Çin, Evlilik Şakaları Nedeniyle Uygur Komedyen Xiao Pa'yı Weibo'dan Men Etti

11 dakikalık okuma
Çin, Evlilik Şakaları Nedeniyle Uygur Komedyen Xiao Pa'yı Weibo'dan Men Etti

Ateş, aile şakası ve sosyal medya yasağı

Hasta olduğu hâlde eşi ve çocukları için yemek yapmak zorunda kalacağına dair bir şaka, Uygur komedyen Xiao Pa'yı Çin'de sansür, evlilik ve kadınların yaşamı üzerine yürütülen tartışmaların merkezine taşıdı. Weibo'da doğrulanmış bir topluluk yöneticisi, Çin Siber Uzay İdaresi'nin (CAC) cinsiyet çatışmalarını körükleyen ve evlilik ile çocuk sahibi olma konusunda kaygı yaratan içeriklere karşı talimatlarını gerekçe göstererek 27 Şubat'ta hesabının askıya alındığını duyurdu.

İçindekiler
  1. Ateş, aile şakası ve sosyal medya yasağı
  2. Tatil dönemi kampanyası neleri hedefliyor?
  3. Hesabın askıya alınması süreci
  4. Aile hikâyeleri üzerine kurulu bir kariyer
  5. Doğumların azalması Pekin için neden önemli?
  6. Ev işi ne zaman kamuoyu tartışmasına dönüşüyor?
  7. Kullanıcılar tanıdık bir deneyime sahip çıktı
  8. Platformlar değişen sınırları nasıl uyguluyor?
  9. Azınlık seslerine ilişkin ek bir kaygı
  10. Bilinmesi gerekenler

Gerçek adı Paziliyaer Paerhati olan Xiao Pa, 12 Şubat'ta başlatılan bir aylık internet denetimi kampanyası sırasında platforma erişimini kaybetti. Kampanya, ailelerin bir araya geldiği ve evlilik ile torun konularındaki konuşmaların sıklıkla daha ısrarlı hâle geldiği Çin Yeni Yılı tatil dönemine denk geldi.

Doğumlar azalırken Çin hükümeti evliliği ve çocuk sahibi olmayı teşvik etmeye çalışıyor. Ocak ayında açıklanan resmî verilere göre 2025'te 7,92 milyon doğum gerçekleşti; bu, bir önceki yıla kıyasla yüzde 17 düşüş anlamına geliyor. Doğum oranı, 1949'da kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en düşük düzeye indi. Hesabın askıya alınması, nüfusa ilişkin bu kaygıları insanların internette paylaştığı gündelik tercihlere ve kişisel gözlemlere taşıyor.

Weibo'nun duyurusunda ilk başta hangi paylaşımların ihlale konu olduğu belirtilmedi. Topluluk yöneticisi daha sonra yorumlarda, Xiao Pa'nın şubat ayı başında hastayken yazdığı paylaşımın ekran görüntüsünü yayımladı. Xiao Pa, bir ailesi olsaydı hastayken bile yapmak zorunda kalacağını düşündüğü işlerden söz etmişti.

2020'den bu yana profesyonel olarak sahne alan stand-up komedyeni Xiao Pa şöyle yazmıştı:

İki gün ateşler içinde yattım. Bir kocam ve çocuklarım olsaydı, herhâlde duvara tutunup kendimi ayakta tutarak onlara yemek yapmak zorunda kalırdım diye düşündüm.

Destekçilerine göre bu paylaşım, tanıdık bir ev içi yükü anlatıyordu. Düzenleyici kurumun kampanyasını uygulayan platform açısından ise evlilik ve doğurganlık konusunda korkuyu artıran yorumlara getirilen kısıtlamalar kapsamına giriyordu.

Reklam

Tatil dönemi kampanyası neleri hedefliyor?

Çin'in güçlü internet düzenleyicisi CAC, şubat ayında başlattığı kampanyanın Çin Yeni Yılı tatil döneminde çevrim içi ortamda neşeli, huzurlu ve olumlu bir atmosfer oluşturmayı amaçladığını açıkladı. Talimatlarda, olumsuz duyguları kötü niyetle kışkırtan hesaplara karşı işlem yapılması istendi.

Hedef alınan içerikler arasında düzenleyici kurumun sağlıksız değerler olarak nitelediği görüşler de vardı: evliliği ve çocuk sahibi olmayı reddetmek, evlilik karşıtı ve doğum karşıtı düşünceleri savunmak, kadınlarla erkekler arasındaki çatışmaları körüklemek, evlilikle ilgili korkuları abartmak ve doğurganlık konusunda kaygıyı artırmak. Doğum karşıtı görüşler çocuk sahibi olmaya karşı çıkarak üremeye ilişkin kişisel düşünceleri kampanyanın kapsamına alıyor.

Weibo'nun topluluk yöneticisi ayrıca kullanıcılara toplumsal cinsiyet konularını kamu meseleleriyle ilişkilendirmemeleri, belirli gruplara karşı nefret yaratmamaları ve çatışmacı, bölücü kamuoyu imgeleri oluşturmamaları çağrısında bulundu. Bu talimatlar, tek bir şakanın ötesine geçerek kullanıcıların kişisel deneyimleri daha geniş toplumsal tartışmalarla nasıl ilişkilendirdiğini de kapsıyor.

Kampanya, yapay zekâ veya başka yeni teknolojiler kullanarak dijital çöplük ve uydurma bilgi üreten hesapları da hedef aldı. İnternet trafiğini çevrim içi kumar ve pornografi gibi yasa dışı faaliyetlere yönlendiren içerikler de diğer hedefler arasındaydı.

Evlilik üzerine yorumların uydurma bilgi, kumar ve pornografiyle aynı yaptırım kampanyasına alınması, toplumsal tartışmalara getirilen kısıtlamaları daha geniş bir internet temizliği çerçevesine yerleştiriyor. Xiao Pa'nın hesabının askıya alınması, ev işlerine dair bir gözlemin olumsuz duygular ve toplumsal çatışma etrafında yazılmış kurallara tabi tutulabileceğini gösteriyor.

Hesabın askıya alınması süreci

Xiao Pa'ya yönelik işlem, kişisel paylaşımından düzenleyici kurumun kampanyasına ve hesabının askıya alındığının kamuoyuna duyurulmasına uzanan birkaç haftalık bir süreçte gelişti:

  • Şubat 2026'nın başı: Xiao Pa, iki gün ateşlendiğini ve hastayken eşiyle çocuklarına yemek yaptığını düşündüğünü yazdı.
  • 12 Şubat: CAC, Çin Yeni Yılı tatil dönemi için bir aylık internet denetimi kampanyasını başlattı.
  • 27 Şubat: Weibo'da doğrulanmış bir topluluk yöneticisi, düzenleyici kurumun talimatlarının ihlal edildiğini belirterek hesabının askıya alındığını duyurdu.
  • Duyurunun ardından: Topluluk yöneticisi, yorumlarda ateşli hastalıkla ilgili paylaşımın ekran görüntüsünü paylaştı.

1 Mart itibarıyla hesabın askıya alınması, kadınların deneyimlerini anlatmanın evlilik konusunda kaygı yaratmak olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğine ilişkin geniş çaplı tartışmalara yol açmıştı. Duyuruda Xiao Pa'nın hesabının ne zaman yeniden açılacağı belirtilmedi.

Tatil dönemi, olaya ayrı bir ağırlık kazandırdı. Aile buluşmalarında düğün ve çocuk sahibi olma beklentileri sıklıkla yeniden gündeme geliyor. Bu nedenle çevrim içi tartışmaları olumlu tutmayı amaçlayan bir kampanya sırasında bu beklentileri kamuoyu önünde eleştirmek özellikle hassas bir konu hâline geliyor.

Reklam

Aile hikâyeleri üzerine kurulu bir kariyer

Xiao Pa, 2020'de stand-up komedyenliğine tam zamanlı olarak başladı ve çevrim içi komedi programı Rock and Roast aracılığıyla tanındı. Gösterilerinde, babasının birden fazla evlilik yapması da dâhil olmak üzere sık sık kişisel deneyimlerinden yararlanıyor.

Gösterilerinde karmaşık aile ilişkilerini kara mizaha dönüştürüyor. Xiao Pa, bir performansında babasıyla dışarıdayken onun davranışlarını nasıl yorumladığını şöyle anlattı:

Babamla dışarı çıktığımda, birdenbire durup arkasına bakarsa eski karısıyla karşılaştığını anlarım. Bana birden defolup gitmemi söylerse de muhtemel müstakbel eşini gözüne kestirmiştir.

Bu şaka, evlilikteki istikrarsızlığı ve aile yaşamının yarattığı tuhaflığı anlatmak için otobiyografik bir ayrıntıdan yararlanıyor. Mizahı, bir kızın babasının ilişkilerindeki örüntüleri fark etmesine ve bunları kamuoyu önünde dile getirmenin bir yolunu bulmasına dayanıyor.

Bir başka gösterisinde babasının, onu aile içi şiddetten koruyacak küçük bir erkek kardeşi olacağına dair verdiği sözü ele aldı. Xiao Pa şu espriyi yaptı:

O an bir şeyi anladım: Bu dünyada beni seven bir erkek her zaman olmayabilir ama bana vuracak bir erkek mutlaka olacak.

Bu gösteri, aile içi şiddeti ve kadınlara yönelik şiddeti komedi sahnesine taşıdı. Alaycı anlatım, koruma vaadini bir korku ifadesine dönüştürerek birçok kadının tanıdığı, ancak kamuoyu önünde konuşmaları giderek daha fazla engellenen kaygılara dokunuyor.

Ekran görüntüsünde ihlale konu içerik olarak ateşli hastalık paylaşımı gösterildi. Önceki gösterileri ise komedisinin evlilik ve toplumsal cinsiyet konularında neden dikkat çektiğini açıklıyor. Bu performanslarda aile yaşamı, kusursuz bir ideal olmaktan ziyade hem mizahın hem de rahatsızlığın kaynağı olarak sunuluyor.

Doğumların azalması Pekin için neden önemli?

Ocak ayında açıklanan resmî verilere göre Çin'de 2025'te 7,92 milyon doğum gerçekleşti. Bir önceki yıla göre yüzde 17'lik düşüş, toplam doğum sayısının kabaca her altı doğumdan biri kadar azaldığı anlamına geliyor. Bu, tek bir yıl içinde görülen keskin bir değişim.

Doğum sayısının azalması ve nüfusun yaşlanması, ülkenin ekonomik büyüme modelini tehdit ediyor ve sosyal refah sistemleri üzerindeki baskıyı artırıyor. Kaygının temelinde şu var: Çalışma çağındaki yetişkinlere dönüşen çocukların sayısı azaldıkça, daha küçük bir iş gücü daha kalabalık bir yaşlı nüfusun desteklenmesine yardımcı olmak zorunda kalacak.

Hükümet yetkilileri, gençler arasında evlilik oranlarının düşmesinin bu dönüşümü hızlandıracağı endişesini dile getirdi. Kaygılar arasında çalışma çağındaki nüfusun daralması ve yaşlı yakınlarını destekleyen genç kuşakların üzerindeki yükün artması bulunuyor.

Reklam

Çinli yetkililer genç çiftlere nakit teşvikler sunarak ve evliliği, çocuk sahibi olmayı teşvik eden propaganda kampanyaları yürüterek karşılık verdi. Son dönemdeki mesajlarda insanlara başlık parası olmadan evlenmeleri, gösterişten uzak ve medeni düğünler yapmaları, genç kuşağa geleneksel aile değerlerini aşılamaları çağrısı yapıldı.

Bu kampanyalar, masraflı düğün geleneklerini caydırırken evliliğe ve aile yaşamına duyulan güveni artırmayı amaçlıyor. Aynı zamanda evliliği yalnızca kişisel bir karar değil, toplumsal bir yükümlülük olarak da sunuyor.

İnternet denetimi, bu çabayı kamuoyu tartışmalarına taşıyor. Evliliği daha cazip kılmayı amaçlayan önlemlerin yanı sıra yetkililer, bekâr kalmayı olağan gösterebilecek ya da eşler ve çocuklarla ilgili yerleşik beklentileri sorgulayabilecek etkili isimleri kısıtlıyor.

Ev işi ne zaman kamuoyu tartışmasına dönüşüyor?

Xiao Pa'nın ateşli hastalıkla ilgili paylaşımı, ev içi emeği tartışmanın merkezine taşıdı. Hastalanmanın onu ailesine yemek yapmaktan kurtarmayacağını düşündüğünü anlattı. Bir düğünden ya da çocuk sahibi olma kararından değil, sorumluluklardan duyduğu kaygıdan söz etti.

Çin'de pek çok kadın, iş gücüne yüksek oranlarda katılmayı sürdürürken ev işlerinin orantısız bir bölümünü de üstleniyor. Hasta olduğu hâlde yemek yapmaya ilişkin kısa bir gözlemin neden bu kadar çok kişiye hitap ettiğini bu durum açıklamaya yardımcı oluyor.

Genç kadınlar evliliği giderek bir zorunluluktan çok seçenek olarak görüyor. Birçoğu erken yaşta evlenip çocuk sahibi olmak yerine kariyerinde ilerlemeye, kişisel bağımsızlığa ve mali istikrara öncelik veriyor. Xiao Pa'nın komedisi, eşit olmayan ev içi yüklerle ve geleneksel evlilik düzeninin olası riskleriyle ilgili hayal kırıklıklarını dile getiriyor.

CAC'nin yaklaşımı, bu tür yorumları toplumsal istikrara ve nüfus hedeflerine yönelik olası bir tehdit olarak değerlendiriyor. Ev işlerine ilişkin mizahi gözlemleri olumsuz duyguları kötü niyetle kışkırtmaya karşı kurallar kapsamına alarak kampanya, evlilik ve aile yaşamı tartışmalarını kısıtlamak için düşük bir eşik belirliyor.

Dolayısıyla çatışma, bir şakanın komik olup olmamasından daha fazlasıyla ilgili. Resmî mesajlar evliliğe duyulan güveni artırmayı amaçlarken Xiao Pa ile destekçilerinin anlattığı deneyimler yorgunluk, eşit olmayan sorumluluklar ve şiddet korkusunu içeriyor. Bu anlatımları kısıtlamak, altta yatan kaygıları çözümsüz bırakıyor.

Reklam

Kullanıcılar tanıdık bir deneyime sahip çıktı

Binlerce internet kullanıcısı, hem cezanın ağırlığını hem de Xiao Pa'ya yöneltilen suçlamaları sorgulayarak hesabın askıya alınmasına tepki gösterdi. Pek çoğu, onun kadınlarla erkekler arasında çatışma çıkarmadığını ya da zararlı fikirleri savunmadığını, yalnızca gözlemlenebilir deneyimlerini anlattığını savundu.

Komedyene destek veren bir Weibo kullanıcısı, paylaşımını hasta olmasına rağmen ev işlerini sürdürmek zorunda kalan bir anneyi izleme deneyimiyle ilişkilendirdi:

Annesi olan herkes, bir noktada annesinin yorgunken ya da hastayken bile yemek yapmak zorunda kaldığını, hayatın zorluklarından yakındığını görmüştür.

Yorum, Xiao Pa'nın gözlemini sıradan ailelerin tanıyacağı bir deneyim olarak çerçeveledi. Bir yükü dile getirmenin evliliğe otomatik olarak düşmanlık yarattığı düşüncesine karşı çıktı.

Bir başka yorumcu, komedyenin sözlerinin böylesi bir tepkiyi hak edip etmediğini sorguladı:

Pek tanınmayan bir komedyen hayatı anlatıyor; bu mu kaygı ve korku yaratıyor? Buna ancak gülerim.

Tepkiler, aile değerlerine ilişkin resmî söylemle birçok kadının anlattığı gerçekler arasındaki uçurumu ortaya çıkardı. Destekçiler, eşitsizlikten söz eden komedyenleri susturmanın bazı gençleri evlilikten uzaklaştıran gerilimleri çözmeyeceğini savundu.

Bazı kullanıcılar, neşeli, huzurlu ve olumlu bir atmosfer yaratmayı amaçlayan kampanyanın bunun yerine öfke ve alaycılık doğurmasındaki ironiye de dikkat çekti. Hesabın askıya alınmasını, insanların kendilerinden bir şeyler bulduğu içeriklere yönelik aşırı bir sansür uygulaması olarak gördüler.

Olay, yaptırımların seçici uygulanmasına ilişkin kaygıları da gündeme getirdi. Toplumsal cinsiyet ilişkileri hakkında tartışmalı açıklamalar yapan erkek komedyenler ve fenomenler, kadın meslektaşlarına kıyasla çoğu zaman daha hafif sonuçlarla karşılaşıyor. Bu da toplumsal cinsiyet konusunu kimin, hangi bedeli göze alarak kamuoyu önünde tartışabileceği meselesine bir katman daha ekliyor.

Platformlar değişen sınırları nasıl uyguluyor?

CAC, toplumsal istikrara zarar verdiğini düşündüğü içerikleri hedef alan mevsimlik denetim kampanyalarını düzenli olarak başlatıyor. Bu kampanyalar, yetkililerin kabul edilebilir ifade sınırlarını değiştirmesine ve hem içerik üreticilerine hem de platform işletmecilerine devlet denetimini hatırlatmasına olanak tanıyor.

Twitter'a benzer bir işlev gören Çin platformu Weibo, yoğun devlet gözetimi altında faaliyet gösteriyor. Düzenleyici gereklilikleri uygulamak için otomatik filtreleme sistemlerinden ve insan moderatörlerden yararlanıyor.

CAC kampanyanın önceliklerini duyurduğunda platformlar genellikle sert önlemler alıyor. Ağır para cezaları veya faaliyetlerin askıya alınması gibi yaptırımlardan kaçınmak için çoğu zaman gerekenden daha fazla içeriği kaldırıyorlar.

Bu baskı, geniş ifadeler içeren talimatların ateşlenme ve yemek yapma üzerine kişisel bir düşünceye nasıl uzanabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Platform, bir paylaşımın kaygı yaratıp yaratmadığına, evliliğe ilişkin kabul edilemez bir görüşü savunup savunmadığına ya da kurallara uymamakla suçlanma riski taşıyıp taşımadığına karar vermek zorunda.

Reklam

Xiao Pa'nın hesabının askıya alınması, Çin'in denetim altındaki dijital ortamında sanatsal ifade üzerindeki kısıtlamaların genel olarak sıkılaştığını yansıtıyor. Kişisel hikâyeler ve şakalar, geleneksel aile yapısına ya da devletin evlilik ve çocuk sahibi olma anlatısına meydan okuduğunda düzenleyici denetimin kapsamına girebiliyor.

Azınlık seslerine ilişkin ek bir kaygı

Xiao Pa'nın Uygur kimliği, sansürün önemine bir boyut daha ekliyor. Uygurlar ve Çin'deki diğer Müslüman azınlıklar, Sincan bölgesinde hâlihazırda yoğun gözetimle ve kültürel ve dinî ifade kısıtlamalarıyla karşı karşıya.

Kariyeri, Çin eğlence sektörünün görece açık ortamında gelişti. Weibo'dan çıkarılması, kamuoyunda tanınan bir komedi kariyerine sahip azınlık mensubu bir sanatçının da hassas toplumsal meselelerin tartışılmasını düzenleyen içerik denetimlerine tabi olduğunu gösteriyor.

Hesabın askıya alınmasına ilişkin açıklamada cinsiyet çatışmaları ve evlilik ile çocuk sahibi olma konusundaki kaygılara değinildi. Bu başlıklar, onun kişisel anlatısını insanların aileler, ev içi sorumluluklar ve üreme hakkında nasıl konuşacağını düzenlemeye yönelik daha geniş bir çabanın içine yerleştiriyor.

1 Mart itibarıyla olay; ifade özgürlüğü, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve Çin'in nüfus kaygılarını bir araya getiren bir dönüm noktası hâline gelmişti. Hükümet, evliliğe ve çocuk sahibi olmaya duyulan güveni artırmak istiyor; Xiao Pa'nın pek çok destekçisi ise bu kararları şekillendiren güçlükleri anlatabilmek için alan talep ediyor.

Bilinmesi gerekenler

  • Uygur komedyen Xiao Pa'nın, gerçek adıyla Paziliyaer Paerhati'nin, Weibo hesabı 27 Şubat'ta duyurulan bir işlemle askıya alındı.
  • Bir platform topluluk yöneticisi, CAC'nin cinsiyet çatışmalarını körüklemeye ve evlilik ile çocuk sahibi olma konusunda kaygı yaratmaya karşı talimatlarını gerekçe gösterdi.
  • Yönetici, şubat ayı başında Xiao Pa'nın ateşli hastayken eşi ve çocukları için yemek yapmak zorunda kalmasına ilişkin paylaşımının ekran görüntüsünü yayımladı.
  • CAC, Çin Yeni Yılı dönemini kapsayan bir aylık internet denetimi kampanyasını 12 Şubat'ta başlattı.
  • Yetkililer evliliği ve çocuk sahibi olmayı teşvik ederken Çin'de 2025'te 7,92 milyon doğum gerçekleşti; bu, bir önceki yıla göre yüzde 17 düşüş demek.
  • Binlerce kullanıcı, Xiao Pa'nın yorumlarını kadınların ev içindeki yüklerine ilişkin gözlemler olarak savundu ve hesabın askıya alınmasının ağırlığını sorguladı.
  • Tartışma, komedi ve toplumsal cinsiyet yorumlarına getirilen kısıtlamaları hükümetin aile kurmayı teşvik etme çabalarıyla ilişkilendiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir