Beyinle Birlikte Hareket Eden Spiral Elektrot
Çinli araştırmacılar, düşünceyle kontrol edilen teknolojilerde süregelen bir soruna çözüm bulmak amacıyla esneyebilen bir beyin elektrodu geliştirdi: Beyin kafatasının içinde hareket ederken implantlar, izlemeleri gereken dokudan ayrılabiliyor. Spiral yapıları yay gibi uzayıp kısalabiliyor; böylece hassas dokuya daha az kuvvet uygularken bu hareketleri takip edebiliyor.
İçindekiler
- Beyinle Birlikte Hareket Eden Spiral Elektrot
- Yalnızca Bükülebilmek Neden Yetmiyor?
- Spiral Yapı Kuvveti Nasıl Azaltıyor?
- Çin'in İlk İnsan Denemesi ve Zaman Çizelgesi
- Bilgisayar Oyunlarından Ücretli İşe
- Şirketler Daha Yaygın Kullanıma Hazırlanıyor
- Politika ve Sağlık Hizmetleri Ücretlendirmesi Şekilleniyor
- Küresel Rekabette Farklı Yaklaşımlar
- Dayanıklılık, Değiştirme ve Sinir Verileri
- Özet
Çin Beyin Araştırmaları Enstitüsü Pekin'den Fang Ying'in liderlik ettiği çalışma, 6 Şubat 2026'da Nature Electronics dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar makak maymunlarında 1.024 kanallı yüksek yoğunluklu bir diziyi test ederek çok sayıda sinir sinyalinin toplanabildiğini ve sistemin uzun süre kararlı kaldığını gösterdi.
Temel yenilik, bükülme ile esneme arasındaki farkta yatıyor. Geleneksel esnek bir elektrot bükülebilir, ancak bağlantı noktaları birbirinden uzaklaştığında mutlaka uzayamaz. Yeni yapı, bu gerilme kuvvetini bükülme ve kıvrılmaya dönüştürerek elektrodu yerinden çıkarabilecek gerilimi azaltıyor.
Fang'ın ekibi bu sorunla yaklaşık dört yıl önce insan dışı primatlarla yaptıkları deneylerde karşılaştı. Fang, bir röportajda araştırmacıların beyin hareketi nedeniyle esnek elektrotların geri çekilmesi riskinin gerçek olduğunu gözlemlediklerini söyledi. Bu bulgu, çevredeki dokuya zarar verecek kuvvet uygulamadan esneyebilen yapıları araştırmalarına yol açtı.
Bu gelişme, Çin'deki araştırma kurumları ve şirketlerin invaziv beyin-bilgisayar arayüzü denemelerini genişlettiği bir dönemde gerçekleşti. Yaygın olarak BCI adı verilen bu sistemler, beyindeki elektriksel etkinliği topluyor ve amaçlanan hareketle ilişkili sinyalleri bilgisayarlar veya başka makineler için komutlara dönüştürüyor. Sistemlerin yararlılığı, elektrotların yakındaki nöronlarla güvenilir bağlantıyı korumasına bağlı.
Yalnızca Bükülebilmek Neden Yetmiyor?
Beyin her kalp atışında yaklaşık 100 mikrometre hareket ediyor; solunum ve baş hareketleriyle de yer değiştiriyor. Mikrometre, milimetrenin binde biridir. Dolayısıyla bu hareketler küçük olsa da hassas sinyalleri kaydetmeyi sürdürmesi gereken bir implantın çevresinde sürekli tekrarlanıyor.
Bir ucu kafatasına, diğer ucu beyin dokusuna sabitlenmiş elektrot, bu iki nokta birbirine göre hareket ettiğinde gerilime maruz kalıyor. Düz bir elektrot kolayca bükülebilirken uzunluğu boyunca uygulanan çekmeye direnç gösterebilir. Bu direnç, elektrodun dokudan geri çekilmesine yol açabilir.
Neuralink'in 2024'te ilk insan hastasının implantındaki 1.024 esnek elektrottan yaklaşık yüzde 85'inin implantasyondan sonraki birkaç hafta içinde geri çekildiğini bildirmesi, elektrotların geri çekilmesi sorununu uluslararası gündeme taşımıştı. Amaçlanan kayıt noktalarıyla temasın kaybedilmesi, sistemin toplayabildiği sinyal miktarını azaltıyor.
Tekrarlanan mekanik stres dokuya zarar verebilir ve iltihabı tetikleyebilir. Beyin, implantın çevresinde glial skarlaşma olarak bilinen bir tepkiyle skar dokusu oluşturabilir. Bu doku elektrodu yakındaki nöronlardan ayırarak kaydedilen sinyalleri zamanla zayıflatır ve cihazı fiilen kullanılamaz hâle getirebilir.
İnvaziv BCI'larda hareketli bir organla implante edilmiş bir cihaz arasındaki bu uyumsuzluk, uzun süreli performansın önünde inatçı bir engel oldu. Daha iyi sinyal işleme, sistemin aldığı etkinliği yorumlamasına yardımcı olabilir; ancak bu etkinliği en başta toplayabilmek için fiziksel bağlantının kararlı olması şart.
Spiral Yapı Kuvveti Nasıl Azaltıyor?
Fang'ın ekibi düz ya da yalnızca kavisli teller kullanmak yerine elektrodun geometrisini yeniden tasarladı. Yeni elektrotlar, çekildiklerinde bükülüp kıvrılarak şekil değiştirmeleri anlamına gelen düşük enerjili burkulma sayesinde harekete uyum sağlayan ultra ince spiral yapılar kullanıyor.
Fang, geleneksel doğrusal bir elektrodu 100 mikrometre uzatmak için yaklaşık 4 milinewton kuvvet gerektiğini söyledi. Esneyebilen tasarım aynı hareket için yalnızca 37 mikronewton gerektiriyor; yani yaklaşık yüz kat daha az kuvvet kullanıyor. Bu karşılaştırma, yararı pratik açıdan ortaya koyuyor: Beyin, yeni yapıyı çok daha az dirençle hareket ettirebiliyor.
Spiral yapı hem uzayıp hem kısalabiliyor; böylece beyinle birlikte ritmik biçimde hareket ederken dokuya zarar verebilecek kesme kuvvetlerini iletmemeye yardımcı oluyor. Kesme kuvveti, bitişik yüzeylerin birbirine göre hareket etmesiyle oluşan yana doğru kuvvettir. Elektrodun çevresinde bu kuvvet hassas dokuyu zorlayabilir.
Mekanik stresin azalması, implantasyon bölgesinde daha az doku hasarı ve daha az bağışıklık tepkisi anlamına geliyor. Elektrotlar, çok sayıda sinir sinyalini toplama becerisini harekete uyum sağlama özelliğiyle birleştiren ultra ince esnek filmlerden üretiliyor.
Makaklarda test edilen 1.024 kanallı dizi, ticari sistemlerin temel kanal ölçeğine ulaşırken canlı dokuyla daha iyi mekanik uyum sağlıyor. Kanal, sinir etkinliğini kaydetmek için kullanılan bir bağlantı yoludur. Daha fazla kanal, sistemin daha fazla kayıt noktasından sinyal toplamasını sağlar; ancak sayılarının anlam taşıması için bu noktaların kullanışlı konumlarda kalması gerekir.
Çin'in İlk İnsan Denemesi ve Zaman Çizelgesi
Çin Bilimler Akademisi'ne bağlı Beyin Bilimi ve Zekâ Teknolojisi Mükemmeliyet Merkezi, Fudan Üniversitesi'ne bağlı Huashan Hastanesiyle birlikte Mart 2025'te Çin'in invaziv BCI sistemine yönelik ilk insan klinik denemesini başlattı. Bu denemeyle Çin, invaziv BCI'ları klinik aşamaya taşıyan ikinci ülke oldu; ilk sırada ABD yer alıyor.
İlk katılımcı, 13 yıl önce yüksek gerilimli elektrik kazasında dört uzvunu da kaybetmiş bir erkekti. Katılımcıya implant 25 Mart 2025'te yerleştirildi. Cerrahi ekip, işlem sırasında travmayı en aza indirirken elektrotları motor kortekse milimetre hassasiyetinde yerleştirmek için yüksek hassasiyetli navigasyondan yararlandı.
Motor korteks, hareketleri yönlendirmede görev alan beyin bölümüdür. Buradaki etkinliğin kaydedilmesi, bir BCI'ın kişinin hareket etme niyetini yorumlayıp komuta dönüştürmesini sağlar. Bu, bir yaralanma vücudun söz konusu hareketi gerçekleştirmesini engellese bile mümkündür.
Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayıldı:
- Fang'ın ekibi, Şubat 2026'daki yayından yaklaşık dört yıl önce, insan dışı primatlarla yapılan deneylerde elektrotların geri çekilme riskini gözlemledi.
- Neuralink, 2024'te ilk insan katılımcısında önemli ölçüde elektrot geri çekilmesi yaşandığını bildirdi.
- Çin, ilk implantın 25 Mart'ta yerleştirilmesiyle Mart 2025'te insanlarda ilk invaziv BCI denemesini başlattı.
- Haziran 2025'te ikinci katılımcı Zhang, WRS01 kablosuz implantını aldı.
- Esneyebilen elektrotlara ilişkin araştırma, 6 Şubat 2026'da Nature Electronics'te yayımlandı.
İlk katılımcı, ameliyatından sonraki iki ila üç haftalık eğitim sürecinin ardından düşüncelerini kullanarak yarış oyunları ve satranç programları dâhil elektronik cihazları kontrol edebildi.
Bilgisayar Oyunlarından Ücretli İşe
İkinci katılımcı Zhang, 2022'de omuriliğinin üst bölümünde ağır bir yaralanma geçirdi. Haziran 2025'te WRS01 implantını aldıktan sonra akıllı tekerlekli sandalyeyi kontrol etmeyi, robot köpeklere komut vermeyi ve otomatlardaki ürünleri doğrulayan uzaktan bir işte ücret karşılığı çalışmayı öğrendi.
İşinde geçici ürün ayırma elemanı olarak çalışıyor ve sinir sinyalleriyle bilgisayar imlecini hareket ettiriyordu. Yalnızca bu sinyalleri kullanarak ücretli işte çalıştığı bilinen ilk BCI deneme katılımcısı oldu. Böylece teknoloji, gösterimlerin ötesine geçerek gelir getiren bir işe taşındı.
Omurilik yaralanmasının ardından işe dönen deneme katılımcısı Zhang, bu fırsatın kendisi için ne ifade ettiğini şöyle anlattı:
Olayın üzerinden üç yıldan fazla zaman geçti ve sonunda yeniden çalışabiliyorum.
Sistem sinir sinyallerini işliyor, hareket etme niyetini yorumluyor ve göz kırpmasından daha kısa bir süre olan onlarca milisaniye içinde kontrol komutları üretiyor. WRS01 ayrıca uçtan uca gecikmeyi 100 milisaniyenin altında tutmak için optimize edilmiş kablosuz iletişim protokolleri kullanıyor.
Bu ölçümler aynı etkileşimin birbiriyle bağlantılı aşamalarını tanımlıyor. Sinyalin yorumlanması komutu üretirken uçtan uca gecikme, kontrolün bir cihaza iletilmesine kadar geçen daha geniş süreci kapsıyor. Kısa gecikme, imleç hareketinin veya tekerlekli sandalye komutlarının kullanıcıya anlık ve doğal hissettirilmesine yardımcı oluyor.
Katılımcıların yaptıkları, güvenilir kayıt almanın neden önemli olduğunu gösteriyor. Oyunlar, hareketlilik kontrolleri ve uzaktan çalışma, tekrarlanan komutları gerektiriyor. Amaçlanan nöronlarla teması koruyan bir implant, işleme sistemine yorumlayabileceği daha güvenilir bir bilgi akışı sağlıyor.
Şirketler Daha Yaygın Kullanıma Hazırlanıyor
Fang Ying'in kurucu ortakları arasında yer aldığı Zhiran Medical, invaziv BCI teknolojisini klinik kullanıma taşımak için kısa süre önce A Serisi finansman turunda 300 milyon yuanı aşkın yatırım aldı. A Serisi, bir şirketin gelişimini ve büyümesini desteklemek için kullandığı finansman aşamalarından biridir.
Şirket, 1.024 kanala kadar destek veren, tamamen implante edilebilir kablosuz sistemler geliştirdi. Madeni para büyüklüğündeki işlemcileri, önceki tasarımlara kıyasla enerji tüketimini yüzde 75 azaltıyor. Zhiran Medical ayrıca klinik kullanım için esneyebilen elektrotları büyük ölçekte üretebilecek tesisler kurdu.
StairMed Technology ise insan saçının çapının yüzde biri kalınlığında, ultra esnek elektrotlar üzerinde çalışıyor. Küçük boyutları, elektrotların beyin hücreleri tarafından neredeyse fark edilmemesini amaçlıyor. Şirket, 30 ila 40 katılımcının yer alacağı ve birden fazla merkezde yürütülecek denemeler planlıyor; 2028'e kadar piyasadan onay almayı hedefliyor.
Shanghai Brain Tiger Technology, 256 kanallı esnek elektrot dizilerini ve Neuralink'in yayımladığı verilerle karşılaştırılabilir bilgi aktarım hızlarını gösterdi. Aktarım hızı, bir sistemin ne kadar kullanılabilir bilgiyi iletebildiğini ifade ediyor ve kanal sayısının yanı sıra bir başka performans ölçütü oluşturuyor.
Şirketler aynı pratik sorunun farklı yönlerine çözüm arıyor: Beyin dokusuna müdahaleyi en aza indirirken kullanışlı sinyalleri kaydetmek ve ardından bu sinyalleri güvenilir kablosuz kontrole dönüştürmek. Cihazları araştırma üretiminden daha geniş klinik denemelere taşıyabilmek için finansman ve üretim kapasitesi de gerekiyor.
Politika ve Sağlık Hizmetleri Ücretlendirmesi Şekilleniyor
Çin, BCI geliştirme çalışmalarını gelecek 15. Beş Yıllık Plan'a yönelik önerilerine dâhil etti. Araştırma grupları ve ticari geliştiriciler tıbbi uygulamalar üzerinde çalışırken bu teknoloji, ülkenin planlama öncelikleri arasına girdi.
Ulusal Sağlık Güvencesi İdaresi, Mart 2025'te invaziv BCI implantasyonu ve çıkarılması için özel ücret kalemleri belirledi. Bu kalemler, hastanelerin ücretlendirmesi gerekebilecek işlemleri tanımlayarak klinik faturalandırma ve sigorta kapsamı için bir çerçeve oluşturuyor.
İnvaziv bir cihazın kullanımının başında ameliyat gerektiği, ileride de başka bir işlem gerekebileceği için hem implantasyon hem çıkarma önem taşıyor. Klinik gelişmeler sürerken ücretlendirme çerçevesi, bu işlemlere sağlık ödeme sistemi içinde tanımlı bir yer veriyor.
StairMed'in 2028 hedefi açıklanmış bir ticari dönüm noktası niteliği taşıyor; 30 ila 40 katılımcının yer alacağı planlı denemeler de bu hedefe doğru atılacak bir sonraki adımı oluşturuyor. Esneyebilen elektrot araştırmasının kendisi makaklarda test edildi; bu özel tasarımın insanlarda denenmesi için bir tarih açıklanmadı.
Küresel Rekabette Farklı Yaklaşımlar
Çin'in ilerlemesi, geliştiricilerini özellikle Neuralink olmak üzere düşünceyle kontrol edilen cihazların ticarileştirilmesi konusunda Amerikan şirketleriyle doğrudan rekabete sokuyor. Çip entegrasyonu ve eksiksiz sistem ürünlerinde ABD'nin avantajları sürerken Çinli ekipler, esnek elektrot malzemeleri ve cerrahi travmayı azaltmayı amaçlayan tekniklerde güçlü bir konuma geldi.
Karşılaştırmada ele alınan Çin elektrotlarının kesit alanı Neuralink cihazlarınınkinin beşte biri ile yedide biri arasında; esneklikleri ise rakip ürünlerinkinden 100 kattan fazla. Kesit alanı, elektrodun genişliği boyunca bakıldığında görülen profilinin boyutudur ve dokuda ne kadar yer kapladığıyla ilgilidir.
Neuralink'in tamamen invaziv sistemi, kafatasının bir bölümünün çıkarılmasını ve sert ya da yarı sert elektrot dizilerinin implante edilmesini gerektiriyor; bu da daha yüksek cerrahi risk taşıyor. Çinli ekipler, implantasyon sırasında yaralanmayı en aza indirme yaklaşımlarının bir parçası olarak küçük kafatası kesilerine ve ultra esnek sondalara odaklandı.
Huashan Hastanesi'nde beyin cerrahı olan Lu Junfeng, farklı BCI yaklaşımlarını bir spor benzetmesiyle anlattı. İnvaziv olmayan bir cihaz, stadyumun dışında duran ve çoğunlukla seyircilerin gürültüsünü duyan mikrofona benziyor. Yarı invaziv bir cihaz, sahanın üzerinde asılı mikrofona benziyor; ses burada daha net. İnvaziv bir cihaz ise doğrudan oyunculara takılmış mikrofona benziyor; böylece kişilerin konuşmaları ayrı ayrı duyulabiliyor.
Bu benzetme, elektrotların konumunun neden önemli olduğunu açıklıyor. Sinir etkinliğinin kaynağına yaklaşmak ayrıntılı sinyallere erişimi artırırken cihazı beyin dokusunun içine yerleştirmek, dikkatli cerrahi ve dokuyla uyum gerektiriyor.
WRS01, Çin'in telekomünikasyon altyapısındaki güçlü yanlarından da yararlanıyor. Optimize edilmiş kablosuz protokolleri, uçtan uca kontrol gecikmesini 100 milisaniyenin altında tutmaya yardımcı oluyor. Böylece elektrotlar ve sinyal işleme üzerine yapılan çalışma, komutların hızla iletilmesi gibi pratik bir göreve bağlanıyor.
Dayanıklılık, Değiştirme ve Sinir Verileri
Esneyebilen tasarım mekanik bir engeli ele alıyor, ancak beyinle uzun süreli uyum temel bir sorun olmaya devam ediyor. Akut testlerde bağışıklık tepkisinin çok az olduğu görülüyor. Araştırmacıların, beynin implante edilen yabancı cisimlere yıllar ya da onlarca yıl boyunca nasıl tepki verdiğini gözlemlemeyi sürdürmesi gerekiyor.
Glial skarlaşma, bu uzun süreli takibi özellikle önemli kılıyor. Kayıt bölgesinin çevresindeki küçük bir değişiklik bile elektrotla izlediği nöronlar arasındaki mesafeyi etkileyebilir. Bu nedenle bağlantı noktasındaki kuvveti azaltmak, sinyal kalitesini zaman içinde korumanın bir parçası.
Cihazların yenilenmesi de başka bir zorluk. İmplante edilmiş bir sistem, harici bir bilgisayar ya da telefon kadar kolay değiştirilemiyor. Değiştirilmesi ek bir ameliyat gerektiriyor; bu nedenle elektronik aksamın ve dokuyla fiziksel bağlantısının dayanıklılığı hastalar açısından önem taşıyor.
Sinir verilerinin de mahremiyet ve güvenlik korumalarına ihtiyacı var. İnvaziv BCI'lar beyne doğrudan erişim yolları oluşturuyor ve toplanan bilgilere yetkisiz erişim ile bu bilgilerin kötüye kullanılması kaygılarını beraberinde getiriyor. Tıp etiği uzmanları kimlik doğrulama, bilgi şifreleme ve beyin verilerini koruma konusunda sıkı standartlar çağrısında bulundu.
Kimlik doğrulama, bir sistemi kimin kullanmaya yetkili olduğunu kontrol eder; şifreleme ise bilgiyi kodlayarak korur. Bir cihaz sinir sinyallerini yorumlayıp bilgisayara, tekerlekli sandalyeye ya da bağlantılı başka bir makineye komut gönderdiğinde her ikisi de önem kazanıyor.
Hastaların düşüncelerini yorumlayan makinelere uyum sağlarken psikolojik açıdan da dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor. Şubat 2026'daki elektrot bulguları, Çin'deki klinik denemeler ve şirketlerin geliştirme planları malzemeler, cerrahi ve pratik kontrol alanlarında ilerleme kaydedildiğini gösteriyor. Bununla birlikte, invaziv BCI'ların rutin tedavi hâline gelmesinden önce uzun süreli gözlem gerekiyor.
Özet
- Fang Ying'in ekibi, esneyebilen beyin elektrodu tasarımını 6 Şubat 2026'da Nature Electronics'te yayımladı.
- Spiral yapı 100 mikrometre uzamak için 37 mikronewton kuvvet gerektiriyor; geleneksel doğrusal bir elektrot için yaklaşık 4 milinewton gerekiyor.
- Makak maymunlarında 1.024 kanallı bir dizi test edildi; büyük ölçekte kayıt yapılabildiği ve uzun süreli kararlılık sağlandığı gösterildi.
- Çin'in insanlardaki ilk invaziv BCI denemesi Mart 2025'te başladı; ilk katılımcıya 25 Mart'ta implant yerleştirildi.
- Katılımcılar oyunları, akıllı tekerlekli sandalyeyi ve robot köpekleri kontrol etti; Zhang ücretli uzaktan çalışmaya da döndü.
- Zhiran Medical 300 milyon yuanı aşkın yatırım aldı. StairMed, 30 ila 40 katılımcının yer alacağı denemeler planlıyor ve 2028'e kadar piyasadan onay almayı hedefliyor.
- Çin, BCI implantasyonu ve çıkarılması için ücret kalemleri belirledi ve teknolojiyi 15. Beş Yıllık Plan'a yönelik önerilerine dâhil etti.
- Dokuya uzun süreli uyum, cihazın cerrahi yolla değiştirilmesi, sinir verilerinin güvenliği ve hastaların uyum sağlaması çözüm bekleyen sorunlar arasında.






