3,87 Trilyon Yuanlık Ekonomi Gündemde
Shenzhen, 2025'te gayrisafi yurt içi hasılasını (GSYH) 3,87 trilyon yuana (560 milyar dolar) çıkarırken yüzde 5,5 büyüdü. Güney Çin metropolü, sanayi üretimi ve ithalat-ihracat değerinde ülke genelinde ilk sıraya yerleşti. Belediye Başkanı Qin Weizhong, 9 Şubat'ta yerel halk kongresine sunduğu verilerle imalat ve teknolojik gelişmeyi kentin ekonomi gündeminin merkezine koydu.
İçindekiler
- 3,87 Trilyon Yuanlık Ekonomi Gündemde
- Nanshan 1 Trilyon Yuan Eşiğini Aştı
- Araştırma Harcamaları İmalat Hamlesini Destekliyor
- Gizli Proje İleri Çip Ekipmanlarını Hedefliyor
- Yerli Çip Üretiminin Ayrı Hedefleri Var
- Dronlar Fabrika Gücünü Günlük Hizmetlere Taşıyor
- Ülke Genelindeki Zayıflık Shenzhen'in Büyümesini Öne Çıkarıyor
- Ticaret ABD Dışındaki Pazarlara Yöneliyor
- Kasım Ayındaki APEC Zirvesi Shenzhen'e Küresel Bir Platform Sunacak
- Öne Çıkanlar
Büyüme oranı, hem Şanghay hem de Pekin'de kaydedilen yüzde 5,4'ü az farkla aşarken Ulusal İstatistik Bürosunun açıkladığı Çin genelindeki yüzde 5'lik oranı da geride bıraktı. Shenzhen'in bu kentleri geçtiği iddiası sanayi üretimi ve ticaret hacmiyle ilgili. Şanghay finans merkezi olma özelliğini sürdürürken Pekin ülkenin siyasi merkezi konumunu koruyor.
Shenzhen ayrıca kasım ayında Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Kent yetkilileri, ileri imalat, araştırma ve uluslararası ticareti öne çıkararak ekonomik modellerini küresel liderlere tanıtmak için bu buluşmadan yararlanmayı amaçlıyor.
Kentin ekonomisi 2020'deki 2,83 trilyon yuan düzeyinden 2025'te 3,87 trilyon yuana ulaştı. Bir balıkçı köyünden dört on yılda önemli bir imalat merkezine dönüşmesi, Çin'in ekonomik coğrafyasındaki değişimi gözler önüne seriyor: Bir zamanlar hızlı sanayileşmesiyle tanınan kent, artık ülkenin kendi ileri teknolojilerini geliştirme çabalarının merkezinde yer alıyor.
Shenzhen'in performansı birbiriyle bağlantılı iki hedefi bir araya getiriyor. Bunlardan ilki, zorlu ulusal ekonomik koşullara rağmen fabrikaları, ihracatı ve yatırımları büyütmeyi sürdürmek. Diğeri ise özellikle ileri yarı iletkenlerin üretiminde gereken ekipman ve bileşenler başta olmak üzere yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltmak.
Nanshan 1 Trilyon Yuan Eşiğini Aştı
Huawei, Tencent ve DJI gibi şirketlere ev sahipliği yapan Shenzhen'in teknoloji bölgesi Nanshan, GSYH'si 1 trilyon yuanı aşan Çin'in ilk il düzeyindeki ilçesi oldu. Bölge ekonomisi 2020'den bu yana yıllık ortalama yüzde 5,8'in üzerinde büyüdü.
Bölgenin ekonomik üretimi artık bazı Avrupa ülkelerinin üretimini aşıyor. Büyük ölçekli işletmelerin sanayi üretimi 900 milyar yuanı geçerken dış ticaret hacmi 941,9 milyar yuana ulaştı. Nanshan, Shenzhen'in ilçeleri arasında ihracatta da ilk sırada yer alarak bu teknoloji koridorunda imalat ve uluslararası ticaretin ne ölçüde yoğunlaştığını ortaya koydu.
GSYH, sanayi üretimi ve dış ticaret, bu faaliyetlerin farklı yönlerini anlatıyor. GSYH ekonomide yaratılan değeri ölçüyor. Sanayi üretimi imalatı, dış ticaret ise yurt dışı pazarlarına giren ve bu pazarlardan çıkan malları kayda geçiriyor. Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, Çin dışındaki müşteri ve tedarikçilerle geniş bağlantıları bulunan, yüksek üretim kapasitesine sahip bir bölge ortaya çıkıyor.
Stratejik gelişmekte olan sektörler Nanshan'ın GSYH'sinin yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor. Yapay zekâ, robotik ve alçak irtifa ekonomisiyle bağlantılı faaliyetler bu büyümenin itici güçleri arasında. Alçak irtifa ekonomisi, Shenzhen'in imalat kabiliyetlerini insansız hava araçlarının yeni kullanım alanlarıyla buluşturan drone hizmetlerini de kapsıyor.
Nanshan'da faaliyet gösteren işletme ve kuruluşların sayısı 600 bini aşıyor. Bu ticari faaliyet yoğunluğu, bölgenin Hong Kong, Makao ve Çin anakarasının dört bir yanından gelen teknoloji girişimleri için bir merkez olmasını destekliyor. Bölgenin büyüklüğü, Shenzhen'in sanayi hikâyesinin neden birkaç büyük şirketten ibaret olmadığını da açıklıyor: Bu hikâye, söz konusu şirketlerin çevresinde çalışan yoğun bir işletme ağına da dayanıyor.
Araştırma Harcamaları İmalat Hamlesini Destekliyor
Belediye Başkanı Qin'e göre Shenzhen, Çin anakarasındaki kentler arasında araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin en yoğun olduğu yer. Kentin toplam araştırma ve geliştirme yatırımı 2020-2024 döneminde 151,08 milyar yuandan 245,31 milyar yuana çıkarak yıllık ortalama yüzde 12,9 büyüdü.
Araştırma ve geliştirme harcamaları, teknolojileri ticari ürüne dönüşmeden önce yaratmak ve geliştirmek için gereken çalışmaları finanse ediyor. Shenzhen'de bu yatırımlar fabrikalar ve teknoloji şirketleriyle yan yana ilerleyerek yeni fikirlerin geliştirilmesi ile bunları üretme kapasitesini birbirine bağlıyor.
Bu artış, Çin'in Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütünün 2025 Küresel İnovasyon Endeksi'nde ilk 10'a girmesiyle aynı döneme denk geliyor. Shenzhen'in araştırma faaliyetlerindeki genişleme, ülke genelindeki daha kapsamlı hamlenin bir parçası. Şirket yoğunluğu da kente bu hamlede önemli bir yer kazandırıyor.
Ulusal Süper Bilgi İşlem Merkezi'nin Shenzhen şubesinin işlem gücü dünyanın en iyileri arasında yer alıyor ve kentin yapay zekâ hedeflerini destekliyor. Yüksek kapasiteli bilgi işlem sistemleri, araştırma yatırımları, üretim tesisleri ve ticari ağlarla birlikte kentteki teknoloji sektörünün altyapısını oluşturuyor.
Gizli Proje İleri Çip Ekipmanlarını Hedefliyor
Shenzhen'de güvenlikli bir laboratuvarda çalışan bilim insanları, aşırı morötesi (EUV) litografi makinesinin çalışır durumdaki bir prototipini tamamladı. Yapay zekâ sistemlerinde ve akıllı telefonlarda kullanılan en gelişmiş çiplerin üretimi için gereken bu ekipman, projeyi Çin'in kendi yarı iletken üretim kapasitesini geliştirme çabasının merkezine yerleştiriyor.
EUV makineleri, silikon levhalar üzerine insan saçından binlerce kat daha ince devreler işlemek için aşırı morötesi ışık demetleri kullanıyor. Bu süreç, ileri çiplerin gerektirdiği son derece küçük yapıları oluşturuyor. Zorluk; ışığı üretmek, hassas biçimde yönlendirmek ve üretim sırasında güvenilir şekilde kullanabilmekte yatıyor.
Hollanda merkezli ASML, şu anda bu teknolojiye ticari ölçekte sahip olan tek şirket. Her biri yaklaşık 250 milyon dolara mal olan makineleri, dünya çapındaki ileri çip üretiminde darboğaz oluşturuyor. Dolayısıyla bu ekipmana erişim, en gelişmiş yarı iletkenleri üretmeye çalışan şirketler ve ülkeler açısından önemli sonuçlar doğuruyor.
Projenin gizliliği nedeniyle adının açıklanmaması şartıyla konuşan ve çalışmaları yakından bilen bir kaynak, hedefi şöyle anlattı:
Amaç, Çin'in eninde sonunda tamamen Çin'de üretilmiş makinelerle ileri çipler üretebilmesini sağlamak,
Prototip, aşırı morötesi ışık üretmeyi başarıyor ancak henüz çalışır çipler üretemedi. Bu nedenle hedeflenen sonuca ulaşılmadan önce, Batılı şirketlerin sağladığı hassas optik sistemlerin taklit edilmesi de dâhil olmak üzere aşılması gereken teknik zorluklar bulunuyor.
Girişimi yakından bilen kaynaklar projeyi Çin'in Manhattan Projesi olarak nitelendirdi. Sıkı gizlilik koşullarında yürütülen çalışmalarda, işe alınan mühendislerin tespit edilmemek için sahte kimlikler kullandığı ve tecrit altında çalıştığı bildiriliyor. Huawei, ülke genelindeki üretim tesisleri ve araştırma merkezlerine çalışanlarını dağıtarak projede merkezi bir koordinasyon rolü üstleniyor.
Bu çalışma, Devlet Başkanı Xi Jinping'in yarı iletkenlerde kendine yeterlilik sağlama yönündeki daha kapsamlı talimatının parçası. Washington, kapsamlı ihracat kontrolleriyle ekipman erişimini kısıtlayarak Çin'in ileri yarı iletken üretim teknolojilerini edinmesini önlemek için yıllardır çaba gösteriyor.
Yerli Çip Üretiminin Ayrı Hedefleri Var
Shenzhen'deki EUV prototipi, Çin'in ileri yarı iletken üretiminde bağımsızlığa 2030'a kadar ulaşabileceği ihtimalini gündeme getirdi. Bu, sürecin on yıl daha alacağı yönündeki tahminlerden daha erken bir tarih. Hassas optikler sorunu ve çalışır çipler üretmek için gereken çalışmalar, bu takvimin merkezinde yer almaya devam ediyor.
Huawei, yapay zekâ çipi üretimini daha kısa vadede artırmayı da hedefliyor. Shenzhen merkezli telekomünikasyon şirketi, 910C Ascend yapay zekâ çiplerinin yıllık üretimini 2026'da iki katına çıkararak 600 bin adede ulaştırmayı, toplam Ascend üretimini ise 1,6 milyon yongaya çıkarmayı planlıyor.
Yonga, silikon levha üzerinde üretilen tek bir yarı iletken bileşendir. Bu nedenle Huawei'nin hedefleri hem belirli bir çip ürününü hem de daha geniş Ascend ürün ailesinin toplam üretimini ifade ediyor. Bu büyüme, Çin'in yarı iletken üretiminde daha bağımsız hâle gelme çabasında teknik bir ilerleme anlamına geliyor.
Jeopolitik baskılar yabancı rakiplerin önünü kısıtlayarak Huawei'ye pazar payı kazanma fırsatı veriyor. Şirketin üretim planları ve litografi girişimindeki koordinasyon rolü, onu hem Çin'in yapay zekâ sektörünün ticari büyümesinin hem de yerli üretim ekipmanları geliştirmeye yönelik uzun vadeli çabanın içine yerleştiriyor.
Bu nedenle Shenzhen'in yarı iletken hedefleri farklı takvimlerde ilerliyor. Huawei'nin üretim artışı 2026 için planlanırken EUV projesi, ileri çiplerin tamamen Çin'de üretilmiş ekipmanlarla üretilebilmesini sağlayacak çok daha zorlu hedef üzerinde çalışıyor.
Dronlar Fabrika Gücünü Günlük Hizmetlere Taşıyor
Shenzhen'de insansız hava araçları için 300'den fazla alçak irtifa lojistik güzergâhı bulunuyor. Bu güzergâhlar, kentin drone sektörünün hava araçları üretmenin ötesine geçerek onları taşımacılık hizmetlerinde de kullandığını gösteriyor.
Çin'deki tüketici dronlarının yüzde 70'i, endüstriyel dronların ise yüzde 50'si Shenzhen'de üretiliyor. Bu da kenti ülkenin bu alandaki önde gelen üretim merkezi hâline getiriyor. Tüketici ve endüstriyel dronlar farklı pazarlara hizmet etse de her ikisi de Shenzhen'in üretim ağlarından ve araştırma kapasitesinden yararlanıyor.
Alçak irtifa ekonomisi stratejik bir büyüme alanı olarak tanımlandı. Shenzhen'de bu alan, Guangdong-Hong Kong-Makao Büyük Körfez Bölgesi'ndeki araştırma kaynaklarını da birbirine bağlıyor ve kentin üretim gücünü daha geniş bir bölgesel teknoloji ağına taşıyor.
Nanshan'ın yapay zekâ, robotik ve alçak irtifa faaliyetlerine yaptığı yatırımlar, üretim ile hizmetler arasındaki bu bağlantıyı yansıtıyor. Shenzhen'in sanayi hamlesi hem ekipman üretimini hem de bu ekipmanlara yönelik yeni kullanım alanları geliştirilmesini kapsıyor. Drone lojistiği bunun somut örneklerinden biri.
Ülke Genelindeki Zayıflık Shenzhen'in Büyümesini Öne Çıkarıyor
Çin'in 2025'te açıkladığı ulusal imalat göstergeleri daha zorlu bir tablo ortaya koydu. Resmî imalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), temmuz ayında aşırı hava koşulları ve ticaretteki belirsizlik nedeniyle 49,3'e gerileyerek art arda birkaç ay 50'nin altında kaldı.
Endeks, imalat koşullarını ölçen bir anket göstergesidir. 50'nin altındaki değer daralmaya, 50'nin üzerindeki değer ise genişlemeye işaret eder. Shenzhen'in yıllık GSYH büyümesi ile ülke genelindeki aylık anket farklı ölçütleri ve dönemleri yansıtıyor. Böylece performansın eşit dağılmadığı bir ekonomiye iki ayrı açıdan bakma imkânı sunuyor.
Ulusal sanayi üretimi büyümesi, Mayıs 2025'te yüzde 5,8'e gerileyerek Kasım 2024'ten bu yana en düşük hızında gerçekleşti. Üretim artmayı sürdürse de büyüme yavaşladı. Sabit varlık yatırımları da beklentilerin altında kalarak ekonomik faaliyet üzerindeki baskıyı artırdı.
Emlak sektöründeki gerileme devam etti. Yatırımlar keskin biçimde düşerken haziranda yeni konut fiyatları sekiz ayın en hızlı aylık düşüşünü kaydetti. Üretici fiyatları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,3 geriledi. Ekonomistler, deflasyonun ülke ekonomisi için önemli bir tehdit olmayı sürdürdüğü uyarısında bulundu. Talebin zayıf olması işletmelerin gelirlerini korumasını zorlaştırdığında fiyatların düşmesi kaygı yaratıyor.
Geleneksel imalat bölgeleri aşırı kapasite ve zayıf taleple karşı karşıya. Aşırı kapasite, üreticilerin alıcıların satın almaya hazır olduğundan daha fazla mal üretebilmesi anlamına geliyor. Shenzhen ise ileri üretime ve daha geniş ihracat pazarlarına yönelmeyi sürdürerek bu baskılara rağmen büyümesini korudu.
Ticaret ABD Dışındaki Pazarlara Yöneliyor
Çin'in ABD'ye gönderdiği mallar kasım ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 29 azalırken toplam ihracat yüzde 5,9 arttı. Üreticiler ticareti Güneydoğu Asya, Avrupa ve Avustralya'ya yönlendirerek ABD pazarındaki satış düşüşüne rağmen ihracat artışını sürdürdü.
Shenzhen'in dış ticaret fazlası bu yön değişikliğini yansıtıyor. İthalat-ihracat değerinde Çin'in lideri olan kent, herhangi bir pazara aşırı bağımlılığı azaltırken uluslararası ticareti sürdürmeye yönelik daha kapsamlı çabanın parçası.
Guangdong, Shenzhen'in performansına daha geniş bir bağlam sağlıyor. Eyalet, 36 yıldır Çin'in GSYH bakımından, 39 yıldır ise dış ticaret hacmi bakımından lideri. Toplam dış ticareti 9,11 trilyon yuana ulaştı ve ülke genelindeki ticaret artışının yüzde 38,7'sini oluşturdu.
Shenzhen, Guangdong ekonomisinin başlıca itici güçlerinden biri olarak eyaletin dış ticaretine orantısız ölçüde katkıda bulunuyor. Nanshan'ın 941,9 milyar yuanlık dış ticareti, kentteki bir teknoloji bölgesinin eyalet geneline ve yurt dışına uzanan ticari ağlara nasıl katıldığını gösteriyor.
Kasım Ayındaki APEC Zirvesi Shenzhen'e Küresel Bir Platform Sunacak
Kasım ayında Shenzhen'de düzenlenecek APEC zirvesi, kent yetkililerine teknoloji ve imalat alanındaki başarılarını küresel liderlere tanıtma fırsatı verecek. Çin, ekonomik ve teknoloji ağlarının Batı'nın çabalarıyla birbirinden ayrılmasına karşı çıkarken küreselleşmeyi savunmak ve teknolojik kalkınma modelini sergilemek için zirveden yararlanmayı amaçlıyor.
Zirve, kentin sanayideki konumunu, uluslararası ticaret ilişkilerini ve teknolojik bağımsızlık hamlesindeki rolünü bir araya getiriyor. Fabrikaları ve ihracatı Shenzhen'i küresel pazarlara bağlarken yarı iletken girişimleri bu pazarlarda rekabet etmek için gereken ekipman üzerinde daha fazla kontrol sağlamayı hedefliyor.
Shenzhen merkezli Çin Kalkınma Enstitüsünün icra başkan yardımcısı Guo Wanda, kaynak kısıtlarına rağmen inovasyonun ekonomik büyümeyi nasıl destekleyebileceğini Nanshan örneği üzerinden şöyle anlattı:
Nanshan'ın deneyimi, teknolojik inovasyonun kaynak kısıtlarını nasıl aşabileceğini ve yeni nitelikli üretici güçlere nasıl ivme kazandırabileceğini gösteriyor; aynı zamanda Çin'in daha geniş büyüme potansiyeline bir pencere açıyor,
Burada yeni nitelikli üretici güçler ifadesi, teknolojik ilerlemelerin ve yeni sektörlerin yön verdiği büyümeyi anlatıyor. Nanshan'daki şirket, araştırma faaliyeti ve gelişmekte olan sektör yoğunluğu, Guo'nun değerlendirmesinin yerel örneğini oluşturuyor.
Önemli tarihler ve dönüm noktaları, Shenzhen'in ekonomik yükselişiyle teknoloji hedeflerinin nasıl birlikte ilerlediğini gösteriyor:
- 2020: Shenzhen'in GSYH'si 2,83 trilyon yuan, araştırma ve geliştirme yatırımı toplamı 151,08 milyar yuandı.
- 2024: Araştırma ve geliştirme yatırımı 245,31 milyar yuana ulaştı.
- 2025: GSYH yüzde 5,5 büyümeyle 3,87 trilyon yuana ulaşırken Nanshan'ın GSYH'si 1 trilyon yuanı aştı.
- 9 Şubat 2026: Belediye Başkanı Qin Weizhong kentin ekonomisine ilişkin değerlendirmeyi yerel halk kongresine sundu.
- 2026: Huawei, 910C Ascend yapay zekâ çiplerinden yılda 600 bin adet üretmeyi ve toplam Ascend üretimini 1,6 milyon yongaya çıkarmayı planlıyor.
- Kasım 2026: Shenzhen'in APEC zirvesine ev sahipliği yapması planlanıyor.
- 2030: EUV projesindeki ilerlemeyle bağlantılı olarak ileri yarı iletkenlerde bağımsızlığın sağlanabileceği tarih.
Öne Çıkanlar
- Shenzhen'in GSYH'si 2025'te yüzde 5,5 büyümeyle 3,87 trilyon yuana (560 milyar dolar) ulaştı. Bu oran, Pekin ve Şanghay'daki yüzde 5,4'lük büyümeyi ve Çin genelindeki yüzde 5'i aştı.
- Kent, sanayi üretimi ve ithalat-ihracat değerinde Çin'in lideri. Yalnızca Nanshan'ın GSYH'si 1 trilyon yuanı aştı.
- Araştırma ve geliştirme yatırımı 2020'deki 151,08 milyar yuandan 2024'te 245,31 milyar yuana yükseldi.
- Shenzhen'deki EUV prototipi aşırı morötesi ışık üretiyor ancak henüz çalışır çip üretmiş değil.
- Huawei, 910C Ascend yapay zekâ çiplerinin yıllık üretimini 2026'da iki katına çıkararak 600 bin adede ulaştırmayı planlıyor.
- Shenzhen'de 300'den fazla drone lojistik güzergâhı bulunuyor. Çin'deki tüketici dronlarının yüzde 70'i, endüstriyel dronların ise yüzde 50'si kentte üretiliyor.
- Ülke genelindeki imalat ve emlak sektörü baskıları, Shenzhen'in büyümesi ve ileri sektörlere yönelmesiyle tezat oluşturuyor.
- Kasım ayında düzenlenecek APEC zirvesi, kentin ekonomi ve teknoloji hedeflerini küresel ölçekte tanıtmasına imkân verecek.






