Yeni Bir Çin Yasası Tayvan'da Alarm Yarattı
Çin Ulusal Halk Kongresi, Etnik Birliği ve İlerlemeyi Teşvik Yasası'nı 12 Mart 2026'da 2.756 kabul, üç ret ve üç çekimser oyla onayladı. Taipei'deki yetkililer, yasanın 62 maddesinin Pekin'e, Çin ana karası dışındaki kişiler de dahil olmak üzere Tayvan'ın bağımsızlığını destekleyenleri hedef almak için yeni bir hukuki araç sağlayabileceği uyarısında bulundu.
İçindekiler
- Yeni Bir Çin Yasası Tayvan'da Alarm Yarattı
- 61. Madde Çin Sınırlarının Ötesine Nasıl Uzanıyor?
- Eğitimde Temel Dil Mandarin Oluyor
- Ebeveynler, Dini Kurumlar ve Evlilik Yeni Kurallarla Karşı Karşıya
- Azınlıklara Verilen Özerklik Sözleri Ne Olacak?
- Tibet ve İç Moğolistan Değişimlerin Şimdiden Başladığını Gösteriyor
- Düşünce ve İfade Üzerindeki Denetime İlişkin Uyarılar
- Taipei Neden Daha Geniş Bir Siyasi Strateji Görüyor?
- 12 Mart'taki Oylamaya Giden Süreç
- Bilinmesi Gerekenler
Yasanın açıklanan amacı, Çin'in resmen tanınan 55 etnik azınlık grubu arasında ortak bir ulusal bilinç oluşturmaktır. Hükümler eğitim, ebeveynlik, din ve evlilik alanlarına da uzanırken 61. madde, Çin Halk Cumhuriyeti dışındaki kuruluşlar ve kişiler için hukuki sorumluluk öngörüyor.
Tayvan'ın Anakara İşleri Konseyi Bakan Yardımcısı Shen Yu-chung, ulusal egemenliğin korunmasına ilişkin ifadelerin Pekin'in hangi davranışları cezalandırabileceği konusunda belirsizlik yarattığını söyledi. Yasanın, etnik ilişkileri düzenleyen bir mevzuatı Pekin'in Tayvan'la ilişkilerine taşıyarak “iki yaka meselelerini ele almak için hukuki bir dayanağa dönüşebileceği” uyarısında bulundu.
Shen, yasanın geniş kapsamlı talepleri ile cezalandırıcı hükümleri arasında bir uçurum olduğunu belirtti.
“Birinin birleşmeyi ya da birliği nasıl teşvik etmesi gerektiği tam olarak belirsiz ve içi boş bırakılmış, ancak cezalar somut,” diye açıkladı Shen.
Taipei'nin endişesi, yasanın Tayvan'ın kendine özgü kimliğini ve demokratik yönetimini desteklemeyi suç kapsamına alabilecek olması. Çin'in önceki mevzuatı esas olarak Tayvan'ın bağımsızlığını açıkça savunmayı hedef alıyordu. Yetkililer şimdi, birleşmeyi etkin biçimde teşvik etmemenin de hukuki sonuçlar doğurabileceğinden ve Pekin'in tehdit olarak değerlendirdiği söz ve davranışların kapsamını genişletebileceğinden kaygı duyuyor.
Adının açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey bir Tayvanlı yetkili, olası bu değişimi şöyle anlattı:
Eskiden Tayvan'ın bağımsızlığını desteklediğiniz için cezalandırılırdınız. Artık birleşmeyi de etkin biçimde desteklemeniz gerekiyor; yoksa başınız yine derde girer.
61. Madde Çin Sınırlarının Ötesine Nasıl Uzanıyor?
61. madde, Tayvan'ın uyarısının merkezinde yer alıyor. Maddeye göre, Çin Halk Cumhuriyeti toprakları dışındaki “etnik birliği ve ilerlemeyi baltalayan veya etnik ayrılıkçılığı kışkırtan” “kuruluşlar ve kişiler” hakkında “hukuki sorumluluk” kapsamında işlem yapılacak. Bu ifade, yasaya Çinli yetkililerin normalde iç hukuku uyguladığı toprakların ötesine uzanan bir kapsam kazandırıyor.
Tayvanlı yetkililer bunu “uzun kol yargı yetkisi” olarak tanımlıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse Pekin, Çin dışındaki davranışlardan dolayı kişileri Çin yasaları uyarınca sorumlu tutma yetkisi iddia ediyor. Bu kaygı, uluslararası seyahat eden ya da Çin ana karasıyla ticari ilişkileri bulunan milyonlarca Tayvan vatandaşını da kapsıyor.
Bu hüküm, 2020 tarihli Hong Kong Ulusal Güvenlik Yasası'nın ülke dışına uzanan hükümlerini andırıyor. Bu yasa kapsamında yetkililer, yıkıcılıkla suçlanan 34 yurt dışındaki aktivist için ödül ilan etti. Bu karşılaştırma, Taipei'nin 61. maddeyi hem yurt dışındaki kişiler için somut bir tehdit hem de Pekin'in siyasi tutumunun bir ifadesi olarak görmesinin nedenini açıklamaya yardımcı oluyor.
Yeni yasa, dünyanın neresinde olursa olsun Tibetlilerin, Uygurların veya Tayvanlıların kendi kaderini tayin hakkını savunanlara karşı işlem yapılmasına yönelik bir çerçeve sunuyor. Kendi kaderini tayin, bir halkın siyasi geleceğine kendisinin karar verebilmesi anlamına geliyor. Bu nedenle diaspora toplulukları ve yabancı ülke vatandaşları, açıklama veya faaliyetlerinin Çin hukuk standartlarını ihlal ettiği iddiasıyla karşı karşıya kalabilir.
İnsan hakları örgütleri, Çin güvenlik birimlerinin yurt dışında eğitim gören öğrencileri taciz ettiği ve ideolojik uyumu sağlamak için Çin'de kalan aile üyelerini tehdit ettiği kampanyaları belgeliyor. Temmuz 2025'te Çinli bir öğrenci, yurt dışında öğrenim görürken Tibetlilerin haklarını savunan açıklamalar yaptığı gerekçesiyle “ayrılıkçılığı kışkırtmak” suçundan tutuklandı.
Etnik birlik yasası, savcılara yurt dışında yaşayan kişileri ilgilendiren davaları takip etmek için açık yasal yetki veriyor. Kamuya açık faaliyetleri yurt dışında gerçekleşen, ancak ailesi, seyahatleri veya ticari çıkarları nedeniyle Çin'le bağlarını sürdüren kişiler için kaygı özellikle büyük.
Eğitimde Temel Dil Mandarin Oluyor
Yasa, okul öncesi eğitimden zorunlu eğitimin sonuna kadar öğretim dilinin esas olarak Mandarin Çincesi olmasını şart koşuyor. Tibetçe, Uygurca ve Moğolca dahil azınlık dilleri eğitim sisteminde ikincil konuma itiliyor.
15. madde, çocukların 15 yaşına kadar Mandarin diline “temel düzeyde hâkim olmasını” şart koşuyor. Resmî belgelerde de iki dil birlikte kullanıldığında Mandarin'in azınlık dillerinden daha belirgin biçimde yer alması gerekiyor. Bu hükümler, öğrencilerin ne öğrendiğinin ötesine geçerek hem sınıflarda hem de kamu yönetiminde diller arasında bir hiyerarşi oluşturuyor.
Ailesi evde azınlık dili konuşan bir çocuk için bu politika, örgün eğitimin merkezine Mandarin'i yerleştiriyor. Dolayısıyla mesele yalnızca çocukların diğer dersleri hangi dilde öğrendiği değil, kendi dillerini öğrenmeye ne kadar zaman ayırabildiğiyle de ilgili.
Yasa, azınlık bölgelerinde daha önce uygulanmaya konan kısıtlamaları ülke geneline yayıyor. Eğitim hükümleri, merkezi hükümetin Mandarin tercihini yasal bir zorunluluk hâline getirerek bölgelerin okullarda kendi dillerinin nasıl kullanılacağını belirleme alanını daraltıyor.
Ebeveynler, Dini Kurumlar ve Evlilik Yeni Kurallarla Karşı Karşıya
Ebeveynler ve vasiler, “reşit olmayan çocukları Çin Komünist Partisi'ni sevmeleri için eğitip yönlendirmek” ve “Çin ulusundaki tüm etnik grupların tek bir aile olduğu fikrini benimsemelerine” yardımcı olmak zorunda. Yasa ayrıca, “reşit olmayanlara etnik birlik ve ilerlemeye zarar veren fikirlerin öğretilmemesi gerektiğini” belirtiyor.
Bu hükümler siyasi talepleri aile yaşamının içine taşıyor. Yetkililerin etnik birliğe zararlı gördüğü durumlarda ebeveynlerin, kendine özgü bir kültürel kimlikle ilişkilendirilen fikirleri öğretmesi kısıtlanıyor. Yasa, kimliğin kuşaklar arasında aktarılmasını devletin siyasi beklentilerine tabi kılıyor.
Dini gruplar, okullar ve ibadethaneler “Çin'de dinin Çinlileştirilmesi yönünde belirlenen çizgiye” uymak zorunda. Bu bağlamda Çinlileştirme, dini uygulamaların hükümetin Çin kültürü ve ulusal kimlik vizyonuyla uyumlu hâle getirilmesi anlamına geliyor. Bu politika, Sincan'da camilerin yıkılmasına ve Tibet manastırlarına gözetleme ekipmanları yerleştirilmesine şimdiden yol açtı.
Evlilik tercihleri de yasanın kapsamına giriyor. Mevzuat, etnik köken veya din gerekçesiyle bu tercihlere müdahale edilmesini yasaklıyor. Diğer hükümlerle birlikte bu kural, farklı toplulukların ortak bir kültürel kimliğe dahil edildiği asimilasyon sürecinin bir aracı olarak gruplar arası evlilikleri teşvik ediyor.
Azınlıklara Verilen Özerklik Sözleri Ne Olacak?
Çin Anayasası ve 1984 tarihli Bölgesel Ulusal Özerklik Yasası, etnik azınlıklara kendi dillerini kullanma ve geliştirme hakkı ile sınırlı ölçüde özyönetim güvencesi vermişti. Etnik birlik yasası, bu eski çeşitlilik ve bölgesel özerklik vaatleri yerine asimilasyona öncelik veren bir yön değişikliğine işaret ediyor.
Akademisyenler bu değişimi, Çin'in “birinci nesil etnik politikasından” “ikinci nesil” bir çerçeveye geçiş olarak tanımlıyor. Önceki yaklaşım, farklı toplulukların dillerini korumasına ve bölgesel işlerde belli ölçüde söz sahibi olmasına alan tanıma sözü veriyordu. Yeni yaklaşım ise ortak bir ulusal kimliği bu farklılıkların üstünde tutuyor.
Çin'in etnik politikalarını onlarca yıldır inceleyen Avustralya'daki La Trobe Üniversitesi profesörü James Leibold, yasanın özgün özerklik vaadinin özünü sona erdirdiğini söyledi.
partinin anlamlı özerklik konusundaki özgün vaadine indirilmiş son darbe.
Yeni çerçeve, asimilasyonu temel öncelik hâline getirerek önceki güvencelerin yerini fiilen alıyor. Ayrıca Tibet, Sincan ve İç Moğolistan'da idari emirlerle zaten uygulanan politikaları yasalaştırıyor. Daha önce yetkililerin yürürlüğe koyduğu tedbirler artık ulusal bir hukuk çerçevesinin parçası oluyor.
Azınlık toplulukları açısından bu değişiklik, günlük yaşamın çeşitli alanlarını birbirine bağlıyor. Sınıfta hangi dilin kullanılacağı, dini uygulamalar ve ebeveynlerin çocuklarına neler öğreteceği, etnik birlik yönündeki aynı talebin kapsamına giriyor.
Tibet ve İç Moğolistan Değişimlerin Şimdiden Başladığını Gösteriyor
Yaklaşık bir milyon Tibetli çocuk, onları ailelerinden ve topluluklarından ayıran devlet yatılı okullarında eğitim görüyor. Bu kurumlarda eğitim esas olarak Mandarin dilinde veriliyor ve gündelik etkinliklerde bile Tibetçe kullanımı kısıtlanıyor.
Tibet'te geleneksel sınav düzeni, etnik azınlık öğrencilerinin üniversiteye giriş sınavlarına ana dillerinde girmesine olanak tanıyordu. Bu sistem büyük ölçüde ortadan kalktı. Tibetli öğrenciler artık Mandarin dilinde rekabet etmek ya da eğitim olanaklarının ciddi biçimde sınırlanmasıyla karşı karşıya.
İç Moğolistan'da da 2020'de benzer bir değişim yaşandı; yetkililer Moğolca ders kitaplarını Çince kitaplarla değiştirdi. Ardından kitlesel protestolar düzenlendi ve yetkililer derhâl sert müdahalelerde bulundu.
İç Moğolistan'daki öğrenciler artık günde yalnızca bir saat Moğolca öğreniyor; kendi yurtlarında ana dilleri, yabancı dil gibi ele alınıyor. Etnik birlik yasası bu kısıtlamaların yönünü Çin geneline yayıyor ve azınlık bölgelerinin eğitim özerkliğini ortadan kaldırıyor.
Tibet ve İç Moğolistan, yasanın ulusal aidiyete ilişkin bir bildiriden ibaret olmadığını gösteriyor. Okullarda temel eğitim dilinin değiştirilmesi çocukların günlük yaşamını, yükseköğretime erişimini ve ailelerinin konuştuğu dille bağlarını etkiliyor.
Düşünce ve İfade Üzerindeki Denetime İlişkin Uyarılar
İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün Asya direktör yardımcısı Maya Wang, mevzuatı sınır ötesinde söz ve düşünceleri denetleme girişimi olarak nitelendirdi. Açıklaması yasa taslağına atıfta bulunuyordu.
Etnik birlik yasa taslağı, Çin hükümetinin hem ülke içinde hem de dışında insanların Çin hakkındaki düşünce ve ifadelerini denetlemeye yönelik açık bir girişimidir.
Wang, mevzuatın ideolojik denetimi sıkılaştırdığını ve Çin hukukunun daha önce güvence altına aldığı dil haklarını ortadan kaldırarak etnik ve dini azınlıkları hedef aldığını söyledi. Bu değerlendirme, Çin içindeki yaşamı düzenleyen kurallarla 61. maddenin yurt dışına uzanan kapsamını birbirine bağlıyor.
Hükümler çeşitli düzeylerde işliyor: Okullar Mandarin'e öncelik vermek, ebeveynler Komünist Partiye bağlılığı öğretmek, dini kurumlar Çinlileştirme politikasını izlemek zorunda; yurt dışındaki kişiler ise birliği baltalamakla suçlanabiliyor. Bir arada ele alındığında bu hükümler, siyasi ve kültürel ifadelerin resmî cezaya yol açabileceği alanları genişletiyor.
Tayvan'ın uyarısı, daha geniş kapsamlı bu kaygının bir parçası. Taipei'deki yetkililer, Pekin'in etnik birlik söylemini farklı bir Tayvan kimliğini savunan kişilere uygulayarak siyasi statü anlaşmazlığını etnik azınlıkları yönetmek için kullanılan hukuki çerçeveye taşımasından kaygı duyuyor.
Taipei Neden Daha Geniş Bir Siyasi Strateji Görüyor?
Tayvan'ın 24 milyon sakini var. Pekin'in yaklaşımı, onları Çin ulusu içindeki bir başka etnik grup olarak göstererek Tayvan'ın kendine özgü siyasi kimliğinin ve demokratik kurumlarının meşruiyetini zayıflatmayı amaçlıyor. Taipei, yasayı daha geniş kapsamlı bir siyasi baskı stratejisinin parçası olarak görüyor.
Bu söylem, “Yimeilun” ya da ABD'ye kuşkuyla yaklaşma anlatısı da dahil olmak üzere dezenformasyon kampanyalarını destekliyor. Bu kampanya, ABD'nin müttefik olarak güvenilirliğini sorguluyor ve Taipei ile Washington arasına nifak sokmayı amaçlıyor.
Ekonomik kaygılar, yasanın Tayvan'a karşı yeni baskı biçimlerine dayanak olup olamayacağı üzerinde yoğunlaşıyor. Tayvan Boğazı üzerinden ticaretin ya da bölgesel tedarik zincirlerinin kısıtlanması, etnik birliği korumaya yönelik tedbirler olarak sunulabilir. Tayvan pazarına önemli ölçüde bağımlı şirketler için Tayvan'ın ihracat ve yatırım akışlarının daha sistematik biçimde hedef alınması, süregelen dalgalanmalara yol açabilir.
Askeri kaygılar, etnik birliğin Çin sınırlarının ötesine uzanan bir ulusal güvenlik önceliği olarak ele alınmasına odaklanıyor. Böyle bir çerçeve, Pekin'in Tayvan'ın statüsüne ilişkin belirsizliğe daha az hoşgörü göstermesine ve Tayvan Boğazı'nda askeri güç gösterisine başvurma eşiğinin düşmesine yol açabilir. Yasanın kabulü, Pekin'deki şahinler için bir zafer olarak da yorumlandı; bu durum saldırgan askeri taktiklere yönelik kurum içi kısıtlamaları azaltabilir.
Yasanın kabulüyle bağlantılı olarak belirli bir yeni ticaret kısıtlaması veya askeri tedbir açıklanmadı. Bu kaygılar, çerçevenin olası kullanım biçimlerine ilişkin; şu anki somut gelişme ise ek hukuki yetkiler oluşturulması.
Tayvan Dışişleri Bakanı Lin Chia-lung, Çinli diplomatların Pekin'in Birleşmiş Milletler Şartı ilkelerine bağlı olduğu yönündeki iddialarını kısa süre önce reddetti. Çin'in son dönemdeki askeri provokasyonlarının, açıklamalarıyla eylemleri arasındaki farkı ortaya koyduğunu söyledi.
sözleriyle eylemlerini örtüştürmeyen hegemonik bir zihniyeti bir kez daha gözler önüne seriyor.
Lin, Pekin etnik birliği nasıl sunarsa sunsun, Tayvan'ın egemenliğinin hiçbir zaman Çin Halk Cumhuriyeti'ne ait olmadığını belirtti.
12 Mart'taki Oylamaya Giden Süreç
Yasa, azınlıkların eğitimini ve Çin'in yurt dışındaki siyasi faaliyetlere yaklaşımını etkileyen yıllar süren değişikliklerin ardından geldi. Önemli tarihler, önceki güvencelerden sonraki kısıtlamalara uzanan sürecin yeni ulusal çerçeveye nasıl zemin hazırladığını gösteriyor.
- 1984: Bölgesel Ulusal Özerklik Yasası, etnik azınlıklara dil hakları ve sınırlı özyönetim güvencesi verdi.
- 2020: Yetkililer İç Moğolistan'da Moğolca ders kitaplarını Çince kitaplarla değiştirdi; bunun ardından kitlesel protestolar ve sert müdahaleler yaşandı. Hong Kong Ulusal Güvenlik Yasası da ülke dışına uzanan hükümler getirdi.
- Temmuz 2025: Çinli bir öğrenci, yurt dışında öğrenim görürken Tibetlilerin haklarını savunduğu için “ayrılıkçılığı kışkırtmak” suçundan tutuklandı.
- 12 Mart 2026: Ulusal Halk Kongresi, Etnik Birliği ve İlerlemeyi Teşvik Yasası'nı 2.756 kabul, üç ret ve üç çekimser oyla onayladı.
Oylamayla birlikte asimilasyonla ilişkilendirilen politikalar daha geniş bir hukuki çerçeveye taşınıyor. Tayvan'ın tepkisi, Pekin'in bu çerçeveyi Tayvan vatandaşlarına karşı nasıl kullanabileceğine odaklanırken azınlık toplulukları dil, eğitim, din ve aile yaşamını doğrudan etkileyen taleplerle karşı karşıya.
Bilinmesi Gerekenler
- Çin, 62 maddelik Etnik Birliği ve İlerlemeyi Teşvik Yasası'nı 12 Mart 2026'da onayladı.
- Tayvanlı yetkililer, yasanın bağımsızlık destekçilerini ve birleşmeyi etkin biçimde desteklemeyen kişileri hedef alabileceği uyarısında bulunuyor.
- 61. madde, etnik birliği baltalamakla veya ayrılıkçılığı kışkırtmakla suçlanan Çin dışındaki kişi ve kuruluşlar için hukuki sorumluluk öngörüyor.
- Okul öncesi eğitimden zorunlu eğitimin sonuna kadar temel öğretim dili Mandarin olmalı ve çocukların 15 yaşına kadar bu dile “temel düzeyde hâkim olması” gerekiyor.
- Ebeveynler Çin Komünist Partisi'ne bağlılığı öğretmek, dini kurumlar ise hükümetin Çinlileştirme politikasına uymak zorunda.
- Yasa, Tibet, Sincan ve İç Moğolistan'da zaten uygulanan politikaları genişleterek önceki özerklik ve dil güvenceleri yerine asimilasyona öncelik veriyor.
- Taipei'nin kaygıları siyasi baskı, olası ekonomik zorlama ve Tayvan Boğazı'ndaki askeri gerilimleri de kapsıyor.






