Ekonomik Baskılar Artarken Çin’in Kırsal Göçmenleri Kentlerde İş Bulup Bulamayacaklarından Emin Değil

11 dakikalık okuma
China’s workforce in motion: 300 million migrant workers return after ...

Daha düşük ücretler ve daha az seçenekle eve dönüş yolculuğu

Nanjing’de çalışan 60 yaşındaki fayans ustası Zhao, Ay Yeni Yılı tatilinden tam bir ay önce Henan eyaletindeki evine doğru yola çıktı. İnşaat işleri azalmış, aylık geliri 9.000 yuandan 5.000 yuana düşmüştü. Bu, ayda 4.000 yuan, başka bir deyişle önceki kazancının yaklaşık yüzde 44’ü kadar kayıp demekti.

İçindekiler
  1. Daha düşük ücretler ve daha az seçenekle eve dönüş yolculuğu
  2. Dönen işçileri çoğunlukla geçici işler bekliyor
  3. Kırsal kesimde işsizliği saymak neden zor?
  4. Tanıdık bir göç hareketi, farklı baskılar
  5. İnşaat ve fabrikalar eski istihdam kaynağı olma rolünü yitiriyor
  6. Teknoloji başarısı ve hane halkının temkinliliği
  7. Robotlar, mezunlar ve iş rekabeti
  8. Pekin işletmelere ve eğitime yöneliyor
  9. Kırsal kesimin darbeyi karşılama kapasitesi azalıyor
  10. Öne Çıkanlar

Doğu Çin’deki bir tren istasyonunda konuşan Zhao, tatilden sonra Nanjing’e dönmeyi beklediğini söyledi. Ancak diğer milyonlarca kırsal göçmen için asıl soru, kutlamalar bittiğinde kentte onları bekleyen bir iş olup olmayacağı.

Çin’in kırsal işlerden sorumlu bakanlığı, kasım ayında bu kaygıyı dile getirerek işçilerin köylere dönmesine karşın kentlerdeki işlerine geri dönmemeleri ihtimaline dikkat çekti. Yetkililer, göçmenlerin memleketlerindeki köylerde “kalıp kalmaları” sorununu “büyük ölçekli” bir hâle gelmeden önlemek gerektiğini söyledi. İş gücü piyasasındaki sıkıntılara ilişkin bu kadar doğrudan ifadeler, Çin’in resmî açıklamalarında alışılmadık.

Ay Yeni Yılı, dünyanın her yıl gerçekleşen en büyük insan göçünde normalde yüz milyonlarca kişiyi trenlere, otobüslere ve uçaklara bindiriyor. Fabrika işçileri ve inşaat ekipleri, biriktirdikleri paralar ve hediyelerle ailelerinin yanına dönüyor. 4 Şubat 2026 itibarıyla bu alışıldık yolculuğa yeni bir kaygı eşlik ediyor: Kentlerdeki geçim kaynakları zayıflayan ya da ortadan kalkan insanları kırsal kesim geçindirmek zorunda kalabilir.

Kırsal kesimden işçi istihdam eden iki köklü sektör olan inşaat ve imalat, emlak krizi ve ihracat talebindeki zayıflama nedeniyle baskı altında. Bunun etkileri tek bir kişinin maaşını aşarak yayılıyor. Kazançların azalması, ailelerin harcayabileceği parayı düşürürken köyde uzun süre kalmak yeni bir iş bulmayı zorlaştırabiliyor.

Reklam

Dönen işçileri çoğunlukla geçici işler bekliyor

Henan’da, Zhao’nun köyü yakınlarındaki orta büyüklükteki bir kent olan Zhoukou, dönen göçmenlerin iş bulmasına yardımcı olmak için bir alışveriş merkezinde iş ofisi açtı. Ofis çalışanları, kıyı bölgelerindeki fabrikaların tatil nedeniyle erken kapanmasıyla önceki ay iş arayanların sayısında artış yaşandığını bildirdi.

Ofis aracılığıyla sunulan işlerin çoğu, dağıtım hizmetlerinde ya da yerel bakım-onarım alanında geçici işlerdi. Bu işler hemen gelir sağlayabilir, ancak büyük bir kentteki düzenli fabrika ya da inşaat işinden farklı bir gelecek sunuyor.

Çin merkezi yönetimi, sanayileri kentlere çekmeleri ve nitelikli göçmenleri iç bölgelere geri getirmeleri için kasabaları teşvik etti. Amaç, işçilerin ailelerine daha yakın istihdam yaratmak ve uzak kıyı merkezlerine bağımlılığı azaltmak.

Ancak yerel ekonomiler dönen işçilerin yalnızca sınırlı bir bölümüne iş sağlayabilir ve ücretler kıyıdaki metropollere kıyasla düşük kalır. Bir iş ofisi, işçiyi mevcut bir açık pozisyonla buluşturabilir. Fakat herkese iş sağlayacak işletmeleri ve istikrarlı talebi tek başına yaratamaz.

Kırsal kesimde işsizliği saymak neden zor?

Hukou olarak bilinen Çin’in hane kayıt sistemi, hizmetlere erişimi kişinin kayıtlı olduğu memlekete bağlıyor. Mao döneminden kalan bu sistem sağlık hizmetlerini, emeklilik haklarını, eğitimi ve diğer kamu yardımlarını etkiliyor.

Kırsal göçmenler, kentsel hukou statüsü edinmeden kentlerde onlarca yıl çalışabiliyor. Bu nedenle kayıtlı kent sakinlerine sunulan sosyal yardımlara ve korumalara erişimleri kısıtlanıyor. Dolayısıyla işlerini kaybettiklerinde gelirlerini yitirebiliyor, ancak kentteki yerleşik bir hanenin sahip olduğu desteğe erişemiyorlar.

İşsizlik ölçümündeki sorun, işçiler kırsal kesime döndüğünde özellikle belirginleşiyor. Bu haberde ele alınan kentsel veriler, kayıtlı kent sakinlerine odaklanırken kırsal kesimdekilerin tarım yapma imkânı olduğu varsayılıyor. Ailelerini geçindiren işlerini kaybetmiş olsalar bile, dönen göçmenler arasındaki işsizlik istatistiklerde görünmez hâle gelebiliyor.

Stanford Çin Ekonomisi ve Kurumları Merkezi eş direktörü Scott Rozelle, 2023’te verdiği bir röportajda bu varsayımı şöyle açıkladı:

Kırsal kesimde kaç kişinin işsiz olduğunu biliyor musunuz? Sıfır. Tanım gereği kırsal kesimde yaşayanlar hiçbir zaman işsiz sayılmaz; çünkü teoride Çin’deki her kırsal ailenin küçük bir tarım arazisi vardır.

Reklam

Kırsal hanelerin yaklaşık yüzde 40’ı artık arazisini kendi işletmek yerine kiraya veriyor. Bu aileler için eve dönmek, tarımdan hemen gelir elde edecekleri anlamına gelmiyor.

Rozelle’in ekibi, 2023’ün haziran ve temmuz aylarında 100’den fazla kırsal haneyi ziyaret etti. Çalışan aile üyelerinin ortalama kazancı, pandemi öncesindeki düzeyin yüzde 60’ına gerilemişti; bu, yüzde 40’lık bir düşüşe karşılık geliyor.

Rozelle, sorunun boyutunu ve ailelerin beklentilerine etkisini şöyle anlattı:

Kırsal kesimde yaşayanlar arasında geleceğe duyulan güveni zedeleyen, yaygın bir işsizlik ve eksik istihdam sorunuyla karşı karşıyayız.

Sorun, kentlerdeki genç işsizliğinden çok daha fazla insanı etkiliyor.

Eksik istihdam, çalışma saatlerinin ya da gelirin yetersiz olduğu bir işte çalışmak anlamına geliyor. Dolayısıyla bir çalışan, hane giderlerini karşılamakta zorlanırken çalışıyor olabilir. Çin’in 780 milyon çalışanı arasında 295 milyon kırsal göçmen işçi bulunuyor; göçmenler iş gücünün yaklaşık yüzde 38’ini oluşturuyor. Ekonomik koşulları hem ülke genelindeki istihdam hem de bu durumu anlatmak için kullanılan istatistiklerin güvenilirliği açısından önem taşıyor.

Tanıdık bir göç hareketi, farklı baskılar

Çin, 2008 küresel mali krizinde de benzer bir kırsala dönüş dalgası yaşadı. Yurtdışından gelen talebin düşmesi, milyonlarca kırsal göçmeni kentlerdeki işlerinden etti. Ekonomi toparlandığında ise bazı kent sanayilerinde işçi sıkıntısı baş gösterdi.

Ekonomik koşullara bağlı olarak yükselip düşen işsizliğe ekonomistler konjonktürel işsizlik diyor. Kayıtlı kent sakinlerine sunulan korumalardan yararlanamayan sanayi işçileri, siparişler azaldığında ve işverenler çalışan sayısını düşürdüğünde özellikle savunmasız kalıyor.

Mevcut baskılar, yurtdışından gelen talebin geçici olarak çökmesinin ötesine geçiyor. Emlak krizi, toparlanmaya yönelik net bir takvim olmadan yıllardır sürüyor. İç tüketimin zayıflaması ve ABD ile tırmanan ticaret savaşı da baskıyı artırdı.

Süreç, biriken baskıların nasıl üst üste geldiğini gösteriyor:

  • 2008’de küresel mali kriz milyonlarca kırsal göçmeni köylere geri döndürdü; ardından ekonomik toparlanmayla işçi talebi yeniden arttı.
  • Çin’in çalışma çağındaki nüfusu 2013’te 1 milyara ulaştı ve sonrasında gerilemeye başladı.
  • Rozelle’in ekibi 2023’ün haziran ve temmuz aylarında 100’den fazla kırsal haneyi ziyaret etti ve kazançların pandemi öncesi düzeyin yüzde 60’ına indiğini saptadı.
  • Nisanda fabrikalarda bir yıldan uzun sürenin en sert aylık yavaşlaması yaşanırken ABD’ye yapılan sevkiyatlar bir önceki yıla göre yüzde 21 düştü.
  • Kırsal işlerden sorumlu bakanlık kasım ayında göçmenlerin memleketlerindeki köylerde kalması konusunda uyarıda bulundu.
Reklam

Nisan verileri, ihracat talebinin istihdamı yeniden güçlendirmek için neden belirsiz bir yol sunduğunu ortaya koyuyor. Aynı zamanda, çalışma çağındaki nüfusun azalması, geniş bir çalışan nüfusun büyümeyi desteklemesiyle Çin’in elde ettiği ekonomik avantajı, yani demografik getiriyi zayıflattı.

Çin, mevcut işçilerle mevcut işler arasında da uyumsuzluk yaşıyor. Üniversite mezunları eğitimlerine uygun pozisyon bulmakta zorlanırken bazı sektörlerde nitelikli teknik işçi açığı var. Buna yapısal işsizlik deniyor: Açık pozisyonlar ve iş arayanlar aynı anda mevcut, ancak becerileri, bulundukları yerler ya da işin gereklilikleri örtüşmüyor. Bu durum geçici bir daralma sona erdikten sonra da sürebilir ve harcamaları basitçe artırmanın ötesinde değişiklikler gerektirir.

İnşaat ve fabrikalar eski istihdam kaynağı olma rolünü yitiriyor

Sert yavaşlamaya rağmen emlak geliştirme faaliyetleri, mal ve hizmet üretiminin değeri olan Çin gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 17’sine katkıda bulunuyor. Dolayısıyla sektördeki sorunlar ülke ekonomisinin önemli bir bölümünü etkiliyor.

Borçlarını ödeyemeyen müteahhitler ve duran projeler; fayans döşeyen, beton döken ve pencere takan işçiler için fırsatları azalttı. Zhao’nun gelirindeki düşüş, emlak krizinin mülk sahibi olmaktan ziyade inşaat faaliyetlerine bağlı geçimini sağlayan işçileri nasıl etkilediğini gösteriyor.

İmalat sektörü de benzer bir dönüşüm yaşıyor. Çin dünyanın fabrikası olmayı sürdürüyor, ancak çok sayıda kişiyi istihdam eden sektörler üretimlerinin bir bölümünü daha düşük ücretli ülkelere taşıyor ya da üretim hatlarını otomatikleştiriyor. Ticaret savaşıyla bağlantılı gümrük vergileri, şirketlerin faaliyet gösterdikleri yerler hakkındaki kararlarını hızlandırdı.

Eski Başbakan Li Keqiang, 2020’de dış ticaretin 180 milyon Çinlinin istihdamını doğrudan ya da dolaylı olarak sağladığını söylemişti. Doğrudan istihdam, ihraç edilecek malları üreten kişileri; dolaylı istihdam ise bu faaliyetlerin desteklediği işleri kapsıyor. Dolayısıyla ihracattaki uzun süreli bir gerileme, ürünleri yurtdışına gönderen fabrikaların ötesindeki çalışanları da etkiliyor.

İnşaat ve geleneksel imalat, üniversite eğitimi gerektirmeden kırsal göçmenlere daha yüksek kazanç elde etme olanağı sunuyordu. Bu sektörler işe alımları azalttığında işçilerin başka bir işverene, başka bir beceriye ya da başka bir yaşam yerine ihtiyacı oluyor. Zhoukou’daki geçici işler, hemen başvurulabilecek seçeneklerin ne kadar sınırlı olabileceğini gösteriyor.

Teknoloji başarısı ve hane halkının temkinliliği

DeepSeek, BYD ve Huawei, Çin ekonomisinin farklı bir yüzünü temsil ediyor. Yapay zekâ girişimi, elektrikli araç devi ve teknoloji şirketi; elektrikli araçlar, güneş panelleri ve dronlardaki ulusal başarıların yanında yer alıyor.

Çin, imalat sektöründeki çalışan başına düşen endüstriyel robot sayısında Güney Kore ve Singapur dışında tüm ülkeleri geride bırakıyor. Bu ilerlemeler, birçok hanenin durgun tüketim harcamaları, artan işsizlik ve güvencesiz gelirlerle mücadele ettiği bir dönemde bile ülkenin teknoloji ve küresel imalat hedeflerini destekliyor.

Reklam

Bu karşıtlık zaman zaman “İki Çin” olarak tanımlanıyor: Biri teknolojik başarıyla, diğeri kırsal göçmenlerin, yaşlı çalışanların ve çok sayıda başka hanenin yaşadığı mali sıkıntılarla özdeşleşiyor. Yüz milyonlarca kişi, ülkenin sanayideki başarılarından kısa vadede pek yarar görmüyor.

Güney Çin’de önde gelen bir kurumda bütçe kesintileri nedeniyle işini kaybeden eski bir üniversite kütüphanecisi, işsizliğin harcamalarını nasıl değiştirdiğini şöyle anlattı:

Harcamalarımda daha da temkinli oldum. Her kuruşun hesabını yapıyorum.

Bu deneyim, istihdamla tüketim arasındaki bağlantıyı gösteriyor. Bir sonraki gelirinden kaygı duyan bir hanenin daha az harcaması için nedeni var. Çok sayıda hane aynı şeyi yaptığında, onlara hizmet veren işletmelerin talebi zayıflıyor ve istihdam yaratma işi daha da zorlaşıyor.

Robotlar, mezunlar ve iş rekabeti

Bu haberde aktarılan yıllık verilere göre Çin, üretim hatlarına 300.000 endüstriyel robot kurdu; bu sayı diğer tüm ülkelerin toplamından fazla. ABD’deki karşılaştırılabilir sayı 34.000’di. Yani Çin’de kurulan robot sayısı ABD’nin neredeyse dokuz katıydı.

Otomasyon, Çin’in teknolojik bağımsızlık ve imalat liderliği hedeflerini destekliyor. Ancak kırsal ailelerin yoksulluktan kurtulmasına yardımcı olan, yoğun el emeği gerektiren işleri de baskı altına alıyor. Bir üretim hattı daha verimli hâle gelirken belirli işler için daha az çalışana ihtiyaç duyabilir.

Yapay zekâ da istihdam üzerinde yeni bir baskı yaratıyor; bu baskı ofis işlerine ve genç üniversite mezunlarının başvurduğu pozisyonlara kadar uzanıyor. Okula devam etmeyen 16-24 yaş grubundaki gençlerde kentsel işsizlik yakın dönemde yüzde 18,9’a ulaştı.

2025’te rekor sayıda, 12,22 milyon üniversite mezununun iş piyasasına girmesi bekleniyordu. Bu beklenti, inşaat ve imalat sektörlerinde göçmenleri etkileyen güçlüklerle birlikte 2025 politika gündeminde ele alınan istihdam baskısının bir parçasıydı.

Kırsal kesimdeki gençler, memleketlerindeki köylerde aldıkları eğitim onları yeni gelişen teknoloji işlerine hazırlamadığında ek bir dezavantajla karşılaşıyor. Eskiden fiziksel dayanıklılığa dayanan işler artık teknik bilgi gerektirebiliyor ya da üretim değiştikçe ortadan kalkabiliyor.

Singapur Ulusal Üniversitesi kıdemli araştırma görevlisi Dr. Chen Bo, iş arayanlarla iş yaratanlar arasındaki dengesizliği şöyle anlattı:

Şu anda iş arayan çok fazla potansiyel çalışanımız, ancak iş yaratacak çok az potansiyel girişimcimiz var.

Reklam

El emeği gerektiren işlerini kaybeden göçmenlerle meslek sahibi pozisyonlar arayan mezunlar, dolayısıyla iş gücü piyasasının farklı noktalarında baskıyla karşılaşıyor. Eğitim, insanların yeni mesleklere geçmesine yardımcı olabilir; ancak yeni becerileri düzenli gelire dönüştürmek için işverenlerin de yeterli sayıda açık pozisyonu olmalı.

Pekin işletmelere ve eğitime yöneliyor

Çinli liderler istihdamı toplumsal istikrarla yakından bağlantılı görüyor. Ekonomik sıkıntılar protestoları tetikleyebileceğinden işsizliğin sert biçimde artması, ekonomik açıdan zarar verici olmasının yanı sıra siyasi hassasiyet de taşıyor.

Kırsal bölgelerdeki gösterileri bastırmak, katılımcıların medyaya erişimi ve örgütlenme kaynakları daha kısıtlı olduğundan yetkililer için kentlerdeki hareketlere kıyasla daha kolay. Buna rağmen köylerdeki yaygın mali sıkıntılar yönetim açısından bir sorun oluşturuyor.

Hükümetin 2025 gündeminde 12 milyondan fazla yeni kentsel iş yaratma ve daha önce yoksulluktan kurtarılan 300 milyondan fazla kişinin istihdamını sürdürme taahhüdü yer aldı. Bunlar politika hedefleriydi; bu haberde bu hedeflerin gerçekleştirilmesine ilişkin nihai sonuçlar verilmiyor.

İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bakanı Wang Xiaoping, girişimcilere daha elverişli koşullar sağlama ve yeni girişimlere yönelik kredi desteğini genişletme planlarını açıkladı. Yeni işletmelerin teşvik edilmesiyle hem iş yaratılması hem teknolojik gelişmenin desteklenmesi amaçlanıyor.

Devlet Başkanı Xi Jinping, DeepSeek’ten Liang Wenfeng ve Alibaba’dan Jack Ma’nın da aralarında bulunduğu teknoloji liderleriyle şubatta yaptığı nadir bir toplantıda özel sektör girişimcilerini ülkenin hedeflerine katkıda bulunmaya çağırdı. Çin ekonomisinin yarısından fazlasını oluşturan ve kentsel istihdamın büyük bölümünü sağlayan özel sektör, işe alım görünümünde merkezi bir rol oynuyor.

Mesleki eğitim de alınan önlemler arasında. Bu eğitim, işçi açığı bulunan imalat ve hizmet sektörlerine çalışan hazırlamayı amaçlıyor. İnşaat ve geleneksel imalat sektörlerinden milyonlarca kişi işini kaybedebileceğinden, kırsal bölgelerde uzun süreli işsizlik ya da düşük kazançların önüne geçmek için programların olağanüstü ölçekte uygulanması gerekebilir.

Kırsal kesimin darbeyi karşılama kapasitesi azalıyor

Çin’in politika önündeki zorluğu, mevcut işleri daralan çalışanlara temel ekonomik güvence sağlarken teknolojide liderlik hedefini sürdürmek. Daha gelişmiş bir fabrikanın getirdiği kazanımlar, işini kaybeden bir inşaat işçisinin hane bütçesine kendiliğinden yansımıyor.

Hükümet, belirli sanayi girişimlerine yönelik verimsiz yatırımlara göz yumdu. Elektrikli araç sektöründe devlet desteği alan yüzlerce girişim başarısız oldu. Buna karşılık, işini kaybeden çalışanları destekleyip iç tüketimi teşvik edebilecek kırsal emeklilik ve sağlık sigortası finansmanını artırmakta isteksiz davrandı.

Reklam

Kırsal emeklilik ve sağlık hizmetleri desteği önemli; çünkü ailelerin yalnızca acil gıda ve barınma giderlerini değil, başka masrafları da planlaması gerekiyor. Bu maliyetlere karşı daha güçlü bir koruma, istihdam belirsizleşse bile hanelerin harcama yapabilmesini kolaylaştırabilir.

Şimdilik köyler, kentsel istihdamdaki zayıflamanın yarattığı sıkıntıların bir bölümünü taşımaya devam ediyor. Ancak kiraya verilmiş tarım arazileri, yerel ücretlerin düşüklüğü ve istikrarlı işlerin sınırlı olması bu kapasiteyi kısıtlıyor. Eve dönmek aile desteği ve barınacak bir yer sağlıyor, ancak gelir sorusunu giderek daha fazla yanıtsız bırakıyor.

Zhao’nun Nanjing’e dönme planı, çok sayıda göçmenin karşı karşıya olduğu kararı yansıtıyor. Kente dönüş, orada iş bulunmasına bağlı. Pekin’in yanıtı, istihdam taahhütlerini, işletmelere desteği ve eğitim programlarını hanelerin gerçekten güvenebileceği işlerle buluşturmalı.

Öne Çıkanlar

  • Kırsal işlerden sorumlu bakanlık, kentsel iş fırsatları zayıflarken çok sayıda göçmenin köylerde kalması konusunda kasım ayında uyarıda bulundu.
  • Nanjing’de çalışan fayans ustası Zhao’nun aylık kazancı 9.000 yuandan 5.000 yuana düştü; Zhao erkenden Henan’a döndü.
  • Çin’in toplam 780 milyonluk iş gücü içinde 295 milyon kırsal göçmen işçi bulunuyor; dönen işçiler istihdamın ölçülmesinde ve desteklere erişimde boşluklarla karşılaşıyor.
  • Kırsal hanelerin yaklaşık yüzde 40’ı arazisini kiraya veriyor; bu durum tarımın hemen başvurulabilecek bir gelir kaynağı olmasını sınırlıyor.
  • Emlak krizi, ihracattaki zayıflama, otomasyon ve becerilerle açık pozisyonlar arasındaki uyumsuzluk, geleneksel istihdam kaynaklarını daraltıyor.
  • Aktarılan yıllık verilere göre Çin 300.000 endüstriyel robot kurdu; ABD’de bu sayı 34.000’di.
  • 2025 politika gündeminde 12 milyondan fazla yeni kentsel iş yaratma, girişimciliği destekleme ve mesleki eğitimi genişletme taahhütleri yer aldı.
  • Geçici yerel işler ve iç bölgelerdeki düşük ücretler, eve dönen birçok aileye kentteki kazançlarının yerini alacak istikrarlı bir gelir sağlamıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir