan atamalara kadar uzanıyor.

Temel kaygıları açık: Yüzlerce kişiyi doyurmayı kendiliğinden kadınların sorumluluğu sayan bir plan, tahliye merkezinin bağlı olduğu sakinleri tükenme noktasına getirebilir.

Reklam

Acil Durumlarda Yemek Hazırlamak Ağır ve Tehlikeli Bir İş

Sapporo merkezli kâr amacı gütmeyen Bosai Shitakke kuruluşunun başındaki Ayaka Mizuguchi, acil durum yemekleri hazırlamanın hafif bir ev işi olduğu varsayımına karşı çıkıyor. Afet sırasında yemek pişirmek, sıradan bir ev mutfağındakinden çok daha ağır fiziksel işler ve tehlikeler içeriyor.

Yalnızca 50 kişilik acil durum pirinci hazırlamak için yaklaşık 9 litre su gerekiyor. Çalışanların bu suyu hasarlı zeminlerde veya asansörlerin çalışmadığı binalarda merdivenlerden taşıması gerekebilir. Ardından büyük tencereleri kullanmaları ve artçı sarsıntıların ciddi haşlanma riski yarattığı sırada kaynar su dökmeleri gerekir.

Domuz eti ve sebze içeren bir miso çorbası olan tonjirudan 100 porsiyon hazırlamak, birkaç kilogram malzemenin yanı sıra ağır tencereleri de kaldırmayı gerektiriyor. Çorba, soğuk tahliye merkezlerinde besleyici ve sıcak bir yemek sağlıyor; ancak güvenli biçimde hazırlanması güç, dayanıklılık, eğitim ve dikkatli bir organizasyon istiyor.

Mizuguchi, aynı kişinin her gün üç öğünün tamamını hazırlamasının zor olduğunu belirtiyor. Bu kişinin çocuklarla, yaşlı akrabalarıyla veya yaralı aile üyeleriyle de ilgilenmesi gerekiyorsa yük daha da artıyor. Yeterli personel ve dinlenme imkânı olmadığında günlük bir ihtiyaç, bitkinlik ve sağlık sorunları kaynağına dönüşüyor.

Şebeke suyu, güvenilir elektrik veya uygun havalandırma olmadan yüzlerce yerinden edilmiş kişiye yemek hazırlamak, endüstriyel ölçekte bir yemek hizmeti sunmak anlamına geliyor. Ancak bu işin kadınlara ait sayılması, afet çalışmalarının ücret ve resmî takdir gördüğü düzenlemelerin dışında kalmasına yol açabiliyor.

Bu sınıflandırmanın etkisi mutfakla sınırlı değil. Hane gelirini, iyileşme sürecinin hızını ve tükenmiş gönüllülere bel bağlayan toplulukların istikrarını da etkiliyor. Yemek hazırlama, enkaz kaldırma ve inşaat çalışmalarına gösterilen ciddi personel, güvenlik ve lojistik planlamasının aynısını gerektiriyor.

2011 Afetinin Ücretsiz Emeğe Dair Ortaya Çıkardıkları

2011’deki deprem ve tsunami, acil durum çalışmalarını cinsiyete göre paylaştırmanın ekonomik sonuçlarını gözler önüne serdi. Tohoku kıyılarında erkekler enkaz kaldırdı, geçici konutlar inşa etti ve altyapıyı onardı; bu işler için çoğu zaman devlet yardım programları veya özel yükleniciler aracılığıyla günlük ücret aldılar.

Kadınlardan ise büyük miktarlarda yemek hazırlamaları, temizlik ve çamaşır işleri yapmaları, başkalarıyla ilgilenmeleri beklendi. Etkilenen topluluklar bu çalışmalara bel bağlasa da söz konusu görevler ücret getirmedi ve acil durum çalışmaları olarak resmî biçimde tanınmadı.

Reklam

Bu nedenle kadın afetzedeler, evlerin ve geçim kaynaklarının yıkımına ek olarak ikinci bir krizle karşı karşıya kaldı. Yardım çalışmalarından gelir elde edemedikleri için ev aletlerini yenilemek, evlerini yeniden inşa etmek veya aileleri için yeni bir konut bulmakta kullanabilecekleri bağımsız kaynakları daha azdı.

Aradaki fark sonraki yıllarda daha da büyüdü. Kadınlar konutların yeniden inşası için ayrılan fonlara, ekonomik faaliyetleri yeniden başlatmayı amaçlayan programlara ve ruh sağlığı hizmetlerine erişimde daha fazla zorluk yaşadıklarını bildirdi. İş ve ücret dağılımındaki eşitsizlik, yerinden edilme ve kayıpla zaten baş etmeye çalışan insanların sıkıntılarını uzattı.

Yemek pişirmek ve bakım işleri, ücretli çalışmaya veya hanenin toparlanmasını düzenlemeye ayrılabilecek zamanı da tüketti. Bu görevlerin otomatik olarak kadınlara verilmesi, toplum için temel hizmetleri kadınların kendi mali güvenceleriyle doğrudan karşı karşıya getirdi.

Bu deneyim, afet politikasındaki bir zayıflığı ortaya çıkardı: Bakım işlerinin ücretsiz bırakılması, tüm topluluğun iyileşmesini yavaşlatabilir. Ailelerin hemen yemeğe ve desteğe ihtiyacı var; ancak bunları sağlayan kişilerin de gelire, dinlenmeye ve yeniden ayağa kalkma imkânına ihtiyacı var.

Yaşlı Sakinler Tahliyede Ek Güçlüklerle Karşılaşıyor

2018 Hokkaido Doğu Iburi Depremi çevresindeki tahliye davranışlarını inceleyen araştırmalar, Hokkaido’nun yaşlanan nüfusuyla bağlantılı kırılganlıkları ortaya koydu. Özellikle kırsal bölgelerde yalnız yaşayan yaşlılar, acil durumlarda ciddi dezavantajlarla karşılaştı.

Araştırmalar, ev sahibi olma durumunun, ileri yaşın ve yalnız yaşamanın tahliye kararını olumsuz etkileyebilecek ve güvenli bir yere ulaşmayı fiziksel olarak zorlaştırabilecek unsurlar olduğunu belirledi. Tahliye olmaya karar vermekle bunu yapabilecek durumda olmak, birbirine bağlı ama farklı süreçlerdir.

Düzenli olarak çocuklarla ve yaşlılarla ilgilenen kadınlar, bu güçlükler hakkında pratik bilgiye sahip. Bu deneyim, planlamacıların yardıma ihtiyaç duyan sakinlerin gereksinimlerini anlamasına katkı sağlayabilir; böylece bu gereksinimler politika tartışmalarının kıyısında kalmaz.

Mevcut tartışmanın arkasındaki gelişmeler on yılı aşkın bir döneme yayılıyor:

  • 2011: Büyük Doğu Japonya Depremi ve tsunamisi, ücretli temizlik ve yeniden inşa işleriyle ücretsiz yemek ve bakım işleri arasındaki eşitsizlikleri ortaya çıkardı.
  • 2018: Hokkaido Doğu Iburi Depremi, tahliye davranışlarını ve yaşlı sakinlerin karşılaştığı güçlükleri inceleyen araştırmalara konu oldu.
  • 2025: Hokkaido’daki belediye afet önleme kurulu üyeliklerinin yüzde 6,3’ünü kadınlar oluşturdu; bu, Japonya’daki en düşük orandı.
  • Şubat 2026: Yukari Kaneko, Hokkaido Eyaleti Afet Önleme Kurulunun ilk toplantısına katıldı.
  • 2026: Eyalet kurulunda kadınların temsili yüzde 18,8 oldu.
Reklam

Yemek Pişirme Tatbikatları Yerleşik Varsayımlara Meydan Okuyor

Mizuguchi, toplulukların acil durum görevlerine bakışını değiştirmek için doğrudan deneyimden yararlanıyor. Tahliye tatbikatlarında mahalle derneği üyelerinden farklı cinsiyet ve yaş gruplarına mensup kişileri gerçekçi yemek pişirme çalışmalarına katılmaya çağırıyor.

Katılımcılar, 20 litre su taşıyan kapları dengesiz zeminlerde taşıyor, büyük miktarda yemek için tasarlanmış ekipmanları kullanıyor ve loş ışıkta ya da yapısal hasar görmüş mutfaklarda çalışıyor. Emekli inşaat işçileri ve ofis çalışanları, bu işlerin geleneksel ev işi anlayışıyla ilgisi olmayan beceri ve güç gerektirdiğini görüyor.

Tatbikatlar, gözden kaçan iş yükünü görünür kılıyor. Yüzlerce tahliye edilen kişi için günde üç öğün yemek hazırlamak, vardiyalar hâlinde çalışan eğitimli ve fiziksel olarak yeterli bir ekip gerektiriyor. Görev dağılımı, tüm kadınların yemek pişirmesi gerektiği varsayımına değil, kişilerin beceri ve müsaitlik durumuna dayanmalı.

Mizuguchi, nesiller boyunca aktarıldıkları için toplum kılavuzlarına karşı çıkmanın zor olabildiğini söylüyor. Endişesi, afet sırasında belirli kişilere orantısız ölçüde ağır yük bindirseler bile sakinlerin bu talimatları sorgulamadan kabul etmesi.

Acil durum koşullarında miras kalan bir iş bölümü tükenmişliğe ve tıbbi acil durumlara yol açabilir. Herkesi doyurmakla sorumlu sakinler kendileri de çalışamaz hâle gelebilir; bu da barınaktaki herkes için mevcut desteği zayıflatır.

Pratik tatbikatlar, katılımcıların gerçek bir tahliyeden önce bu riskleri fark etmesini sağlar. Su taşımak ve sıcak yemeklerle uğraşmak, eğitim, sorumluluğun paylaşılması ve düzenli dinlenme ihtiyacını eşitlikle ilgili soyut bir tartışmadan daha somut hâle getirir.

İki Kampanyacı Eyalet Kuruluna Katıldı

Kushiro merkezli sivil toplum grubu Team Kushiro Bosai Joshi’nin temsilcisi 58 yaşındaki Yukari Kaneko, Mizuguchi ile birlikte bu mali yıl içinde Hokkaido Eyaleti Afet Önleme Kuruluna atandı. Kendi inşaat şirketini işleten Kaneko, farklı meslek gruplarından kadınların afet bilincini artırma çalışmalarına katılması için uğraşıyor.

Ağı, devlet okulu öğretmenlerini, bakım kuruluşlarında çalışan aşçıları ve perakende çalışanlarını bir araya getiriyor. Bu meslekler; çocuklar, yaşlılar, yemek hazırlama ve günlük toplumsal ihtiyaçlara ilişkin farklı deneyimleri, genellikle yerleşik acil durum kuruluşlarının hâkim olduğu tartışmalara taşıyor.

Bir eyalet hükümeti yetkilisi, Hokkaido’daki küçük belediyelerin geleneksel topluluk örgütlerinde çok az kadının yönetici konumunda olduğunu kabul etti. Sonuç olarak afet önleme kurulları neredeyse tamamen emekli erkeklerden oluşabiliyor.

Bu işe alım düzeni, kadınların katılımı için alışılmış yönetici pozisyonlarının ötesinde kişileri bulmaya yönelik etkin çabaların neden gerekli olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Mevcut kuruluşların üyeliklerini değiştirmesini beklemek, kararların bu sırada aynı dar çevre tarafından alınmasına yol açıyor.

Reklam

Kaneko, şubatta eyalet kurulunun ilk toplantısına katıldı. Üyelerin ayrıntıları inceleyebileceği ve önerilerinin daha yakından ele alınabileceği küçük gruplu görüşmelere katılmak istiyor.

İnşaat şirketi sahibi ve Team Kushiro Bosai Joshi temsilcisi Kaneko, üstlenmeyi umduğu rolü şöyle anlattı:

Ayrıntılı tartışmaların küçük gruplar hâlinde yapılabileceği toplantılara da katılmak ve mesajlarımı duyurmak istiyorum

Kaneko’nun atanması, topluluk deneyimini resmî planlamaya taşıma fırsatı sunuyor. Belediye ve eyalet düzeyindeki temsil oranları arasındaki süregelen fark, özellikle sakinlerin barınakları ve günlük hazırlıkları düzenlediği yerel düzeyde yapılması gereken ne kadar çok iş olduğunu da gösteriyor.

Çocuklara Yönelik El İşi ve Oyunlar Daha Fazla Kişiyi Katıyor

Kaneko, geleneksel afet toplantılarına katılmayabilecek kişilere ulaşmak için hazırlık çalışmalarında eğlence ve yaratıcılıktan yararlanıyor. Ağındaki farklı üyelerden fikir alarak acil durum hazırlığını gündelik yaşama uygun etkinliklerle buluşturuyor.

Atölyelerde ilkokul öğrencileri kendilerine özel güvenlik keseleri yapıyor ve bunları en sevdikleri çizgi film karakterlerinin çıkartmalarıyla süslüyor. Bir eşya yapmak ve kişiselleştirmek çocukların onunla bağ kurmasına yardımcı oluyor. Böylece soyut bir güvenlik talimatı tanıdık bir şeye dönüşüyor ve çocukların stresli bir durumda hatırlaması kolaylaşıyor.

Grubu ayrıca afet önlemeyi etkileşimli tablet oyunlarıyla öğreten dijital içerikler dağıtıyor. İnsanlar bu içerikleri belirli bir saatte toplantıya katılmak yerine işe gidip gelirken veya mola sırasında kullanabiliyor.

Bu etkinlikler ebeveynlere, eğitimcilere, bakım çalışanlarına ve işletme sahiplerine geleneksel sivil savunma örgütleri ile itfaiye teşkilatlarının dışında da katılım yolları sunuyor. Emekli erkeklerin ağırlıkta olduğu gündüz toplantılarına katılamayan çalışan kadınlara da ulaşıyor.

Topluluk etkinlikleri ve kurul atamaları aynı sorunun farklı yönlerini ele alıyor. Atölyeler ve oyunlar katılımı genişletirken kurul üyeliği kampanyacılara resmî politikaları etkileme yolu sağlıyor. Acil durum planlarından etkilenen kişiler, bu planları genellikle hazırlayan kuruluşlardan daha çeşitli olduğunda ikisi de önem taşıyor.

Kurullarda Yer Bulamayanları da Dinlemek

Miyagi Gakuin Kadın Üniversitesi fahri profesörü Mutsuko Tendo, toplumsal cinsiyet ve afet konularını onlarca yıldır inceliyor. Resmî toplantılara katılma imkânı kısıtlı olanlar da dâhil savunmasız kişilerin deneyimlerinden yola çıkan bir politika yaklaşımını savunuyor.

Tendo, afetten etkilenen topluluklarda zorluklara sessizce katlanmanın normalleştirilip övülmesine karşı çıkıyor. Durumla başa çıkıyor gibi görünen kişilerin, bir yetkiliye anlatmakta zorlanabilecekleri acil ihtiyaçları olabilir.

Reklam

Tendo, savunmasız sakinlerin onurunu ve onlara destek olmayı afet politikasının merkezinde gördüğünü belirtti:

İnsan onuruna yakışır yaşamı hedefliyorsak en savunmasız kişilerin yanında duran kapsayıcı bir yaklaşım benimsemek çok önemli

Çocuklarına tek başına bakan kadınlar, hareket kabiliyeti kısıtlı yaşlılar ve yardıma ihtiyaç duyan engelli kişiler orantısız bir yükle karşılaşabiliyor. Tahliye merkezleri ve geçici konutlarda, afetzedelerin açıklamayı zor veya tehlikeli bulabileceği cinsel suçlar ve aile içi şiddet gibi sorunlar da yaşanabiliyor.

Aşırı kalabalık barınaklar, yeterince denetlenmeyen geçici konutlar ve geniş ailelerin yemek ve bakım sorumluluğunun uzun süre devam etmesi, standart acil durum düzenlemelerinin gözden kaçırdığı ihtiyaçlar doğurabiliyor. Dinlemek, barınaktaki herkesin aynı koşullarla karşı karşıya olduğunu varsaymaktan fazlasını gerektiriyor.

Tendo, kadınların farklı deneyim ve ihtiyaçları olduğunu da vurguluyor. Kurullardaki kadın sayısını artırmak çözümün bir parçası; ancak kamu toplantılarına katılacak bağlantıları veya kaynakları olmayan kişilere ulaşmak için daha derin bir kültürel değişim ve toplumdan yalıtılmış afetzedelerle doğrudan temas gerekiyor.

