Vietnam Yapay Zekâ İçin Bağlayıcı Kurallar Getiriyor
Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasası 1 Mart 2026’da yürürlüğe girerek ülkeyi, teknolojiye yönelik kapsamlı bir yasal çerçeveyi hayata geçiren Güneydoğu Asya’daki ilk ülke yaptı. 10 Aralık 2025’te 434 milletvekilinden 429’unun desteğiyle Ulusal Meclis’te kabul edilen yasa, sekiz bölüm ve 35 maddeden oluşuyor.
İçindekiler
- Vietnam Yapay Zekâ İçin Bağlayıcı Kurallar Getiriyor
- Üretken Yapay Zekâ Neden Özel İlgi Görüyor?
- Yapay Zekâ Yaşam Döngüsü Boyunca İnsan Denetimi
- Yapay Zekâ Vietnam’ın Büyüme Stratejisinin Parçası Oluyor
- İşletmelere Finansman ve Test İmkânı
- Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasaları Arasındaki Yeri
- Uluslararası Deklarasyondan Ulusal Yükümlülüklere
- Yeni Çerçeveyi Kim Denetleyecek?
- İşletmeler Ayrıntılı Uygulama Kurallarını Bekliyor
- Bölgesel Bir Örnek ve Önündeki Uygulama Sınavları
- Özetle
Yasa, sohbet botlarında, görsel üreticilerinde ve otomatik karar veren sistemlerde hâlihazırda kullanılan bir teknolojiye bağlayıcı yükümlülükler getiriyor. Temel gereklilikler arasında insan gözetimi, yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin açıkça etiketlenmesi ve müşterilerin bir kişi yerine yapay bir temsilciyle iletişim kurduğunun bildirilmesi yer alıyor. Vietnam’da faaliyet gösteren yabancı kuruluşlar da dâhil olmak üzere, ülkede yapay zekâ kullanan geliştiriciler, sağlayıcılar ve kuruluşlar yasanın kapsamına giriyor.
Vietnam, gönüllü yönergelerin ve şirketlerin kendi belirlediği kuralların ötesine geçiyor. Yapay zekâ araçları günlük yaşamın parçası hâline gelirken kapsamlı ve uygulanabilir standartları hayata geçiren hükümetlerin sayısı az. Singapur, Tayland ve Endonezya, teknolojiye ilişkin kendi düzenleme yaklaşımlarını değerlendirirken Vietnam’daki çerçevenin nasıl işlediğini izliyor.
Vietnam hükümeti, aralık ayında yayımladığı bir raporda yasanın dijital egemenliği korurken uluslararası standartlarla daha yakın bütünleşmenin önünü açtığını belirtti. Basitçe ifade etmek gerekirse dijital egemenlik, bir ülkenin dijital altyapısını ve verilerini kontrol edebilmesi anlamına geliyor. Hanoi, ülke içinde yapay zekâ kapasitesi oluştururken başka yerlerde geliştirilen teknolojilerin yerel gerekliliklere uymasını sağlamayı hedefliyor.
Çerçeve, Vietnam’ın ekonomik önceliklerini de yansıtıyor. Yetkililer yapay zekâyı modernleşme aracı olarak görüyor, ancak teknolojinin gelişiminin yerel değerlere ve ulusal hedeflere uygun olmasını istiyor. Güneydoğu Asya genelinde hükümetler, istihdamı, medyayı ve kamusal tartışmaları hâlihazırda değiştiren teknolojilere kurallar getirme baskısıyla karşı karşıya.
Üretken Yapay Zekâ Neden Özel İlgi Görüyor?
Vietnam yasası, denetimi yapay zekâ sistemlerinin yol açtığı riskler etrafında düzenliyor ve üretken yapay zekâya özellikle dikkat çekiyor. Bunlar, sabit bir yazılım komutunu yerine getirmekle kalmayıp yeni metin, görsel veya video üreten araçlardır. Ürettikleri içerikleri, bir kişi tarafından yazılmış, fotoğraflanmış veya çekilmiş olanlardan ayırt etmek giderek zorlaşabiliyor.
Üretken yapay zekâ, geleneksel yazılımlara yönelik mevcut siber yasaların ele aldığı sorunların ötesine geçen sorunlar doğuruyor. İnandırıcı biçimde üretilmiş bir video yanlış bilgi yayabilir. Bir görsel veya mesaj çevrimiçi taciz amacıyla kullanılabilir. Yapay zekâ aracıyla üretilen materyaller, başkasına ait korunan bir eserin izinsiz kullanılıp kullanılmadığı da dâhil olmak üzere telif hakkı sorularını gündeme getirebilir.
Yasa, denetimsiz üretken yapay zekâya ve ilk tüketici araçlarına eşlik eden sorunlara ilişkin kaygılara yanıt veriyor. Deepfake’ler de dâhil olmak üzere yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin açıkça etiketlenmesini zorunlu kılıyor. Deepfake, uydurma bir olayın veya görünüşün izleyiciye gerçekmiş gibi sunulmasını sağlayabilen sentetik içeriktir.
Şirketler ayrıca müşterilerin insan temsilciler yerine yapay temsilcilerle etkileşim kurduğunu bildirmek zorunda. Bu gereklilik, bir soruyu kimin ya da neyin yanıtladığını veya bir işlemi yürüttüğünü bilmeye ilişkin temel meseleyi kapsıyor. Yasa, müşteri hizmetlerinde ve diğer dijital etkileşimlerde insanların bilinçli tercihler yapabilmesi için yeterli bilgiye sahip olmasını amaçlıyor.
Vietnam’da faaliyet gösteren yerli şirketler ve yabancı kuruluşlar bu şeffaflık yükümlülüklerine tabi. Kurallar, yapay zekâyı kullanıcılara sunan kuruluşlara sorumluluk yüklüyor; böylece bilgilendirme, tamamen şirket tercihine bırakılmak yerine yapay zekâ hizmeti sunmanın bir parçası hâline geliyor.
Yapay Zekâ Yaşam Döngüsü Boyunca İnsan Denetimi
Vietnam’ın çerçevesi, Avrupa Birliği’nin Yapay Zekâ Yasası’na benzer bir yaklaşım izleyerek insan gözetimi ve kontrolünü zorunlu kılıyor. Amaç, özellikle bir hatanın kişiye veya topluma ciddi zarar verebileceği hassas alanlarda, otomatik sistemlerin anlamlı bir insan incelemesi olmadan önemli kararlar vermesini önlemek.
Yasa, yapay zekânın tüm yaşam döngüsünü kapsıyor. Geliştiriciler sistemleri oluşturuyor, sağlayıcılar bunları barındırıyor veya sunuyor, uygulayıcılar ise kullanıma alıyor. Yükümlülüklerin bu aşamaların tümüne yayılmasıyla sorumluluğun laboratuvardan bitmiş hizmeti kullanan kişiye kadar devam etmesi amaçlanıyor.
Bir sistem halka sunulmadan önce birden fazla kuruluşun elinden geçebilir. Farklı katılımcıları kapsayan çerçeve, düzenlemenin yalnızca geliştirme veya kullanım aşamalarından birine uygulandığı durumlarda ortaya çıkabilecek boşlukları ele alıyor. Teknolojiyi oluşturan şirket ile onu kullanan kuruluş farklı olsa bile insan kontrolü ve hesap verebilirlik temel önemini koruyor.
Yüksek risk taşıdığı sınıflandırılan sistemler, uygunluk değerlendirmeleri de dâhil olmak üzere ek incelemeye tabi tutuluyor. Bu değerlendirmede bir sistemin kendisi için geçerli gereklilikleri karşılayıp karşılamadığı denetleniyor. Bu yükümlülükler, potansiyel olarak tehlikeli görülen uygulamaların daha yakından denetlenmesini sağlayan ve Başbakan tarafından onaylanıp düzenli olarak güncellenen bir listeye bağlı.
Vietnam, sabit teknoloji listelerini veya risk sınıflandırmalarını doğrudan yasaya koymaktan kaçındı. Bunun yerine Başbakan, yüksek risk taşıyan sistemlerin listesini gerçek zamanlı olarak güncelleyebiliyor. Böylece hükümet, Ulusal Meclis’in yasayı değiştirmesini beklemeden yeni yapay zekâ türlerine ve kullanım alanlarına yanıt verebiliyor.
Yapay Zekâ Vietnam’ın Büyüme Stratejisinin Parçası Oluyor
Başbakan Pham Minh Chinh, yapay zekâyı ve veri ekonomisini daha akıllı ve sürdürülebilir yeni bir kalkınma modelinin temel taşları olarak konumlandırdı. Hükümet, önümüzdeki beş yıl için çift haneli ekonomik büyüme hedefleri belirledi ve dijital dönüşümü bu hedeflere ulaşmanın itici gücü olarak tanımladı.
Dolayısıyla yapay zekâ yasasının birbiriyle bağlantılı iki amacı var: riskleri denetlemek ve teknolojinin gelişmesine katkı sağlamak. Vietnam, işletmelerin ve araştırmacıların yararlı sistemler geliştirmesini, ülkenin ise bu sistemleri desteklemek için gereken altyapı, beceri ve yatırımlardan daha fazla pay almasını istiyor.
Yetkililer ulusal bir yapay zekâ bilişim merkezi kurmayı planlıyor. Gelişmiş yapay zekâ modelleri, sistemin verilerden örüntüler öğrendiği eğitim aşamasında yüksek işlem gücüne ihtiyaç duyuyor. Bu kapasiteye erişimin sınırlı olması, Vietnamlı araştırmacıları yurt dışındaki altyapıya bağımlı kıldı. Yerel bir merkezin bu darboğazı gidermesi amaçlanıyor.
Hükümet ayrıca veri kaynaklarını genişletmeyi ve Vietnam diline uyarlanmış büyük dil modelleri geliştirmeyi planlıyor. Büyük dil modeli, dili işleyip üretebilmesi için büyük miktarda metinle eğitilen bir yapay zekâ sistemidir. Vietnam diline uygun modeller geliştirmek, ülkenin dilsel ve kültürel bağlamının dijital altyapıda korunmasına yardımcı olacak.
Vietnam’ın planları, İngilizce içerik etrafında geliştirilen sistemlerin hâkimiyetine yanıt veriyor. Yerli bilişim kaynakları, veriler ve dil modelleri, Vietnamlı araştırmacılara ve şirketlere yerel ihtiyaçlara uygun teknoloji geliştirmek için daha güçlü bir temel sunarken hükümetin dijital altyapı üzerinde daha fazla kontrol sağlama hedefini de destekleyecek.
İşletmelere Finansman ve Test İmkânı
Ulusal Yapay Zekâ Kalkınma Fonu, yeni çerçeve kapsamında gelecek vadeden projelere finansman sağlayacak. Bir kupon programı da girişimlerin, genç şirketlerin edinmekte zorlanabildiği iki temel kaynak olan işlem gücüne ve uzmanlığa erişmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.
Yapay zekâ projelerine, vergi avantajları ve kamu alımlarında öncelikli muamele dâhil olmak üzere önemli teşvikler sağlanması planlanıyor. Amaç, Vietnam’ın büyüyen pazarında istikrarlı bir düzenleyici ortam arayan yerli girişimcileri ve yabancı yatırımcıları çekmek.
Yasa, yapay zekâ teknolojilerinin denenmesi için kontrollü test ortamları da oluşturuyor. Test ortamı, bir şirketin yeni bir teknolojiyi üzerinde anlaşmaya varılmış koşullar altında deneyebildiği gözetimli bir alandır. Şirketler bu ortamlarda test yaparken belirli uyum gerekliliklerinden kısmen veya tamamen muaf tutulabilir.
Vietnam’ın test ortamı yaklaşımı, Japonya’daki benzer programlardan ilham alıyor. Test sürecine ilişkin güvenceleri korurken şirketlere deneme alanı sağlıyor. Finansman ve işlem kaynaklarına erişimle birlikte bu yaklaşım, düzenlemenin teknolojik gelişimi desteklemesini sağlamaya yönelik hükümet çabasının bir parçası.
Teşvikler ve güvenceler birlikte işleyecek şekilde tasarlandı. Şirketler şeffaflık, insan kontrolü ve risk konusunda yükümlülüklerle karşı karşıya kalırken hükümet finansman, altyapı ve kontrollü deneme imkânı sunuyor. Bu bileşimin, potansiyel olarak zararlı sistemlerin gelişimini denetimsiz bırakmadan inovasyonu desteklemesi amaçlanıyor.
Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasaları Arasındaki Yeri
Ağustos 2024’te yürürlüğe giren Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası, Vietnam’ın risk değerlendirmesine yönelik yaklaşımı için önemli bir referans noktası. AB mevzuatı dünyanın en kapsamlı yapay zekâ düzenlemesi niteliğini taşırken Vietnam, test ortamları ve mali destek yoluyla inovasyonu teşvik etme konusunda Japonya’nın yaklaşımından da yararlandı.
Güney Kore, Vietnam’dan kısa süre önce, Ocak 2026’da kapsamlı bir yapay zekâ yasasını bütünüyle yürürlüğe koyan ilk ülke oldu. Güney Kore’nin uygulamaya geçişi, bazı Doğu Asya hükümetlerinin kapsamlı ulusal çerçeveleri hayata geçirmekte Batılı muadillerinden daha hızlı davrandığını gösteriyor.
Avrupa Birliği kurallarını aşamalı olarak yürürlüğe koyuyor; tüm hükümlerin 2027’de uygulanmaya başlaması planlanıyor. Avrupa’daki geçiş süreci devam ederken Vietnam yasası yürürlükte. Bu durum, Vietnam’da faaliyet gösteren işletmelere geçiş süresince daha net bir ulusal yasal çerçeve sunabilir; ancak ayrıntılı Vietnam gereklilikleri hükümet yönergeleriyle şekillenmeye devam edecek.
ABD, kapsamlı federal yapay zekâ mevzuatına karşı çıktı. Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington’ın stratejik açıdan hayati gördüğü bir sektörde inovasyonu kısıtlayabilecek aşırı düzenlemelere karşı uyarıda bulundu. Bu farklı yaklaşımlar, şirketleri tek bir ortak standart yerine dünya genelinde parçalı bir kurallar bütünüyle karşı karşıya bırakıyor.
Önemli tarihler, sürecin farklı aşamalarını gösteriyor:
- Ağustos 2024: Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası yürürlüğe girdi ve gereklilikleri aşamalı olarak uygulamaya koyma süreci başladı.
- 10 Aralık 2025: Vietnam Ulusal Meclisi yapay zekâ yasasını, 434 milletvekilinden 429’unun lehte oyuyla kabul etti.
- Ocak 2026: Güney Kore’nin kapsamlı yapay zekâ yasası bütünüyle yürürlüğe girdi.
- Şubat 2026: Yeni Delhi’de düzenlenen yapay zekâ zirvesinde 91 ülke ve uluslararası kuruluşun desteklediği bir deklarasyon yayımlandı.
- 1 Mart 2026: Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasası yürürlüğe girdi.
- 2027: Avrupa Birliği’nin yapay zekâ düzenlemesinin tümüyle uygulanmaya başlaması planlanıyor.
Uluslararası Deklarasyondan Ulusal Yükümlülüklere
Yeni Delhi’nin şubat ayında ev sahipliği yaptığı yapay zekâ zirvesi, düzenlemeye ilişkin farklı görüşlere sahip hükümetleri bir araya getirdi. 91 ülke ve uluslararası kuruluşun desteklediği deklarasyonda güvenli, güvenilir ve sağlam yapay zekâ çağrısı yapıldı. ABD ve Çin de deklarasyonu imzaladı.
Güvenlik savunucuları, bu deklarasyonun kamuoyuna anlamlı koruma sağlayamayacak kadar genel olduğunu söyleyerek eleştirdi. Vietnam mevzuatı ise yapay zekâyı geliştiren, sağlayan ve kullanan kuruluşlar için ulusal düzeyde bağlayıcı yükümlülükler getirerek daha somut bir yol izliyor.
Vietnam’ın yaklaşımı, ABD’nin daha az düzenleme tercih etmesi ile Avrupa Birliği’nin daha ihtiyatlı çerçevesi arasında yer alıyor. Uygulanabilir yükümlülükleri, yatırımı ve denemeleri teşvik etmeyi amaçlayan programlarla bir araya getiriyor. Komşu hükümetler artık bu unsurların uygulamada nasıl birlikte işlediğini gözlemleyebilir.
Yasa, orta gelirli ekonomilere sahip ülkelerin daha geniş bir kaygısını da yansıtıyor: Başka yerlerde geliştirilmiş teknolojilerin pasif tüketicisi hâline gelmekten nasıl kaçınılacağı. Vietnam, yerli kapasiteyi güçlendirirken yabancı sağlayıcıların şeffaflık ve hesap verebilirlik konusundaki yerel standartlara uymasını istiyor.
Yeni Çerçeveyi Kim Denetleyecek?
Yasayı hükümet denetleyecek; Bilim ve Teknoloji Bakanlığı ise eşgüdümü sağlayan başlıca kurum olacak. Milletvekilleri, bağımsız bir Ulusal Yapay Zekâ Komitesi kurulmasına yönelik önerileri çıkararak sorumluluğu mevcut hükümet yapısı içinde topladı.
Bu düzenleme karar alma sürecini hızlandırabilir, ancak bakanlığa sağlık, finans, eğitim ve ulaşım gibi alanlarda kullanılan bir teknoloji konusunda önemli sorumluluk yüklüyor. Mevzuatın geniş kapsamlı ilkelerini uygulamaya dönük gerekliliklere çevirmek için bu sektörler arasında eşgüdüm sağlanması gerekecek.
Başbakan’ın yüksek risk taşıyan sistemler listesini değiştirme yetkisi de çerçevenin temel özelliklerinden biri. Bu yetki, yeni bir uygulama veya teknik tasarım kaygı yarattığında hükümetin uzun bir yasama değişikliği sürecine başvurmadan hızla yanıt vermesini sağlıyor.
İşletmeler açısından bu esneklik, kesin yükümlülüklerinin idari kararlarla şekillenmeye devam edeceği anlamına da geliyor. Düzenlemeye tabi faaliyetlerin kapsamı, tamamen parlamento tartışmalarıyla belirlenmek yerine hükümetin adımlarıyla netleşecek. Şirketlerin yasayla birlikte bu kararları da takip etmesi gerekecek.
İşletmeler Ayrıntılı Uygulama Kurallarını Bekliyor
Vietnam merkezli hukuk firması LNT & Partners, mevzuatın pratikteki işleyişi zamanla şekillenecek bir düzenleyici yapının başlangıcı olduğunu belirtti. Firmanın değerlendirmesinde sorumluluk, insan kontrolü ve risk yönetimi yasanın temel ilkeleri olarak öne çıktı.
Bu son söz değil, kararlı bir başlangıç noktasıdır. Yapay zekâ düzenlemesinin temel ilkeleri olarak sorumluluğu, insan kontrolünü ve risk yönetimini ortaya koymaktadır.
Firma, yasanın etkisinin uygulama kararnamelerine, sektörlere özgü düzenlemelere ve yaptırım uygulamalarına bağlı olacağı uyarısında bulundu. Bu nedenle işletmeler, yetkililer genel ilkeleri somut uyum yükümlülüklerine dönüştürdükçe düzenleyici gerekliliklerin de gelişmesini beklemeli.
Hukuk firması DFDL’de kıdemli hukuk danışmanı olan Patrick Keil, mevzuatı Vietnam’ın teknolojiye ilişkin daha geniş hedeflerinin bir ifadesi olarak nitelendirdi.
Bu, ulusal hedeflere yönelik önemli bir beyan.
Keil, hükümet yeni uygulama kararnamelerini yayımlayana kadar işletmelerin yükümlülükleri konusunda belirsizlik yaşamayı sürdüreceğini söyledi. Ayrıntılı uyum gereklilikleri bu süreçte belirlenecek. Uyum süreci, Vietnam’ın dijital egemenliği ve kamu refahını korurken yabancı teknoloji yatırımlarını çekme kapasitesini sınayacak.
Vietnam’da faaliyet gösteren yabancı kuruluşlar, temel teknolojinin nerede geliştirildiğinden bağımsız olarak dijital altyapı üzerinde kontrol sağlama niyetini yansıtan bu çerçevenin kapsamına giriyor. Vietnam pazarına hizmet sunan sağlayıcılar için yerel standartlar, faaliyet koşullarının bir parçası olacak.
Bölgesel Bir Örnek ve Önündeki Uygulama Sınavları
Singapur, Tayland ve Endonezya, Vietnam’ın korumayla inovasyonu bir arada sağlayıp sağlayamayacağını izliyor. Ülkenin deneyimi, Güneydoğu Asya’nın uyumlu standartlara mı yöneleceğini yoksa farklı gerekliliklere sahip ayrı ulusal düzenlemeler mi geliştireceğini etkileyebilir.
Birden fazla ASEAN pazarında faaliyet gösteren şirketlerin bu sonuca doğrudan ilgisi var. Daha fazla uyum, sınırların ötesinde benzer beklentiler anlamına gelirken parçalı ulusal kurallar şirketleri her pazarda farklı yükümlülükleri yönetmek zorunda bırakır. Vietnam’ın uygulama süreci, komşu hükümetlerin inceleyebileceği somut bir örnek sunuyor.
Teknolojinin ticareti, iletişimi ve yönetişimi giderek daha fazla şekillendirdiği bir dönemde Vietnam, bölgede yapay zekâya yönelik ilk kapsamlı yasal çerçeveyi oluşturdu. Ülkenin önündeki acil görev, ekonomik hedeflerini destekleyecek işlem gücünü, finansmanı ve yerli dil araçlarını geliştirirken bu çerçeveyi işleyen bir denetim sistemine dönüştürmek.
Özetle
- Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasası 1 Mart 2026’da yürürlüğe girerek Güneydoğu Asya’da uygulamaya konan ilk kapsamlı yapay zekâ çerçevesi oldu.
- Ulusal Meclis yasayı 10 Aralık 2025’te, 434 milletvekilinden 429’unun desteğiyle kabul etti. Yasa sekiz bölüm ve 35 maddeden oluşuyor.
- Gereklilikler arasında yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin etiketlenmesi, yapay temsilcilerle etkileşimin bildirilmesi ve insan gözetiminin sürdürülmesi bulunuyor.
- Yasa, Vietnam’da faaliyet gösteren yabancı kuruluşlar da dâhil olmak üzere geliştiricileri, sağlayıcıları ve uygulayıcıları kapsıyor.
- Yüksek risk taşıyan sistemler, Başbakan tarafından onaylanan ve güncellenen bir liste kapsamında ek incelemeye tabi tutuluyor.
- Destek önlemleri arasında Ulusal Yapay Zekâ Kalkınma Fonu, girişimlere yönelik kuponlar, kontrollü test ortamları ve ulusal bir yapay zekâ bilişim merkezi kurma planları bulunuyor.
- Eşgüdümden Bilim ve Teknoloji Bakanlığı sorumlu; uygulama kararnameleri ve sektörel düzenlemeler ise ek uyum ayrıntılarını belirleyecek.
- Güney Kore’nin kapsamlı yapay zekâ yasası Ocak 2026’da bütünüyle yürürlüğe girdi. Avrupa Birliği düzenlemesini aşamalı olarak hayata geçiriyor; tüm hükümlerin 2027’de uygulanması planlanıyor.






