Tayland’da Esrar Politikasının Tersine Dönüşü Halk Sağlığını, Küçük İşletmeleri ve Tıbbi Erişimi Karşı Karşıya Getiriyor

14 dakikalık okuma
Tayland’da Esrar Politikasının Tersine Dönüşü Halk Sağlığını, Küçük İşletmeleri ve Tıbbi Erişimi Karşı Karşıya Getiriyor

Suç olmaktan çıkarılmasından üç yıl sonra piyasa hesaplaşmayla karşı karşıya

Tayland hükümeti, daha sıkı kuralların satın alımları reçetesi olanlarla sınırlandırmasının ardından ülkedeki 18.000 esrar dükkânından 7.000’inin 2025 sonunda ruhsat yenileme başvurusu yapmadığını söylüyor. Bu, her beş dükkândan ikisine yakın bir oran ve esrarın Haziran 2022’de uyuşturucu maddeler listesinden çıkarılmasından bu yana piyasanın ne denli keskin biçimde değiştiğini gösteriyor.

İçindekiler
  1. Suç olmaktan çıkarılmasından üç yıl sonra piyasa hesaplaşmayla karşı karşıya
  2. Tıbbi amaçlı bir politika nasıl keyif amaçlı kullanım piyasasına dönüştü?
  3. Tartışmanın odağında çocuklar var
  4. Bir çocuğun hastaneye kaldırılması, yenilebilir ürünlere yönelik adımları hızlandırdı
  5. Hastanelerde bağımlılık ve psikoz vakaları artıyor
  6. Milyar dolarlık vaat, düşük kârlılıkla karşılaştı
  7. Küçük işletmeciler geçişin maliyetini karşılamakta zorlanıyor
  8. Bazı işletmeler daha istikrarlı bir tıbbi piyasa bekliyor
  9. Siyasi destek yalnızca tıbbi kullanıma yöneliyor
  10. Yasak yerine düzenleme isteyenler
  11. İşler, yatırımlar ve hukuki riskler tehlikede
  12. Karşılaştırma için ABD ve Kanada örnekleri
  13. Öne çıkanlar

22 Ocak 2026 itibarıyla esrarı suç olmaktan çıkaran ilk Asya ülkesi olan Tayland, birbiriyle yarışan üç talebi uzlaştırmakta zorlanıyor: çocukları korumak, tıbbi tedaviye erişimi sürdürmek ve işletmeleri ayakta tutmak. Dispanserlerin, bünyelerinde sağlık çalışanı bulunduran ruhsatlı tıbbi tesisler olarak faaliyet göstermesini öngören yeni şartlar, özellikle küçük işletmecileri zorluyor.

Reformun ilk vaadi, bölgesel bir tıbbi esrar merkezi kurmak, çiftçilere yeni bir gelir kaynağı sağlamak ve COVID-19’dan toparlanmaya çalışan ekonomiye sağlık turizmiyle katkıda bulunmaktı. Bunun yerine keyif amaçlı satışlar hızla yayıldı, sağlık kuruluşları esrarla bağlantılı sorunlarda artış kaydetti ve siyasi destek zayıfladı.

Tayland Kalkınma Araştırma Enstitüsü’nün bir araştırmasına göre keyif amaçlı kullanım 2020’de 1,2 milyon kişiyken 2022’de 11,1 milyona çıktı; bu, dokuz kattan fazla artış demek. Tıbbi kullanım ise çok daha sınırlı ölçüde, 430.000 kişiden 540.000 kişiye yükseldi. Bu veriler temel sorunu ortaya koyuyor: tedavi odaklı olduğu söylenen bir politika, çok daha büyük bir keyif amaçlı kullanım piyasasına dönüştü.

Siyasetçiler artık esrarın yalnızca tıbbi amaçlarla sınırlandırılmasını genel olarak destekliyor, ancak bitkinin yeniden uyuşturucu maddeler listesine alınıp alınmaması konusunda ayrışıyor. Girişimcilerin önündeyse acil başka bir soru var: Birikimlerini yatırdıktan sonra kuralları değişen bu piyasada kalmayı karşılayabilecekler mi?

Tayland’ın deneyimi, uyuşturuculara geleneksel olarak katı yaklaşan bir ülkede ekonomik fırsatlar, bireysel özgürlük ve toplumun korunması üzerine bir tartışmaya dönüştü.

Reklam

Tıbbi amaçlı bir politika nasıl keyif amaçlı kullanım piyasasına dönüştü?

Esrarın suç olmaktan çıkarılmasına öncülük eden ve bugün başbakan yardımcısı olan dönemin Halk Sağlığı Bakanı Anutin Charnvirakul, esrarı tedavi seçeneklerini genişletmenin ve çiftçilere yeni bir nakit ürün sunmanın yolu olarak tanıttı. Bitkinin uyuşturucu maddeler listesinden çıkarılması ceza kısıtlamalarını hafifletti, ancak ortaya çıkan piyasa için kapsamlı kurallar oluşturulmadı.

Girişimciler bu boşluğu hızla doldurdu. Özellikle şehirlerde ve turistik bölgelerde birkaç ay içinde binlerce dispanser açıldı. Neon tabelalar; hazır sarma sigara, meyve aromalı jelibon ve uyuşturucunun zihin üzerindeki etkilerinden sorumlu madde olan THC’yi yüksek oranda içeren esrar türleri satan dükkânları duyuruyordu.

Bölge sakinleri esrarla tıbbi ortamların çok ötesinde karşılaşmaya başladı. Bazı mahallelerde kokusu yaygınlaştı ve sokak tezgâhlarında ızgara domuz etinin tanıdık kokusuyla kıyaslanır oldu. Dükkânların ve ürünlerin görünür hâle gelmesi, birçok kişinin gündelik yaşamında esrarın sıradanlaşmasına katkıda bulundu.

Mahidol Üniversitesi’nde farmakolog ve Uyuşturucu Kontrol Kurulu Ofisi danışmanı olan Anunchai Assawamakin, düzenleme boşluğunu şöyle tanımladı:

iki yılı aşkın süredir devam eden bir boşluk

Tayland önce esrarı suç olmaktan çıkardı, ardından daha sıkı denetimler geliştirdi. Bu nedenle keyif amaçlı kullanım müşterilerine dayanan işletmeler, yetkililer başlangıçta vaat edilen tıbbi sisteme yönelmeden önce kurulmuştu.

Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayıldı:

  • 2020: Esrarı keyif amaçlı kullananların sayısı 1,2 milyon, tıbbi amaçlı kullananların sayısı 430.000’di.
  • Haziran 2022: Tayland esrarı uyuşturucu maddeler listesinden çıkardı.
  • 2024: Bir işletme araştırması kârlılığın düşük olduğunu ortaya koyarken, bir kamuoyu yoklaması esrarın yeniden uyuşturucu maddeler listesine alınmasına geniş destek bulunduğunu gösterdi.
  • Ocak 2025: Esrara Karşı Gençlik Ağı, suç olmaktan çıkarma kararının geri alınması talebiyle 200.000 imzalı dilekçe sundu.
  • 2025: Yeni kurallar, esrar satın almak için yetkili sağlık çalışanlarından reçete alınmasını zorunlu kıldı.
  • 2025 sonu: Hükümet, 18.000 dükkândan 7.000’inin ruhsat yenileme başvurusu yapmadığını açıkladı.
  • 22 Ocak 2026: İşletmeler ve siyasi partiler, tıbbi kullanımla sınırlandırılan piyasanın nasıl şekilleneceğine ilişkin kararlarla karşı karşıya kaldı.

Tartışmanın odağında çocuklar var

Perakende piyasası büyürken Taylandlı çocukların ve gençlerin esrar ürünlerine erişimi kolaylaştı. Araştırmalar, 18 ve 19 yaşındakiler arasında keyif amaçlı kullanım oranının 2020’de yüzde 1-2 düzeyindeyken 2022’de yüzde 9,7’ye çıktığını kaydetti. Bu artış, başlangıçtaki düşük orana kıyasla on kat olarak tanımlandı.

Esrara Karşı Gençlik Ağı koordinatörü Yodsakorn Khunphakdee, beyinleri hâlâ gelişmekte olan 25 yaş altındakiler dâhil gençler üzerindeki etkileri şöyle anlattı:

İş kontrolden çıktı ve özellikle beyinleri hâlâ gelişmekte olan çocuklar ve 25 yaş altındaki gençler üzerinde çok büyük, olumsuz bir etkisi oldu.

Reklam

Ağın Ocak 2025’te Halk Sağlığı Bakanlığına sunduğu dilekçede, esrarı suç olmaktan çıkarma kararının iptali için 200.000 imza vardı. Ebeveynler ve eğitimciler, yerleşim bölgelerinde ve okulların yakınında açılan dükkânlardan giderek daha fazla kaygı duyuyordu.

Çocuk psikiyatrisi ve bağımlılık tedavisi uzmanı Dr. Patraporn Kinorn, esrarın yol açtığı hastalıklar üzerine düzenlenen bir seminerde mevcut korumaların yeterli olup olmadığını sorguladı:

Yasa çocukların zaten korunduğunu söylüyor olabilir ama soru şu: Bu yeterli mi?

Tayland’ın kuzeydoğusundaki küçük bir kasabada yaşayan, 38 yaşında ve iki çocuk babası iş insanı Thapanawong Ladkaew, bit pazarlarında açıkça esrar satıldığını ve kahve dükkânlarında nargilelerin sergilendiğini anlattı. Nargileler, esrar içmek için kullanılan düzeneklerdir.

Ladkaew, çocuklarının merakından duyduğu kaygıyı şöyle dile getirdi:

Çocuklarım merak edip bunu soruyordu. Çocuklarımın esrarı denemesini kesinlikle istemiyorum.

Ladkaew, keyif amaçlı kullanımın gündelik toplum yaşamının bir parçası hâline gelmesine izin vermek yerine Pattaya gibi belirlenmiş turizm bölgeleriyle sınırlandırılmasını savunuyor. Bu tutum, yetişkinlerin bir ölçüde kullanımını kabul edebilecek olsa da çocukların esrara daha az maruz kalmasını isteyen ebeveynlerin ikilemini yansıtıyor.

Bir çocuğun hastaneye kaldırılması, yenilebilir ürünlere yönelik adımları hızlandırdı

İki yaşındaki bir kız çocuğu, esrar içeren bir jelibon yedikten sonra hastaneye kaldırıldı. Olay üzerine Halk Sağlığı Bakanlığı, uyuşturucu madde katılmış yiyecek, içecek ve atıştırmalıklara yönelik ülke çapında acil bir denetim başlattı.

Halk Sağlığı Bakanı Somsak Thepsutin olayla ilgili ciddi endişelerini dile getirdi. Yetkililer, gençlerin ne tükettiklerini anlamadan esrarla karşılaşmasından zaten kaygı duyuyordu.

Meyve aromalı jelibonlar, tartışmanın neden yalnızca sigara içmekle sınırlı olmadığını gösteriyor. Çocukların aşina olduğu biçimde satılan bir ürün, esrarı dispanserlerden ve tıbbi danışmanlıklardan çok uzak ortamlara taşıyabiliyor.

Bu denetim, zaten reçeteye ve tıbbi gözetim sistemine yönelmekte olan politikaya yeni bir uygulama alanı ekledi. Ebeveynler pazarlar ve kahve dükkânları gibi sıradan yerlerde çocukların korunmasını isterken yetkililer, yaygın biçimde erişilebilir hâle gelen ürünleri kısıtlamaya çalışıyordu.

Hastanelerde bağımlılık ve psikoz vakaları artıyor

Kanada’daki Ruh Sağlığı Politikası Araştırmaları Enstitüsü’nde çalışan bilim insanı Dr. Bundit Sornpaisarn’ın analiz ettiği Halk Sağlığı Bakanlığı hastane verilerine göre, esrar bağımlılığı vakaları aylık ortalamada suç olmaktan çıkarılmadan önceki yıl 162 iken sonraki yıl 447’ye, onun ardından gelen yılda ise 837’ye yükseldi.

Son rakam, ilk rakamın beş katından fazla. Bağımlılık, bir maddeyi kullanmanın kontrol edilmesinin zorlaştığı bir durumu ifade ediyor. Sornpaisarn’ın analizi aynı dönemde esrar kaynaklı psikoz vakalarında da beş kat artış kaydetti. Psikoz, kişinin gerçeklikle bağını kaybetmesini içerebilir.

Reklam

Anunchai Assawamakin başka veriler de paylaştı: Esrarın suç olmaktan çıkarılmasını izleyen 12 ayda esrarla bağlantılı 20.804 psikoz vakası görüldü; önceki 12 ayda ise bu sayı 10.619’du. Bu veriler, Sornpaisarn’ın analizinde belirtilen beş katlık artışın yanı sıra, neredeyse iki katlık bir yükselişe işaret ediyor.

Dr. Patraporn, depresyonu tedavi etmek için kendi başına esrar kullanmaya başlayan ve belirtileri daha da kötüleşen, esrar bağımlısı genç hastaların sayısının arttığını söyledi. Ruh sağlığı sorunlarını tıbbi rehberlik olmadan yönetmeye çalışmaları, kolay erişimle ilgili kaygıları artırdı.

Tayland Kraliyet Hekimler Koleji, gençler ve hamile kadınlar başta olmak üzere esrarın yol açtığı fiziksel ve ruhsal sağlık risklerini kabul eden bir açıklamayı Haziran ayında yayımladı.

Bazı araştırmacılar, yasallaştırmanın etkilerini daha iyi anlamak için ek araştırma yapılması çağrısında bulundu. Buna karşın hastaneye yatış verileri ve klinik gözlemler, piyasanın büyümesine eşlik eden sağlık sorunlarına yanıt verilmesi yönündeki politika baskısını artırdı.

Milyar dolarlık vaat, düşük kârlılıkla karşılaştı

Tayland’ın esrar sektörünün 2025’e kadar 1 milyar dolar değerinde olması bekleniyordu. Destekçiler sektörün kırsal gelirleri canlandırmasını ve binlerce iş yaratmasını umuyordu, ancak 2024’te ekonomik etkiler üzerine yapılan bir araştırma birçok işletmenin zorlandığını ortaya koydu.

Tayland Kalkınma Araştırma Enstitüsü’nde konuk araştırma danışmanı olan Nuttanan Wichitaksorn, 177 esrar şirketini inceledi. Şirketlerin yalnızca yüzde 25’i kâr ediyordu; incelenen işletmelerin çoğu kâr elde edememişti.

Wichitaksorn sonucu çarpıcı ifadelerle özetledi:

Sektörün 2025’e kadar 1 milyar dolar değerinde olacağı öngörülmesine rağmen, politika ‘ekonomik açıdan hiçbir olumlu etki yaratmadı.’

Küçük işletmeciler çoğu zaman masraflarını karşılamakta zorlandı. İşletmelerin düşük performansı, özellikle partilerin oy kazandırması muhtemel politikalar aradığı bir dönemde, esrarın siyasi vaat olarak cazibesini de azalttı.

Wichitaksorn, siyasilerin ilgisindeki değişimi şöyle anlattı:

Artık gündemde çok sıcak bir konu değil. Şimdi daha heyecan verici ve daha çok oy getiren başka şeyler görüyorlar.

Ekonomik hayal kırıklığı, özellikle hükümetin teşviklerinin ardından birikimlerini yatıran çiftçiler ve girişimciler için ağır oldu. Yeni bir ürün ve hızla büyüyen bir perakende piyasası, daha fazla refaha ulaşmanın yolunu sunuyor gibi görünüyordu. Daha sıkı kurallar ise zaten getirisi düşük olan işletmelerin ek harcama yapmasını gerektiriyor.

Küçük işletmeciler geçişin maliyetini karşılamakta zorlanıyor

Kaliteli esrar çiçekleri yetiştiren ev üreticisi Porlnarong Panor, Harley Davidson motosikletini sattı ve birikimini yetiştirme lambalarına ve bir dispanser açmaya yatırdı. Yeni tıbbi şartlara uyum sağlamak çok pahalı olduğundan şimdi işletmesini kapatma tehlikesiyle karşı karşıya.

Panor, başlangıçtaki politikayı teşvik edenleri, Anutin Charnvirakul’u kastederek eleştirdi:

Bu işin önünü açanlar en başından beri meseleyi düşünmedi. Şimdi hükümetteler ama hâlâ umursamıyorlar.

Reklam

Bir dispanserin klinik olarak kaydedilmesi ve ruhsatlı doktorların işe alınması hem maliyetlerini hem de iş modelini değiştiriyor. Keyif amaçlı kullanım müşterilerine hizmet vermek üzere kurulmuş bir dükkânın, tıbbi şartlara göre yeniden düzenlenmesi gerekiyor.

Panor, yeni koşulların daha fazla maddi kaynağı olan işletmelerin lehine olduğunu söyledi:

Herkesin yetiştirip satabilmesi gerektiğini söylediler ama artık bu herkes için değil. Yalnızca büyük sermayesi olanlar ve sertifikalı çiftlikler ayakta kalabilir.

Bangkok’ta üç esrar dükkânı bulunan girişimci Natthakan Punyathanaworakit, artan baskı ve uyum maliyetleri nedeniyle dükkânlarından birini şimdiden kapattı. Ruhsatlı dükkânların çoğunun sonunda kapanacağını, birçok işletmenin de yeraltına çekilmesinin muhtemel olduğunu öngörüyor.

Esrar girişimcisi Chokwan Chopaka, en çok zarar göreceğini düşündüğü işletmecileri şöyle anlattı:

Zarar görecek olanlar küçükler: anne babanın işlettiği dükkânlar, kadın eşin budama işine yardım ettiği, erkeğin yetiştirdiği aile işletmeleri.

Açık kalan işletmelerin, masraflarını karşılayacak kadar müşteri bulurken kurallara uymanın maliyetini de karşılaması gerekiyor. Aile işletmeleri için bu değişim, ruhsatların yanı sıra geçim kaynaklarını da ilgilendiriyor.

Bazı işletmeler daha istikrarlı bir tıbbi piyasa bekliyor

Bangkok’un en işlek ticaret bölgelerinden birindeki Shaggy Buds adlı dispanser farklı bir yaklaşım benimsiyor. Sahipleri, mevzuattaki şartları karşılayacak yeni bir dükkân açmayı planlıyor.

Ortaklardan Nitikrist Attakrist, daha sıkı kuralları daha güçlü bir işletme kurma fırsatı olarak gördüğünü söyledi:

2026’nın sektörün sonunun başlangıcı olduğunu düşünmüyorum. Aslında bu bir fırsat. Tüm kriterleri karşılayabilirsen geleceğin için sağlam bir temel kurarsın.

Uyum sağlayabilecek işletmeciler, daha sıkı denetimin gerekli standartların altında faaliyet gösteren işletmeleri piyasadan çıkarabileceğine ve daha profesyonel, sürdürülebilir bir piyasa yaratabileceğine inanıyor. Bu güven, kapanma riskiyle karşı karşıya olan küçük işletmelerin durumuyla tezat oluşturuyor.

Hükümetin ruhsat yenileme başvurusu yapmayan 7.000 dükkânla ilgili verileri, yasal piyasadan geri çekilmenin boyutunu gösteriyor. Bu durum, geriye kalan sektörün esrarı tıbbi nedenlerle kullanan hastalara nasıl hizmet vereceği konusunda da belirsizlik yaratıyor.

Dolayısıyla Tayland’daki perakende dönüşümünün iki ayrı etkisi var: Keyif amaçlı kullanıma erişimi daraltırken iş hayatında kalmanın maliyetini artırıyor. Yeterli sermayesi olan şirketler daha açık kuralları memnuniyetle karşılayabilirken, sermayesi olmayanlar kapanma ya da yasal sistemin dışında faaliyet gösterme riskiyle karşı karşıya.

Siyasi destek yalnızca tıbbi kullanıma yöneliyor

Ulusal Kalkınma İdaresi Enstitüsü’nün 2024’te yaptığı ankete katılanların üçte ikisinden fazlası, esrarın yeniden uyuşturucu maddeler listesine alınmasını istedi. Kamuoyunda artan kaygılar, partileri uyuşturucu denetimi konusunda daha katı tutumlar almaya yöneltti.

Reklam

Bhumjaithai Partisi lideri ve bir dönem “Esrar Kralı” olarak tanınan Anutin, son kampanya döneminde konuyu büyük ölçüde gündeme getirmekten kaçındı. Siyasi kariyerini şekillendirmeye yardımcı olan politikayı savunmak artık zorlaştı.

Bhumjaithai’nin bir genel başkan yardımcısı, politikanın “büyük ölçüde çarpıtıldığını” ve hiçbir zaman keyif amaçlı kullanım için tasarlanmadığını söyledi. Parti seçimden sonra iktidara dönerse esrarı yeniden suç kapsamına almadan yalnızca tıbbi kullanıma izin verecek bir yasa çıkarmayı hedefleyecek.

Anketlerde önde olan Halk Partisi ile Pheu Thai Partisi, onaylı tıbbi kullanıma izin verirken esrarı yeniden uyuşturucu maddeler listesine alacaklarını belirtti. Tutumları Bhumjaithai’ninkinden daha katı olsa da esrar, kampanya vaatlerinde önemli bir yer tutmuyor.

Anutin de esrarı suç olmaktan çıkarma kararını geri almayı isteksizce destekleme sözü verdi. Siyasi tercihleri değerlendirirken şöyle dedi:

Bu konuda kişisel bir tavır sergileyemeyiz.

Partiler tıbbi kullanım konusunda aynı görüşte olsa da hukuki yol konusunda ayrışıyor. Esrarı yeniden uyuşturucu maddeler listesine almak, bitkiyi yeniden uyuşturucu yasalarının kapsamına sokacak; suç olmaktan çıkarmadan düzenlemek ise erişimi farklı bir çerçeve üzerinden denetleyecek.

Yasak yerine düzenleme isteyenler

Tayland’ın Esrar Geleceğini Yazmak adlı savunuculuk grubunun başkanı Prasitchai Nunual, esrarı suç olmaktan çıkaran partinin yön değiştirmesinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi:

Derin bir hayal kırıklığı içindeyiz; çünkü esrarın önünü açan ve tek siyasi müttefikimiz olan parti artık bizimkinden farklı bir yola girdi. Adil bir esrar yasasının geleceği yok gibi görünüyor.

Prasitchai, kontrollü koşullarda keyif amaçlı kullanıma yine de izin verecek daha sıkı düzenlemeleri savunarak parlamentoya aday oluyor. Giderek daha olumsuz bir hâl alan siyasi ortamda bu değişikliği sağlayabilme ihtimali düşük görünüyor.

Politika savunucuları, halkı korurken yasal erişimi sürdürmek için olası bir çerçeve olarak askıya alınmış Esrar ve Kenevir Yasası’na işaret ediyor. Prasitchai, denetim gerektiği konusunda uzlaşı bulunsa da hükümette yeterli bilgi olmadığını savundu:

Herkes kontrol altına alınması gerektiği konusunda hemfikir. Ancak devlet kurumları, esrar düzenlemesi hakkında bilinçli kararlar alabilmek için gerekli verilerden yoksun.

Görüşülen önlemler arasında dispanserleri bölgelere ayırma yoluyla çocuklardan uzak tutmak, ürünleri test etmek, ruhsat zorunluluğu getirmek, alıcıların yaşını kontrol etmek ve halka yönelik bilgilendirme yapmak bulunuyor. Böyle bir sistem, denetim ve gözetim için yatırım yapılmasını gerektirecek.

Hükümet sözcüsü Jirayu Houngsub, yönetimin hedefini şöyle açıkladı:

Politika, esrarı yalnızca tıbbi amaçlarla kontrol etmeye yönelik ilk hedefine dönmeli.

Politika tartışması, Halk Sağlığı Bakanlığının esrarı tıbbi kullanımla sınırlandıran kararının hukuken uygulanabilir hâle gelmesi için Resmî Gazete’de yayımlanıp yayımlanmayacağını da içeriyor. Yayımlanma tarihi açıklanmadı. Reçete şartı 2025’te yürürlüğe girmişti, ancak daha geniş hukuki çerçeve tartışmalı olmaya devam ediyordu.

Reklam

İşler, yatırımlar ve hukuki riskler tehlikede

Esrar aktivisti ve Tayland’ın ilk yasal dispanserinin kurucusu Rattapon Sanrak, sektörün ciddi biçimde kısıtlanması hâlinde en az 60.000 işin tehlikeye gireceğini tahmin ediyor. Sektör, daha geniş kapsamlı ekonomik vaatlerini yerine getirememiş olsa da on binlerce iş yarattı ve bazı bölgelerde vergi geliri sağladı.

Esrarı geleneksel ürünler yerine yetiştirmeye başlayan küçük çiftçiler, başka tarım ürünlerine geçemez veya yasal ihracat pazarları bulamazlarsa iflas edebilir. Yatırımlarını, ekimi ve satışı teşvik eden kurallar yürürlükteyken yaptılar.

Bir milyondan fazla kişi yetiştiricilik faaliyetlerini kaydettirdi. Esrarın yeniden suç kapsamına alınması, yetiştiricilerin yeniden ceza sorumluluğuyla karşılaşması ihtimalini doğuruyor. Esrarın suç olmaktan çıkarılmasının ardından yaklaşık 3.000 esrar suçlusu cezaevinden salıverilmişti; kararın geri alınması, yeniden yasal riskle karşılaşılacağı kaygısını da beraberinde getirdi.

Yetiştiriciler ve dispanser sahipleri, esrarın yeniden suç kapsamına alınmasının yatırımlarını yok etmesi hâlinde tazminat için hükümete dava açacaklarını söyledi. Rattapon, meselenin neden bu kadar kişisel olduğunu şöyle anlattı:

Bazı insanlar işlerine yatırım yapmak için tüm birikimlerini kullandı.

Seçenekler, dükkânların esrar satıp satamayacağı sorusunun ötesine geçiyor. Yetkililerin hasta erişimini, istihdamı, tarımsal yatırımları, denetim maliyetlerini ve hükümetin teşvik ettiği dönemde sektöre giren insanlara nasıl davranılacağını değerlendirmesi gerekiyor.

Karşılaştırma için ABD ve Kanada örnekleri

Kaliforniya, tıbbi esrarı 1996’da yasallaştırdı. ABD sektörü daha sonra 40 milyar dolar değerinde bir piyasaya dönüştü; 24 eyalette keyif amaçlı esrar yasal, 40 eyalette ise tıbbi kullanımına izin veriliyor.

ABD’deki yargı bölgelerinin çoğu, yasallaştırmayla birlikte ruhsat, test ve vergileri kapsayan düzenleyici çerçeveler oluşturdu. Yasadışı ticaret, karmaşık düzenlemeler ve yasal piyasaların faydalarının adil biçimde dağıtılıp dağıtılmadığına ilişkin kaygılar bu ülkelerde de sürüyor.

Kanada, 2018’de esrarı ülke çapında yasallaştırdı; perakende satış noktalarını sınırlayan, ürün kalite standartları belirleyen ve reklamı kısıtlayan bir denetim sistemi kurdu. Sorunlar devam etti, ancak kurallar Tayland’ın denetimleri tamamlamadan erişimi açma yaklaşımına kıyasla daha düzenli bir geçiş sağladı.

Batı ülkeleri genel olarak halk sağlığı alanında daha yerleşik altyapıya ve madde kullanımının yol açtığı zararı azaltmayı amaçlayan zarar azaltma yaklaşımında daha fazla deneyime sahip. Tayland ise reform sürecine katı uyuşturucu politikaları geçmişiyle ve ruh hâlini ya da algıyı değiştiren maddeleri düzenleme konusunda sınırlı deneyimle girdi.

Başta esrarın sıkı biçimde yasak olduğu Asya ülkeleri olmak üzere yabancı hükümetler, Tayland’dan artan uyuşturucu kaçakçılığından şikâyet etti. Tayland’da esrar satın alıp ülkelerine götürmeye çalışan turistlerin gözaltına alınması diplomatik gerilimi ve olumsuz tanıtımı artırdı.

Reklam

Tayland’ın bundan sonraki politika tercihi hem yurt içindeki erişimi hem de bu uluslararası baskıları hesaba katmalı. Daha sıkı tıbbi düzenlemeler, kontrollü keyif amaçlı kullanım ve esrarı yeniden uyuşturucu maddeler listesine alma seçenekleri birbiriyle yarışıyor; her birinin aileler, hastalar ve işletmeler üzerinde sonuçları var.

Temel gerilim artık rakamlarda açıkça görülüyor: Keyif amaçlı kullanım 1,2 milyondan 11,1 milyona yükseldi, incelenen 177 şirketin yalnızca dörtte biri kâr etti ve 2025 sonunda 7.000 dükkân ruhsat yenileme başvurusu yapmadı. Tıbbi merkez olma ve çiftçilere kârlı yeni bir ürün sunma yönündeki ilk hedefin yerini, Tayland’ın ne ölçüde erişime izin vereceği ve bu hizmeti kimin sunabilecek durumda olduğu üzerine bir mücadele aldı.

Öne çıkanlar

  • Tayland, tıbbi tedaviyi, çiftçiliği ve sağlık turizmini desteklemek amacıyla esrarı Haziran 2022’de suç olmaktan çıkardı.
  • Keyif amaçlı kullanım 2020’de 1,2 milyon kişiden 2022’de 11,1 milyona çıktı; tıbbi kullanım ise 430.000’den 540.000’e yükseldi.
  • 18 ve 19 yaşındakiler arasındaki kullanım oranı 2022’de yüzde 9,7’ye ulaştı; 2020’de yüzde 1-2 düzeyindeydi.
  • Hastane verileri bağımlılık ve psikoz vakalarında artış kaydetti; bir çocuğun hastaneye kaldırılması da esrarlı yiyecek ve içeceklere karşı adım atılmasına yol açtı.
  • 2025’e kadar sektörün 1 milyar dolar değerinde olacağı öngörülmesine rağmen, ankete katılan 177 esrar şirketinin yalnızca yüzde 25’i kâr etti.
  • 2025’te yürürlüğe giren kurallar reçete zorunluluğu getirdi; dispanserlerin tıbbi tesis olarak faaliyet göstermesi gerekiyor.
  • Hükümet, 18.000 dükkândan 7.000’inin 2025 sonunda ruhsat yenileme başvurusu yapmadığını açıkladı.
  • Büyük partiler yalnızca tıbbi kullanımı destekliyor, ancak esrarın yeniden uyuşturucu maddeler listesine alınıp alınmaması konusunda ayrışıyor.
  • Politika savunucuları yasak yerine daha sıkı düzenleme istiyor; Rattapon Sanrak en az 60.000 işin tehlikede olduğunu tahmin ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir