Küresel koleksiyon çılgınlığı fabrika koşullarına ilişkin iddialarla karşı karşıya
Çin’in Jiangxi eyaletindeki Shunjia Toys çalışanlarının, Hong Kong borsasında işlem gören Pop Mart’ın sattığı tüylü, sivri dişli Labubu karakterlerine yönelik talebi karşılamak için ayda 100 saati aşkın fazla mesai yaptığı bildirildi. Çin iş kanunu, aylık fazla mesaiyi 36 saatle sınırlıyor. İddialar, küresel bir koleksiyon fenomenini üreten işçileri, bu başarının bedeline ilişkin tartışmanın merkezine yerleştiriyor.
İçindekiler
- Küresel koleksiyon çılgınlığı fabrika koşullarına ilişkin iddialarla karşı karşıya
- Genç çalışanlar yetişkinlerle aynı taleplerle karşı karşıya
- Günlük hedefler ve fazla mesai çalışanları zorluyor
- Pop Mart denetim ve düzeltici önlem sözü veriyor
- Tek bir oyuncak fabrikasının ötesine uzanan bir tablo
- Duygusal çekicilik nasıl bu kadar büyük talep yaratıyor?
- İkinci el fiyatlarının düşmesi yeni bir baskı yaratıyor
- Sahte Labubu oyuncakları işçi hakları ve güvenlik açısından risk yaratıyor
- Yurt dışına açılma, tedarikçi denetimini gündemde tutuyor
- Öne çıkan noktalar
New York merkezli kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan China Labor Watch (CLW), Labubu’nun da yer aldığı özel Monsters serisini üreten önemli Pop Mart tedarikçilerinden Shunjia’da üç ay boyunca gizli soruşturma yürüttü. Bulgularında, genç çalışanların yetişkinlerle aynı montaj işlerini yaptığı, çalışanların temel hükümleri boş bırakılmış sözleşmeler imzaladığı ve ekiplerin zorlu günlük üretim hedefleriyle karşı karşıya olduğu anlatılıyor.
Labubu’nun popülerliği ünlülerin desteği, sosyal medya ve çoğu zaman çirkin ama sevimli diye tanımlanan figürlere ilgi duyan koleksiyoncular sayesinde yayıldı. Bu ilginin ardındaki iş hacmi de büyük: Monsters serisi yalnızca 2025’in ilk yarısında 4,8 milyar yuan satış geliri elde etti. Pop Mart’ın yıllık gelirinin 20 milyar yuana ulaşma yolunda olduğu ve piyasa değerinin Hasbro ile Mattel’in toplamını aştığı belirtildi.
14 Ocak 2026 itibarıyla Pop Mart, iddiaları soruşturduğunu ve ihlaller doğrulanırsa düzeltici önlemler alınmasını isteyeceğini söyledi. Temel mesele, şirketin tedarikçilerini düzenli olarak denetleme taahhüdünün, özellikle talep fabrikaları daha fazla üretime zorladığında, CLW’nin aktardığı çalışma koşullarıyla nasıl bağdaştığı.
Genç çalışanlar yetişkinlerle aynı taleplerle karşı karşıya
Çin yasaları 16-18 yaş arasındaki kişilerin çalışmasına izin verirken bu yaş grubuna özel korumalar öngörüyor. Bu korumalar, genç çalışanları tehlikeli ya da ağır işlerden uzak tutmayı ve yaşlarına uygun olmayan fiziksel taleplere maruz kalmalarını sınırlamayı amaçlıyor.
CLW’nin soruşturması, genç çalışanların Shunjia’da farklı bir iş yükü ya da farklı üretim hedefleri olmaksızın olağan montaj hattı işlerinde görevlendirildiğini ortaya koydu. Buradaki endişe, yasalar uyarınca çalışabilecek yaştaki gençlere nasıl davranıldığı: kuruluş, fabrikanın bu çalışanlar için gerekli ek korumaları sağlamadığını belirtti.
Montaj işi, bir vardiya boyunca aynı görevi tekrarlamayı ve üretim hattının geri kalanıyla aynı tempoda çalışmayı gerektirebilir. Shunjia’da genç çalışanlar için herhangi bir düzenleme yapılmadığı bildirildiğinden, onlar da yetişkin iş arkadaşlarıyla aynı tempoyu tutturma baskısıyla karşı karşıya kaldı. CLW bunu, savunmasız bir çalışan grubunu korumak için öngörülen tedbirlerin uygulanmaması olarak değerlendirdi.
Birçok genç çalışanın, yalnızca kişisel bilgilerini doldurdukları sözleşmeleri imzaladığı da bildirildi. İş tanımı, ücret, çalışma süresi ve sosyal sigortaya ilişkin bölümler boş bırakıldı. Sosyal sigorta, istihdama bağlı hak ve güvenceleri kapsıyor; dolayısıyla bu hükümlerin eksikliği, çalışanın işine ilişkin temel bilgilerin de belirsiz kalmasına yol açıyor.
Çalışanlara evrakları doldurmaları için en fazla beş dakika verildiği ve kalan bölümleri okumamaları ya da doldurmamaları gerektiğinin açıkça söylendiği bildirildi. Hükümleri boş bırakılmış bir sözleşme, çalışanın işverenin ne taahhüt ettiğinden emin olamaması anlamına geliyor. Yazılı belgede ücret, sorumluluklar ya da haklar açıkça belirtilmediğinde iş yerindeki muameleye itiraz etmek de zorlaşabilir.
Günlük hedefler ve fazla mesai çalışanları zorluyor
Shunjia’daki 25 ila 30 kişilik ekiplerden her gün en az 4.000 Labubu figürü monte etmelerinin istendiği bildirildi. Soruşturma, bu hedeflerle uzun çalışma saatleri arasında bağlantı kurarak çalışanların gerekli üretim miktarını tamamlamak için yoğun baskı altında olduğu bir ortamı tarif etti.
Soruşturmaya göre çalışanlar ayda sık sık 100 saati aşan ek mesai yaptı. Yasal fazla mesai sınırı ise 36 saat. Fazla mesai, olağan çalışma saatlerinin üzerine eklenen işi ifade ediyor. Üretim hedeflerini karşılamanın düzenli bir parçası hâline geldiğinde bu ek yük, daha uzun vardiyalar ve fabrikadan uzakta geçirilen daha az zaman olarak çalışanların üzerine biniyor.
CLW’nin icra direktörü Li Qiang, Shunjia’nın beyan ettiği üretim kapasitesiyle çalışan görüşmelerinden çıkarılan tahminler arasındaki farka da dikkat çekti. Fabrikanın resmî kapasitesi yılda 12 milyon oyuncak olarak açıklanmış, bu miktarın 33 milyona çıkarılması planlanmıştı. Görüşmeler, fiilî üretimin açıklanan seviyenin şimdiden çok üzerine çıkmış olabileceğine işaret etti.
Soruşturmada aktarılan tahminlere göre yalnızca iki ekibin yıllık üretimi 24 milyon adedi aşıyordu; bu, fabrikanın açıkladığı 12 milyonluk kapasitenin iki katından fazla. Bu rakamlar farklı ölçümleri ifade ediyor: yüksek tahmin çalışanların anlattıklarına, düşük rakam ise fabrikanın resmî kapasitesine dayanıyor. CLW’nin üretimin ne kadar hızlı arttığına ilişkin endişesinin odağında bu fark yer alıyor.
Talep patladığında üretimin hızla artırılması, Çin imalat sektöründe yaygın bir uygulama olarak tanımlanıyor. Planlanan genişleme tamamlanmadan bir şirket daha fazla ürün talep edebilir ve mevcut çalışanların iş yükü artabilir. Shunjia’da bildirilen hedefler ve fazla mesai, Labubu patlamasının oyuncakları üreten kişiler üzerinde nasıl bir fiziksel baskıya dönüşebileceğini gösteriyor.
Pop Mart denetim ve düzeltici önlem sözü veriyor
Pop Mart, çalışanların refahı ve güvenliğine bağlı olduğunu belirterek yanıt verdi. Şirket sözcüsü, tedarik zinciri ortaklarının düzenli ve standartlaştırılmış denetimlerden geçirildiğini, bu denetimlere uluslararası alanda tanınan bağımsız şirketlerin yaptığı yıllık kontrollerin de dâhil olduğunu söyledi. Denetim, tedarikçinin gerekli standartları karşılayıp karşılamadığını değerlendirmeyi amaçlayan bir incelemedir.
Şirket, CLW’nin bulgularını ciddiye aldığını ve soruşturma yürüttüğünü belirtti. Ayrıca denetimi güçlendirme ve iddia edilen ihlaller doğrulanırsa ortaklarından düzeltici önlem talep etme sözü verdi. 14 Ocak itibarıyla soruşturmanın ve buna bağlı olası telafi adımlarının henüz sonuçlanmadığı anlaşılıyordu.
Li Qiang, özellikle fabrikaların denetime hazırlandığı dönemlerde rutin kontrollerin çalışanların her gün yaşadıklarını gözden kaçırabileceğini savundu. Endişesi, önceden planlanmış bir ziyaretin, çalışanların olağan üretim taleplerini karşılarken karşılaştığı koşullardan farklı bir tablo ortaya koyabilmesiydi.
CLW’nin icra direktörü sıfatıyla konuşan Li, mevcut denetimlerde gördüğü eksikliği şöyle anlattı:
“Mevcut tedarik zinciri denetim mekanizmaları, bu çalışma sorunlarını zamanında ve etkili biçimde tespit edip önlemeye yeterli görünmüyor,” dedi Li Qiang.
Li, bağımsız ve etkili bir çalışan destek hattı da dâhil olmak üzere, çalışanların şikâyetlerini iletip kaygılarını paylaşabilecekleri erişilebilir kanallar oluşturulmasını istedi. Ayrıca gerçek fabrika koşulları konusunda daha fazla şeffaflık ve dışarıya yaptırılan üretim de dâhil olmak üzere tüm tedarik zincirinin açıklanması çağrısında bulundu. Dış kaynak kullanımı, işin başka bir şirkete verilmesi anlamına geliyor ve marka ile ürünleri üreten kişiler arasına bir katman daha ekleyebiliyor.
Tek bir oyuncak fabrikasının ötesine uzanan bir tablo
CLW yaklaşık yirmi yıldır oyuncak fabrikalarını araştırıyor. Bu çalışmalar boyunca aşırı fazla mesai, yetersiz güvenlik eğitimi ve bağımsız sendikaların yokluğu gibi sorunları tekrar tekrar tespit etti. Bu bulgular, Shunjia’ya yönelik iddiaları küresel markalar için oyuncak üretimindeki çalışma koşullarına ilişkin daha uzun süreli bir tartışmanın parçası hâline getiriyor.
Disney ve Hasbro’nun da aralarında bulunduğu şirketler için üretim yapan fabrikalara ilişkin önceki soruşturmalarda ayda 175 saate varan fazla mesai belgelendi. Bu bulgular başka fabrikalarla ilgiliyken Shunjia soruşturmasında çalışanların sık sık 100 saati aştığı bildirildi. Her iki durumda da çalışma süreleri, Çin’de aylık 36 saat olarak belirlenen yasal sınırın çok üzerinde.
Fiyat ve üretim kotaları üzerindeki baskı, bu tablonun neden tekrarlandığını açıklamaya yardımcı oluyor. Çok uluslu alıcılar daha düşük üretim maliyetleri ve daha büyük miktarlar talep ediyor; kimi zaman her yıl fiyatların daha da düşürülmesini ve hedeflerin yükseltilmesini istiyor. Tedarikçiler de üretim ve iş gücünü düzenleme biçimleriyle bu ticari talepleri karşılamak zorunda kalıyor.
İşçi korumalarının zayıf uygulanması ve uzun çalışma saatleri, üreticilere daha sıkı kurallarla faaliyet gösteren rakipleri karşısında maliyet avantajı sağlayabiliyor. Düşük iş gücü maliyetleri, fabrikaların daha sıkı düzenlemelere tabi ülkelerdeki üreticilerin rekabet etmekte zorlanabileceği fiyatlarla ürün sunmasına yardımcı oluyor. Bu durum Çin’in küresel imalat sektöründeki gücüne katkıda bulunurken tüketicilerin uygun fiyatlı ürünlere ulaşmasını sağlıyor.
Şirket kârına ve perakende fiyatlarına sağlanan bu faydanın bedelini, çalışan hakları ve refahı baskılandığında işçiler ödüyor. Shunjia’da bildirilen fazla mesai ve genç çalışanlara yönelik muamele bu çatışmayı gözler önüne seriyor: ürün daha geniş kitlelere ulaşırken onu üreten kişiler, çalışma kurallarının sınırlamayı amaçladığı taleplerle karşı karşıya kalıyor.
Duygusal çekicilik nasıl bu kadar büyük talep yaratıyor?
Labubu’nun yükselişi, Çin’de “duygusal ekonomi” olarak tanımlanan olgunun bir parçası. Bu terim, bir ürünü pratik kullanımından ziyade kişide yarattığı hisler için satın almayı ifade ediyor; bunlar arasında rahatlama, stresin azalması ve kişisel ifadenin bir yolu olarak görülmesi de bulunuyor.
Y kuşağı ve Z kuşağından tüketiciler, tasarım oyuncaklarını ve pelüş figürleri sınırlı bir koleksiyon merakından ana akım alışverişe taşıdı. Sosyal medya ilgi gören karakterlerin görsellerini yaygınlaştırırken Rihanna ve Blackpink üyesi Lisa gibi ünlülerin desteği Labubu’yu çok daha geniş kitlelere tanıttı.
Pop Mart’ın işi, bu duygusal çekiciliği yüksek kâr marjlarıyla birleştiriyor. Brüt kâr marjının, Louis Vuitton gibi lüks markalarla kıyaslanan yüzde 65 ila 70 aralığında olduğu tahmin ediliyor. Brüt kâr marjı, satılan ürünlerin doğrudan maliyeti çıkarıldıktan sonra kalan satış gelirinin, diğer işletme giderleri düşülmeden önceki payıdır.
Sürpriz kutu modeli, tekrar tekrar satın almak için bir başka neden yaratıyor. Müşteriler, içinde hangi figür olduğunu bilmeden kapalı bir paket satın alıyor. Sürpriz unsuru, tercih edilen karaktere ya da eksiksiz bir koleksiyona ulaşmak için tekrar satın almayı teşvik edebiliyor. İstenen sonucun belirsiz olması nedeniyle bu modelin kumara benzer, bağımlılık yaratıcı bir davranış örüntüsünü özendirdiği belirtiliyor.
Güçlü satışlar, Pop Mart ve tedarikçilerine üretimi hızla artırmaları için gerekçe sağlıyor. Monsters serisinin 2025’in ilk yarısında elde ettiği 4,8 milyar yuanlık gelir, karakterlere yönelik talebin boyutunu gösteriyor. Çalışanlar açısından bağlantı doğrudan: daha fazla sipariş, daha yüksek üretim hedefleri ve daha uzun çalışma saatleri anlamına gelebilir.
İkinci el fiyatlarının düşmesi yeni bir baskı yaratıyor
Koleksiyoncular, modaya dönüşen bir oyuncağın değer kaybetmesi riskiyle de karşı karşıya. Yakın tarihli haberlerde, önde gelen oyuncak serilerinin ikinci el piyasa fiyatlarının yaklaşık yüzde 24 düştüğü ve bazı alıcıların pişmanlık duyduğu aktarıldı. İkinci el piyasası, ürünlerin ilk perakende satışından sonra sahipleri tarafından yeniden satıldığı; fiyatların çoğu zaman ürünün az bulunurluğu ve popülerliğine göre belirlendiği piyasadır.
Bu düşüşler, tasarım oyuncak balonunun patlıyor olabileceğine yönelik uyarılara yol açtı. Bir balon, alıcıların fiyatların yükselmeyi sürdüreceğini beklediği bir ortamda coşkunun fiyatları yukarı çekmesiyle oluşur. İkinci el fiyatlarının düşmesi, özellikle koleksiyonlarının değer kazanacağını umarak satın alanların bu beklentisini zayıflatabilir.
Fabrika çalışanları bu dalgalanmayı koleksiyonculardan farklı biçimde yaşıyor. Ani bir patlama, daha fazla ürün üretmek için yoğun talepler getirebilir; tüketici beğenisindeki değişim ise gelecekteki işlere ilişkin belirsizlik yaratabilir. Hızlı büyümeyi ödüllendiren aynı piyasa, ilgi başka yöne kaydığında istikrarsızlaşabilir.
Bu nedenle Pop Mart iki yönden baskı altında: talep güçlü olduğu sırada bunu karşılamak ve talep değiştiğinde ortaya çıkabilecek riskleri yönetmek. İşçi haklarına ilişkin iddialar, üretimi artırma biçiminin popüler bir karakterin finansal başarısı kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Sahte Labubu oyuncakları işçi hakları ve güvenlik açısından risk yaratıyor
Labubu’nun popülerliği, taklit figürlerin çoğu zaman Lafufu diye anıldığı büyük bir sahte ürün piyasası doğurdu. Bu ürünlerin bazıları, denetimsiz biçimde faaliyet gösteren küçük ev atölyelerinde üretiliyor. Bu tür işletmeler, Pop Mart’ın tedarikçisine yönelik iddialardan ayrı olarak, çılgınlığın etrafında başka bir işçi hakları sorunu yaratıyor.
Shenzhen’den aktarılan bilgilere göre yaşlı kadınlar, dar dairelerde oyuncakların başlarını kuruşlar karşılığında kesip ayırıyor ve üretimine katkıda bulundukları ürünlerin perakende değerinden habersiz çalışıyordu. Bu kayıt dışı işletmelerin yasa dışı faaliyet gösterdiği, işçi korumalarından yoksun olduğu ve çoğu zaman kalitesiz malzemeler kullandığı belirtildi.
Taklit ürünler alıcılar için de risk oluşturuyor. Birleşik Krallık’taki yetkililer, parçaları iyi sabitlenmediği için boğulma tehlikesi taşıdığı değerlendirilen binlerce sahte Labubu bebeğine el koydu. Yerinden çıkan parçalar yutulabileceğinden, üretim kalitesi özgünlük meselesinin yanı sıra bir güvenlik sorunu da oluşturuyor.
Fikri Mülkiyet Ofisi, suçluların güvenlik kaygılarını tamamen göz ardı ederek bu ürünleri piyasaya sürmek için acele ettiğini söyledi. Sahte üretim, toksik plastikler ve yasaklı kimyasallar da içerebiliyor; bu da ayrılabilir parçaların oluşturduğu tehlikeye ek maddi riskler getiriyor.
Çin’in taklit ürünlere yönelik baskısı ulusal çıkarlarla da bağlantılı. Labubu, yumuşak güç yani kültür ve çekicilik yoluyla kazanılan nüfuz açısından bir başarı ve “Çin’de Üretilen”den “Çin’de Tasarlanan”a geçişin simgesi olarak görülüyor. Taklit ürünler, bu hedefle ilişkilendirilen bir karakterin itibarını ve ticari değerini tehdit ediyor.
Yurt dışına açılma, tedarikçi denetimini gündemde tutuyor
Pop Mart, ABD’nin gümrük vergisi uygulama tehditleri karşısında üretim faaliyetlerini çeşitlendiriyor. Gümrük vergileri, ithal ürünlere uygulanan ve ürünleri yabancı bir pazarda satmanın maliyetini artırabilen vergilerdir. Şirket, ticaret risklerine maruziyetini azaltmak için üretimini Vietnam, Meksika ve Endonezya gibi ülkelere kaydırıyor.
Üretimi başka ülkelere taşımak, bir işletmeyi ticaret politikasındaki değişikliklere karşı koruyabilir; ancak aynı zamanda izlenmesi gereken fabrika ağını da genişletir. Bu stratejiye ilişkin endişe, sömürücü uygulamaların üretimle birlikte mevzuatın zayıf uygulandığı yerlere taşınabilmesi. Her tedarikçide çalışanlara sağlanan korumalar bu konunun merkezinde yer alıyor.
Pop Mart’ın uluslararası hedefleri arasında olası bir Hollywood film uyarlaması da bulunuyor. Marka daha fazla tüketiciye ulaştıkça kamuoyundaki imajı, sattığı karakterlerin yanı sıra bu ürünlerin hangi koşullarda üretildiğine de giderek daha fazla bağlı hâle geliyor.
Tüketiciler ve yatırımcılar, destekledikleri markalardan daha yüksek etik standartlar talep ediyor. Bu nedenle Pop Mart’ın tedarik zincirini sorumlu biçimde yönetmesi, Labubu’nun bir kültür ikonuna dönüşmüş konumunu korumasıyla bağlantılı. Şirketin soruşturma ve düzeltici önlem vaatleri, bu taahhütlerin fabrika koşullarına nasıl yansıyacağına dikkat çekiyor.
Mevcut anlaşmazlığın merkezinde Shunjia çalışanları yer alıyor. CLW’nin iddiaları, rahatlamak ve keyif almak için satın alınan bir ürünü; boş bırakılmış sözleşmeler, ağır kotalar ve aşırı fazla mesaiye ilişkin anlatımlarla ilişkilendiriyor. Pop Mart denetim sözü verirken daha geniş iş kolu sahte ürün rekabeti, koleksiyoncu talebindeki değişimler ve ticaret baskılarıyla mücadele etmeyi sürdürüyor.
Öne çıkan noktalar
- China Labor Watch, Labubu’nun da yer aldığı Monsters serisini üreten Pop Mart tedarikçisi Shunjia Toys’ta Jiangxi’de üç ay boyunca gizli soruşturma yürüttü.
- Soruşturma, 16-18 yaş arasındaki çalışanların yetişkinlerle aynı iş yüküyle karşı karşıya kaldığını ve birçok kişinin temel hükümleri boş bırakılmış sözleşmeler imzaladığını öne sürdü.
- Çalışanların ayda sık sık 100 saati aşan fazla mesai yaptığı bildirildi; Çin’de yasal sınır 36 saat.
- 25 ila 30 kişilik ekiplerin her gün en az 4.000 Labubu figürü monte etmek zorunda olduğu bildirildi.
- Monsters serisi 2025’in ilk yarısında 4,8 milyar yuan satış geliri elde etti; Pop Mart’ın yıllık gelirinin 20 milyar yuana ulaşma yolunda olduğu belirtildi.
- Pop Mart soruşturma yürüttüğünü ve ihlaller doğrulanırsa düzeltici önlem talep edeceğini söyledi. CLW, çalışanlar için bağımsız şikâyet kanalları ve tedarik zincirinde daha fazla şeffaflık çağrısı yaptı.
- Sahte Lafufu oyuncakları, iyi sabitlenmemiş parçalar, toksik plastikler ve yasaklı kimyasallar dâhil ek işçi hakları kaygıları ve güvenlik riskleri doğuruyor.
- Pop Mart, ABD’nin gümrük vergisi tehditleri karşısında üretimini Vietnam, Meksika ve Endonezya’ya yayıyor; aynı zamanda koleksiyoncu talebindeki değişimlerle ve tedarikçi koşullarına yönelik artan incelemeyle karşı karşıya.






