Fabrikalardaki Zayıflık Hane Gelirlerini de Vurmaya Başlıyor
Taylandlı işçiler imalat ve tarımdan hizmet sektörüne geçiyor, ancak birçoğu saatte yalnızca 114 baht kazandıran işlere giriyor. İmalat sektöründe saatlik ortalama ücret 183 baht, modern hizmetlerde ise 703 baht. Tayland Merkez Bankası, daha düşük gelir sağlayan işlere yönelişin gelir görünümünü zayıflattığı ve ülkenin ekonomik potansiyelini sınırladığı uyarısında bulunuyor.
İçindekiler
- Fabrikalardaki Zayıflık Hane Gelirlerini de Vurmaya Başlıyor
- Üç Ücret Düzeyi Eşitsiz Dönüşümü Ortaya Koyuyor
- İvmesini Kaybeden Bir Kalkınma Modeli
- Eğitim, Daha İyi Ücretli İşlere Erişimi Kısıtlıyor
- Bölgesel Büyüme Tayland’ın Zayıflığını Ortaya Koyuyor
- Komşular Toparlanırken Turizm Geriliyor
- Hane Halkı Harcamalarında Daha Fazla Yavaşlama Bekleniyor
- Üst Düzey Politika Yapıcılar Durgunluğa Saplanmış Bir Ekonomiye Dikkat Çekiyor
- Siyaset, İş Dünyasına Getirilen Kısıtlamalar ve Yolsuzluk Reformları Yavaşlatıyor
- Öneriler Yatırım Tutarından Çok İşlerin Niteliğine Öncelik Veriyor
- Özet
2022’de koronavirüs pandemisinin ardından başlayan toparlanmadan 2025’in üçüncü çeyreğine kadar Tayland’ın gayrisafi yurt içi hasılası (GSYH) ortalama yalnızca yüzde 2,4 büyüdü. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Hizmetler artık Tayland’ın GSYH’sinin yüzde 60 ila 61’ini oluşturuyor; bu da büyümeyi, çok sayıda çalışanın görece düşük ücret aldığı bir sektöre giderek daha bağımlı hâle getiriyor.
Tayland Merkez Bankası Makroekonomi Departmanı Kıdemli Direktörü Pranee Sutthasri, yakın tarihli bir Para Politikası Forumu’nda iş gücünün hareketliliğini değerlendirdi. Çalışanların sanayi ve tarımdan hizmet sektörüne yönelmesiyle imalatın ekonomiye katkısının istikrarlı biçimde gerilediğini söyledi. Göç edenlerin çoğu, ücret artışlarının zayıf kaldığı geleneksel hizmet sektörlerine geçiyordu.
İş gücü göçünün büyük bölümü, ortalama ücretlerin saatte yaklaşık 114 bahtla düşük kaldığı geleneksel hizmet sektörlerine yöneldi. Bu seviye, Covid dönemi olan 110 bahtın yalnızca biraz üzerinde.
22 Ocak 2026 itibarıyla baskılar fabrikaların ötesine yayılmıştı. 2025’te yabancı ziyaretçi sayısı düşmüş, otel gelirlerinin daralacağı öngörülmüş ve özel tüketimin 2026’da daha da yavaşlaması beklenmişti. Tayland, istihdamı karşılamak için hizmet sektörüne daha fazla bel bağlarken hizmet ekonomisinin önemli bir kolu olan turizm ivme kaybediyordu.
Temel kaygı, sanayi işlerinin yerini alan istihdamın niteliği. Çalışanların üretkenliği yüksek ve daha iyi ücretli mesleklere yönelmesi hâlinde büyüyen bir hizmet sektörü gelirleri artırabilir. Ancak Tayland’da mevcut geçiş ağırlıklı olarak, ortalama ücretlerin pandemiden bu yana neredeyse hiç artmadığı geleneksel hizmetlere doğru gerçekleşiyor.
Üç Ücret Düzeyi Eşitsiz Dönüşümü Ortaya Koyuyor
Geleneksel hizmetlerde saatlik ücretler pandemi dönemindeki 110 bahttan 114 bahta yükseldi; artış yalnızca 4 baht oldu. İmalat ücretleri 173 bahttan 183 bahta çıkarak 10 baht arttı. Modern hizmetlerdeki ücretler ise 558 bahttan 703 bahta yükseldi; 145 bahtlık artışla çok daha fazla büyüdü.
Bu rakamlar ekonominin farklı kesimlerinin ne denli farklı geliştiğini gösteriyor. Modern hizmetlerde ortalama ücretler çok daha yüksek, ancak sanayi ve tarımdan ayrılan çalışanların çoğu geleneksel hizmet ekonomisine geçiyor. Dolayısıyla iş gücünü bünyesine katan sektörler, hane halkı harcamalarına sınırlı destek sağlıyor.
Mevcut ortalamalar arasındaki karşılaştırma, gelir farkını daha anlaşılır kılıyor. Geleneksel hizmetlerdeki saatlik 114 bahtlık ücret, imalattaki 183 bahtın 69 baht altında; başka bir deyişle yaklaşık yüzde 38 daha düşük. Modern hizmetlerdeki 703 bahtlık ücret ise geleneksel hizmetlerin ortalamasının altı katından fazla. Bunlar sektör ortalamalarının karşılaştırması. Merkez bankasının kaygısı, iş gücünün daha düşük ücretli hizmet alanlarına yönelmesi.
Tayland’da gelir görünümünün zayıflaması, üretim sorunlarını hane halkının günlük kararlarına bağlıyor. Gelirler yavaş arttığında ailelerin harcamalarını artırma olanağı azalıyor. Bu da şirketlerin büyümek için ihtiyaç duyduğu talebi sınırlıyor ve düşük gelirle zayıf büyümenin birbirini beslediği bir döngü yaratıyor.
İvmesini Kaybeden Bir Kalkınma Modeli
Tayland’ın sanayi sorunları on yılı aşkın süredir gelişiyor. Ülke bir zamanlar, çalışanların işçi başına üretimin düşük olduğu tarımdan verimliliğin daha yüksek olduğu imalat sektörüne geçmesiyle çift haneli ekonomik büyüme yakalamıştı. Bu geçiş üretim ve gelirlerin artmasına yardımcı olmuştu.
İş gücü maliyetlerinin yükselmesi, imalat sektöründeki genişlemeyi yavaşlattı. Tekstil ve elektrikli ev aletleri gibi çok sayıda çalışana ihtiyaç duyan birçok sanayi kolu faaliyetlerini durdurdu ya da komşu Laos ve Kamboçya’ya taşıdı. Düşük ücretler ve sanayi alanında bazı becerilere sahip çok sayıda çalışanın bulunması, bu ülkeleri cazip alternatifler hâline getirdi.
Sanayi tabanının zayıflaması, sanayisizleşme olarak da tanımlanıyor. Bu tür bir dönüşüm genellikle gelişmiş ekonomilerde görülüyor. Tayland ise hâlâ orta gelirli bir ülkeyken bu süreci yaşıyor. Bu durum, ülke zenginleşmeden nüfusunun yaşlanması riskini doğuruyor.
Tayland’ın son derece düşük doğurganlık oranlarının nüfusun hızla yaşlanmasına yol açması bekleniyor. İş gücü sıkıntısı da zorluğu artırıyor: nüfus yapısı büyümeyi daha az destekler hâle gelirken ekonominin her çalışanın ürettiği değeri artırması gerekiyor.
İhracata yönelik imalatı dar biçimde merkeze alan politikalar, tarım ve hizmet sektörlerini de geride bıraktı. Ekonominin güçlü kesimleriyle çalışanların çoğunun bulunduğu daha az gelişmiş sektörler arasında büyük bir verimlilik farkı var. Verimlilik, bir çalışanın ne kadar üretim yapabildiğini ifade ediyor; bu farkın kalıcı olması kişi başına gelir artışını sınırlıyor.
Eğitim, Daha İyi Ücretli İşlere Erişimi Kısıtlıyor
Tayland hükümet bütçesinin yaklaşık yüzde 20’sini eğitime ayırıyor, ancak eğitim sonuçları zayıf kalıyor. Uluslararası değerlendirmelerde Taylandlı öğrenciler, dünya genelindeki yaşıtlarına kıyasla matematik, okuma ve fen bilimlerinde alt sıralarda yer alıyor.
Eğitim sorunu ekonomiyi de etkiliyor; çünkü büyüyen dijital ve bilgi yoğun sektörler, birçok çalışanın sahip olmadığı becerilere ihtiyaç duyuyor. Beceri uyumsuzluğu, çalışanların sahip oldukları yetkinliklerin mevcut işlerin gerekliliklerini karşılamaması anlamına geliyor. Bu durum, eski sanayi kollarından ayrılanların daha yüksek ücret sunan sektörlere geçmesini zorlaştırıyor.
Geleneksel ve modern hizmetlerdeki ücret farkı, bu sorunun pratikte ne anlama geldiğini gösteriyor. Modern hizmetlerde ücretler güçlü artış kaydetti, ancak çalışanların bu fırsatlara erişebilmesi için uygun eğitim ve becerilere sahip olması gerekiyor. İnsanları sektörler arasında yönlendirirken daha iyi ücretli mesleklere erişimlerini geliştirmemek, gelir sorununu büyük ölçüde çözümsüz bırakıyor.
Bu nedenle yeni beceriler kazandırmak ve mevcut becerileri güncellemek önerilen çözümün temel unsurları arasında. Amaç, imalatın gerilemesinin çalışanları çoğunlukla düşük ücretli hizmet işlerine yöneltmesine izin vermek yerine, insanları dijital ekonomiye ve daha fazla değer yaratan sektörlere hazırlamak.
Bölgesel Büyüme Tayland’ın Zayıflığını Ortaya Koyuyor
Tayland ekonomisi 2025’in üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,2 büyüyerek dört yılın en yavaş artışını kaydetti. Güçlü sanayi üretimi ve hizmet sektörünün desteğiyle Vietnam aynı çeyrekte yüzde 8,22 büyüdü. Güçlü iç talep ve toparlanan ihracatla Malezya ekonomisi yüzde 5,2 genişledi.
Teknolojiyle bağlantılı üretimde de bölge genelinde büyük fark görüldü. Tayvan’da yüzde 73,8, Filipinler’de yüzde 53,5, Malezya’da yüzde 43,9, Güney Kore’de yüzde 38,3 ve Vietnam’da yüzde 34,8 olan büyüme Tayland’da yüzde 17,2’de kaldı. Tayland’ın oranı Vietnam’ınkinin yarısından azdı; bu da ülkenin bu üretim alanındaki zayıf konumunu ortaya koyuyor.
Tayland’ın ihracatı 2025’te yüzde 12,3 arttı, ancak kazanımlar başta elektronik olmak üzere dar bir ürün grubunda toplandı. Önceki yıllarda daha geniş ürün kategorilerine yayılan, daha dengeli bir büyüme görülmüştü. Kazançların belirli ürünlerde yoğunlaşması, ihracat ekonomisini daha az sayıda büyüme kaynağına bağımlı hâle getiriyor.
Özellikle Çin’den yapılan ithalat da hızla artmayı sürdürdü. Tayland imalatında montaj için çok sayıda yabancı parça kullanılıyor; dolayısıyla ürün içeriğinin görece küçük bir bölümü yerli tedarikçilerden geliyor. Yerli içerik, yurt dışından getirilenler yerine ülke içinde sağlanan girdileri ifade ediyor.
Bu nedenle Tayland’ın montaj merkezi rolü, değerin büyük kısmı başka yerlerde yaratıldığında ülke ekonomisinin geneline sınırlı katkı sağlıyor. İhracat artışı montaj faaliyetlerini canlandırabilir; ancak ithal parçalara bağımlılık, Taylandlı tedarikçilere, ücretlere ve diğer işletmelere yansıyan kazanımları sınırlıyor.
Komşular Toparlanırken Turizm Geriliyor
Tayland 2025’te yaklaşık 33 milyon yabancı ziyaretçiyi ağırladı. Bu sayı, 2024’teki 36 milyondan yüzde 7 daha düşüktü. Gerileme, hizmet sektörü istihdam yükünün daha büyük bölümünü üstlenirken hizmet ekonomisinin başlıca itici güçlerinden birini zayıflattı.
Japonya 2025’te, bir yıl önceki 37 milyona kıyasla 39 milyon ziyaretçi ağırladı. Güney Kore’ye gelen ziyaretçi sayısı 16 milyondan 19 milyona, Vietnam’ın ağırladığı ziyaretçi sayısı ise 2024’teki 18 milyondan 21 milyona yükseldi. Tayland’daki düşüş, komşu ülkelerin turizm pazarlarındaki toparlanmanın sürmesiyle tezat oluşturdu.
Tayland Merkez Bankası’ndan bir yetkili, ülkenin bölgesel toparlanmadaki konumunu şöyle değerlendirdi:
Merkez Bankası yetkilisi, ‘Pandemi sonrası toparlanma döneminde turist sayısı düşen bölgedeki tek ülke Tayland’ dedi.
Tayland’daki otel gelirlerinin 2025’te yüzde 4,5 düşmesi bekleniyordu. Bu gerçekleşirse sektör beş yıl içinde ilk kez daralmış olacaktı. Daha az turist, düşen oda doluluk oranları ve toplantılarla seminerler dâhil bağlantılı faaliyetlerden elde edilen gelirin azalması sektörü baskı altına alıyordu.
Otel işletmecileri, artan iş gücü ücretleri dâhil olmak üzere yükselen işletme maliyetleriyle de karşı karşıyaydı. Yoğun rekabet, bu maliyetleri fiyat artışları yoluyla müşterilere yansıtma olanaklarını sınırlıyordu. Fabrikalardan ayrılanlara istihdam sağlaması beklenen bir sektörde bu etkenler kârları sıkıştırdı.
Turizmdeki tablo, Tayland’ın ekonomik zorluklarına bir katman daha ekliyor. Sanayi güç kaybederken önemli bir hizmet sektörü de ziyaretçi talebindeki zayıflama ve artan maliyetlerin baskısı altında. Böylece işini kaybeden çalışanları istihdam eden işler, kendi işletme sorunlarına da açık hâle geliyor.
Hane Halkı Harcamalarında Daha Fazla Yavaşlama Bekleniyor
Özel tüketimin 2026’da yüzde 1,9 büyümesi bekleniyordu. Bu oran 2025’teki yüzde 2,4’ün ve 2024’teki yüzde 4,4’ün altında. Özel tüketim, hane halkının mal ve hizmetlere yaptığı harcamaları ifade ediyor; dolayısıyla büyümenin yavaşlaması, ülke içindeki talebin daha sınırlı artacağı anlamına geliyor.
Gelir artışının zayıf olması nedeniyle hane halkının daha temkinli davranması bekleniyordu. Yüksek hane halkı borcu da Tayland’ın daha geniş kapsamlı ekonomik sorunlarına eklenen baskılar arasındaydı. Harcama olanakları daralan aileler, düşük talep ve durgun büyüme döngüsünün sürmesine katkıda bulunabilirdi.
Rakamlar, giderek kırılganlaşan bir toparlanma dönemini kapsıyor:
- 2022’den 2025’in üçüncü çeyreğine kadar: Pandemi sonrası dönemde GSYH ortalama yüzde 2,4 büyüdü.
- 2024: Özel tüketim yüzde 4,4 arttı ve Tayland 36 milyon yabancı ziyaretçi ağırladı.
- 2025’in üçüncü çeyreği: GSYH bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,2 büyüdü; bu, dört yılın en yavaş artışıydı.
- 2025: İhracat yüzde 12,3 arttı, yabancı ziyaretçi sayısı yaklaşık 33 milyona geriledi ve özel tüketim artışının yüzde 2,4 olduğu tahmin edildi.
- 2026: Özel tüketimdeki büyümenin yüzde 1,9’a gerilemesi bekleniyordu.
Tüketim ve otel gelirlerine ilişkin rakamlar tahmindir. Bunlar ekonomik faaliyetin beklenen yönünü ortaya koyarken merkez bankasının ücret verileri, hane halkı harcamalarını daha güçlü biçimde sürdürmenin neden zor olduğunu açıklıyor.
Üst Düzey Politika Yapıcılar Durgunluğa Saplanmış Bir Ekonomiye Dikkat Çekiyor
Tayland Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü Başkanı ve eski Tayland Merkez Bankası Başkanı Dr. Veerathai Santiprabhob, Başbakan Yardımcısı ve Maliye Bakanı Dr. Ekniti Nitithanprapas’ın uyarısına dikkat çekti. Ekniti, Tayland ekonomisinin “sıkışmış bir durumda olduğunu ya da uçurumdan düşmek üzere olabileceğini” söylemişti.
Veerathai, maliye bakanının kullandığı ifadelerin yıllardır çözülemeyen sorunların ciddiyetini gösterdiğini söyledi:
Ekonomi politikasını belirleyen üst düzey yöneticilerin gerçeği bu kadar açıkça kabul ettiğini nadiren duyarız,” dedi Dr. Veerathai. “Bu, uzun süredir ihmal edilen sorunların ciddiyetini ve Tayland ekonomisinin durgunlaşarak sıkışıp kaldığını ya da uçurumdan düşmek üzere olduğunu gösteriyor.
Hemen hemen tüm sektörlere ilişkin göstergeler, Tayland’ın kalkınma bakımından benzer ülkelerin gerisinde kaldığını ortaya koyuyordu. Durgunlaşan ulusal rekabet gücü, zayıf eğitim, düşük tarımsal verimlilik, kamu yönetimindeki verimsizlik, yüksek hane halkı borcu ve büyük sermaye gruplarının hâkim olduğu piyasalar tespit edilen sorunlar arasındaydı.
Veerathai’nin uyarısı, gecikmenin bedeliyle de ilgiliydi. Tayland durgunluğa saplandıkça, toparlanma için gereken yatırımlara kıyasla kaynakları daha fazla aşınıyor. Ekonomik toparlanmayı destekleme kapasitesi zayıfladıkça onarım süreci de zorlaşıyor.
Siyaset, İş Dünyasına Getirilen Kısıtlamalar ve Yolsuzluk Reformları Yavaşlatıyor
Tayland başbakanlarının son 20 yıldaki görev süresi ortalama bir yılı biraz aştı. Bu kadar kısa görev süreleri politika sürekliliğini sekteye uğratıyor ve uzun vadeli reformları zorlaştırıyor. Hükümetler, uzun süreli kararlılık gerektiren değişiklikler yerine hızlı sonuç vadeden önlemleri tercih etme eğiliminde oldu.
Tayland ayrıca hizmet ticaretine getirilen kısıtlamalar bakımından büyük ekonomiler arasında üst sıralarda yer alıyor. Telekomünikasyon gibi sektörleri etkileyen kurallar rekabeti sınırlıyor ve hesap verebilirlikten yoksun, başkası adına yapılan mülkiyet düzenlemelerine olanak tanıyabiliyor. Bu tür düzenlemelerde mülkiyet başka bir kişinin adına kayıtlı oluyor.
Yabancı İşletmeler Yasası, birçok sektörde yabancıların şirket sahibi olmasına katı sınırlar getiriyor. Bu kısıtlamalar, hizmetleri modernleştirmek için gereken sermaye ve uzmanlığın gelmesini caydırabiliyor. Doğu Ekonomik Koridoru ileri teknoloji kullanan sektörleri çekmeyi amaçlıyor, ancak ekonominin bu yatırım bölgesinin ötesinde gelişmesi için daha kapsamlı reformlar gerekiyor.
Uluslararası Şeffaflık Örgütü, Yolsuzluk Algı Endeksi’nde Tayland’ı 180 ülke arasında 108’inci sırada gösterdi. Rüşvet ve kamu görevlilerinin takdir yetkisi, işlerin verimli yürütülmesinin önünde engel oluşturuyor. Yaşlanan nüfus ve iş gücü sıkıntısıyla birlikte bu kısıtlamalar, yalnızca para politikası düzenlemeleriyle çözülemeyecek sorunlara yol açıyor.
Engeller ekonomik kalkınmanın birçok aşamasını etkiliyor: yatırım çekmek, rekabete imkân tanımak, kamu yönetimini iyileştirmek ve çalışanları hazırlamak. Sık yaşanan siyasi değişimler, bu ihtiyaçların tutarlı bir programla ele alınmasını zorlaştırıyor.
Öneriler Yatırım Tutarından Çok İşlerin Niteliğine Öncelik Veriyor
Ekonomistler ve politika yapıcılar, Tayland’ın yabancı sermayeyi çekmek için büyük ölçüde vergi teşviklerine dayanan kalkınma modelinin ötesine geçmesi gerektiğini savunuyor. Yatırım çekmenin, bu yatırımların getirisinin yerel halka yeterince ulaşmasını sağlamadığına dikkat çekiyorlar.
Önerilen yeni bir sanayi politikası, Tayland’da daha fazla değer yaratmaya ve bu değerin daha büyük bölümünü Tayland vatandaşlarına yönlendirmeye odaklanacak. Destek önlemleri yalnızca yatırım tutarına göre değil, yarattıkları işlerin niteliğine göre de değerlendirilecek. Bu yaklaşımın bir parçası olarak beceri geliştirme ve yenilikçilik öne çıkacak.
Ticaret ve yatırımla ilgili öneriler arasında yabancıların hizmet işletmelerinde yüzde 50’den fazla hisse sahibi olmasına izin verilmesi ve eleman açığı bulunan mesleklerde yabancı uzmanların çalışabilmesi yer alıyor. Amaç, Taylandlı çalışanlara bilgi aktarımının yanı sıra sermaye ve uzmanlığa erişimi artırmak.
Bazı sektörler fırsatlar sunuyor. Tayland’ın otomotiv sanayisi, hükümet teşvikleriyle elektrikli araçlara yöneliyor. Dijital hizmetler ve lojistik büyümeye elverişli; hükümetin temiz enerji kullanımını artırma hedefleri doğrultusunda yenilenebilir enerji de başka bir fırsat alanı oluşturuyor.
Bu fırsatlar, istikrarlı bir siyasi ortama ve ilerlemeyi engelleyebilen devlet kurumlarının takdir yetkisinin azaltılmasına bağlı. Veerathai; sanayi politikasını, yenilikçiliği, beceri gelişimini ve ekonomik faaliyetlerin önünü açan bir hükümeti bir araya getiren tamamen yeni bir kalkınma modeli çağrısında bulundu. Uyarısına göre kapsamlı reformlar yapılmazsa Tayland daha derin bir durgunluğa sürüklenme riskiyle karşı karşıya.
Özet
- Geleneksel hizmetlerde saatlik ücret ortalama 114 baht; imalatta 183 baht, modern hizmetlerde 703 baht.
- Tayland’ın GSYH’si 2022’den 2025’in üçüncü çeyreğine kadar ortalama yüzde 2,4 büyüdü; hizmetler GSYH’nin yüzde 60 ila 61’ini oluşturuyor.
- Büyüme 2025’in üçüncü çeyreğinde yüzde 1,2’ye gerileyerek Vietnam’ın yüzde 8,22’lik ve Malezya’nın yüzde 5,2’lik oranlarının gerisinde kaldı.
- İhracat 2025’te yüzde 12,3 arttı; kazanımlar başta elektronik ürünlerde yoğunlaştı ve üretimde ithal parçalara bağımlılık sürdü.
- Yabancı ziyaretçi sayısı 2025’te yüzde 7 düşerek yaklaşık 33 milyona geriledi; otel gelirlerinin yüzde 4,5 azalacağı tahmin edildi.
- Özel tüketimdeki büyümenin 2026’da, 2025’teki yüzde 2,4’ten ve 2024’teki yüzde 4,4’ten gerileyerek yüzde 1,9 olması bekleniyordu.
- Reform önerileri daha iyi işlere, daha güçlü becerilere, hizmet ve yatırım kurallarının daha açık hâle getirilmesine ve daha tutarlı hükümet politikalarına odaklanıyor.