Tendo, yetkililere dinleme çabalarını kurul üyeliğinin ötesine taşımaları çağrısında bulundu:

Yetkililerin afet önleme kurullarında temsil edilmeyen kişilerin sesini de dikkatle dinlemesini umuyorum

Temsili Pratik Korunmaya Dönüştürmek

Hokkaido’daki tartışma, kurul üyeliğini barınakta aciliyet kazanan kararlarla ilişkilendiriyor: Suyu kim taşıyacak, yemeği kim hazırlayacak, kim dinlenebilecek ve kime ödeme yapılacak? Bu düzenlemeleri değiştirmek, değişmeden kalan kurumlara az sayıda kadın atamaktan fazlasını gerektiriyor.

Kampanyacıların sözünü ettiği reformlar; acil durum protokollerinin yeniden yazılmasını, yerel yöneticilerin yeniden eğitilmesini ve büyük ölçekli yemek hazırlama işinin temel altyapı çalışması olarak tanınmasını içeriyor. Artçı sarsıntılar sürerken 100 porsiyon sıcak çorba hazırlamak; diğer zorlu acil durum işleri gibi kaynak, güvenlik ekipmanı, adil vardiya düzeni ve tehlike tazminatının dikkate alınmasını gerektiriyor.

İşi fiziksel olarak yapabilecek tüm yetişkinler arasında adil bir vardiya düzeni kurulması yükü paylaştırır. Tanınma ve ücretlendirme, 2011 afetinden sonra ücretsiz hizmet sunan kadınların yaşadığı ekonomik dezavantajı da gidermeye yardımcı olur.

Konu Hokkaido’nun ötesine uzanıyor. İklim değişikliği dünya genelinde doğal afetlerin sıklığını ve şiddetini artırdıkça topluluklar, insanların becerilerinden daha etkili biçimde yararlanma ve belirli grupları tüketmekten kaçınma baskısıyla karşı karşıya kalıyor. Eşitsiz fiziksel ve mali yükler, bir topluluğun başa çıkma gücünü zayıflatabilir ve iyileşme sürecini uzatabilir.

Mizuguchi’nin tatbikatları, Kaneko’nun topluluk çalışmaları ve Tendo’nun araştırmaları hem günlük uygulamalarda hem de resmî karar alma süreçlerinde değişime işaret ediyor. Hokkaido’daki düşük temsil oranları, kampanyacılar eyalet kuruluna erişim sağlasa da geleneksel liderlik yapılarının gücünü koruduğunu gösteriyor.

17 Mart 2026 itibarıyla kurul üyeliğinin veya topluluk afet kılavuzlarının daha kapsamlı biçimde değiştirilmesi için bir takvim açıklanmadı. Hokkaido’da önümüzdeki yıllarda alınacak kararlar, Japonya’nın başka yerlerindeki acil durum yönetimi standartlarını etkileyebilir. Bu kararların pratikteki ölçütü, bir sonraki büyük depremde sakinlerin daha güvenli ve adil destek alıp almayacağı olacak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • 2025’te Hokkaido’daki belediye afet önleme kurulu üyeliklerinin yüzde 6,3’ünü kadınlar oluşturdu; bu Japonya’daki en düşük orandı. 2026’da eyalet kurulu üyeliklerinde kadınların oranı yüzde 18,8 oldu.
  • 2011 depremi ve tsunamisinin ardından ücretli temizlik işleriyle ücretsiz yemek ve bakım işleri, kadınlar ve erkekler arasındaki iyileşme eşitsizliğine katkıda bulundu.
  • 50 kişilik acil durum pirinci yaklaşık 9 litre su gerektiriyor; 100 porsiyon tonjiru hazırlamak ise ağır malzemeler, büyük tencereler ve haşlanma riski içeriyor.
  • 2018 Hokkaido Doğu Iburi Depremi üzerine yapılan araştırmalar, özellikle kırsal bölgelerde yalnız yaşayan kadınlar başta olmak üzere yaşlı sakinlerin tahliyede yaşadığı güçlükleri ortaya koydu.
  • Ayaka Mizuguchi ve Yukari Kaneko, pratik deneyimi ve daha geniş topluluk katılımını afet planlamasına taşıyor.
  • Mutsuko Tendo, yetkililere afet önleme kurullarında temsil edilmeyenler dâhil savunmasız sakinleri dinlemeleri çağrısında bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir