Anutin’in Bhumjaithai Partisi Anketleri Boşa Çıkararak Tayland Seçimlerini Açık Farkla Kazandı; Seçmenler Anayasa Değişikliğini de Destekledi

11 dakikalık okuma
Thailand election: Anutin Charnvirakul wins vote in Parliament

Değişim Talebiyle Birlikte Gelen Muhafazakâr Zafer

Oy verme merkezlerinin yaklaşık yüzde 95’inden gelen ön sonuçlara göre, Başbakan Anutin Charnvirakul’un Bhumjaithai Partisi, Tayland’ın 500 üyeli Temsilciler Meclisi’nde yaklaşık 192 sandalye kazandı. Bu sonuç, partinin 2023’teki sandalye sayısını ikiye katlamaktan fazlasını sağlıyor, ilerici muhalefeti önde gösteren kamuoyu yoklamalarını tersine çeviriyor ve Anutin’i yeni hükümetin kurulması için yürütülecek müzakerelerde güçlü bir konuma getiriyor.

İçindekiler
  1. Değişim Talebiyle Birlikte Gelen Muhafazakâr Zafer
  2. Anutin Seçim Riskini Nasıl Zamanladı?
  3. Sınırdaki Çatışmalar Kampanyanın Yönünü Değiştirdi
  4. Halk Partisi Neden Geriledi?
  5. Pheu Thai Geleneksel Kalelerini Kaybetti
  6. Seçmenler Anayasanın Değiştirilmesini Destekledi
  7. Koalisyon Görüşmelerinde Belirleyici Sayılar
  8. Zayıf Ekonomi Seçim Vaatlerini Sınayacak
  9. Sınırda ve Ötesinde Çözümsüz Kalan Konular
  10. Öne Çıkanlar

Seçmenler, parlamento seçimlerinin yanı sıra önemli bir karar daha verdi: Yaklaşık yüzde 65’i, ordunun hazırladığı 2017 Anayasası’nın yerine yeni bir anayasa yazılmasını destekledi. Böylece Tayland aynı anda iki görevle karşı karşıya: Muhafazakârların öncülük edeceği bir hükümet kurmak ve anayasa değişikliği sürecini başlatmak.

Bhumjaithai, Meclis sandalyelerinin yaklaşık yüzde 40’ını kazandı. Halk Partisi yaklaşık 116 sandalyeyle ikinci sırada yer alırken, Shinawatra ailesinin desteklediği Pheu Thai yaklaşık 74 sandalyeye geriledi. Anutin’in başbakan seçilmek için gereken 251 oya ulaşması hâlâ koalisyon ortaklarına bağlı; ancak elde ettiği fark ona önemli bir pazarlık gücü sağlıyor.

Anutin, Bangkok’taki parti genel merkezinde gazetecilere yaptığı açıklamada zaferi, tüm ülkeye karşı bir sorumluluk olarak nitelendirdi.

Bhumjaithai’nin bugünkü zaferi, Bhumjaithai Partisi’ne oy verseniz de vermeseniz de tüm Taylandlıların zaferidir. Tayland halkına tüm gücümüzle hizmet etmek için elimizden gelenin en iyisini yapmalıyız.

Sonuç, reformcu hareketin en fazla sandalyeyi kazandığı ancak seçilmemiş senatörlerin iktidara gelmesini engellediği 2023’teki tablonun tersine döndüğünü gösteriyor. Ayrıca, üç yıl içinde üç farklı başbakanın görev yaptığı çalkantılı dönemin ardından Tayland’da yıllardır görülen ilk belirleyici muhafazakâr seçim zaferine işaret ediyor.

Anutin, azınlık hükümetinin göreve başlamasının üzerinden 100 gün bile geçmeden parlamentoyu feshetti. Koalisyon görüşmeleri ve ön sonuçların kesinleşmesi süreci henüz devam etse de Anutin, yirmi yıl sonra yeniden başbakan seçilen ilk Taylandlı siyasetçi olmaya hazırlanıyor.

Reklam

Anutin Seçim Riskini Nasıl Zamanladı?

Anutin, koalisyonunun dağılmasının ardından aralık ayında erken seçime gitti. Ulusal güvenlik kaygılarının ve siyasi istikrarsızlığın, kapsamlı reform taleplerinden daha ağır basacağına oynadı. Geçen yılın sonlarında yaşanan ekonomik kaygılar ve Kamboçya’yla ölümcül çatışmalar seçim kampanyasına damga vurdu.

Seçime giden süreçte Tayland’ın siyasi iktidar mücadelesi birkaç kez yön değiştirdi:

  • 2023’te Halk Partisi’nin öncülü olan İleri Hareket Partisi 151, Pheu Thai ise 141 sandalye kazandı. Seçilmemiş senatörler, reformcu hareketin iktidara gelmesini engelledi.
  • 2024’ün sonlarında Palang Pracharath Partisi’nden ihraç edilen 20 milletvekili, Klatham’ın seçim tabanının bir parçası hâline gelen bloku güçlendirdi.
  • Geçen eylülde mahkemeler Pheu Thai’nin iki başbakanını görevden aldıktan sonra Halk Partisi, Anutin’in başbakan seçilmesini destekledi. Thaksin Shinawatra da aynı ay hapse girdi.
  • Anutin, koalisyonunun dağılmasının ardından aralık ayında erken seçim çağrısı yaptı; azınlık hükümetinin göreve gelmesinden 100 gün bile geçmeden parlamentoyu feshetti.
  • Pazar günkü seçimde Bhumjaithai ön sonuçlara göre büyük bir farkla öne geçti; eş zamanlı referandumda ise yeni bir anayasa hazırlanması desteklendi.

Bhumjaithai’nin kazançları, geleneksel kalelerinin ötesine geçerek uzun süredir rakip siyasi ailelerin egemen olduğu bölgelere yayıldı. Parti, köklü yerel siyasetçileri ve saygın teknokratları bünyesine katarak seçim bölgelerindeki bağlantılarını ekonomi ve güvenlik konularında yetkinlik vadeden bir söylemle birleştirdi.

Bağımsız siyasi analist Mathis Lohatepanont, beklenmedik ölçekteki sonucu hem kampanya ortamına hem de partinin muhafazakâr seçmenleri bir araya getirme başarısına bağladı.

Zaferin boyutu beklenmiyordu. Bu, daha milliyetçi siyasi ortamın ve muhafazakâr seçmenleri bir araya getirme becerisinin partinin lehine işlediğini gösteriyor olabilir.

Sınırdaki Çatışmalar Kampanyanın Yönünü Değiştirdi

Tayland-Kamboçya sınırında aylarca süren çatışmalar, Anutin’e kendisini ulusal egemenliği savunan bir lider olarak sunma fırsatı verdi. Çatışmada siviller hayatını kaybetti ve Tayland ordusu ihtilaflı bölgelerin kontrolünü ele geçirdi.

Anutin, sınır duvarı inşa etme ve gönüllü askerlik programlarını genişletme vaadiyle kampanya yürüttü. Çatışmacı söylemi, dış tehditlerden kaygı duyan seçmenlerde karşılık bulurken Bhumjaithai, daha önce orduyla aynı çizgideki partileri desteklemiş muhafazakârların adresi olarak öne çıktı.

Reklam

Singapur’daki ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü’nde yardımcı araştırmacı olan Tita Sanglee, seçmenlerin hükümetten beklentilerindeki değişimi şöyle anlattı:

İnsanların öncelikleri reformdan istikrar ihtiyacına kaydı.

Tita, Başkan Trump yönetimindeki ABD’nin tutarsız dış politikasının da istikrar arayan Taylandlı seçmenleri etkilediğine dikkat çekti. Ülke içindeki belirsizlik ve öngörülemeyen uluslararası ortam, daha istikrarlı bir liderlik arayışını besleyen aynı siyasi etkenler arasında yer aldı.

Anutin, Bhumjaithai’nin kimliğini partinin mavi rengiyle anlattı; bu renk Tayland bayrağında da yer alıyor.

Milliyetçilik, Bhumjaithai Partisi’ndeki herkesin yüreğinde. Renge bakabilirsiniz.

Bhumjaithai, kampanyasında yurtseverlik mesajını pragmatik bir siyasetçi kazanma stratejisiyle birleştirdi. Deneyimli yerel isimler taşra seçim bölgelerinde ağlarını partiye taşırken teknokratlar, ekonomiyi ve ulusal güvenliği yönetebilecekleri izlenimini güçlendirdi.

Halk Partisi Neden Geriledi?

Halk Partisi, 2023’te İleri Hareket Partisi’nin kazandığı 151 sandalyenin üzerine koymayı umarak seçime girdi. Ancak 38 yaşındaki iş insanı Natthaphong Ruengpanyawut liderliğindeki parti yaklaşık 116 sandalye kazandı; böylece reformcu hareketin sandalye sayısı 35 azaldı.

Parti, ordunun etkisini azaltmayı ve ekonomik tekelleri dağıtmayı savunuyor. Bangkok’ta güçlü tabanını koruyarak 33 seçim bölgesinin tamamını kazandı; ancak taşra bölgelerinde ve Chonburi, Phuket ile Nonthaburi gibi kent merkezlerinde geriledi.

Natthaphong, destekçilerine mücadeleye bağlı kalmaları çağrısı yaparken Bangkok’un Bang Kapi ilçesindeki parti genel merkezinde yenilgiyi kabul etti.

Umudunuzu kaybetmeyin. Çok yol katettik.

Natthaphong, Halk Partisi’nin Bhumjaithai hükümetinde yer almayacağını ve muhalefet görevini üstleneceğini de söyledi.

Bhumjaithai hükümet kurabilirse bizim muhalefette olmamız gerekir. İlk sırada yer alan partiye ve hükümeti kurma hakkına saygı gösterme ilkemizin arkasındayız.

Partinin geçen eylülde Anutin’i başbakan olarak destekleme kararı siyasi bir zayıflığa dönüştü. Mahkemelerin Pheu Thai’den iki başbakanı görevden almasının ardından bu karar, Anutin’e görevde olmanın avantajlarını sağlarken reformcuların kendilerine özgü bir ideolojik konum iddiasını zayıflattı.

Taşradaki örgütlenme de bir başka zayıflıktı. Meclis sandalyelerinin yüzde 80’i, en fazla oyu alan adayın kazandığı dar bölgeli seçim sistemiyle belirleniyor. Bu nedenle güçlü yerel ağlar büyük önem taşıyor ve Halk Partisi’nin taban örgütlenmesi köklü rakiplerinin gerisinde kaldı.

Reklam

Bangkok merkezli Thailand Future düşünce kuruluşunda siyaset bilimci olan Napon Jatusripitak, partinin kampanya sırasında tutumunu ılımlılaştırma çabasının bazı destekçileri nezdinde kimliğini zayıflattığını söyledi.

Tamamen ideolojik açıdan bakıldığında, markanın sulandırılması söz konusu. Başta gençler olmak üzere ideoloji temelinde partiye oy verme eğilimindeki çekirdek destekçileri bu kez eskisi kadar heyecanlı değil.

Pheu Thai Geleneksel Kalelerini Kaybetti

Pheu Thai, yakın dönemin en kötü seçim sonucunu alarak 2023’teki 141 sandalyeden yaklaşık 74’e geriledi. Kaybettiği 67 sandalye, partiyi önceki toplamının yarısından biraz fazlasıyla baş başa bıraktı.

Yirmi yıldır Tayland siyasetine damga vuran milyarder Shinawatra ailesinin desteklediği parti, başbakan adayı olarak Thaksin Shinawatra’nın yeğeni Yodchanan Wongsawat’ı gösterdi. Ancak kuzey ve kuzeydoğudaki geleneksel kaleler, Bhumjaithai ve diğer rakiplerinin lehine yön değiştirdi.

Pheu Thai, önceki hükümetin Kamboçya çatışmasını yönetme biçiminin ve Thaksin’in geçen eylülde hapse girmesinin sonuçlarını taşıdı. Thaksin’in kızı ve partinin lideri Paetongtarn Shinawatra, sınır krizine bağlı etik ihlalleri nedeniyle başbakanlıktan alınmıştı. Onun görevden alınması, Anutin’i iktidara taşıyan olaylar zincirini başlatmaya yardımcı oldu.

Pheu Thai’nin mevcut lideri Julapun Amornvivat, basın toplantısında sonucu kabul etti.

Halkın iradesine saygı duymalıyız.

Yodchanan daha iyimser bir tonla, partinin gördüğü destekten cesaret aldığını söyledi. Buna rağmen sonuç, Shinawatra ailesinden veya müttefiklerinden altı popülist başbakanın darbeler ve mahkeme kararlarıyla görevden alındığı bir dönemin sona erme ihtimaliyle siyasi makineyi karşı karşıya bırakıyor.

Bhumjaithai, yerel güç odaklarını ve siyasi aileleri Pheu Thai’den kopardı; uzun süredir partinin kırmızı siyasi kimliğiyle anılan bölgeleri Bhumjaithai’nin mavisine çevirdi.

Thamanat Prompow liderliğindeki ve muhafazakâr çevrelerle aynı çizgideki Klatham da Pheu Thai’nin gerilemesinden yararlandı. Güneyde ve kuzeyde yaklaşık 56 sandalye kazandı. Partinin büyümesi kısmen, 2024’ün sonlarında Palang Pracharath’tan ihraç edilen 20 milletvekilini bünyesine katmasına dayanıyordu; bu hamle seçim öncesinde Klatham’a önemli bir blok kazandırdı.

Seçmenler Anayasanın Değiştirilmesini Destekledi

Seçimle birlikte düzenlenen referandumda, ön sayımlara göre seçmenlerin yaklaşık yüzde 65’i yeni bir anayasa hazırlanmasını destekledi. Oy oranı yaklaşık ikiye bir çıktı; muhafazakârlar parlamento seçimlerini kazanırken seçmenler anayasa değişikliği talebini de ortaya koydu.

Reklam

2017 Anayasası, 2014 darbesinin ardından askeri yönetim altında hazırlandı. Eleştirmenler, metnin seçmenlerin doğrudan seçmediği kurumlara, seçilmemiş senato ve Anayasa Mahkemesi dâhil, gereğinden fazla güç verdiğini savunuyor. Mahkeme siyasi partileri feshetti ve siyasetçilerin görev yapmasını yasakladı.

Tayland’da 1932’de mutlak monarşinin sona ermesinden bu yana 20 anayasa yürürlüğe girdi; değişikliklerin çoğu askeri darbelerin ardından yapıldı. Son referandum, yeni bir anayasanın kabul edilebilmesi için iki referandum daha gerektirecek süreci başlatıyor.

Anutin, geleneksel kurumları koruma vaadiyle kampanya yürüttü; şimdi ise göreve gelecek yönetimi, seçmenlerin onayladığı yeniden yazım sürecini yönetmek bekliyor. Senato ve kraliyet ayrıcalıklarına ilişkin ilerici önerilerin, hükümet ile muhalefet arasında başlıca anlaşmazlık konuları olması bekleniyor.

Halk Partisi lideri Natthaphong, yeni Meclis’e referandum sonucuna saygı gösterme çağrısı yaptı.

Göreve gelmesi beklenen 500 milletvekilinin tamamına halkın bu kararına saygı göstermeleri çağrısında bulunuyorum.

Thailand Future’ın siyaset bilimcisi Napon, oylamadan önce parlamentoda seçimi kazanan partinin anayasa değişikliğinin yönü üzerinde büyük etkisi olacağını söylemişti.

Bir sonraki seçimi kazanan partinin, cunta tarafından yazılan anayasadan uzaklaşıp uzaklaşmayacağımız da dâhil olmak üzere anayasa reformunun yönü üzerinde çok büyük etkisi olacağına inanıyorum.

Seçim ve referandum, yeni parlamentoya iki sorumluluk veriyor: Hükümet çoğunluğunu oluşturmak ve anayasanın değiştirilmesi sürecini başlatma yönündeki halk kararını uygulamak. Hükümete liderlik edecek parti, bu sürecin yönünü belirlemede merkezi bir rol oynayacak.

Koalisyon Görüşmelerinde Belirleyici Sayılar

Bhumjaithai’nin yaklaşık 192 sandalyesi, 500 üyeli Meclis’te başbakan seçmek için gereken 251 oyun 59 altında kalıyor. Buna rağmen elde ettiği büyük fark, Anutin’i rakiplerine kıyasla daha güçlü bir müzakere konumuna taşıyor.

Klatham’ın 56 sandalyesi de dâhil olmak üzere küçük partiler toplamda yaklaşık 117 sandalye kazandı. Bu partiler, olası koalisyon ortakları için geniş bir havuz oluşturuyor. Anutin’in geçen yıl Pheu Thai’ye karşı yürüttüğü hamlelere ve böyle bir anlaşmanın gidermesi gereken ideolojik farklılıklara rağmen Pheu Thai de olası bir ortak olarak gündemde.

Halk Partisi, Bhumjaithai hükümetine katılmayacağını açıkça ilan etti. Yaklaşık 116 sandalyeyle güçlü bir muhalefet olmaya hazırlanıyor.

Bhumjaithai Genel Sekreteri Chaichanok Chidchob, farklı partilerle çalışmaya açık olduklarını söylerken Halk Partisi konusunda bazı şartlar öne sürdü.

Fikirlerinin çoğunu beğeniyorum ama elbette şartlarımız olacak. Benim için kraliyet ailesi konusundaki tutumlarını netleştirmeleri önemli. Monarşi karşıtı tüm bu söylemler sona ermeli.

Reklam

Seçilmemiş senato, 2023’ten farklı olarak artık başbakan seçiminde yer almıyor. Karar artık Meclis’e ait; böylece seçimle en fazla sandalyeyi kazanan partinin hükümet kurmasını daha önce engelleyen bir unsur ortadan kalkmış oldu.

Seçim Komisyonu’nun sonuçları kesinleştirmek için 60 günü var. Ardından parlamento 15 gün içinde toplanmalı; Meclis başkanı ve başbakan seçimi bu süreci izleyecek. Nihai koalisyon henüz netleşmedi.

Napon, Anutin’in arkasındaki siyasi grupların birleşiminin yeni yönetime etkili biçimde yönetmek için yeterli yetki sağlayabileceğini söyledi.

Uzun zamandır ilk kez, etkili biçimde yönetmek için yeterli güce sahip bir hükümetimiz olabilir. Benim teknokratlar, muhafazakâr elitler ve geleneksel siyasetçiler arasında çıkar evliliği olarak tanımlayacağım bir tablo görüyoruz.

Zayıf Ekonomi Seçim Vaatlerini Sınayacak

Tayland ekonomisi geçen yıl yalnızca yüzde 1,5 büyüyerek bölgenin en zayıf performansını sergiledi. Bir zamanlar Güneydoğu Asya’nın büyüme motorlarından olan ülke artık durgunluk, rekor düzeyde hane halkı borcu ve pandemi öncesi zirvelerinin altında kalan turist sayılarıyla karşı karşıya.

Hane halkı borcu, gelecekteki gelirle geri ödenmesi gereken krediler dâhil, ailelerin borçlu olduğu parayı ifade ediyor. Yüksek borç ve zayıf büyüme, kampanya sırasında seçmenleri etkileyen ekonomik kaygıların bir parçasıydı.

Anutin, tüketici sübvansiyonu programları ve elektrik fiyatlarında indirim vadetti. Ayrıca güçlü ailelerle bağlantılı holdinglerin kontrolündeki ekonomik tekelleri dağıtma sözü vererek, acil desteği büyük işletmelerin işleyişinde değişikliklerle birleştiren bir gündem ortaya koydu.

Elit destekçilere dayanması, onların çıkarlarına aykırı reformları hayata geçirmesini zorlaştırabilir. Ekonomistler, Tayland’ın kalıcı ekonomik zayıflığı anlatan "Asya’nın hasta adamı" konumuna düşmesini önlemek için daha güçlü adımlar gerektiği uyarısında bulundu.

Bu nedenle Bhumjaithai zaferinin yarattığı siyasi güç, hane halkının mali durumu ve ekonomik performans üzerinden sınanacak. İstikrarı tercih eden seçmenler, hükümetin seçim sonuçlarını şekillendiren mali baskıları da ele almasını bekleyecek.

Sınırda ve Ötesinde Çözümsüz Kalan Konular

Ateşkese rağmen Tayland ile Kamboçya arasındaki anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. Kara sınır kapıları hâlâ kapalı ve ihtilaflı bölgelerde gerilim sürüyor. Anutin, ordunun sınırda bağımsız hareket etmesine izin verdi ve Tayland’ın kışkırtılması hâlinde misilleme saldırıları düzenleneceğini vadetti.

Kampanyasına yardımcı olan güvenlik meselesi artık hükümetin sorumlulukları arasında kalacak. Ateşkesi sürdürmek ve toprak anlaşmazlığını yönetmek, sınır duvarı ve genişletilmiş gönüllü askerlik programlarına ilişkin vaatlerinin yanına eklenecek.

Reklam

Tayland, en eski müttefiki ABD ve derin ekonomik bağlara sahip olduğu Çin’le ilişkilerini de yönetmek zorunda. Anutin’in ailesinin Guangdong eyaletiyle kök bağları bulunuyor. Anutin, Tayland’ın büyük güçlerden yana taraf tutmayı reddettiğini söyledi.

Anutin’in açıkladığı yaklaşım, kurallara dayalı uluslararası düzene desteği farklı ortaklarla pragmatik ilişkiler yürütme anlayışıyla birleştiriyor. Bu yaklaşım, Tayland’ı uzun süreli ABD ittifakı ile Çin’in ekonomik önemi arasında konumlandırıyor.

Komşu ülkelerden faaliyet gösteren sınır aşan çevrim içi dolandırıcılık şebekeleri de başka bir sorun oluşturuyor. Yeni hükümet, yönetici cunta tarafından yakın zamanda düzenlenen ve geniş kesimlerce gayrimeşru bulunan seçimlerin ardından Myanmar’daki krize de yanıt vermek zorunda.

Anutin, Tayland’ın Myanmar’daki tüm taraflarla ilişki kuracağını, insani yardıma erişime ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) üzerinden bölgesel istikrara öncelik vereceğini belirtti. Bu taahhütler, koalisyon görüşmeleri, anayasa değişikliği ve zayıf ekonomiyle karşı karşıya olan yönetime insani ve bölgesel sorumluluklar da yüklüyor.

Öne Çıkanlar

  • Ön sonuçlara göre Bhumjaithai, Meclis’teki 500 sandalyenin yaklaşık 192’sini kazandı; bu sayı 2023’tekinin iki katından fazla.
  • Anutin’in başbakan seçilmek için gereken 251 oya ulaşması için yaklaşık 60 ek oya ihtiyacı var.
  • Halk Partisi yaklaşık 116 sandalye kazandı, Bangkok’taki 33 seçim bölgesinin tamamını korudu ve muhalefete geçmeyi planlıyor.
  • Pheu Thai 2023’teki 141 sandalyeden yaklaşık 74’e gerilerken Klatham yaklaşık 56 sandalye kazandı.
  • Seçmenlerin yaklaşık yüzde 65’i 2017 Anayasası’nın yerine yenisinin hazırlanmasını destekledi; yeni anayasanın kabulü için iki referandum daha yapılması gerekecek.
  • Kamboçya’yla yaşanan çatışmaların ardından ulusal güvenlik kaygılarının artması, Bhumjaithai’nin muhafazakâr desteği bir araya getirmesine yardımcı oldu.
  • Seçim Komisyonu’nun sonuçları kesinleştirmek için 60 günü var; ardından parlamento 15 gün içinde toplanmalı.
  • Yeni hükümet zayıf büyüme, rekor hane halkı borcu, çözüme kavuşmamış sınır anlaşmazlığı ve zorlu bölgesel diplomasiyle karşı karşıya.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir