Aso genelinde sarsıntılar azalıyor, ancak tedbir çağrıları sürüyor
Japonya Meteoroloji Ajansı, Kumamoto eyaletinin Aso bölgesinde 25 Kasım’da meydana gelen depremin ardından ilk iki günde şiddeti 1 veya daha fazla olan 47 sarsıntı kaydetti. 3 Aralık’a gelindiğinde, 5,8 büyüklüğündeki depremin üzerinden bir haftadan fazla zaman geçmişti ve sismik faaliyet seyrekleşiyordu. Ancak yetkililer ve araştırmacılar, bölge sakinlerine yeni sarsıntılara karşı hazırlıklı olmaları çağrısında bulunmayı sürdürdü.
İçindekiler
- Aso genelinde sarsıntılar azalıyor, ancak tedbir çağrıları sürüyor
- Deprem ölçümleri bölge sakinlerine ne anlatıyor?
- İlk günlerde neler yaşandı?
- Daha güçlü sarsıntılar neden hâlâ mümkün?
- Kaya düşmeleri dağ yollarını tehlikeye atıyor
- Demir yolları, altyapı ve kamu tesisleri kontrol edildi
- Aso Dağı’ndaki volkanik faaliyette değişiklik görülmedi
- Basit önlemler evlerdeki yaralanma riskini azaltabilir
- 2016 depremleri bölgede hâlâ bir referans noktası
- Yerel riskler kontrol edilirken izleme sürüyor
- Bilinmesi Gerekenler
Deprem yerel saatle 18.01’de meydana geldi ve Japonya’nın şiddet ölçeğinde Ubuyama Köyü’nde 5 üst seviyesine ulaştı. Kumamoto’daki Aso şehri ile komşu Oita eyaletindeki Taketa’da şiddet 5 alt seviyesinde ölçüldü. Depremin kaynağı yaklaşık 9 ila 10 kilometre derinlikteydi; bu nedenle sarsıntı yakındaki yerleşim yerlerinde güçlü hissedildi.
Yerel yetkililer, deprem günü Aso’da bir kişinin hafif yaralandığını doğruladı. Ertesi gün Kumamoto eyaleti yeni can kaybı ya da konut hasarı bildirmedi. Kaya düşmeleri ve çatlaklar nedeniyle iki eyalet yolu kapalı kalırken, Ubuyama’da düşen kayalar iki araca isabet etti; yaralanan olmadı. Oita eyaleti de yaralanma veya bina hasarı bildirmedi.
İlk etkiler, 2016’daki yıkıcı Kumamoto deprem dizisine kıyasla sınırlı kaldı. Kyushu Şinkansen seferlerine devam etti, iki nükleer santralde yapılan incelemelerde herhangi bir anormallik tespit edilmedi ve tsunami uyarısı verilmedi. Ancak Aso çevresindeki dağ yollarında ve evlerin içinde yeni sarsıntılar gevşek kayaları, mobilyaları veya ev eşyalarını düşürebilir.
Sismologlar ve yerel yetkililer, deprem sıklığındaki düşüşün orta büyüklükteki kara depremlerinden sonra sık görülen bir seyir izlediğini belirtiyor. Hissedilir yeni bir sarsıntı olasılığı devam ediyor; sığ faylar uyarı vermeden ani ve şiddetli sarsıntılara yol açabilir.
Deprem ölçümleri bölge sakinlerine ne anlatıyor?
Depremin merkez üssü, Japonya’nın en hareketli sismik kuşaklarından birinde, Kyushu’nun merkezindeki Aso bölgesindeydi. Japonya Meteoroloji Ajansı, depremin odak derinliğini yaklaşık 9 kilometre olarak belirledi. Kurumlar farklı hesaplama yöntemleri kullandığı için farklı izleme ağları depremin büyüklüğünü 5,4 ile 5,8 arasında tahmin etti.
Büyüklük, depremin başladığı yerde açığa çıkan enerjiyi ifade eder. Şiddet ise zeminin belirli bir noktada ne kadar güçlü sarsıldığını gösterir. Dolayısıyla bir depremin tek bir büyüklük tahmini olurken farklı şehir ve köylerde farklı şiddet değerleri ölçülebilir.
Japonya Meteoroloji Ajansının ölçeğinde 5 üst seviyesi, birçok kişinin yürümekte zorlandığı ve sabitlenmemiş mobilyaların devrilebildiği anlamına gelir. 5 alt seviyesinde ise birçok kişi korku hisseder; tabaklar, kitaplar ve ev aletleri düşebilir. Bu açıklamalar, bir binada hasar bildirilmemiş olsa bile odaları sabitlemenin neden önemli olduğunu gösteriyor.
Aso ve çevresindeki şehirlerde sarsıntı güçlü hissedilirken Kumamoto şehri ve Fukuoka dâhil kuzey ve orta Kyushu’nun büyük bölümünde daha hafif hissedildi. Uluslararası izleme kuruluşlarının tahminlerine göre Japonya’da ve Güney Kore’nin bazı bölgelerinde yaklaşık 17 milyona kadar kişi sarsıntının bir düzeyde etkisini hissetti.
Tsunami uyarısı verilmedi. Deprem karanın altında meydana geldi ve deniz dalgası oluşturacak kadar büyük değildi. İlk aşamadaki başlıca tehlikeler, sarsıntı ile karadaki nesnelerin veya yamaçların hareket etmesiydi.
İlk günlerde neler yaşandı?
En güçlü sarsıntı 25 Kasım’da meydana geldi; ardından yollar, binalar ve temel hizmetler kontrol edildi. Sonraki iki günde çok sayıda hissedilir sarsıntı yaşanırken izleyen hafta boyunca daha küçük depremler devam etti.
Bildirimlere yansıyan gelişmeler sırasıyla şöyleydi:
- 25 Kasım, 18.01: Aso bölgesinde 5,8 büyüklüğündeki deprem meydana geldi. Ubuyama’da şiddet 5 üst, Aso şehri ve Taketa’da 5 alt seviyesine ulaştı. Aso’da bir kişinin hafif yaralandığı doğrulandı.
- 26 Kasım: Kumamoto eyaleti yeni can kaybı veya konut hasarı bildirmedi. Kaya düşmeleri ve çatlaklar nedeniyle iki eyalet yolu kapalı kaldı.
- İlk 48 saat: Japonya Meteoroloji Ajansı şiddeti 1 veya daha fazla olan 47 sarsıntı kaydetti.
- 27 Kasım: Ana depremden iki gün sonra Aso’nun kuzeyinde 2,8 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.
- İzleyen hafta boyunca: Daha küçük depremler devam ederken sismik faaliyet giderek seyrekleşti.
Daha güçlü sarsıntılar neden hâlâ mümkün?
Artçı depremler, ana depremden sonra etkilenen bölgedeki hareketlilik sürerken meydana gelen depremlerdir. Çoğu deprem dizisi ilk saatlerde ve günlerde çok sayıda küçük depremle başlar, ardından bu depremler seyrekleşir. En güçlü artçı genellikle ana depremden en az bir büyüklük basamağı daha küçüktür.
Bağımsız deprem kataloglarında, 25 Kasım’dan sonraki ilk günlerde 4,3 büyüklüğü civarında bir deprem de dâhil olmak üzere bir düzineden fazla artçı kaydedildi. Japonya Meteoroloji Ajansının 47 sarsıntılık sayımı, ilk 48 saatte şiddeti 1 veya daha fazla olan olayları kapsıyordu. Bu iki sayı, faaliyetleri farklı ölçütlerle tanımlıyor: Deprem katalogları olayları listelerken ajansın sayısı yerel sarsıntının belirli bir eşiğe ulaştığı olayları saydı.
Sığ kara fayları, kısa mesafelerde ani ve güçlü sarsıntılar yaratabilir. Aso bölgesini inceleyen araştırmacılar, kaynak yakınındaki sığ yapıların çok az uyarıyla kırılabileceğini belirtiyor. Artçılar bu fayların çevresinde kümelenebildiği için günlük sarsıntı sayısı düşerken bile ani sarsıntılar yaşanabilir.
Bölgenin jeolojisini inceleyen Kumamoto Üniversitesi doçenti Yokose Hisayoshi, hanelere evlerinin içini sabitlemeleri ve önceden hazırlık yapmaları çağrısında bulundu. 25 Kasım’daki depremin kaynağına yakın bir yerde meydana gelebilecek başka bir depremin, yerel sarsıntıyı daha güçlü hâle getirebileceği uyarısında bulundu.
Benzer büyüklükte bir deprem bazı yerlerde şiddeti 6 alt seviyesine kadar ulaşan sarsıntılara yol açabilir. İnsanlar mobilyaların sabitlendiğinden emin olmalı ve başka önleyici tedbirler almalı.
Yeni bir depremin ne zaman meydana geleceği ve ne kadar güçlü olacağı bilinmiyor. Zaman geçtikçe başka bir güçlü deprem olasılığı azalsa da daha büyük bir sarsıntı ihtimali dâhil olmak üzere yeni sarsıntılara hazırlıklı olmak gerekiyor.
Kaya düşmeleri dağ yollarını tehlikeye atıyor
Düşen kayalar ve yol yüzeyindeki çatlakların tespit edilmesinin ardından iki eyalet yolu kapalı kaldı. Ubuyama’da iki araca kaya isabet etmesi, kimse yaralanmasa bile sarsıntının binaların ötesinde tehlikeler yaratabileceğini gösteriyor.
Aso çevresindeki dağ vadilerinde depremler yamaçları gevşettiğinde kaya düşmeleri görülebiliyor. Yetkililer, yağış veya yeni sarsıntıların ardından yeniden moloz düşebileceği uyarısında bulundu. Yağmur, sarsıntıda zaten zarar görmüş yamaçlara nüfuz ederek açıkta kalan yollardaki tehlikeyi artırabilir.
Dik yamaçların üzerinde veya altında bulunan evler, toprak kayması açısından daha fazla risk taşıyor. Bu bölgelerde yaşayanlar zemindeki yeni çatlaklara, eğilen ağaçlara veya yamaçlardan gelen alışılmadık seslere dikkat etmeli. Yerel tehlike haritaları, heyelan riski taşıyan alanları ve şehirlerle köylerin belirlediği tahliye noktalarını gösteriyor.
Dağlık bölgelerde araç kullananlar, şiddetli yağmur veya artçı sarsıntıların ardından uçurumların altındaki dar yollardan kaçınmalı ve yola çıkmadan önce yerel yol kapatma duyurularını kontrol etmeli. İtfaiye ve afet müdahale ekipleri de yamaçlardaki mahallelerde acil durum araçlarının geçişini engelleyebilecek düşmüş kayalar veya park hâlindeki otomobiller nedeniyle yolların açık tutulması gerektiğini hatırlattı.
Demir yolları, altyapı ve kamu tesisleri kontrol edildi
JR Kyushu, akşam meydana gelen depremin ardından Kyushu Şinkansen seferlerinin aksamadan sürdüğünü bildirdi. Yerel demir yolu ve kara yolu işletmecileri aynı gece incelemeler yaptı; ulaşım ve temel hizmetler büyük ölçüde işler durumda kaldı.
Kyushu Electric Power, incelemelerde Saga eyaletindeki Genkai Nükleer Santrali’nde ve Kagoshima eyaletindeki Sendai Nükleer Santrali’nde herhangi bir anormallik tespit edilmediğini açıkladı. Elektrik ve su hizmetlerinde geniş çaplı kesinti bildirilmedi.
Acil durum birimlerine düşen eşyalar ve kısa süreli elektrik kesintileriyle ilgili münferit bildirimler ulaştı, ancak geniş çaplı hizmet kesintileri yaşanmadı. Yerel yönetimler okullar, klinikler ve barınak olarak kullanılan toplum merkezleri dâhil kamu tesislerini kontrol etti.
Kesintilerin sınırlı kalması, rutin hizmetlerin çoğunun sürmesini sağladı. Ancak özellikle dik yamaçlara veya depremin sığ kaynağına yakın yerleşimlerde yol kapanmaları ve evlerdeki tehlikeler yerel düzeyde dikkat gerektirdi.
Aso Dağı’ndaki volkanik faaliyette değişiklik görülmedi
Japonya Meteoroloji Ajansı, 25 Kasım’daki depremin ardından Aso Dağı’ndaki volkanik faaliyette değişiklik olmadığını bildirdi. Volkan bölgeye hâkim olduğundan çevredeki sarsıntılar sık sık dağın durumuna ilişkin endişelere yol açıyor.
Tektonik depremler fayların kaymasıyla meydana gelir. Volkanik tremor ise magma veya gazların hareketinden kaynaklanır. Bilim insanları hem deprem faaliyetlerini hem de volkanın içindeki koşulları izlemek için bu farklı süreçleri takip eder.
Aso Dağı’nın çevresindeki büyük volkanik çöküntü olan Aso kalderası, geçmişte yıkıcı depremlere yol açmış bir fay ağıyla çevrilidir. Yoğun sensör ağları, kameralar ve gaz ölçümleri, bilim insanlarının bölgedeki faaliyetleri izlemesine yardımcı oluyor.
Volkanik faaliyette değişiklik olduğunda ajans ayrı volkanik uyarılar yayımlıyor. Bu depremden sonra böyle bir değişiklik tespit edilmedi.
Basit önlemler evlerdeki yaralanma riskini azaltabilir
Uzun raflar, televizyonlar ve gazlı ev aletleri kısa ve şiddetli sarsıntılarda devrilebilir. Orta büyüklükteki bir kara depreminin ardından evlerdeki başlıca tehlikeler arasında devrilen mobilyalar ve sabitlenmemiş eşyalar yer alır.
İtfaiye teşkilatı, kitaplık ve gardıropların duvar dikmelerine sabitlenmesini, dolaplara mandal takılmasını ve ağır eşyaların alt raflara konmasını tavsiye ediyor. Yatağın yanında el feneri ve ayakkabı bulundurmak, gece yaşanan bir artçı sarsıntıda cam kırıkları etrafa saçılırsa kesiklerden kaçınmaya yardımcı olabilir.
Bölge sakinleri ve ziyaretçiler hem yakın çevrelerini hem de yeni bir deprem günlük yaşamı kesintiye uğratırsa ihtiyaç duyabilecekleri malzemeleri hazırlayabilir:
- Uzun mobilyaları, televizyonları ve ev aletlerini duvarlara veya sağlam zeminlere sabitleyin.
- Dolaplara mandal takın ve ağır eşyaları alt raflara yerleştirin.
- Su, atıştırmalık, ilaç, maske, pilli radyo ve telefon şarj cihazlarının bulunduğu bir çantayı hazır tutun.
- Her odada, sağlam bir masanın altı gibi camlardan ve uzun mobilyalardan uzak, daha güvenli yerleri belirleyin.
- Çök, kapan ve tutun hareketlerini uygulayın. Açık alandaysanız binalardan, tabelalardan ve elektrik hatlarından uzaklaşın.
- Yerel heyelan tehlike haritalarını ve belirlenmiş tahliye noktalarını inceleyin.
- Şiddetli yağmur veya artçı sarsıntıların ardından uçurumların altındaki dar dağ yollarından kaçının.
- Telefonlardaki acil durum uyarılarını etkinleştirin ve yerel yetkililerle Japonya Meteoroloji Ajansının yönlendirmelerini izleyin.
Sarsıntı başlamadan önce bir odayı sabitlemek, düşebilecek eşyaların sayısını azaltır. Nerede sığınılacağını bilmek ve temel malzemeleri ulaşılabilir tutmak da yeni bir sarsıntıya hızla karşılık vermeyi kolaylaştırır.
2016 depremleri bölgede hâlâ bir referans noktası
Aso ve Kumamoto bölgesinde, Kyushu’nun merkezinde onlarca kişinin ölümüne ve on binlerce binanın hasar görmesine yol açan 2016’daki güçlü depremler hâlâ hafızalarda. Deprem dizisi, Futagawa ve Hinagu fayları dâhil olmak üzere birkaç fayın kırılmasına ve Aso çevresinde heyelanlara neden oldu.
O zamandan bu yana çok sayıda ev, köprü ve kültürel alan yeniden inşa edildi veya güçlendirildi. Bina yönetmelikleri de deprem hasarından çıkarılan dersler doğrultusunda gelişmeye devam ediyor. 25 Kasım’daki olayda bildirilen hasar çok daha sınırlı kaldı, ancak son yol kapanmaları ve hafif yaralanma, orta şiddetteki sarsıntılarda bile tedbirin neden yararlı olduğunu gösteriyor.
Japonya’nın deprem uyarı ve izleme sistemleri son on yılda genişletildi. Ülke çapındaki erken uyarı sistemi, sensörler enerjideki hızlı artışı tespit ettiğinde güçlü sarsıntı ulaşmadan saniyeler önce uyarı gönderebiliyor. Bu birkaç saniye, insanların sığınmak için kısa bir fırsat yakalamasını sağlayabilir.
Belediyeler de düzenli tatbikatlar yapıyor ve yardım malzemeleri stokluyor. Bu önlemler acil müdahaleyi desteklerken hane düzeyindeki hazırlık, devrilen mobilyalar, kırık camlar ve kapanan yolların yol açtığı acil riskleri azaltıyor.
Yerel riskler kontrol edilirken izleme sürüyor
Japonya Meteoroloji Ajansından bir mobil gözlem ekibi, yerel sarsıntı ve fay davranışı hakkındaki bilgileri geliştirmek amacıyla 25 Kasım’daki depremin ardından Aso bölgesine gönderildi. Sarsıntılar seyrekleşirken ajans deprem dizisini izlemeyi sürdürdü.
Ajansın deprem bilgi sayfası, bir olaydan sonraki birkaç dakika içinde büyüklük, konum, derinlik ve şiddet haritalarını sunuyor. Ajans, deprem faaliyetlerinin kümelendiği durumlarda da açıklamalar yayımlıyor.
Aso, Ubuyama ve Taketa’daki şehir ve köy yönetimleri yol kapanmalarına ve güvenliğe ilişkin duyuruları resmî internet siteleri ve sosyal medya hesapları üzerinden yayımlıyor. Günlük kararlar için şiddet haritaları, yol raporları ve hava durumu tahminleri; sarsıntı, ulaşım ve zarar görmüş yamaçları etkileyebilecek yağış hakkında yararlı bilgiler sağlıyor.
Bölge sakinleri ve yolcular, sohbet uygulamalarında dolaşan söylentiler yerine resmî hesapları takip etmeli. Artçı sarsıntılar sürerken öncelikler, ev eşyalarını sabitlemek, dağ yollarındaki güzergâhları kontrol etmek ve yerel yönlendirmeleri izlemek.
Bilinmesi Gerekenler
- 5,8 büyüklüğündeki deprem 25 Kasım saat 18.01’de Aso bölgesinde meydana geldi; şiddet Ubuyama’da 5 üst, Aso şehri ve Taketa’da 5 alt seviyesine ulaştı.
- Japonya Meteoroloji Ajansı ilk 48 saatte şiddeti 1 veya daha fazla olan 47 sarsıntı kaydetti. Faaliyet giderek seyrekleşti.
- Aso’da bir kişinin hafif yaralandığı doğrulandı. Kumamoto ertesi gün yeni can kaybı veya konut hasarı bildirmezken Oita’da yaralanma veya bina hasarı bildirilmedi.
- Kaya düşmeleri ve çatlaklar sonrasında iki eyalet yolu kapalı kaldı. Ubuyama’da düşen kayalar iki araca isabet etti, ancak yaralanan olmadı.
- Tsunami uyarısı verilmedi. Kyushu Şinkansen seferlerine devam etti; Genkai ve Sendai nükleer santrallerinde yapılan incelemelerde herhangi bir anormallik tespit edilmedi.
- Artçı depremler arasında 4,3 büyüklüğü civarında bir sarsıntı da vardı. Daha güçlü sarsıntılar hâlâ mümkün; araştırmacılar mobilyaların sabitlenmesini tavsiye ediyor.
- Japonya Meteoroloji Ajansı Aso Dağı’ndaki volkanik faaliyette değişiklik tespit etmedi ve deprem bölgesine bir mobil gözlem ekibi gönderdi.
- Resmî deprem güncellemeleri, yol duyuruları, hava durumu tahminleri ve yerel tehlike haritaları, bölge sakinleri ile yolcuların ihtiyaç duyduğu başlıca bilgi kaynakları olmayı sürdürüyor.






