123,5 Milyar Dolarlık Fazla, Büyümenin Sınırlarını Ortaya Koyuyor
Vietnam, 2024'te ABD ile ticaretinde 123,5 milyar dolarlık fazla verdi; bu, Çin ve Meksika'nın ardından üçüncü en büyük fazlaydı. Bu başarı Washington'dan yeni bir baskıyı beraberinde getirdi: Trump yönetimi, Vietnam mallarına yüzde 46 gümrük vergisi uygulamakla tehdit etti ve sonunda oran yüzde 20'de kaldı. 6 Ocak 2026 itibarıyla iki ülke bu seviyeyi korumak için çalışırken üreticiler daha yüksek vergilerin riskini değerlendiriyor.
İçindekiler
- 123,5 Milyar Dolarlık Fazla, Büyümenin Sınırlarını Ortaya Koyuyor
- Şirketler Üretimi Neden Çin'in Ötesine Yayıyor?
- Samsung Kuzeydeki Fabrika Koridorunun Oluşmasına Nasıl Katkı Sağladı?
- Güney Vietnam Neden Farklı Bir Üretim Modeli Sunuyor?
- İşe Alım Giderek Pahalılaşıyor
- Fabrikalar Ulaşım ve Kamu Hizmetlerinden Daha Hızlı Büyüyor
- Vietnam'ın Montajını Yaptığı Ürünlerin Büyük Bölümü Hâlâ Çin'den Geliyor
- ABD Gümrük Vergileri Şirketleri Yeniden Çeşitlendirmeye Yöneltiyor
- Diğer Üretim Merkezleri Yatırım İçin Rekabet Ediyor
- Vietnam 2045'e Kadar Sanayisini Geliştirmeyi Hedefliyor
- Öne Çıkan Noktalar
Hanoi'nin hemen kuzeyindeki Bac Ninh, fabrikaların Çin'den başka ülkelere taşınmasından Vietnam'ın ne kadar yarar sağladığını ve bir sonraki aşamanın ne kadar zor olabileceğini gösteriyor. Bir zamanlar yemyeşil pirinç tarlaları, el sanatları üretimi ve Quan Ho halk aşk düetlerinin ezgileriyle tanınan bölgede şimdi uçsuz bucaksız fabrika kompleksleri, hizmet reklamı yapan Çinli ve Koreli tabelalar ve büyük Asyalı perakende zincirlerinin adını taşıyan dükkânlar var.
Çinli şirketler, Vietnam'ın küresel bir üretim merkezi olmasına katkı sağlayan Japon ve Güney Koreli yatırımcılara katılıyor. Washington ile Pekin arasındaki ticari gerilimler, artan gümrük vergileri ve Çin üretimine alternatif arayışı bu akışı hızlandırdı. Şirketler bileşenlerin ve nihai ürünlerin sınırlar arasında taşınmasını sağlayan ağlarını yeniden düzenlerken Vietnam fabrikalara ve siparişlere ev sahipliği yapıyor.
İşçiler, yollar ve kamu hizmetleri üzerindeki baskı giderek artıyor. Shenzhen'den taşınan bir telekomünikasyon ekipmanı şirketinde çalışan ve Peng olarak tanıtılan bir çalışan, iş gücü maliyetlerinin 2024'ten bu yana yüzde 10 ila 15 arttığını ve yükselmeyi sürdüreceğinin beklendiğini söyledi. Bac Ninh'deki işverenler daha yüksek ücretler, işe giriş ikramiyeleri, ücretsiz servis otobüsleri ve hatta hazır erişte kutularıyla birbirleriyle rekabet ediyor.
Vietnam'ın hedefi 2045'e kadar zenginleşmek ve Güney Kore ile Tayvan gibi Asya Kaplanı ekonomileri arasına katılmak. Bu hedefe ulaşmak, daha gelişmiş ürünler üretmenin yanı sıra fabrikaların ihtiyaç duyduğu ulaşım ağlarını, iş gücünün becerilerini ve yerel tedarikçileri geliştirmeyi gerektiriyor.
Şirketler Üretimi Neden Çin'in Ötesine Yayıyor?
Çin, onlarca yıllık yatırımlar, kapsamlı altyapı, devasa iş gücü ve düşük işçilik maliyetleri sayesinde dünyanın fabrikası hâline geldi. Çin'de ücretlerin yükselmesi bu maliyet avantajını zayıflattı. Trump yönetiminin başlattığı ticaret savaşı, şirketlerin ABD'ye mal satarken ne kadar vergi ödeyecekleri konusunda belirsizlik yarattı.
Üreticiler giderek daha fazla “Çin artı bir” stratejisini benimsiyor. Basitçe anlatmak gerekirse şirket, Çin'deki üretimini sürdürürken başka bir yerde de kapasite oluşturuyor ve tek bir ülkeye bağımlılığını azaltıyor. Fikri mülkiyete ilişkin kaygılar ve COVID-19 pandemisinin ortaya çıkardığı tedarik kesintileri, şirketlere faaliyetlerini yaymaları için ek nedenler sağladı.
Samsung ve Apple bu değişimin öne çıkan örnekleri arasında. Samsung, akıllı telefon üretiminin önemli bir bölümünü Çin dışına taşıdı; tahminlere göre Çin'deki kapasitesinin yüzde 80'e kadarı Vietnam'a kaydırılıyor. Apple da çeşitlendirmeye başladı ve iPhone üretiminin bir kısmını Hindistan ile Vietnam'a taşıdı.
HSBC'nin baş Asya ekonomisti Fredric Neumann, ticari gerilimler azalsa bile çeşitlendirme yönündeki eğilimin güçlü kalacağını söyledi. Şirketler fabrikalarını birkaç ülkeye yaymaya ve her şeyi Çin'den taşımak yerine yedek üretim kapasitesi oluşturmaya çalışıyor. Bu yaklaşım, gümrük vergilerindeki değişikliklere rağmen Güneydoğu Asya'daki üretim alanlarına yönelik talebi destekliyor.
Vietnam'daki son yatırım dalgası, önceki genişlemeden farklı. Japon ve Güney Koreli şirketler ülkenin üretim tabanının kurulmasına yardımcı olurken, mevcut dalgayı büyük ölçüde ABD'nin ticaret kısıtlamalarını aşmak amacıyla ek üretim merkezleri arayan Çinli şirketler besliyor. Düşük maliyetler önem taşıyor; ancak şirketler, siyasi anlaşmazlıklar ve kesintiler sırasında da çalışmayı sürdürebilecek tedarik ağları istiyor.
Samsung Kuzeydeki Fabrika Koridorunun Oluşmasına Nasıl Katkı Sağladı?
Bac Ninh'deki ilk büyük üretim patlaması, Samsung'un ilk telefon fabrikasını burada kurduğu 2008 civarında başladı. Vietnam daha sonra şirketin yurt dışındaki en büyük üretim merkezi hâline geldi. Samsung'un varlığı tedarikçileri ve iş ortaklarını bölgeye çekerek, bugün bölgeye gelen Çinli şirketlerin yararlanabildiği bir sanayi ağı oluşturdu.
Bac Ninh, Hai Phong ve Thai Nguyen'i merkezine alan Kuzey Vietnam, hassas üretimin yoğunlaştığı bir koridora dönüştü. Elektronik şirketleri ile ağır sanayi ürünleri montajı yapan tesisler, yakın koordinasyon içindeki tedarikçilere ve üretim takvimlerine bağlı. Bölge, özellikle Çin'deki üretim ağları başta olmak üzere Doğu Asya'nın üretim ağlarına sıkı biçimde bağlı.
Bac Ninh'in Çin sınırına yakınlığı, bileşenlerin tedarikçiler ile fabrikalar arasında hızla taşınmasını sağlıyor. Bu, parçaların montaj hattında ihtiyaç duyulacakları zamana yakın teslim edildiği tam zamanında üretim sistemi açısından önemli. Hızlı teslimatlar fabrikaların daha az bileşen stoku tutmasına olanak veriyor; bu nedenle güvenilir sınır geçişleri ve ulaşım bağlantıları hayati önem taşıyor.
Bölgeye giren Çinli üreticiler, önceki yatırımcıların çevresinde gelişen altyapıdan ve iş gücünden yararlanabiliyor. Bac Ninh'in el sanatları merkezinden ileri teknoloji üretim bölgesine dönüşmesi, bu nedenle hem yeni yatırımları hem de yerleşik tedarikçi ağının çekim gücünü yansıtıyor.
Güney Vietnam Neden Farklı Bir Üretim Modeli Sunuyor?
Ho Chi Minh City ile çevresindeki Binh Duong ve Dong Nai eyaletleri farklı türde bir üretim merkezi oluşturuyor. Güney Vietnam'da hazır giyim, ayakkabı, mobilya ve hızlı tüketim ürünleri dâhil daha geniş bir ürün yelpazesi üretiliyor. Bölgenin cazibesi esnekliğine ve geniş tedarikçi ağına dayanıyor.
Kuzeydeki fabrikalar teknik uzmanlığa ve Asyalı bileşen üreticileriyle yakın ilişkilere öncelik verme eğiliminde. Güneydeki üreticiler daha fazla sektörde faaliyet gösteriyor; böylece yatırımcılar ürettikleri mallara, ihtiyaç duydukları tedarikçilere ve hizmet verdikleri pazarlara göre konum seçebiliyor.
Cai Mep-Thi Vai derin su limanı kompleksi, ABD ve Avrupa Birliği'ne sabit teslimat takvimleriyle satış yapan şirketlere Güney'de lojistik avantaj sağlıyor. ABD'nin Batı ve Doğu kıyılarına doğrudan gemi seferleri, kuzey güzergâhlarına kıyasla taşımacılık süresini kısaltıyor.
Bu nedenle Vietnam'daki fabrika genişlemesi ülkenin farklı bölgelerinde farklı biçimler alıyor. Çin'den hızlı teslimatlara ihtiyaç duyan bir elektronik üreticisi Kuzey'i tercih edebilir. Esnek bir ihracat merkezi ve doğrudan deniz taşımacılığı hizmetleri arayan bir şirket içinse Güney daha uygun olabilir.
İşe Alım Giderek Pahalılaşıyor
Aynı işçiler için rekabet eden fabrikalar ücretleri yükseltiyor ve işe alımı zorlaştırıyor. Peng'in iş gücü maliyetlerinin 2024'ten bu yana yüzde 10 ila 15 arttığı yönündeki tahmini, daha ucuz bir üretim merkezi beklentisiyle Shenzhen'den taşınan şirketlerin karşılaştığı baskıyı yansıtıyor. Bac Ninh'de sunulan teşvikler, işverenlerin açık pozisyonları doldurmak için ne kadar çaba gösterdiğini ortaya koyuyor.
Vietnam, asgari ücreti Temmuz 2024'te yüzde 6 artırdı. İşçiler daha iyi yaşam koşulları talep ettikçe ücretler üzerindeki baskının sürmesi bekleniyor. Kararlarını büyük ölçüde iş gücü maliyetlerine göre veren üreticiler için daha yüksek ücretler, ülkenin başlıca rekabet avantajlarından birini zayıflatıyor.
Vietnam'ın iş gücü genç ve dinamik; ancak birçok çalışanda ileri teknoloji üretimin gerektirdiği uzmanlık becerileri bulunmuyor. Healy Consulting Group'un bir raporuna göre iş gücünün büyük bir bölümünün sertifikası veya mesleki eğitimi yok. Bu nedenle şirketler eğitim ve yetiştirme için ciddi harcamalar yapmak zorunda kalıyor.
Yeterli sayıda çalışanı işe almak ve onları daha zorlu işlere hazırlamak birbiriyle bağlantılı güçlükler. Gelişmiş elektronik ürünler üreten bir fabrikada çalışanların ekipmanları kullanabilmesi ve üretim gerekliliklerini karşılaması gerekiyor. Bu nedenle Vietnam'ın temel montajın ötesine geçme çabası, mevcut işçi sayısının yanı sıra beceri geliştirmeye de bağlı.
Fabrikalar Ulaşım ve Kamu Hizmetlerinden Daha Hızlı Büyüyor
ABD'li lojistik şirketi SEKO Logistics'in küresel ticari işler direktörü Brian Bourke, Vietnam'ın ayakkabı, mobilya ve teknoloji şirketleri için önde gelen bir destinasyon olmayı sürdürdüğünü, ancak altyapı ve lojistik kapasitesi bakımından Çin'in gerisinde kaldığını söyledi. Bac Ninh gibi sanayi merkezlerine yeni fabrikalar, destekleyici ulaşım ağları ve kamu hizmetleri gelişebildiğinden daha hızlı geliyor.
Vietnam'ın ülke içindeki karayolu ağı, fabrikalar ile limanlar arasında darboğazlara yol açıyor. Karayolu taşımacılığı altyapısı dünya sıralamasında 103. sırada yer alıyor ve ulusal otoyol ağının yalnızca küçük bir bölümü asfaltlanmış durumda. Yetersiz bağlantılar, bileşenlerin fabrikalara ve nihai ürünlerin gemilere taşınmasını yavaşlatabiliyor.
Amerikalı müşterilere hizmet veren şirketler açısından deniz taşımacılığı da başka bir kısıt oluşturuyor. Vietnam'dan gönderilen mallar Pasifik'i aşmak zorunda; bu yolculuk haftalar sürüyor ve ABD'ye daha yakın, örneğin Meksika'da üretim yapmaya kıyasla önemli maliyetler doğuruyor.
Asya'dan ABD'ye nakliye ücretleri hızla yükseldi. Uzun transit süreleri şirketleri teslimat gecikmelerine ve stok sıkıntılarına da açık hâle getiriyor; bunun sonucunda yeni sevkiyat ulaşmadan ellerindeki mallar tükenebiliyor. Güneydeki limanlar kullanışlı doğrudan seferler sunsa da üreticilerin okyanusu aşmanın maliyetini ve süresini hesaba katması gerekiyor.
Dolayısıyla Vietnam'ın artan fabrika kapasitesi yalnızca sanayi arazilerinin bulunmasına bağlı değil. Üreticilerin müşterilerinin teslimat takvimlerine uyabilmesi için kamu hizmetleri, yollar ve deniz taşımacılığı bağlantıları yatırım hızını desteklemeli.
Vietnam'ın Montajını Yaptığı Ürünlerin Büyük Bölümü Hâlâ Çin'den Geliyor
Vietnamlı üreticiler ithal malzemelere, ara mallara, kısmen işlenmiş ürünlere ve üretim ekipmanları gibi sermaye mallarına büyük ölçüde bağımlı. Çin ve Güney Kore başlıca tedarikçiler arasında. Bu alımlar her iki ülkeyle ticaret açığı verilmesine yol açıyor ve Vietnam fabrikalarını başka yerlerde yaşanacak kesintilere açık hâle getiriyor.
Çin merkezli Velong Enterprises'ın kurucu ortağı ve CEO'su Jacob Rothman, Çin'in yeni fabrikaların ihtiyaç duyduğu üretim ağını onlarca yılda kurduğunu söyledi. Bu ağı şöyle tanımladı:
en iyi üretim ekosistemi
Rothman bu ağı devlet desteğine ve devasa yatırımlara bağladı. Aynı ağı yeniden kurmanın neden zor olduğuna ilişkin açıklaması şöyleydi:
Bunu bir gecede yeniden kuramazsınız.
Çin'deki bir fabrikanın kapanması veya bir limanda yaşanan yoğunluk Vietnam'daki üretimi hızla etkileyebilir. Temel bileşenler ulaşmadığında Vietnam'daki montaj hatları durabilir ve teslimatlar gecikebilir. Bu bağımlılık bir zincir gibi işliyor: Bir tedarikçideki gecikme, onun ürünlerine bağlı şirketlere de yansıyor.
Vietnam kendi sanayi kapasitesini geliştirirken Çin'in tedarik ağları içinde montaj işleri yapıyor. Daha bağımsız bir üretim merkezi hâline gelmek için nihai ürün üreten fabrikaların yanı sıra daha derin bir yerel tedarik tabanı gerekiyor.
ABD Gümrük Vergileri Şirketleri Yeniden Çeşitlendirmeye Yöneltiyor
Vietnam'ın 2024'te ABD ile ticaretinde verdiği 123,5 milyar dolarlık fazla Trump yönetiminin dikkatini çekti. Tehdit edilen yüzde 46'lık ithalat vergisinin ardından oranın yüzde 20'de kalması, ABD pazarına erişimi üreticiler açısından temel bir kaygı hâline getirdi. Daha yüksek vergiler Vietnam'dan gelen malları ABD'li alıcılar için pahalılaştırır.
Gümrük vergilerinden kaçınmayı amaçlayan aktarmalar için Vietnam'ın olası bir merkez olarak incelenmesi de bazı üreticileri temkinli davranmaya yöneltti. Aktarma, malların varış noktasına ulaşmadan önce başka bir ülkeden geçirilmesi demek. Buradaki kaygı, bu güzergâhın ticaret kısıtlamalarını aşmak için kullanılması.
Şirketler üretimi Çin'in yanı sıra Vietnam'ın ötesine de yayıyor. Bourke, SEKO Logistics müşterilerinden birinin, kapasitesinin çok büyük bir bölümünü Vietnam'da toplamamak için mobilya üretiminin bir kısmını Hindistan'a taşıdığını söyledi. Müşterinin kaygısını şu sözlerle aktardı:
bütün yumurtalarını Vietnam'a koymak
Vietnam önemli ölçüde yatırım çekebilir; ancak sınırsız üretim kapasitesini bünyesine alabilecek durumda değil. İş gücü sıkıntısı, ulaşım kısıtları ve ABD vergilerine ilişkin belirsizlik, şirketlerin üretimin ne kadarını Vietnam'a yerleştirmeye razı olduğunu etkiliyor.
Diğer Üretim Merkezleri Yatırım İçin Rekabet Ediyor
Vietnam'ın ilk dönemde elde ettiği kazanımların bir kısmını kaçıran Endonezya ve Filipinler, üreticilere alternatif olarak kendilerini daha güçlü biçimde tanıtıyor. Bu çabalar, ek fabrikaları nerede kuracaklarına karar veren şirketlere daha fazla seçenek sunuyor.
Filipinler yakın zamanda yabancı yatırımcıların özel arazileri 99 yıla kadar kiralamasına izin veren bir yasa çıkardı. Düzenleme, şirketlere fabrika sahalarını daha uzun süre kullanma olanağı sağlayarak yatırımı çekmeyi amaçlıyor.
Hindistan, geniş iç pazarından ve nitelikli iş gücünden yararlanarak Apple gibi şirketleri çekmek ve rakip bir üretim süper gücü olmak istiyor. Üreticilere üretimi yaymak ve tek bir ülkede yoğunlaşmayı azaltmak için başka bir seçenek sunuyor.
ABD'ye yakınlığı ve Amerika Birleşik Devletleri-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) dâhil elverişli ticaret düzenlemeleri sayesinde Meksika da öne çıkıyor. Sıklıkla “yakın kıyıya taşımacılık” olarak adlandırılan, müşterilere daha yakın üretim; Pasifik üzerinden mal göndermeye kıyasla tedarik zincirlerini kısaltabiliyor.
Dolayısıyla Vietnam, farklı güçlü yönlere sahip ülkelerle rekabet ediyor. Bunlar arasında seçim yapan yatırımcılar iş gücüne ve tedarikçilere erişimi, müşterilere olan mesafeyi, ulaşım maliyetlerini ve ticareti düzenleyen koşulları değerlendirmek zorunda.
Vietnam 2045'e Kadar Sanayisini Geliştirmeyi Hedefliyor
Vietnam hükümeti ekonomiyi geliştirmek için ülke çapında eş güdümlü bir çaba yürütüyor. 2045'e kadar zenginleşme hedefi, ucuz montajdan elektronik, ilaç ve temiz enerji ekipmanları gibi daha fazla değer üreten ürünlere geçmeyi gerektiriyor. Değer zincirinde yükselmek, ağırlıklı olarak ithal parçaları bir araya getirmeye dayanmaktansa üretimin daha gelişmiş aşamalarını üstlenmek anlamına geliyor.
Altyapı yatırımları bu çabanın merkezinde yer alıyor. Çin sınırına yolculuk süresini kısaltmak için yeni otoyollar yapılıyor. Planlanan bir demir yolu Hanoi'yi liman kenti Hai Phong'a ve sınır kasabası Lao Cai'ye bağlayarak sanayi merkezleri, limanlar ve sınır ötesi tedarikçiler arasındaki bağlantıları güçlendirecek.
Bac Ninh, aralık ayında ileri teknoloji üretimine ayrılmış bir sanayi bölgesinin genişletilmesi için temel attı. Ülke genelinde hükümet, 129 milyar doları aşan değere sahip 234 büyük projeyi başlatarak önemli bir siyasi toplantı öncesinde harcama hedeflerini ortaya koydu.
Vietnam, tedarikçilerin modernleşmesine yardımcı olmak için ithal makinelere vergi indirimi ve indirimli kira da sunuyor. Bu teşvikler, ulaşıma yapılan yatırımların yanı sıra daha iyi ekipman ve daha güçlü yerel üretim ağlarına duyulan ihtiyaca yanıt veriyor.
Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2008 civarı: Samsung, tedarikçileri ve iş ortaklarını bölgeye çekmeye yardımcı olan ilk telefon fabrikasını Bac Ninh'de kurdu.
- Temmuz 2024: Vietnam asgari ücreti yüzde 6 artırdı.
- 2024: Vietnam, ABD ile ticaretinde 123,5 milyar dolarlık fazla verdi.
- 6 Ocak 2026'dan önceki aralık: Bac Ninh, ileri teknoloji üretimine yönelik bir sanayi bölgesini genişletmeye başladı.
- 2045: Vietnam zenginleşmeyi ve Asya Kaplanı ekonomileri arasına katılmayı hedefliyor.
Vietnam, Orta Doğu, Latin Amerika, Afrika ve Hindistan'a ihracatı artırarak Amerikalı müşterilere bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Başbakan Pham Minh Chinh, bu ekonomik dönüşümü gerçekleştirirken ülkenin erişimini ve kapasitesini genişletmesi çağrısında bulundu.
Vietnam ekonomisi Çin'inkinden 40 kat küçük; bu nedenle Çin'in yerini bütünüyle alması mümkün değil. Stratejisi, çeşitlendirilmiş küresel üretim ağı içinde daha güçlü bir konum elde etmeye dayanıyor. Daha gelişmiş fabrikalar, daha iyi eğitim almış işçiler, güvenilir altyapı ve daha geniş bir yerli tedarikçi tabanı bu hedefin yapı taşları.
Öne Çıkan Noktalar
- Vietnam'daki üretim patlaması Japon ve Güney Kore yatırımlarıyla başladı; şimdi giderek artan sayıda Çinli şirketi çekiyor.
- Bac Ninh ve kuzeydeki sanayi koridoru, Çinli tedarikçilerle yakın bağları bulunan hassas üretimde uzmanlaşıyor.
- Güney Vietnam daha geniş bir sektör yelpazesine ev sahipliği yapıyor ve ABD'nin her iki kıyısına doğrudan deniz taşımacılığı hizmetleri sunuyor.
- Artan ücretler, işe alım güçlükleri, beceri açığı ve yetersiz altyapı büyüme üzerinde baskı oluşturuyor.
- Fabrikalar Çin ve Güney Kore'den ithal edilen malzemelere, bileşenlere ve ekipmanlara bağımlı olmayı sürdürüyor.
- Vietnam'ın 2024'te ABD ile ticaretinde verdiği 123,5 milyar dolarlık fazla gümrük vergisi baskısını beraberinde getirdi; yüzde 46'lık vergi tehdidinin ardından oran yüzde 20'de kaldı.
- Hindistan, Endonezya, Filipinler ve Meksika üretim yatırımları için rekabet ediyor.
- Vietnam, 2045'e kadar zenginleşme hedefine ilerlerken altyapı ve tedarikçi iyileştirmelerine yatırım yapıyor.






