Yakıt İhracatı Yasakları Arzı Daraltırken Vietnam Nisanda Uçuşları Azaltabilir

12 dakikalık okuma
Yakıt İhracatı Yasakları Arzı Daraltırken Vietnam Nisanda Uçuşları Azaltabilir

Yakıt Garantileri Martta Sona Eriyor

Vietnam'ın iki büyük havacılık yakıtı ithalatçısı Petrolimex ve Skypec, tedarik garantisini yalnızca mart sonuna kadar verebiliyor. Bu durum, hava yolu şirketlerini nisan başından itibaren olası uçuş kesintileriyle karşı karşıya bırakıyor. Vietnam'ın jet yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 60'ını karşılayan Çin ve Tayland, ABD, İsrail ve İran'ın dahil olduğu savaşın enerji tedarikini aksatması üzerine rafine yakıt ihracatını durdurdu.

İçindekiler
  1. Yakıt Garantileri Martta Sona Eriyor
  2. Tedarik Krizi Nasıl Gelişti?
  3. Tayland'daki İç Pazar Kıtlığı Baskıyı Artırıyor
  4. Vietnam Pekin ve Bangkok'tan Yardım İstiyor
  5. İkame Tedarikçilerin de İmkânları Sınırlı
  6. Hava Yolu Şirketleri Uçuşları, Havalimanları Park Alanlarını Gözden Geçiriyor
  7. Yüksek Yakıt Fiyatları Borçlanmayı Zorluyor
  8. Vietnam'da Yakıt Krizinin Daha Geniş Etkileri
  9. Asya Havacılığı da Aynı Baskıyla Karşı Karşıya
  10. Bilinmesi Gerekenler

Vietnam Sivil Havacılık Otoritesi, 9 Mart tarihli talimatıyla Ulaştırma Bakanlığı'nı yakıt kıtlığının nisan ayında ve sonraki aylarda operasyonları etkileyebileceği konusunda uyardı. Hava yolu şirketlerinden, özellikle iç hatlardaki uçuş programlarını gözden geçirmeleri istendi. Havalimanı işletmecilerine ise yerde kalmak zorunda kalabilecek uçaklar için ek park alanları hazırlamaları talimatı verildi.

Vietnam, havacılık yakıtının üçte ikisinden fazlasını ithal ediyor. Bu bağımlılık, Vietnamlı şirketler daha yüksek fiyat ödemeye razı olsa bile yabancı tedarikçilerin yakıtı kendi pazarlarına ayırması durumunda hava yolu şirketlerini savunmasız bırakıyor. Nisan ayına ilişkin tedarik sözleşmeleri belirsizliğini korurken, aynı aksaklıkla karşı karşıya olan bölgede ikame satıcı bulmak zorlaştı.

Vietnam Sivil Havacılık Otoritesi, 9 Mart tarihli talimatında tehlikenin zamanlamasını şöyle açıkladı:

Vietnamlı hava yolu şirketleri, nisan başından itibaren ve sonraki aylarda jet yakıtı kıtlığı riskiyle karşı karşıya.

Skypec, çatışmanın sürmesi halinde yetkililere hava taşımacılığını zorunlu iç hatlarla sınırlandırma çağrısında bulundu. Böyle bir önlem, Vietnam'ın havacılık ağında eşi görülmemiş ölçekte bir daralma anlamına gelir. Bir diğer köklü tedarikçi olan Singapur da Vietnam'a sevkiyatları azalttı ve ithalatçıların seçeneklerini daralttı.

16 Mart itibarıyla baskı, yeterli yakıtı temin etmenin ötesine geçti. Yükselen satın alma fiyatları ithalatçıları kredi limitlerinin sonuna yaklaştırırken, hava yolu şirketleri daha az uçuş yapmak için daha fazla ödeme ihtimaliyle karşı karşıya kaldı.

Reklam

Tedarik Krizi Nasıl Gelişti?

Çatışma, 28 Şubat'ta İran'daki tesislere düzenlenen saldırılarla başladı. Küresel enerji piyasalarını aksattı ve bölge ülkelerini rafine petrol ürünlerini yurt içinde kullanmak üzere elde tutmaya yöneltti. Rafine ürünler; benzin, motorin ve uçaklarda kullanılan havacılık gazyağı dahil olmak üzere ham petrolden elde edilen yakıtlardır.

Hürmüz Boğazı, aksaklığın merkezinde yer alıyor. Küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri normal koşullarda bu dar deniz yolundan geçiyor. İran'ın Körfez bölgesindeki tankerlere ve enerji altyapısına yönelik saldırıları ham petrol sevkiyatını aksatırken, boğazın kapanması bu sevkiyatlara bağımlı ülkeler üzerindeki baskıyı artırdı.

Çin, mart başında yerli rafinerilerinden yeni ihracat taahhütlerine girmemelerini istedi. Tayland ise 6 Mart'ta ihracat kısıtlaması getirdi. Vietnam'ın havacılık otoritesi 9 Mart'ta uyarısını yayımladı; Çin de 11 Mart'tan itibaren geçerli olmak üzere rafine yakıt ihracatına derhal yasak getirdi.

Bu gelişmeler, garantili teslimatların sona ermesinden önce Vietnam'a tedarikçilerini değiştirmek için çok az zaman bıraktı:

  • 28 Şubat: İran'daki tesislere yönelik saldırılarla savaş başladı ve enerji piyasaları aksadı.
  • Mart başı: Çin, rafinerilerinden yeni ihracat taahhütlerinde bulunmamalarını istedi.
  • 6 Mart: Tayland, Myanmar ve Laos'a tanınan istisnalar dışında rafine petrol ürünlerinin ihracatını yasakladı.
  • 9 Mart: Vietnam'ın havacılık otoritesi, nisan ayında başlayacak yakıt kıtlığı konusunda uyardı.
  • 11 Mart: Çin'in derhal yürürlüğe giren yasağı, gümrük işlemleri henüz tamamlanmamış rafine yakıtları da kapsadı.
  • 15 Mart: Vietnam Dışişleri Bakanı Le Hoai Trung, Hanoi'de Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile enerji güvenliğini görüştü.

Çin'in 11 Mart'ta yürürlüğe giren yasağı benzin, motorin ve jet yakıtını kapsıyordu. Yasağın kapsamı, gümrük işlemlerinin tamamlanmasını bekleyen ihracat yakıtını da etkiledi. Pekin'in amacı, Körfez'deki aksaklıkların rafinerilerinin ihtiyaç duyduğu ham petrol arzını tehdit etmesi üzerine ülke içindeki rezervleri korumaktı.

Tayland'daki İç Pazar Kıtlığı Baskıyı Artırıyor

Tayland'ın 6 Mart'ta getirdiği kısıtlama, havacılık yakıtı dahil tüm rafine petrol ürünlerini kapsıyordu. Myanmar ve Laos'a istisna tanınırken Vietnam bu kapsamda yer almadı. Panik alımları ve dağıtım sorunları ülkenin kendi yakıt ağı üzerinde baskı oluşturunca Tayland bu önlemi aldı.

Mae Sot gibi ilçelerde sürücüler benzin istasyonlarının önünde üç kilometreye varan kuyruklar oluşturdu. Bazı istasyonlarda sabahın erken saatlerinde motorin tükendi; bazılarıysa müşteri başına alımı yaklaşık 1.000 bahtla sınırlandırdı. Phangnga eyaletindeki Takua Pa ilçesinde işletmeler, depoların normalden yüzde 30 ila 40 daha az yakıt sağladığını ve kendilerini stokları dikkatle paylaştırmaya zorladığını söyledi.

Reklam

Tayland hükümeti, teslimat gecikmelerini ele almak üzere petrol tüccarları ve rafineri temsilcileriyle acil toplantılar yaptı. Ek yakıt tankerlerini devreye soktu ve teslimat sıklığını artırdı. Buna rağmen ihracat yasağı yürürlükte kaldı ve bölgesel ticaret taahhütleri yerine yurt içi istikrara öncelik verildi.

Çin gümrük verilerine göre Vietnam, geçen yıl Çin havacılık gazyağının Avustralya ve Japonya'nın ardından en büyük üçüncü alıcısıydı. Bu nedenle Çin'in kısıtlamalarından özellikle etkileniyor. Hem Çin'e hem Tayland'a aynı anda erişimin kesilmesi, Vietnam'ın ithal ettiği jet yakıtının büyük bölümünü sağlayan tedarikçileri devre dışı bırakıyor.

Dolayısıyla acil sorun, ham petrol sevkiyatlarının aksamasıyla Vietnam'ın satın aldığı işlenmiş yakıta getirilen kısıtlamaların birleşiminden kaynaklanıyor. Yakıt üretiminin sürdüğü yerlerde bile hükümetler daha büyük bölümünü kendi tüketicilerine yönlendiriyor.

Vietnam Pekin ve Bangkok'tan Yardım İstiyor

Dışişleri Bakanı Le Hoai Trung, 15 Mart'ta Hanoi'de Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile yaptığı görüşmede enerji güvenliği konusunda yakın koordinasyon çağrısında bulundu. Görüşme krizden önce planlanmıştı ancak yakıt tedarikine yönelik tehdit, görüşmelere yeni bir aciliyet kazandırdı.

Vietnam hükümetinin resmî haber portalı, Trung'un talebine yer verdi. Çin'in görüşmeye ilişkin açıklamasında enerji güvenliğinden açıkça söz edilmedi. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü 16 Mart Pazartesi günü, Pekin'in enerji güvenliği sorunlarını birlikte ele almak için Vietnam ve diğer ülkelerle işbirliğini artırmaya hazır olduğunu söyledi.

Başbakan Pham Minh Chinh de cuma günü Vietnam'daki Tayland Büyükelçisi ile yaptığı görüşmede Tayland'dan yakıt kıtlığının giderilmesine yardımcı olmasını istedi. Taylandlı yetkililer, ihracat yasağında olası değişiklikler hakkındaki yorum taleplerine kamuoyu önünde yanıt vermedi.

Vietnam'ın diplomatik girişimleri bu iki tedarikçiyle sınırlı değil. Chinh, ham petrol ve yakıt tedarikini güvence altına almak için Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri liderleriyle telefon görüşmeleri yaptı. Ayrıca petrol kaynaklarına erişimi artırmak için Japonya ve Güney Kore'den yardım istedi.

Bu çağrılar tedarik zincirinin farklı aşamalarını hedefliyor. Ham petrol, rafinerilerin işlediği temel maddeyken jet yakıtı hava yolu şirketlerinin ihtiyaç duyduğu nihai üründür. Vietnam, uçakları uçurmaya ve ulaşım yakıtlarına yönelik daha geniş talebi karşılamaya çalışırken her ikisini de temin etmeye çalışıyor.

İkame Tedarikçilerin de İmkânları Sınırlı

Sivil Havacılık Otoritesi, Güney Kore, Japonya, Brunei ve Hindistan'ı olası alternatif jet yakıtı kaynakları olarak belirledi. Ancak 9 Mart tarihli belgede, mevcut koşullarda yeni tedarikçi bulmanın zor olduğu da kabul edildi.

Reklam

Potansiyel satıcıların çoğu da Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının yarattığı baskıyla karşı karşıya. İhracat taahhütleri yerine iç yakıt talebine öncelik verebilirler; bu da Vietnam'ın daha önce Çin ve Tayland'dan aldığı miktarları ikame etme imkânını sınırlıyor.

Vietnam'ın iki yerli rafinerisinin de müdahale kapasitesi sınırlı. Her iki tesis de diğer petrol ürünlerinin üretimini artırma baskısı altında. Yeterli ham petrol bulunsa bile jet yakıtı üretimini hızla artırmak teknik açıdan zor, ekonomik açıdan ise maliyetli olur.

Bir rafineri ham petrolden çeşitli yakıtlar üretir ve bu acil durumda Vietnam'ın havacılık gazyağından daha fazlasına ihtiyacı var. Bu nedenle diğer ürünlerin üretimini artırma talebi, hava yolu şirketlerinin daha fazla jet yakıtı ihtiyacıyla rekabet ediyor.

Tedarik sorununun üç boyutu var: satıcı bulmak, teslimatları zamanında almak ve yüksek fiyatı ödemeye yetecek finansmanı sağlamak. Vietnamlı ithalatçılar ve hava yolu şirketleri, nisan başlamadan önce bu üç sorunla da karşı karşıya.

Hava Yolu Şirketleri Uçuşları, Havalimanları Park Alanlarını Gözden Geçiriyor

Vietnam'ın havacılık sektörü, iş seyahatleri ve turizme yönelik talebi karşılamak üzere son yıllarda hızla büyüdü. Sektör ekonomik büyüme ve turizm açısından önemli bir itici güç haline geldi. Bu nedenle yaygın uçuş azaltma ihtimali, yalnızca hava yolu şirketleri için değil, daha geniş kesimler için de kaygı yaratıyor.

Havacılık otoritesinin uçuş programlarını gözden geçirme talimatında özellikle iç hatlara dikkat çekiliyor. Bu hatlar, uluslararası uçuşlara kıyasla daha derin kesintilerle karşılaşabilir. Uluslararası bağlantıların korunması ekonomik açıdan önem taşırken, iç hatlarda kâr marjları genellikle daha düşüktür ve ani yakıt maliyeti artışlarını karşılama imkânı daha sınırlıdır.

Sun PhuQuoc Airways, mart ayında sunduğu belgelerde yakıt fiyatlarındaki dalgalanma nedeniyle önümüzdeki bir ila üç ay içinde uçuş programını değiştirmeyi planladığını düzenleyici kurumlara bildirdi. Hava yolu şirketi yorum taleplerine yanıt vermedi. Bu açıklama, daha küçük şirketlerin değişen yakıt maliyetleriyle karşı karşıya kalırken operasyonlarında ayarlama yaptığını gösteriyor.

İç pazara hâkim Vietnam Airlines ve VietJet, olası acil durum planları hakkında kamuoyuna açıklama yapmayı reddetti. Uçuş azaltımlarının boyutuna ilişkin doğrulanmış bir bilgi verilmedi. Buna rağmen ek uçak park alanı hazırlanması talebi, yetkililerin ülkenin filosunun önemli bir bölümünün geçici olarak uçuşları durdurabileceği ihtimaline hazırlandığını gösteriyor.

Yerde kalan uçaklar da masraf yaratmaya devam ediyor. Uçuşlardan gelir elde edemedikleri zamanlarda bile hava yolu şirketleri kiralama bedellerini, bakım giderlerini ve mürettebat maaşlarını ödemek zorunda. Uçuşların uzun süre durması, pandemi sonrası toparlanma döneminden kalan borçlarla zaten mücadele eden şirketlerde nakit sıkıntısı yaratabilir.

Reklam

Yüksek Yakıt Fiyatları Borçlanmayı Zorluyor

Jet yakıtı fiyatları çatışma öncesindeki seviyelerin yüzde 50'den fazla üzerine çıktı. LSEG fiyatlandırma verilerine göre Singapur'da en yakın vadeli jet yakıtı kâğıt takas işlemleri, navlun dahil maliyet esasına göre varil başına yaklaşık 157 dolardan işlem görüyordu.

Kâğıt takas, yakıt sevkiyatının kendisi yerine yakıt fiyatına bağlı bir finansal sözleşmedir. En yakın vade, tarihi en yakın aylık sözleşmeyi ifade eder. Navlun dahil maliyet, ürünün ve taşınmasının maliyetini kapsar. Bu fiyat, hava yolu şirketlerine ve ithalatçılara alım yapmak zorunda oldukları piyasanın ne kadar pahalılaştığını gösteriyor.

Petrolimex ve Skypec, kredi limitlerinin sınırına hızla yaklaştıkları konusunda düzenleyici kurumları uyardı. Kredi limitleri, şirketlerin sonraki satışlardan elde edecekleri para gelmeden önce alımlarını ödemelerine imkân veren borçlanma düzenlemeleridir. Yakıt fiyatları beklenenden çok daha hızlı yükseldiğinde aynı kredi limitiyle daha az yakıt alınabiliyor.

Her iki ithalatçı da piyasa koşulları normale dönene kadar bankalardan daha esnek finansman talep etti. Borçlanmaya teminat oluşturan yakıtın değeri bu kadar hızlı değişirken bankalar ek kredi vermekte isteksiz davranabilir.

Vietnam ikame tedarik sağlamayı başarsa bile hava yolu şirketleri daha yüksek maliyetlerle karşılaşacak. İthalatçıların her sevkiyat için daha fazla para bulması, taşıyıcıların da her uçuşu gerçekleştirmek için daha fazla ödeme yapması gerekiyor. Uçak ve personel giderleri sabit olan işletmeler, daha az uçuş ve daha pahalı yakıt nedeniyle iki yönden baskı altında.

Vietnam'da Yakıt Krizinin Daha Geniş Etkileri

Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ulaşımda yakıt tüketimini azaltmak için işletmelere mümkün olduğunda uzaktan çalışmayı teşvik etme çağrısı yaptı. Bu çağrı, krizin havacılığın çok ötesine yayıldığını; sürücülerin ve işletmelerin de keskin fiyat artışlarıyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Petrolimex verilerine göre şubat sonundan bu yana benzin fiyatları yüzde 32, motorin yüzde 56 ve gazyağı yüzde 80 arttı. Bildirilen üç artış içinde en büyüğü gazyağında görülürken, motorindeki artış benzin fiyatlarındaki artışı önemli ölçüde aştı.

Hanoi'deki benzin istasyonlarında uzun otomobil ve motosiklet kuyrukları olağan hale geldi. Fiyatlar daha da yükselmeden ya da yakıt tükenmeden depolarını doldurmak isteyen sürücüler akın edince, arzın zaten belirsiz olduğu bir dönemde dağıtım üzerindeki baskı arttı.

Vietnam, nisan sonuna kadar yakıt ithalatındaki gümrük vergilerini kaldırdı ve perakende fiyat artışlarını sınırlamak için ulusal yakıt fiyat istikrarı fonunu kullandı. İthalat vergisinin kaldırılması, ülkeye giren yakıttan alınan vergiyi azaltıyor. İstikrar fonu ise tüketicilerin karşılaştığı fiyat artışını hafifletmek için kullanılıyor.

Reklam

Nisan sonu, hava yolu şirketlerinin aynı ayın başındaki tedarik süresiyle birlikte önemli bir politika dönüm noktası. İthalatçılar havacılık yakıtı tedarikini yalnızca mart sonuna kadar garanti edebilirken, geçici vergi indirimi nisan boyunca sürüyor.

Tüketimi azaltmaya ve fiyatları sınırlamaya yönelik iç önlemler, Chinh'in yurt dışından tedarik talepleriyle birlikte yürütülüyor. Bu girişimler, talebi sınırlamayı, bazı satın alma maliyetlerini düşürmeyi ve aksaklık sürerken Vietnam'a yakıt ulaşmasını sağlamayı amaçlıyor.

Asya Havacılığı da Aynı Baskıyla Karşı Karşıya

Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Asya ülkelerinin ham petrolünün yaklaşık yüzde 84'ünü ve sıvılaştırılmış doğal gazının yüzde 83'ünü aldığı başlıca deniz yolunu etkiledi. Ham petrol arzı üzerindeki baskı, rafinerilere ve bölge genelindeki havacılık yakıtı piyasalarına yayılıyor.

Avustralya jet yakıtının yaklaşık yüzde 32'sini Çin'den ithal ediyor. Sidney gibi büyük havalimanları tamamen ithalata bağımlı ve rafineri kapasiteleri yok. Yalnızca 29 ila 32 günlük jet yakıtı rezervi bulunan Avustralyalı yetkililer, uzun süreli bir aksaklığın uçuşların paylaştırılmasını zorunlu kılabileceği konusunda uyardı. Böyle bir durumda acil durum ve askerî havacılığa ticari uçuşlardan önce öncelik verilecek.

Air New Zealand, yakıt maliyetleri ve tedarik kaygıları nedeniyle mayıs başına kadar 1.100 uçuşu iptal edeceğini duyurdu. Şirketin aldığı bu önlem, artan fiyatlarla belirsiz teslimatların Vietnam dışındaki hava yolu şirketlerinin programlarını da etkilediğini gösteriyor.

Japonya, ulusal rezervlerinden 80 milyon varil petrol çıkarma sözü verdi. Bu miktar yaklaşık 45 günlük arza denk geliyor ve bugüne kadarki en yüksek düzeyde. Güney Kore kömürle elektrik üretimine yönelik sınırları kaldırdı, nükleer santrallerin kullanım oranını yüzde 80'e çıkardı ve yaklaşık otuz yıl sonra ilk kez ülke genelinde yakıt fiyatı tavanı uygulamasını başlattı.

Filipinler, kamu çalışanları için dört günlük çalışma haftası uygulamasına geçti. Pakistan ise okulları iki haftalığına kapattı ve kamu çalışanlarının yüzde 50'sine uzaktan çalışma talimatı verdi. Vietnam'ın işletmelerden işe gidiş gelişleri azaltma talebi gibi bu önlemler de yakıt tüketimini düşürmeyi amaçlıyor.

30'dan fazla ülke, acil petrol rezervlerinden rekor düzeyde 400 milyon varil çıkarma konusunda anlaştı. Bu, tarihteki en büyük koordineli rezerv salımı; Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinin ardından çıkarılan 182 milyon varilin iki katından fazla.

Acil durum rezervleri ek petrol sağlasa da Hürmüz Boğazı'nın kapanmayı sürdürmesi, Asya rafinerilerini alternatif ham petrol kaynakları bulma baskısı altında bırakacak. Yurt içi yakıt güvenliğine öncelik veren hükümetler ihracatı kısıtlamaya devam edebilir. Böylece Vietnam, mart sonundaki tedarik garantileri biterken ikame sevkiyatlar için rekabet etmek zorunda kalabilir.

Reklam

Bilinmesi Gerekenler

  • 16 Mart itibarıyla Vietnam, nisan başından itibaren ve sonraki aylarda olası jet yakıtı kıtlığıyla karşı karşıyaydı.
  • Vietnam havacılık yakıtının üçte ikisinden fazlasını ithal ediyor; bu ithalatın yaklaşık yüzde 60'ı Çin ve Tayland'dan geliyor.
  • Tayland 6 Mart'ta rafine yakıt ihracatını kısıtladı; Çin'in derhal yürürlüğe giren yasağı ise 11 Mart'ta başladı.
  • Petrolimex ve Skypec tedarik garantisini yalnızca mart sonuna kadar verebildi; nisan sözleşmeleri belirsizliğini korudu.
  • Hava yolu şirketlerinden iç hat uçuş programlarını gözden geçirmeleri istendi. Havalimanlarına ise yerde kalabilecek uçaklar için park alanı hazırlama talimatı verildi.
  • Vietnam Çin ve Tayland'dan yardım istedi; Güney Kore, Japonya, Brunei ve Hindistan olası ikame tedarikçiler olarak belirlendi.
  • Singapur'da jet yakıtı kâğıt takas işlemleri varil başına yaklaşık 157 dolardı. Alım maliyetlerinin yükselmesi ithalatçıları kredi limitlerinin sınırına yaklaştırdı.
  • Vietnam, nisan sonuna kadar yakıt ithalatı vergilerini kaldırdı ve perakende fiyat artışlarını sınırlamak için yakıt fiyat istikrarı fonunu kullandı.
  • Bölgedeki önlemler arasında Air New Zealand'ın 1.100 uçuşu iptal etmesi ve acil petrol rezervlerinden koordineli biçimde 400 milyon varil çıkarılması yer aldı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir