Endonezya, Sumatra’daki Ölümcül Sellerin Ardından Altı Şirketten 4,8 Trilyon Rupi Talep Ediyor

11 dakikalık okuma
Endonezya, Sumatra’daki Ölümcül Sellerin Ardından Altı Şirketten 4,8 Trilyon Rupi Talep Ediyor

2.500 Hektarlık Alandaki Zarar Nedeniyle Altı Şirkete Dava Açıldı

Endonezya, Kasım ve Aralık 2025’te Sumatra’da meydana gelen ölümcül sel ve heyelanları ağırlaştıran çevresel zarara yol açmakla suçlanan altı şirketten 4,8 trilyon rupi, yaklaşık 284 milyon ABD doları talep ediyor. Hukuk davaları, adanın kuzeybatı bölgelerinde zarar gören 2.500 hektardan fazla araziyi kapsıyor.

İçindekiler
  1. 2.500 Hektarlık Alandaki Zarar Nedeniyle Altı Şirkete Dava Açıldı
  2. Hükümet Şirketlerden Ne Kadar Ödeme İstiyor?
  3. Orman Kaybı Selleri Nasıl Daha Yıkıcı Hâle Getirebilir?
  4. Hangi Şirketler İnceleme Altında?
  5. Denetimler ve İzin İncelemeleri Davaların Ötesine Uzandı
  6. Felaketin ve Müdahalenin Takvimi
  7. Çevre Örgütleri Hükümet Kararlarının da İncelenmesini İstiyor
  8. Aileler Eşitsiz Bir Toparlanma Süreciyle Karşı Karşıya
  9. Çevresel Hesap Verebilirlik Sınavı
  10. Öne Çıkanlar

Ulusal Afet Yönetim Ajansı (BNPB), 18 Ocak 2026 itibarıyla can kaybını 1.178, kayıp kişi sayısını ise 148 olarak açıkladı. Yaklaşık 150.000 kişi yerinden oldu. Kuzey Sumatra, Batı Sumatra ve Açe’de yaklaşık 190.000 ev, hafif hasardan tamamen yıkıma kadar değişen ölçülerde zarar gördü.

Çevre Bakanı Hanif Faisol Nurofiq, davaların Cakarta ve Kuzey Sumatra’nın başkenti Medan’daki mahkemelerde eş zamanlı olarak açıldığını duyurdu. Hükümet, çevresel kayıplar için yaklaşık 4,6 trilyon rupi, zarar gören ekosistemlerin onarımı içinse ayrıca 178 milyar rupi talep ediyor.

Senyar Tropikal Siklonu, felaketi tetikleyen aşırı yağışlara yol açtı. Yetkililer, yukarı havzalardaki ormansızlaşma ve arazi bozulmasının selleri daha yıkıcı hâle getirdiğini; çamur ve odun yığınlarının köylerden geçerek köprüleri sürüklediğini savunuyor. Davalarda, hava koşullarından kaynaklanan acil durum ile arazinin yağmuru emme ve toprağı yerinde tutma kapasitesini zayıflattığı öne sürülen şirket faaliyetleri arasında bağlantı kuruluyor.

Davalar, çevresel tahribatın maliyetini yeniden yapılanma tartışmalarının merkezine taşıyor. Yetkililer mahkemeye başvurmanın yanı sıra işletmeleri denetliyor, arazi planlama kurallarını gözden geçiriyor ve orman izinlerini iptal etmeye hazırlanıyor. Çevre örgütleri şirketlere yönelik adımları memnuniyetle karşılarken ormanların kesilmesine izin veren hükümet kararlarının da incelenmesini istiyor.

Reklam

Hükümet Şirketlerden Ne Kadar Ödeme İstiyor?

Nurofiq, hukuki süreci “kirleten öder” ilkesi çerçevesinde yürüttüklerini belirtiyor. Bu ilke, çevreye zarar veren bir kuruluşun, maliyetin halka yüklenmesi yerine zararın giderilmesi için gereken masrafları karşılaması gerektiği anlamına geliyor.

Çevre bakanı hükümetin tutumunu şu sözlerle açıkladı:

Kirleten öder ilkesini kararlılıkla savunuyoruz. Ekosisteme zarar vererek kâr sağlayan her şirket, onu eski hâline getirmekten tümüyle sorumlu tutulmalı.

Talepte, çevresel kayıplar için istenen tazminat ile ekosistemin onarımı için gereken para birbirinden ayrılıyor. Yaklaşık 4,6 trilyon rupilik bölüm doğrudan zararı karşılamayı, ilave 178 milyar rupi ise özel olarak restorasyonu finanse etmeyi amaçlıyor. Hükümet, bu ayrımın kaynağın tahrip olmuş arazinin yeniden iyileştirilmesinde kullanılmasını sağlayacağını belirtiyor.

Endonezya’nın bu girişimi, yeniden yapılanmanın mali yükünün bir bölümünü vergi mükelleflerinden alıp faaliyetlerinin araziyi istikrarsızlaştırdığı öne sürülen şirketlere aktarmayı da amaçlıyor. Hukuk davasında sorumluluğu ve mali yükümlülükleri mahkemenin belirlemesi isteniyor. Bu davalarda temel mesele, şirketlerin arazi yönetiminin çevresel zarara ve felaketin boyutuna katkıda bulunduğu yönündeki hükümet iddiası.

Şirketlerin sorumluluğu, mahkemelerde takip edilen bir iddia niteliğinde. 18 Ocak itibarıyla duruşma tarihleri veya mahkeme kararları açıklanmamıştı. Hukuki süreçte her bir şirkete atfedilen zarar ile sel ve tazminat ve onarım için talep edilen meblağlar arasındaki bağlantının ele alınması gerekecek.

Orman Kaybı Selleri Nasıl Daha Yıkıcı Hâle Getirebilir?

Sumatra’nın yağmur ormanları yoğun yağışları emmeye ve toprağı sabitlemeye yardımcı oluyor. Ağaçların tepelerinden oluşan örtü, yağmurun yere ulaşmasını yavaşlatırken kökler toprağı bir arada tutuyor. Ormanlar madenler, plantasyonlar veya altyapı için temizlendiğinde arazi suyu tutma kapasitesinin bir kısmını yitiriyor.

Bunun sonucunda yağmur suyu yüzeyden akıp nehirlere daha hızlı ulaşıyor. Bu akışlar birleştiğinde nehirler daha hızlı kabarıp daha büyük bir güçle taşabiliyor. Orman örtüsü ve köklerin korumasından yoksun toprak da suya doyarak dengesizleşebiliyor ve heyelanlara katkıda bulunabiliyor.

Reklam

Kasım ve Aralık aylarındaki felaket yalnızca yükselen sulardan ibaret değildi. Heyelanlar ile büyük çamur ve enkaz akıntıları yerleşim yerlerini gömdü. Aşağı yönde sürüklenen odunlar köprülere ve diğer altyapıya büyük bir güçle çarparak sel suyunun yol açtığı zarara eklendi.

Uydu görüntüleri ve sahada yapılan incelemeler, sel sularında büyük miktarda odun bulunduğunu ortaya koydu. Bunların önemli bölümünün yasa dışı ağaç kesiminden veya arazi temizliğinden kaynaklandığı düşünülüyor. Tapanuli bölgesinde yetkililer ve çevre savunucuları, nehirlerdeki kütükleri yukarı havzalardaki orman tahribatının kanıtı olarak gösterdi.

Hükümetin davası, belirli arazi kullanımı değişiklikleri ile selin şiddeti arasında bağlantı kuran bilimsel kanıtlara dayanıyor. Hükümetin savı, ormanların başka amaçlarla kullanılmak üzere dönüştürülmesinin suyun arazideki akışını değiştirdiği, böylece aşırı yağış sırasında hızlı yüzey akışını ve yamaçların istikrarsızlaşmasını daha olası hâle getirdiği yönünde.

Koruma odaklı girişim The TreeMap, yalnızca 2024’te Endonezya’da 240.000 hektardan fazla birincil ormanın kaybedildiğini kaydetti. Ülke genelindeki bu rakam, Sumatra felaketinden önce ormanlar üzerindeki baskının boyutunu ortaya koyuyor. Birincil ormanlar arazilerin aşırı hava koşullarına dayanmasına yardımcı oluyor. Yetkililer, davalarda hedef alınan şirketlerin etkilenen bölgelerde bu koruyucu örtünün kaybına katkıda bulunduğunu öne sürüyor.

Hangi Şirketler İnceleme Altında?

Hükümetin ilk açıklamasında altı davalının yalnızca baş harfleri verildi. Davalar, özellikle Garoga ve Batang Toru nehir havzaları olmak üzere su toplama alanlarına duyarlı bölgelerde faaliyet gösteren işletmelere odaklanıyor. Nehir havzası, yağmur ve derelerin bir nehre aktığı kara parçasını ifade ediyor.

Çevre örgütleri ve sonraki haberlerde, madencilik, enerji ve plantasyon sektörlerindeki bazı büyük şirketlerin inceleme altında olduğu belirtildi. Selüloz ve kâğıt üretiminde kullanılan odun üreticisi PT Toba Pulp Lestari, ormanları endüstriyel plantasyonlara dönüştürmekle suçlanıyor. Martabe altın madenini işleten PT Agincourt Resources ise yüzlerce hektar ormanı temizlemekle itham ediliyor.

PT North Sumatra Hydro Energy (NSHE) de hidroelektrik projesinin Batang Toru ekosistemindeki orman örtüsü ve nehir koşulları üzerindeki etkileri nedeniyle inceleme altında. Felaketle bağlantılı olarak anılan şirketler arasında bu işletmeler de bulunuyor. Ancak hükümetin ilk açıklamasında davalılar baş harfleriyle belirtilmişti.

Batang Toru, dünyadaki en nadir büyük insansı maymun olan Tapanuli orangutanına ev sahipliği yapıyor. Çevreciler, buradaki tahribatın benzersiz yaban hayatını tehdit ettiğini ve yakındaki yerleşimleri sel ve heyelanlardan koruyan doğal bir tamponu ortadan kaldırdığını savunuyor.

Reklam

PT Toba Pulp Lestari suçlamaları reddederek faaliyetlerinin hükümet düzenlemelerine ve standart işletme prosedürlerine uygun olduğunu belirtti. Bu sektörlerde faaliyet gösteren şirketler, çalışmalarının çoğu zaman izin koşullarına uygun olduğunu savunuyor.

Anlaşmazlık, izinleri ve çevresel sorumluluğu aynı mahkeme tartışmasının içine taşıyor. Yetkililer, izinli faaliyetlerin de çevresel tahribata ve can kaybına yol açması hâlinde yaptırımla karşılaşabileceğini savunuyor. Hükümetin yaklaşımı, faaliyet iznine sahip olmanın zarara ilişkin tüm sorumluluk meselelerini çözdüğü fikrine karşı çıkıyor.

Denetimler ve İzin İncelemeleri Davaların Ötesine Uzandı

Çevre Bakanlığı, müdahalesini bilime dayalı kapsamlı bir çalışma olarak tanımlıyor. Denetim programı, etkilenen eyaletlerde madencilik, enerji, plantasyon ve konut sektörlerindeki işletmeleri kapsıyor; böylece inceleme, hukuk davalarında hedef alınan altı şirketin ötesine uzanıyor.

Denetimin kapsamına ilişkin açıklamalarda iki farklı sayı yer alıyor: Programın ayrıntılı tanımında 100’den fazla ticari kuruluş, daha geniş yaptırım özetindeyse 200’den fazla şirket. Olası cezai suçlamalar da değerlendiriliyor.

Orman Bakanı Raja Juli Antoni, ekonomik kalkınma ile ekolojik koruma arasındaki dengenin kalkınmadan yana fazlasıyla bozulduğunu söyledi. Felaketi ulusal politikaları değerlendirmek ve düzeltmek için bir fırsat olarak tanımladı.

Hükümet, Endonezya genelinde 22 orman iznini iptal etmeyi planlıyor. Bu izinler, Sumatra’da 100.000 hektardan fazla alanı kapsayan bölgeleri de içeriyor. Böylece müdahale, tazminat taleplerinin ötesine geçerek işletmelerin nerelerde faaliyet göstermeyi sürdürebileceğine ilişkin kararlara uzanıyor.

Yetkililer eyaletlerin imar planlarını da gözden geçiriyor. Bu planlar, farklı bölgelerde hangi faaliyetlere izin verildiğini belirliyor. Yetkililer, kuralların kendilerinin tehlikeli sonuçlara yol açıp açmadığını anlamak için onaylanmış planlama belgelerini çevresel değerlendirmeler ve sahadaki koşullarla karşılaştırıyor.

Hükümet, bir planın resmî gerekliliklere uysa bile zararlı sonuçlara yol açabileceğini kabul ediyor. Bu nedenle planlama çerçevesinin gözden geçirilmesi, tek tek işletmelerin faaliyetlerinin yanı sıra arazi kullanımına izin veren kararların da incelenmesi anlamına geliyor. Bu yaklaşım, politikaları tarihsel olarak hızlı ekonomik büyümeye ve doğal kaynakların çıkarılmasına öncelik veren yönetim için bir değişime işaret ediyor.

Felaketin ve Müdahalenin Takvimi

Seller, davalar ve düzenleyici incelemeler, 2025’in sonlarından 2026’ya uzanan bir sürecin parçalarını oluşturuyor. Kapsamlı denetimin tamamlanması bir yılı bulabilirken önemli davalara ilişkin soruşturmaların mart ayına kadar tamamlanması hedefleniyor.

Reklam

Başlıca tarihler ve hedefler şöyle:

  • 2024: The TreeMap’e göre Endonezya’da 240.000 hektardan fazla birincil orman kaybedildi.
  • Kasım ve Aralık 2025: Senyar Tropikal Siklonu’nun yol açtığı aşırı yağışlar, Kuzey Sumatra, Batı Sumatra ve Açe’de sel ve heyelanları tetikledi.
  • 18 Ocak 2026 itibarıyla: Endonezya, altı şirketten 4,8 trilyon rupi talep eden hukuk davaları açmıştı. BNPB, 1.178 can kaybı ve 148 kayıp kişi bildirmişti.
  • Mart 2026: Yetkililer, önemli davalara ilişkin hızlandırılmış soruşturmaları tamamlamayı hedefliyor.
  • Bir yıla kadar: Kapsamlı işletme denetiminin bu kadar sürmesi bekleniyor.

Yetkililer, yaptırımların hem izinli hem de izinsiz faaliyetleri kapsayacağını belirtiyor. Açıklanan tutumları, bir işletmenin gerekli belgelere sahip olup olmadığına bakılmaksızın çevresel tahribatın ve can kaybının yaptırım gerektirdiği yönünde.

Bu yaklaşım, soruşturmaları izinlerin ve imar planlarının gözden geçirilmesiyle birlikte yürütüyor. Davalarda iddia edilen mevcut zarar için mali çözüm yolları aranırken denetimler ve izin kararları, işletmelerin hangi koşullarda faaliyet gösterebileceğini ele alıyor.

Çevre Örgütleri Hükümet Kararlarının da İncelenmesini İstiyor

Greenpeace Endonezya, davaları “yetersiz” bir yanıt olarak nitelendirdi. Örgütte orman kampanyaları yürüten Arie Rompas, yetkililerin tek tek şirketlere dava açmanın ötesine geçerek zarara zemin hazırlayan politikaları da gözden geçirmesi gerektiğini savunuyor.

Çevre örgütleri, şimdi hükümetin işlem yaptığı şirketlerin izinlerini yine hükümetten aldığını vurguluyor. Eleştirilerinde, işletmelere yönelik yaptırımların planlama, yönetim ve denetimdeki aksaklıkların incelenmesiyle birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtiyorlar.

Çevre savunucuları sorunu, imar kuralları ve işletme izinleri aracılığıyla ormanların dönüştürülmesine izin verilmesi anlamında “hukuken onaylanmış çevresel tahribat” olarak tanımlıyor. Felaketin, şirketlerin eylemlerinin yanı sıra bu kararların sonuçlarını da yansıttığını savunuyorlar.

Çevre Forumu (Walhi), Kuzey Sumatra’daki zarardan sorumlu olduğuna inandığı yedi şirket belirledi. Hükümet altı şirkete dava açtı. Walhi, hukuki sürecin yıkımın boyutunu ele almakta yeterince kapsamlı olup olmadığını sorguluyor.

Walhi Kuzey Sumatra İcra Direktörü Rianda Purba, felaketin hem ekosistem tahribatını hem de ormanların temizlenmesine izin veren politika tercihlerini yansıttığını söyledi:

Bu, ekosistemin zarar gördüğünün inkâr edilemez bir kanıtı. Bu felaketlere yol açan orman temizliğine izin veren politikalar aracılığıyla insan müdahalesinin de kanıtı.

Reklam

Walhi ve diğer sivil toplum kuruluşları yalnızca mali tazminat talep etmiyor. Daha fazla tahribatı önlemek ve toplulukların karşı karşıya olduğu tehlikeyi azaltmak için Batang Toru gibi hassas ekosistemlerdeki faaliyetlerin durdurulmasını istiyorlar.

Talepleri, tartışmayı son felaketin bedelini kimin ödemesi gerektiği sorusundan hangi faaliyetlerin sürmesine izin verilmesi gerektiği meselesine taşıyor. Hükümet, faaliyetlerine atfedilen zarar nedeniyle şirketlere yaptırım uygularken kendi izin kararlarından da hesap vermesi yönünde baskıyla karşı karşıya.

Aileler Eşitsiz Bir Toparlanma Süreciyle Karşı Karşıya

BNPB’nin verileri insani acil durumun boyutunu gösteriyor: 1.178 kişi öldü, 148 kişi kayıp ve yaklaşık 150.000 kişi yerinden oldu. Üç eyalette yaklaşık 190.000 ev zarar gördü. Topluluklar, binalardaki hasardan evlerin tamamen yıkılmasına kadar değişen kayıplarla karşı karşıya.

Hükümet kalıcı konutların inşasını hızlandırıyor. On binlerce yeni konutun yapılabilmesi için Açe, Kuzey Sumatra ve Batı Sumatra’da alanlar hazırlandı.

Yeniden inşa sürecinde hız kadar güvenlikle ilgili kararlar da önemli. Yeni evlerin gelecekteki felaketlere açık bölgelerden uzakta, taşınacak kişileri korumayı amaçlayan dikkatli planlama ve inşaat standartlarıyla yapılması gerekiyor.

Toparlanma süreci eşit ilerlemiyor. Etkilenen bölgelerde ekonomik faaliyetler durma noktasına geldi, ürünler zarar gördü, ulaşım aksadı ve temel ihtiyaç maddelerinin fiyatları yükseldi. Aileler barınma ihtiyacının yanı sıra gıda ve temiz suya erişimde de sorun yaşıyor.

Walhi, felaketten 50 gün sonra da ciddi insani sorunların devam ettiğini belirterek toparlanma sürecinin yavaşlığını eleştirdi. Eleştirmenler ayrıca ağır iş makineleri nehirlerdeki kütükleri çıkarmak için hızla seferber edilirken yardımın afetzedelere çok yavaş ulaştığını savunuyor. Bu karşıtlığı, kerestenin ekonomik değerine acil insani ihtiyaçlardan daha fazla öncelik verildiğinin kanıtı olarak görüyorlar.

Davalar ve çevresel soruşturmalar sürerken insanların ihtiyaçları aciliyetini koruyor. Tazminat ve ekosistem restorasyonu zararın bir bölümünü ele alırken barınma, gıda, temiz su ve işleyen bir ulaşım ağı gündelik hayatın yeniden kurulması için hayati önem taşıyor.

Çevresel Hesap Verebilirlik Sınavı

Endonezya’nın altı şirkete yönelttiği talepler, devletin “kirleten öder” yaklaşımını uygulayıp çevresel onarım için kaynak sağlayıp sağlayamayacağını sınayacak. Hükümet, ormanları ve toplulukları koruma hedefini kalkınma ihtiyaçlarıyla bağdaştırırken müdahalesinin gelecekteki tahribatı da caydırmasını istiyor.

Mahkeme süreci, işletme denetimleri, izinlerin iptali ve imar planlarının gözden geçirilmesi bu görevin farklı yönlerini ele alıyor. Davalar, şirketlerin sorumlu olduğu iddia edilen zararlarla ilgili. Düzenleyici incelemeler ise arazinin kullanımını şekillendiren izinleri ve planlama kararlarını değerlendiriyor.

Reklam

Etkilenen topluluklar için bu önlemler, toparlanma sürecindeki ilerlemeyle birlikte değerlendirilecek. Zarar gören arazinin onarılması ve evlerin güvenli biçimde yeniden inşa edilmesi, yeni bir felaket riskini azaltmanın iki temel unsuru.

Çevre örgütleri altı davalının ötesine uzanan adımlar için baskı yaparken inceleme altındaki şirketler izinlerine uygun hareket ettiklerini savunuyor. Önemli soruşturmalar için belirlenen mart hedefi, kapsamlı denetimin bir yıla kadar sürebileceği süreçte açıklanan bir sonraki önemli tarih.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya, Sumatra’daki sel ve heyelanlarla bağlantılı çevresel zarar nedeniyle altı şirketten 4,8 trilyon rupi, yaklaşık 284 milyon ABD doları talep ediyor.
  • Talepler 2.500 hektardan fazla alanı kapsıyor. Yaklaşık 4,6 trilyon rupi çevresel kayıplar, 178 milyar rupi ise restorasyon için isteniyor.
  • BNPB, 18 Ocak 2026 itibarıyla 1.178 can kaybı ve 148 kayıp kişi bildirdi. Yaklaşık 150.000 kişi yerinden oldu ve yaklaşık 190.000 ev zarar gördü.
  • Yetkililer, Senyar Tropikal Siklonu’nun yol açtığı aşırı yağışların, yukarı havzalardaki ormansızlaşma ve arazi bozulması nedeniyle daha yıkıcı hâle geldiğini söylüyor.
  • Hükümet, Sumatra’da 100.000 hektardan fazla alanı kapsayan izinler de dâhil olmak üzere 22 orman iznini iptal etmeyi planlıyor ve eyaletlerin imar planlarını inceliyor.
  • Denetim programının 100’den fazla ticari kuruluşu kapsadığı belirtiliyor; daha geniş kapsamlı bir özette ise 200’den fazla şirketten söz ediliyor. Olası cezai suçlamalar değerlendiriliyor.
  • Önemli soruşturmaların mart ayına kadar tamamlanması için hızlandırılması, kapsamlı denetimin ise bir yıla kadar sürmesi bekleniyor.
  • Çevre örgütleri hükümetin izin kararlarının incelenmesini ve toparlanmanın hızlandırılmasını istiyor. PT Toba Pulp Lestari kendisine yöneltilen suçlamaları reddediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir